[pha^`n 1]

Sau 10 na(m qui a^?n, xuo^'ng nu'i phen na`y, Kie^`u Phong quye^'t ddi.nh vie^'t chuye^.n ti`nh: mo^'i ti`nh lo+'n nha^'t cu?a ba'c Ho^`. Ba'c Ho^` dda~ say me^...chi'nh mi`nh, me^ nhu+ ddie^'u ddo^?.

Nhu+ mo^.t anh si ti`nh kho+` kha.o, ba'c Ho^` la`m nhie^`u tro` qua'i dda?n dde^? bie^?u lo^. ti`nh ye^u. Chu'ng ta dde^`u bie^'t, muo^'n ti`m mo^.t ddo^.i ngu~ va(n no^ ma.nh, pha?i ti`m o+? ca'c nu+o+'c Co^.ng sa?n, muo^'n tha^'y mo^.t lu+.c lu+o+.ng na^ng bi kho?e nha^'t, co' nghie^.p vu. cao nha^'t the^' gio+'i, pha?i hu+o+'ng ve^` Ha`no^.i, thu? ddo^ cu?a ddi?nh cao ddie^'u ddo'm. Quanh ba'c Ho^`, ca'c chuye^n vie^n tho^?i o^'ng ddu ddu? ddo^ng nhu+ kie^'n, te^n na`o cu~ng co' nhu+~ng ngo'n nghe^` a'c lie^.t, the^' ma` ba'c kho^ng ha`i lo`ng, kho^ng tho?a ma~n, ba'c ddi'ch tha^n ca('m cu'i ddi la`m mo^.t co^ng vie^.c vo^ cu`ng ddo^.c dda'o la` ngo^`i vie^'t sa'ch tu+. ca tu.ng, tu+. bo^'c tho+m.

Du+o+'i bu't hie^.u Tra^`n Da^n Tie^n, ba'c vie^'t cuo^'n "Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` chu? ti.ch" (tu+` dda^y se~ ddu+o+.c ghi nga('n la` "Nhu+~ng ma^?u chuye^.n... "). Sau ddo', ba'c che^' the^m bu't hie^.u Th. Lan, cu~ng vo+"i mu.c ddi'ch cao ca? la` vie^'t ba`i tu+. khen nu+'c no+?.

Trong cuo^'n sa'ch na`y, Kie^`u Phong chi? ho?i tha(m su+'c kho?e ba'c Ho^` va` chu'... Tra^`n Da^n Tie^n. Ca'c chu' kha'c nhu+ Th. Lan ta.m tho+`i ddu+o+.c bo? qua, nhu+ng se~ co' nga`y Kie^`u Phong gom chung la.i da^~n ra kho ddo^` nghe^`, du.ng cu. o+? sau nha`, pha't cho mo^~i chu' mo^.t ca'n bu'a. Anh na`o cu~ng se~ co' pha^`n ca?, ddu+`ng so^'t ruo^.t.


Ma(.t Na. Ro+'t DDe^`u DDe^`u


Ba'c Ho^` la` ngu+o+`i ham ho.c, ham vie^'t. Ca? hai ddu+'c ti'nh a^'y dde^`u to^'t, dde^`u dda'ng khuye^'n khi'ch. Chi? ke.t chu't ddi?nh la` ba'c co' ta^.t u+a ta'y ma'y. Khi ddo.c, vo+' ddu+o+.c ca^u va(n lo+`i hay y' dde.p, ngu+o+`i be`n ma('t la ma`y le't, nhi`n tru+o+'c ngo' sau kho^ng tha^'y co' ai canh chu+`ng la` ra tay cho^m lie^`n. Ma^'y ddu+'a a(n ca('p xe ho+i mang "ha`ng" ve^` co`n chi.u kho' so+n phe^'t, ca.o su+?a cho ma^'t da^'u ti'ch. Ba'c Ho^` cu?a ca'c ddo^`ng chi' thi` ha`nh nghe^` cho^m danh ngo^n mo^.t ca'ch lu+o+`i bie^'ng ho+n nhie^`u. Va(n chu+o+ng, lo+`i no'i cu?a ngu+o+`i xu+a, ba'c kho^ng chi.u su+?a ddo^?i, cu+' dde^? nguye^n nu+o+'c so+n la'ng coo'ng tri`nh la`ng, la'i cha.y kho+i kho+i\. The^' ne^n ngu+o+`i ta mo+'i ba('t qua? tang nhu+~ng ca^u ba'c Ho^` no'i gio^'ng he^.t ca^u no'i cu?a ca'c danh nha^n, hoa(.c lo+`i sa'ng ta'c mo+'i toanh no'ng ho^?i cu?a ba'c, xem la.i thi` dda~ cu~ ha`ng the^' ky?, dda~ ddu+o+.c cu. Kho^?ng cho cha`o ddo+`i tu+` xu+a ro^`i.

Ca'c ddo^`ng chi' cha'u ba'c Ho^` co' anh cu~ng bie^'t ngu+o+.ng, be~n le~n gia?i thi'ch mo^.t ca'ch ra^'t "lo^-gi'ch" xa~ ho^.i chu? nghi~a ra(`ng: "DDa^y chi? la` tru+o+`ng ho+.p chi' lo+'n ga(.p nhau". Chi' lo+"n cu?a ba'c chu'ng to^i co' he.n vo+'i chi' lo+'n cu?a cu. Kho^?ng. Cha(?ng may ba'c bi. ke.t xe, dde^'n cho^~ he.n ho+i tre^~. Ngu+o+`i Vie^.tnam mi`nh vo^'n gio+` cao su, tre^~ co' nga`n na(m nha(`m nho` gi` ma` qui' tha^`y di ta?n cu+' cu+o+`i dde^?u hoa`i. Nhu+ng ddo' la` chuye^.n se~ ddu+o+.c no'i o+? cuo^'n sa'ch kha'c, khi Kie^`u Phong co' thi` gio+` nhi`n la.i toa`n bo^. ta'c pha^?m lo+'n be' cu?a ba'c Ho^`. DDa^y chi? so+ so+ va`i ddu+o+`ng dde^? ddo.c gia? la`m quen vo+'i ca'c tho'i hu+ ta^.t xa^'u cu?a ba'c va^.y tho^i.

Khi ddo.c sa'ch thi` ho+i co' ta^.t xa^'u nhu+ng trong ddi.a ha.t sa'ng ta'c, co^ng ba(`ng ma` no'i, ba'c Ho^` ddu+a ra ddu+o+.c nhu+~ng sa'ng kie^'n ddo^.c dda'o, mo+'i la.. Ne^'u kho^ng bi. ca'i ta^.t cho^m chi~a no' ha.i, pha?i tu+. tu'c tu+. cu+o+`ng thi` ba'c cu~ng du+.ng co+`, gio'ng tro^'ng du+.ng le^n ddu+o+.c mo^.t tru+o+`ng pha'i kho^ng gio^'ng ai : Tru+o+`ng pha'i va(n chu+o+ng ma(.c a'o thu.ng tu+. va'i mi`nh.

Cuo^'n "Nhu+~ng ma^?u chuye^.n..." ddu+o+.c in to+'i, in lui cho toa`n da^n ho.c ta^.p. Mo+'i dda^y, Ha`no^.i mo+'i chi'nh thu+'c co^ng bo^' Tra^`n Da^n Tie^n, Th. Lan chi'nh la` ba'c Ho^`. Tha^.t ra, cha? ca^`n Ha`no^.i chi'nh thu+'c xa'c nha^.n, chi? ca^`n ddo.c va`i trang, ngu+o+`i di ta?n buo^`n bie^'t ngay te^n thu+.c cu?a ta'c gia?.

Xin mo+`i qui' vi. ddo.c trang dda^`u cuo^'n "Nhu+~ng ma^?u chuye^.n... ":

"Nhie^`u nha` va(n, nha` ba'o Vie^.t nam va` ngoa.i quo^'c muo^'n vie^'t tie^?u su+? cu?a vi. chu? ti.ch nu+o+'c Vie^.t nam da^n chu? co^.ng ho`a, nhu+ng ma~i dde^'n nay, chu+a co' ngu+o+`i na`o tha`nh co^ng. Nguye^n nha^n ra^'t gia?n ddo+n : chu? ti.ch Ho^` chi' Minh kho^ng muo^'n nha('c la.i tha^n the^' cu?a mi`nh.

Nga`y 2-9-45, la^`n dda^`u tie^n to^i tro^ng tha^'y Ho^` chu? ti.ch. DDo' la` mo^.t nga`y li.ch su+?. Nga`y ho^m a^'y, ddu+'ng tru+o+'c ra^'t ddo^ng qua^`n chu'ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t, Ho^` chu? ti.ch trang nghie^m ddo.c ba?n Tuye^n ngo^n ddo^.c la^.p cu?a nu+o+'c Vie^.tnam da^n chu? co^.ng ho`a.

Nga`y thu+' hai to^i vie^'t tho+ xin phe'p ddu+o+.c ga(.p Ho^` chu? ti.ch. NGAY CHIE^`U HO^M A^'Y, to^i ra^'t sung su+o+'ng tie^'p ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i cu?a Ho^` chu? ti.ch vie^'t nhu+ the^' na`y:

"Nga`y mai 7 gio+` 30 mo+`i chu' dde^'n
ky' te^n : Ho^` chi' Minh".

Thu+ tra? lo+`i cho'ng, no^.i dung thu+ gia?n ddo+n va` gio+` he.n ga(.p so+'m khie^'n cho to^i ra^'t ba(n khoa(n... " (trang 5).

Mo+'i ddo.c dde^'n dda^y, 19 ha`ng, chu+a ddu+o+.c mo^.t trang, ta dda~ co' to+'i hai di.p bie^'t Tra^`n Da^n Tie^n chi'nh la` ba'c, dda~ co' chu+'ng co+' ve^` su+. gia? do^'i lo^' bi.ch cu?a ba'c, dda~ ba('t qua? tang ba'c ddang len le'n ddeo ma(.t na. ngo^`i ho^` ho+?i vie^'t va(n bo^'c tho+m chi'nh mi`nh.

Chu+'ng co+' thu+' nha^'t : ca^u mo+? dda^`u cuo^'n sa'ch dda~ co' hai chu+~ du`ng kho^ng chi?nh. "Nhie^`u nha` va(n nha` ba'o VN va` ngoa.i quo^'c muo^'n vie^'t... nhu+ng ma~i dde^'n nay chu+a co' ngu+o+`i na`o THA`NH CO^NG". Chu+~ "tha`nh co^ng" o+? dda^y mo+ ho^`. Ho. muo^'n vie^'t nhu+ng chu+a thu+.c hie^.n ddu+o+.c, chu+a la`m ddu+o+.c hay dda~ vie^'t ve^` tie^?u su+? ba'c ro^`i, nhu+ng bo^'c ba'c chu+a ddu? tho+m ne^n sa'ch kho^ng tha`nh co^ng?

DDo' la` mo^.t lo^~i nho?, kho^ng dda'ng ke^?, nhu+ng khi no' ddu+o+.c vie^'t, ddu+o+.c in trong mo^.t nu+o+'c dda^`y nho'c va(n no^, thi` no' to^' ca'o ra(`ng ta'c gia? o+? ca'i vi. the^' ma` co'c anh va(n no^ na`o da'm phe^ bi`nh, su+?a chu+~a. Va(n no^ chi? co' ca'i to^.i la` do^`n ca? cuo^.c ddo+`i, chi' hu+o+'ng, su+'c lu+.c va`o su+. nghie^.p na^ng bi ne^n ngu+o+`i ngo+.m, va(n chu+o+ng lu'c na`o cu~ng do+ da'y, to^`i ta`n. Nhu+ng kha? na(ng su+? du.ng chu+~ Vie^.t, kha? na(ng vie^'t cu?a ho. dde^`u thuo^.c loa.i kha' ca?, kho^ng ma^'y khi pha.m nhu+~ng lo^~i "chu+a sa.ch nu+o+'c ca?n". Gia? thu+? Tra^`n Da^n Tie^n ddu'ng la` mo^.t va(n no^ tre? tuo^?i ma` vie^'t la'ch nhu+ the^' thi` ca'c va(n no^ dda`n anh se~ ghe` vo+~ dda^`u ngay. Dda`n anh To^' Hu+~u su+'c ma^'y ma` dde^? cho mo^.t ke? na^ng bi tay mo+, du`ng chu+~ co`n chu+a vu+~ng nhu+ Tra^`n Da^n Tie^n gia nha^.p ddo^.i ngu~.

Va(n chu+o+ng Tra^`n Da^n Tie^n du` la.ng qua.ng cu~ng kho^ng bi. che^ bo+?i vi` no' la` va(n ba'c.

Nhu+ng va(n ta`i chu+a ha.i ba'c a'c lie^.t ba(`ng tri' tu+o+?ng tu+o+.ng va` tri' nho+' cu?a ba'c.

Chu+'ng co+' thu+' hai na(`m trong mo^.t ca^u va(n dda~ ddo^.t ngo^.t la`m ro+'t ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n, pho+i ma(.t ba'c ra a'nh sa'ng vo+'i nguye^n ca? ra^u ria:

"Nga`y thu+' hai to^i vie^'t thu+ xin phe'p ddu+o+.c ga(.p Ho^` chu? ti.ch. NGAY CHIE^`U HO^M A^'Y, to^i ra^'t sung su+o+'ng tie^'p ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i... " (trang 5).

O+? dda^y, kho^ng co' chuye^.n gu+?i thu+ tay vi` chu' Tra^`n Da^n Tie^n kho^ng mo^ ta? chuye^.n a^'y. Kie^`u Phong ngo+` ra(`ng chu' Tie^n dda~ nho+` bu+u ddie^.n My~ gu+?i tho+ cho Chu? ti.ch thi` mo+'i nhanh khie^'p the^'. Nhu+ng ho?i la.i gia'm ddo^'c bu+u ddie^.n San Diego, ddu+o+.c tra? lo+`i :"He^. tho^'ng bu+u ddie^.n to^'i ta^n cu?a My~ cu~ng chi? co' the^? giao thu+ va`o nga`y ho^m sau, nghi~a la` qua mo^.t dde^m mo+'i to+'i tay ngu+o+`i nha^.n".

Bu+u ddie^.n My~ na(m 1988 dda~ kho^ng la`m vie^.c nhanh ba(`ng bu+u ddie^.n nha` nu+o+'c xa~ ho^.i chu? nghi~a va`o nga`y 3 tha'ng 9 na(m 1945. Nga`y ddo', co' chu' Tra^`n Da^n Tie^n gu+?i thu+ cho Ho^` chu? ti.ch buo^?i sa'ng, buo^?i chie^`u nha^.n ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i! Gia? thu+? ra(`ng bu+u ddie^.n nha` nu+o+'c ta nga`y a^'y dda~ thu+.c hie^.n ddu+o+.c phe'p la. thi` ca'i su+. chu' Tie^n nha^.n ddu+o+.c thu+ ho^`i a^m, he.n ga(.p ca^'p ky` ngay buo^?i chie^`u cu`ng nga`y cu~ng co' nhie^`u cho^~ tu+'c cu+o+`i. Coi bo^. ba'c kho^ng co' vie^.c gi` la`m, ddang ngo^`i ve^u ra ne^n vu+`a nha^.n ddu+o+.c thu+ cu?a mo^.t kha'ch mo^. ddie^.u la` vo^` la^'y tra? lo+`i ngay, cho ga(.p mi`nh ngay. Ne^'u co' mo^.t so^' ngu+o+`i ho+i ddo^ng cu~ng muo^'n ga(.p ba'c, chu' Tra^`n Da^n Tie^n cha('c pha?i cho+` la^u, i't nha^'t la^u ba(`ng mo^.t be^.nh nha^n trong pho`ng ma.ch ba'c si~, chu+' dda^u ddu+o+.c ba'c chu.p giu+.t vo^` va^.p a'c lie^.t co+~ ddo'. Ca?nh ba'c Ho^` vo^` chu' Tie^n la`m Kie^`u Phong lie^n tu+o+?ng to+'i ca?nh chi. em ta ddang e^' khu+'a la.i tha^'y anh kha'ch so^.p Thu'c Sinh ta` ta` dde^'n na.p ma.ng.

Du` sao, nhu+~ng bi' a^?n a^'y cu~ng co' lo+`i gia?i thi'ch o^?n tho?a: lo^~i cha(?ng pha?i o+? chu' Tra^`n Da^n Tie^n vie^'t nha?m, kho^ng pha?i vi` bu+u ddie^.n nha` nu+o+'c ta na(m 1945 la`m phe'p la., ma` vi` ba'c gu+?i thu+ cho chi'nh mi`nh ne^n thu+ qua tu+` la.i cu+' nhanh nhu+ cho+'p. Chu+a vie^'t ddu+o+.c mo^.t trang, ba'c dda~ dda~ng tri' que^n ba(~ng ma^'t ra(`ng mi`nh ddang gia? la`m Tra^`n Da^n Tie^n dde^? na^ng bi chi'nh mi`nh.

Cu~ng chu+a qua' mo^.t trang, chu' Tra^`n Da^n Tie^n dda~ bi. ba'c xu+? te^., bo? que^n the^ tha?m. Ca'i thu+ cu?a ba'c, ddu+o+.c chu' in la.i tu+`ng chu+~, ddo'ng ngoa(.c ke'p ca^?n tha^.n, la.i chi? vo?n ve.n co' va`i do`ng: "Nga`y mai 7 gio+` 30 mo+`i chu' dde^'n. Ky' te^n: Ho^` chi' Minh". Ngu+o+`i gu+?i thi` ca? chu+~ ky' ddu+o+.c ghi ro~ co`n ke? nha^.n thi` kho^ng ddu+o+.c ba'c nha('c to+'i ho. te^n, du` chi? la` ca'i te^n tra^`n xi` nhu+ "chu' Tie^n" cha(?ng ha.n.


Ba'c Kho^ng Muo^'n


Tre^n ddo+`i co' ke? kho^ng chi.u bo? lo+~ ba^'t cu+' co+ ho^.i na`o co' the^? tu+. khen. Ba'c Ho^` ho+n ddo+`i nhie^`u, chu+a co' co+ ho^.i ba'c va^~n tu+. khen ddu+o+.c. Vu+`a xi` ra mo^.t ca^u he.n: "Nga`y mai mo+'i chu' dde^'n", hoa`n toa`n ta^`m thu+o+`ng, kho^ng co' gi` ghe^ go+'m, cao sie^u, va^.y ma` ba'c dda~ ba('t chu' Tie^n pha?i ro^'i ri't bo^'c tho+m ra(`ng: "Thu+ tra? lo+`i cho'ng, no^.i dung gia?n ddo+n...".

Me. kie^'p, bo^'c kie^?u ddo' thi` tre^n the^' gio+'i, mo^~i nga`y co' nhie^`u trie^.u ngu+o+`i dda'ng ddu+o+.c khen chi? vi` ho. cu~ng vie^'t ra nhu+~ng ca'i gia^'y he.n. Gia^'y he.n cu?a anh cha ca(ng chu' kie^'t na`o ma` cha(?ng "no^.i dung gia?n ddo+n...". Kho^ng nhu+~ng the^', gia^'y he.n cu?a thie^n ha. co`n dda^`y ddu?, li.ch su+. ho+n vi` co' ghi te^n ngu+o+`i nha^.n dda`ng hoa`ng. Co`n gia^'y he.n cu?a ba'c, xe't ky~ la.i tha^'y thie^'u dda^`u thie^'u dduo^i, lo+~ no' ro+'t va`o tay chu' Gia'p, chu' DDo^`ng hay ddu+o+.c gu+?i lo^.n va`o nha` chu' Tru+o+`ng Chinh thi` ca'c chu' a^'y cu~ng se~ nha`o to+'i tri`nh die^.n ba'c ddu'ng 7 gio+` 30 sa'ng mai cu`ng vo+'i chu' Tie^n! Thu+ he.n thie^'u so't, vo+' va^?n dde^'n the^' ma` vu+`a vie^'t xong ba'c dda~ buo^ng bu't, ddeo ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n va`o ro^`i ha? he^ tho` tay xuo^'ng ti`m... bi\.

Ba'c la.i to? ra thie^'u kie^n nha^~n, tha^'y lo+`i khen ngo+.i la` pha?i vo^` ngay. Ba'c co' the^? chie^'n dda^'u tru+o+`ng ky`, li` lo+.m nu+o+'ng ha`ng trie^.u ngu+o+`i trong chie^'n tranh... kho^ng so^'t ruo^.t. Nhu+ng co' co+ ho^.i ddu+o+.c khen thi` nha^'t ddi.nh ba'c cha(?ng chi.u cho+`.

Xin ddo.c la.i ca^u va(n cu?a ba'c: "Nga`y ho^m a^'y, ddu+'ng tru+o+'c ra^'t ddo^ng qua^`n chu'ng HOAN HO^ NHIE^.T LIE^.T, Ho^` chu? ti.ch trang nghie^m ddo.c ba?n Tuye^n ngo^n ddo^.c la^.p... ". Ngu+o+`i bi`nh ti~nh, kie^n nha^~n se~ vie^'t la`: "... ddu+'ng tru+o+'c qua^`n chu'ng, Ho^` chu? ti.ch ddo.c ba?n Tuye^n ngo^n ddo^.c la^.p va` ddu+o+.c hoan ho^ nhie^.t lie^.t". Cho+` chu't xi'u tho^i, na`o co' la^u la gi`, ddo+.i chu? ti.ch ddo.c xong ngu+o+`i ta se~ hoan ho^ nhie^.t lie^.t cho no' ddu'ng thu+' tu+. tho+`i gian va` ddo+~ o^`n a`o, lo^.n xo^.n. Nhu+ng ba'c Ho^` cu+' tha^'y "qua^`n chu'ng" la` ca^`m lo`ng kho^ng dda^.u, ga(.p qua^`n chu'ng la` ba'c ba('t ho. hoan ho^ nhie^.t lie^.t ngay tu+'c kha('c.

Nhu+~ng so+ so't a^'y dda~ to^' ca'o mo^.t so^' ba?n ti'nh cu?a ba'c. So+ so't ha~y ta.m coi la` nho? va` ta^.t xa^'u chu+a tra^`m tro.ng la('m. Nhu+ng cu~ng chi? mo+'i vie^'t trang dda^`u ba'c dda~ dde^? lo^. ca'i ti'nh xa.o ke ra. Ba'c vie^'t: "Chu? ti.ch Ho^` chi' Minh kho^ng muo^'n nha('c la.i tha^n the^' mi`nh".

Kho^ng muo^'n nha('c la.i tha^n the^' ma` tu+. mi`nh ngo^`i vie^'t ca? mo^.t cuo^'n sa'ch bo^'c tho+m mi`nh, bi.a dda(.t phe't la'c dde^? na^ng bi mi`nh to^'i dda, "kho^ng muo^'n" kie^?u na`y ho+i la. ! Ca^u a^'y, dda'ng le~ pha?i ddu+o+.c vie^'t nhu+ the^' na`y: "Chu? ti.ch Ho^` chi' Minh kho^ng muo^'n... ddu+'a kha'c vie^'t ve^` tha^n the^' cu?a ngu+o+`i. Chi'nh ngu+o+`i pha?i tu+. vie^'t la^'y, tu+. ca tu.ng, tu+. tho^?i o^'ng ddu ddu?, tu+. na^ng bi thi` ngu+o+`i mo+'i ca?m tha^'y dda~ ddo+`i"!


Ba'c DDe.p Trai


Na`o chu'ng ta chi.u kho' ddo.c tie^'p:

"Sa'ng 4-9, 7 gio+` 25, to^i dde^'n dinh Chu? ti.ch. DDu'ng 7 gio+` 30, mo^.t ngu+o+`i thanh nie^n dde^'n pho`ng kha'ch, le^~ phe'p no'i vo+'i to^i: "Ho^` chu? ti.ch ddo+.i anh o+? pho`ng la`m vie^.c". Pho`ng la`m vie^.c cu?a Chu? ti.ch la` mo^.t gian pho`ng ra^'t ro^.ng, mo^.t be^n co' nhie^`u cu+?a so^? lo+'n.

Trong pho`ng co' mo^.t ca'i ba`n la`m vie^.c, mo^.t chie^'c giu+o+`ng, mo^.t tu? sa'ch nho? ke^ sa't va`o tu+o+`ng, va` hai ba`n nho? cu?a hai thu+ ky'. Phi'a tre^n lo` su+o+?i, co' mo^.t lo. hoa. DDa^'y la` ta^'t ca? nhu+~ng ddo^` trong pho`ng la`m vie^.c, kho^ng co' mo^.t thu+' trang tri' gi` kha'c.

Ho^` chu? ti.ch THU+O+`NG MA(.C bo^. qua^`n a'o kaki, ddi gia^`y va?i dden" (trang 6).

Chu'ng ta mo+'i o+? pha^`n dda^`u trang thu+' hai (trong sa'ch la` trang 6 vi` 4 trang dda^`u da`nh cho nhan sa'ch va` nhu+~ng thu? tu.c li?nh ki?nh), chu+a ddi xa dde^'n mo^.t trang ru+o+?i, ta dda~ ba('t ga(.p ba'c dde^? ro+'t ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n la^`n thu+' ba.

Chu' Tie^n leo le?o ke^? ra(`ng la^`n dda^`u tie^n chu' tha^'y ba'c Ho^` la` nga`y 2 tha'ng 9. Sa'ng 4 tha'ng 9 chu' mo+'i ga(.p ba'c la^`n thu+' hai va^.y ma` chu' dda~ bie^'t "Ho^` chu? ti.ch THU+O+`NG MA(.C...". Ne^'u ba'c cu+' phi.a dda.i Tra^`n Da^n Tie^n la` mo^.t thu+' li'nh ca^.n ve^., chuye^n lo ddie^'u ddo'm cho ba'c thi` ddo+~ lo^. ta^?y. DDa(`ng na`y ba`y dda(.t "tha^n the^'" chu' Tie^n la` ngu+o+`i xa la., mo+'i ga(.p... dde^? ro^`i chu' a^'y phom phom ke^? ba'c thu+o+`ng ma(.c a'o na`y, thu+o+`ng ddi gia^`y kia, tho^ng tha.o cu+' nhu+... chi'nh ba'c va^.y. DDa^`u chu+a ki.p da^'u ca'i dduo^i dda~ tho` ra ve va^?y loa.n le^n, tro^ng kho^ng ra la`m sao ca?.

Ba^y gio+` dde^'n khoa?n ba'c ta? dung nhan cu?a chi'nh mi`nh. Ba'c vie^'t:

"To'c ngu+o+`i dda~ hoa ra^m, tra'n ro^.ng va` cao, ddo^i ma('t sa'ng ngo+`i, mu~i tha(?ng... "

Go+'m! Ba'c tha^'y ba'c ba?nh trai dde^'n the^' thi` ba'c si me^ ba'c la` ddu'ng qua' ro^`i. Khu'c sau, pha?i ta? to+'i ma`u da, ba'c ho+i ke.t vi` da ba'c "nga(m nga(m dden...". Phi.a la` no' tra('ng tre?o ho^`ng ha`o thi` lo^. lie^~u qua', so+. ca'c cha'u cu+o+`i, ba'c dda`nh pha?i nha^.n la` mi`nh dden. Nhu+ng la.i e nha^.n nhu+ the^' no' ho+i xi' giai ddi, ba'c vo^.i va~ the^m:

"Da nga(m nga(m dden khie^'n ta nghi~ dde^'n su+o+ng gio' da~i da^`u trong ru+`ng sa^u va` nhu+~ng no^~i gian kho^? cu?a chie^'n tranh du ki'ch..." (trang 6).

Nho+` ba'c Ho^` ti'! Su+o+ng gio' da~i da^`u thi` dden nhu+ng "trong ru+`ng sa^u" thi` la.i chi? xanh mu+o+'t hoa(.c va`ng ra chu+' dda^u co' dden. Ca'i khoa?n chie^'n tranh du ki'ch la.i ca`ng xa su+. dden ddu?i nu+~a vi` dda'nh du ki'ch la` chuye^.n cu?a nhu+~ng ke? theo ba'c, co`n chi'nh ba'c quanh qua^?n chie^'n dda^'u da^`u da~i gio' su+o+ng trong nhu+~ng ca'i hang kie^?u nhu+ hang Pa('c Bo' va^.y tho^i. Kho^ng ai tra'ch ba'c chuye^.n o+? ru ru' trong hang dde^? ddie^`u khie^?n cuo^.c chie^'n, nhu+ng o+? cho^~ an toa`n nhu+ the^' ma` cu~ng ddo`i co' ma`u da dden ra'm na('ng cu?a ca'c chie^'n si~ gio' su+o+ng thi`... tham lam qua'.

Ca'i pha^`n "tra'n cao, mu~i tha(?ng, ma('t sa'ng ngo+`i..." ba'c dda~ vo^` he^'t, xi' he^'t, lu~ dda`n em thu+.c su+. la`m du ki'ch co' ti' da nga(m nga(m dden phong tra^`n dde^? la^'y le vo+'i dda`o, ba'c cu~ng cho^m luo^n. DDa~ tham lam, ba'c co`n to? ra i'ch ky? qua' su+'c. Khi tu+. mo^ ta? mi`nh ba?nh trai nhu+ the^', ba'c co'c the`m nghi~ dde^'n nhu+~ng co^.ng su+. vie^n dda('c lu+.c, nhu+~ng chu' em ddo^`ng chi' ho+i xa^'u trai: thi' du. nhu+ chu' DDo^`ng ve^`u. Trong khi ba'c "mu~i tha(?ng, ma('t sa'ng" thi` chu' a^'y mu~i ve.o, mo^i da^`y co^`m co^.m. Ba'c ca`ng khoe mi`nh dde.p giai thi` chu' DDo^`ng ve^`u ca`ng buo^`n duye^n tu?i pha^.n du+~ la('m. Con ngu+o+`i ddi la`m ca'ch ma.ng dda^u co' ca^`n be^` ngoa`i hoa la' ca`nh nhu+ ma^'y anh ddo'ng tuo^`ng ca?i lu+o+ng. La`m chi ma` hue^nh hoang du+~ tha^`n va^.y cho lu~ dda`n em no' the^m ddau ddo+'n pha^.n nghe`o!


Ba'c Khie^m To^'n Nhu+o+`ng A^'y


Sau khi dde^? ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n ro+i lo^.p bo^.p ma^'y la^`n, ba'c cho+.t ti?nh la.i va` nho+' ra tro` cho+i pha^n tha^n cu?a mi`nh. Ba'c mo^ ta? tie^'p:

"To^i bu+o+'c va`o pho`ng ki'nh ca^?n cha`o. Chu? ti.ch ddu+'ng da^.y ba('t tay to^i va` mo+`i ngo^`i tru+o+'c ba`n la`m vie^.c. Tru+o+'c he^'t, ngu+o+`i ho?i tha(m su+'c kho?e cu?a tha^`y me. to^i va` sau mo+'i no'i: "To^i co' the^? giu'p chu' vie^.c gi` na`o ?". To^i no'i ro~ mu.c ddi'ch cu?a to^i. Chu? ti.ch chu' y' nghe. Sau khi to^i no'i xong, ngu+o+`i cu+o+`i va` dda'p:

"Tie^?u su+?. DDa^'y la` mo^.t y' kie^'n hay. Nhu+ng hie^.n nay co`n nhie^`u vie^.c ca^`n thie^'t ho+n. Ra^'t nhie^`u ddo^`ng ba`o ddang ddo'i kho^?. Sau ta'm mu+o+i na(m no^ le^., nu+o+'c ta bi. ta`n pha', ba^y gio+` chu'ng ta pha?i xa^y du+.ng la.i. Chu'ng ta ne^n la`m nhu+~ng co^ng vie^.c he^'t su+'c ca^`n ki'p ddi dda~!" (trang 6).

Ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n la.i ro+'t ca'i ki.ch.
Bo+?i vi` tre^n ddo+`i na`y, ne^'u co' mo^.t te^n Tra^`n Da^n Tie^n tha^.t ma` te^n a^'y mo+'i ga(.p ba'c la^`n dda^`u dda~ kho+` kha.o ngu si dde^'n ddo^. ddo`i vie^'t tie^?u su+? ca tu.ng ngu+o+`i thi` la`m sao no' co' the^? so^'ng so't ra kho?i dinh chu? ti.ch. Bo.n va(n no^ chuye^n nghie^.p cu?a ba'c se~ bu?a va^y ha`ng ha`ng lo+'p lo+'p ddo'n ca^.u Tra^`n Da^n Tie^n o+? co^?ng dinh ma` bi.ch cho ca^.u mo^.t tra^.n to+i bo+`i hoa la' vi` ca^.u ca? gan ti'nh tranh "gio'p" cu?a chu'ng no'. Sau bao tha'ng nga`y gian kho^? ddi theo ba'c chie^'n dda^'u, chu'ng dda~ tha`nh va(n no^ ddu+o+.c bie^n che^', chu'ng dda~ ddu+o+.c dda?ng ca^'p cho du.ng cu. ha`nh nghe^` la` nhu+~ng ca'i o^'ng ddu ddu? ra^'t to\. Ddu+'a na`o cu~ng cha^'p cho+'i mong ngo'ng co' nga`y ddu+o+.c vinh du+. ke^ o^'ng cu?a mi`nh va`o ro^'n ba'c ma` tho^?i, nay co' tha(`ng tay mo+ o+? dda^u nha`o to+'i ddo`i de.p nhu+~ng va(n no^ nha` nghe^`, va(n no^ co' chu+'c sa('c, dde^? da`nh ca'i ro^'n cu?a ba'c thi` dda^u co' the^? dde^? cho no' so^'ng so't ddu+o+.c.

Ve^` vie^.c thu+.c hie^.n cuo^'n tie^?u su+?, ba'c ba?o: "Ddo^`ng ba`o ddang ddo'i kho^?, co' nhie^`u vie^.c ca^`n ki'p pha?i la`m tru+o+'c. Ha~y ga'c ca'i y' vie^'t tie^?u su+? ba'c la.i, v.v..."

Vu+`a pha'n nhu+ the^' xong, ba'c la.i nha(.t ca'i ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n du+o+'i dda^'t le^n, ddeo va`o, na^ng bi tie^'p:

"Mo^.t ngu+o+`i nhu+ Ho^` chu? ti.ch cu?a chu'ng ta, vo+'i DDU+'C KHIE^M TO^'N NHU+O+`NG A^'Y va` ddu+o+ng lu'c be^` bo^.n bao nhie^u co^ng vie^.c la`m sao co' the^? ke^? la.i cho to^i nghe bi`nh sinh cu?a ngu+o+`i ddu+o+.c".

Ne^'u ba'c bie^'t to^n tro.ng lo+`i ba'c no'i thi` cuo^'n sa'ch "Nhu+~ng ma^?u chuye^.n..." kho^ng bao gio+` ddu+o+.c vie^'t. Bo+?i vi` tu+` nga`y 4-9-1945 cho to+'i lu'c ca'c cha'u khie^ng ba'c ra qua?ng tru+o+`ng Ba Ddi`nh, co' lu'c na`o he^'t ca?nh "ra^'t nhie^`u ddo^`ng ba`o ddang ddo'i kho^?" hay co' khi na`o ba'c he^'t "nhu+~ng co^ng vie^.c ca^`n ki'p" dda^u. Kie^n cu+o+`ng ru+o+'c cho ddu+o+.c chu? nghi~a Co^.ng sa?n ve^` chu.p le^n dda^`u da^n to^.c, ho^ ha`o mo^.t nu+?a nu+o+'c ddem su'ng o^'ng ddi ta`n sa't e'p nu+?a kia va`o cuo^.c ddo+`i ddo'i ra'ch... nhu+~ng co^ng tri`nh a^'y dda^u co' lu'c na`o cho phe'p ba'c ddu+o+.c ra?nh rang. Dda~ be^` bo^.n co^ng vie^.c la.i co`n co' "ddu+'c khie^m to^'n nhu+o+`ng a^'y" nghi~a la` ra^'t the.n khi pha?i tu+. dde^` cao mi`nh... ba'c se~ kho^ng chi.u ke^? tie^?u su+? cho ai, no'i chi dde^'n vie^.c tu+. vie^'t ra.

May thay cho ne^`n va(n chu+o+ng ha`i hu+o+'c, tie^'u la^m cu?a da^n to^.c, ba'c ddo^'i xu+? vo+'i nhu+~ng lo+i` no'i cu?a chi'nh ba'c gio^'ng he^.t nhu+ ma^'y ca'i hie^.p ddi.nh, ho`a u+o+'c, le^.nh ngu+ng ba('n Te^'t Ma^.u Tha^n ma` ba'c dda~ ky' ke^'t, hu+'a he.n... nghi~a la` vi pha.m lia chia. Hie^.p u+o+'c ky' ro^`i ba'c vi pha.m ngay lu'c chu+a ra'o mu+.c. Lo+`i ba'c pha'n thi` bi. vi pha.m ngay tu+` lu'c ddang... vie^'t ra !

Ca'i vie^.c ba'c ngo^`i ca^`m bu't vie^'t nhu+~ng ca^u va(n Tra^`n Da^n Tie^n dde^? tu+. ca tu.ng dda~ nhu+ mo^.t ba`n tay va? bo^m bo^'p va`o ca'i mo^`m hue^nh hoang ra(`ng ba'c co' nhie^`u vie^.c ca^`n ki'p, ba'c khie^m to^'n, ba'c ba^.n lo cho ddo^`ng ba`o ddo'i kho^? kho^ng co' thi` gio+` khoe tie^?u su+?, v.v...

Tu+. mi`nh ca^`m bu't khoe tie^?u su+?, bo^'c tho+m chi'nh mi`nh ro^`i cu`ng lu'c la.i nu+'c no+? ca ngo+.i ra(`ng mi`nh la` ngu+o+`i qua' khie^m to^'n, qua' ba^.n lo cho da^n ddo'i kho^ng muo^'n bo? thi` gio+` va`o vie^.c ke^? tie^?u su+?... Co^? kim, Ddo^ng Ta^y kho' kie^'m ddu+o+.c anh cha`ng na`o a(n gian no'i do^'i, lo^' bi.ch dde^'n the^'.

O
O O

Mo+'i ddo.c chu+a he^'t ba trang sa'ch cu?a ba'c chu'ng ta dda~ tha^'y hie^.n ra ra`nh ra`nh tru+o+'c ma('t cha^n dung mo^.t con ngu+o+`i the`m thuo^`ng lo+`i ca tu.ng, kho^ng chi.u tho?a ma~n vo+'i ca'c ky~ thua^.t na^ng bi to^'i ta^n cu?a mo^.t ddo^.i ngu~ va(n no^ na^ng kho?e nha^'t the^' gio+'i, mo^.t con ngu+o+`i da'm la`m ca? nhu+~ng tro` tie^'u la^m, ca` cho+'n nha^'t dde^? tho?a ma~n no^~i kha't khao ddu+o+.c xu+ng tu.ng, mo^.t ngu+o+`i hoa`n toa`n vi` mi`nh ma` que^n... da^n, vi` trong khi da^n chu'ng che^'t ddo'i, che^'t vi` chinh chie^'n thi` ba'c ngo^`i rung ddu`i ha? he^ vie^'t sa'ch tu+. ca tu.ng mi`nh ta`i, tu+. ve~ mi`nh la` ma('t sa'ng, mu~i tha(?ng, tra'n cao.

Vo+'i ba trang sa'ch ma` dda~ mo^ ta? ddu+o+.c nga^`n a^'y chuye^.n, gu+?i dde^'n ddo^.c gia? nga^`n a^'y ddu+'c ti'nh cao ca? cu?a ba'c, pha?i co^ng nha^.n la` va(n chu+o+ng ba'c Ho^` cu~ng phong phu' la('m cho+' bo^..

Tre^n mo.i ddi.a ha.t, ba'c to? ra ra^'t tu+. kie^u, tu+. ma~n. Lo+`i ba'c no'i ra la` cha^n ly', ha`nh ddo^.ng cu?a ba'c kho^ng bao gio+` sai la^`m, ba'c la`m gi` cu~ng tha`nh co^ng, v.v... The^' nhu+ng khi ddo.c to+'i trang 7 cuo^'n tie^?u su+? na`y chu'ng ta tha^'y co' mo^.t co^ng vie^.c ba'c dda~ la`m vo+'i tinh tha^`n thie^'u tu+. tin. Ba'c ca?m tha^'y mi`nh chu+a dda.t chi? tie^u va` ba'c ba(n khoa(n, ba`o chu+~a du+~ la('m. Cuo^'i trang 7, ba'c vie^'t:

"To^i cu~ng nha^.n ra(`ng trong quye^?n na`y co`n thie^'u nhie^`u ddoa.n. Trong ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^` chu? ti.ch, nhu+~ng ddoa.n a^'y pha?i cha(ng la` ra^'t quan tro.ng ? To^i kho^ng the^? bie^'t, ddo^`ng tho+`i to^i cu~ng nghi~ ra(`ng : ngoa`i Ho^` chu? ti.ch, thi` kho^ng ai co' the^? tra? lo+`i ddu+o+.c ca^u ho?i ddo'."

Ba^y gio+`, ta dda~ bie^'t Tra^`n Da^n Tie^n chi'nh la` ba'c, ca^u va(n tre^n ca^`n ddu+o+.c su+?a la.i cho dda`ng hoa`ng, ddu+'ng dda('n nhu+ sau:

"To^i cu~ng nha^.n ra(`ng trong quye^?n na`y co`n thie^'u nhie^`u ddoa.n. Trong ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a to^i, nhu+~ng ddoa.n a^'y pha?i cha(ng la` ra^'t quan tro.ng ? To^i kho^ng the^? bie^'t, ddo^`ng tho+`i to^i cu~ng nghi~ ra(`ng: ngoa`i to^i ra thi` kho^ng ai co' the^? tra? lo+`i ddu+o+.c ca^u ho?i ddo'."

Ca^u va(n la?m nha?m tu+'c cu+o+`i a^'y dda~ the^? hie^.n mo^.t tha?m ki.ch do ta^.t khoa'i ddu+o+.c na^ng bi ga^y ra\. Dda^`u tie^n, ba'c che^ he^'t ca? ddo^.i ngu~ va(n no^, chi? tin o+? ta`i tu+. ca ngo+.i. Nhu+ng mo+'i vie^'t va`i trang, ba'c teo. Ba'c so+. mi`nh se~ kho^ng ca tu.ng mi`nh to+'i mu+'c. Ba'c pha?i tho`ng ca^u ddo' dde^? nha('n nhe ddo^`ng ba`o, ddo^.c gia? ra(`ng:

"Cuo^'n sa'ch na`y ca tu.ng ba'c chu+a ddu? dda^u nhe', ba'c Ho^` co`n nhie^`u ca'i hay ho ta`i ba, ly ky` bi' ma^.t kha'c chu+a ddu+o+.c ke^? ra, ngu+o+`i vie^'t sa'ch na^ng bi Tra^`n Da^n Tie^n na^ng chu+a to+'i dda^u\. Bi ba'c co`n dda'ng... cao ho+n nhie^`u, v.v... ".

Nga`n na(m mo^.t thuo+? mo+'i co' di.p tha^'y ba'c chu~n nha(.n nha^.n la` mi`nh co' cho^~ co`n ye^'u ke'm, la`m chu+a dda.t chi? tie^u. Ddo^`ng ba`o ddo^? xo^ la.i xem cho^~ ye^'u ke'm hie^'m hoi ddo' la` ca'i gi` thi` ho'a ra ba'c khie^m to^'n thu' nha^.n ra(`ng: to^i kho^ng ddu? ta`i dde^? ca tu.ng to^i, to^i la` con ngu+o+`i vi~ dda.i vu+o+.t ra kho?i ta^`m na^ng bi, ca ngo+.i cu?a chi'nh to^i!

Tu+` thu?a vua Hu`ng du+.ng nu+o+'c, tra?i qua li.ch su+? ha`ng nga`n na(m, chu'ng ta chu+a tu+`ng ga(.p mo^.t con ngu+o+`i "Khie^m To^'n Nhu+o+`ng A^'y"!


[pha^`n 2]



Ve^` go^'c ga'c, gia to^.c cu?a ba'c Ho^`, chu' Tra^`n da^n Tie^n vie^'t:

"Ho^` chu? Ti.ch sinh na(m 1980. Que^ ngu+o+`i o+? la`ng Kim Lie^n, huye^.n Nam DDa`n, ti?nh Nghe^. An (Trung bo^.). Phu. tha^n ngu+o+`i la` mo^.t cu. Pho' ba?ng, nhu+ng gia ddi`nh ngu+o+`i la` mo^.t gia ddi`nh no^ng da^n (trang 8).

Ta.i sao ba'c pha?i "nhu+ng gia ddi`nh ngu+o+`i la` mo^.t gia ddi`nh no^ng da^n" thi` ai cu~ng bie^'t, bo+?i vi` lu~ da^n con cu?a ba'c, ba'c truy dde^'n ba ddo+`i nha` chu'ng no' dde^? ha`nh to^.i, cha? le~ o^ng chu? ti.ch la.i la` con cu?a mo^.t tay phong kie^'n ha.ng na(.ng. The^' nhu+ng ta.i sao o^ng gia` ba'c la` Pho' ba?ng ma` gia ddi`nh ba'c va^~n cu+' la` no^ng da^n thi` ba'c kho^ng chi.u no'i, kho^ng gia?ng gia?i mo^.t lo+`i\. Cho^~ na`y chu' Tra^`n Da^n Tie^n ga(.p chuye^.n kho' a(n, kho' no'i cha(ng?

Sau khi vie^'t mo^.t ca^u nga('n, ra^'t bi' hie^?m ve^` o^ng bo^', ve^` gia ddi`nh mi`nh, ba'c ba('t dda^`u lo+` ti.t ddi\. Ba'c xoay qua no'i chuye^.n o^ng... Phan DDi`nh Phu`ng, o^ng Hoa`ng Hoa Tha'm, hai ngu+o+`i la~nh dda.o cuo^.c kha'ng chie^'n cho^'ng Pha'p.

Ngu+o+`i ddo.c, thoa.t dda^`u, kho^ng da'm nghi~ la` ba'c la.c dde^`. Vu+`a nghe ba'c nha('c dde^'n o^ng gia` la.i tha^'y ba'c ke^? lie^`n to+'i chuye^.n Phan DDi`nh Phu`ng, Hoa`ng Hoa Tha'm, ngu+o+`i ddo.c cho+` ddo+.i ba'c ddu+a ra su+. lie^n he^. giu+~a o^ng bo^' va` hai nha^n va^.t anh hu`ng na`y\. He`n ra thi` cu~ng co' mo^.t ma`n o^ng Pho' ba?ng ddi theo pho` ta' ngu+o+`i la`m vie^.c lo+'n. To'm ta('t la` o^ng Pho' ba?ng co' ddo'ng go'p ti' ti cho phong tra`o cho^'ng Ta^y\.

Nhu+ng kho^ng! Ca`ng ddo.c thi` ca`ng tha^'y o^ng Pho' ba?ng bi. que^n luo^n. O^ng a^'y cha(?ng di'nh da'ng ti' ti na`o dde^'n nhu+~ng chuye^.n nu+o+'c non. Tha`nh ti'ch cu?a tha^n phu. ba'c chi? la` cu. Pho' ba?ng. He^'t ! O^ng Phan DDi`nh Phu`ng, o^ng Hoa`ng Hoa Tha'm va` ca'c ngu+o+`i Vie^.t ye^u nu+o+'c kha'c muo^'n xa? Tha^n cho^'ng Ta^y the^' na`o cu~ng ddu+o+.c, cu. Pho' ba?ng va^~n bi`nh cha^n nhu+ va.i ddu+'ng be^n le^`. Trong ddoa`n qua^n kha'ng chie^'n kho^ng he^` co' bo'ng da'ng cu..

Ba'c Ho^` vie^'t: "Cu. (Phan DDi`nh Phu`ng) to^? chu+'c nhu+~ng pha^`n tu+? tri' thu+'c va` no^ng da^n Trung bo^., la~nh dda.o ho. dda^'u tranh gian kho^? cho^'ng bo.n xa^m lu+o+.c... Bo.n Pha'p ba('t no^ng da^n tu+` mu+o+`i ta'm dde^'n na(m mu+o+i pha?i ddi phu\... Na(m 1907, la^`n dda^`u tie^n no^ng da^n o+? ca'c ti?nh Trung bo^. no^?i da^.y cho^'ng thue^'."

Nga^`n a^'y chuye^.n, co' bie^'t bao nhie^u co+ ho^.i cho cu. Pho' ba?ng ddo'ng go'p. The^' ma` cu. cha(?ng co' ma(.t trong ddoa`n qua^n cu?a cu. Phan (du` cu. Pho' ba?ng vu+`a la` tri' thu+'c vu+`a la` no^ng da^n). Trong dda'm ngu+o+`i no^?i da^.y cho^'ng thue^' kho^ng co' cu., ma` cho dde^'n ca'i vie^.c bi. Ta^y ba('t ddi phu cu. cu~ng lo.t so^? luo^n. The^' thi` khoe khoang chuye^.n Pho' ba?ng ra la`m gi`? Tha` cu+' vie^'t: Ba'c sinh nga`y\..., te^n bo^' ba'c:... , te^n me. Ba'c:... , la.i ddo+~ ngo+' nga^?n va` kho^ng la`m ngu+o+`i ddo.c cho+` ddo+.i ma^'t co^ng.

Ca'ch ha`nh va(n khoe khoang vo+' va^?n cu?a ba'c la.i co' ve? nhu+ nga^`m si? va? o^ng bo^' ve^` to^.i cha(?ng ddo'ng go'p ddu+o+.c ca'i ti'ch su+. gi`. Ca`ng ke^? tha`nh ti'ch chie^'n dda^'u anh du~ng cu?a ngu+o+`i kha'c, ba'c ca`ng la`m no^?i ba^.t su+. tro^'ng ro^~ng, vo^ i'ch, thu+`a tha~i cu?a cuo^.c ddo+`i cu. Pho' ba?ng no^ng da^n. Pha?i cha(ng ca'i y' tu+o+?ng dda^'u to^' cha me. dda~ nhen nhu'm trong dda^`u vi. chu? ti.ch nu+o+'c tu+` nga`y a^'y\?

Suo^'t hai trang sa'ch, ba'c vie^'t ve^` tha`nh ti'ch cu?a ca'c cu. Phan DDi`nh Phu`ng, Hoa`ng Hoa Tha'm ro^`i Phan Chu Trinh, Phan Bo^.i Cha^u\. Ba'c que^n mi`nh dde^? ca tu.ng ngu+o+`i kha'c ro^`i cha(ng? Kho^ng dda^u\. DDe^'n o^ng gia` ba'c ma` co`n bi. cho de vi` kho^ng ddo'ng go'p gi` cho su+. ve? vang cu?a ba'c, ca'c vi. Phan DDi`nh Phu`ng, Hoa`ng Hoa Tha'm... dda^u co' the^? ddu+o+.c ca tu.ng kho+i kho+i, vo^ vi. lo+.i nhu+ the^' ddu+o+.c. Ba'c chi.u ke^? tha`nh ti'ch cu?a ho. cha(?ng qua chi? dde^? la`m mi`nh no^?i ba^.t the^m. DDe^'n trang 10, ba'c oang oang khoe ra(`ng mi`nh kho^n ngoan, sa'ng suo^'t ho+n ca? bo^'n vi., ho+n tu+` lu'c ba'c mo+'i mu+o+`i la(m tuo^?i!

Ba'c vie^'t :

"DDo' la` ti`nh tra.ng trong nu+o+'c va` ngoa`i nu+o+'c, khi Chu? ti.ch Ho^` chi' Minh co`n la` ngu+o+`i thie^'u nie^n mu+o+`i la(m tuo^?i. Ngu+o+`i thie^'u nie^n a^'y dda~ so+'m hie^?u bie^'t va` ra^'t ddau xo't tru+o+'c ca?nh tho^'ng kho^? cu?a ddo^`ng ba`o\. Lu'c ba^'y gio+` anh dda~ co' chi' dduo^?i thu+.c da^n Pha'p, gia?i pho'ng ddo^`ng ba`o\. Anh dda~ tham gia co^ng ta'c bi' ma^.t, nha^.n co^ng vie^.c lie^n la.c. Anh kha^m phu.c ca'c cu. Phan DDi`nh Phu`ng, Hoa`ng Hoa Tha'm, Phan chu Trinh va` Phan Bo^.i Cha^u nhu+ng kho^ng hoa`n toa`n ta'n tha`nh ca'ch la`m cu?a mo^.t ngu+o+`i na`o\. Vi`:

- Cu. Phan Chu Trinh chi? ye^u ca^`u ngu+o+`i Pha'p thu+.c hie^.n ca?i lu+o+ng, anh nha^.n ddie^`u ddo' sai la^`m, cha(?ng kha'c gi` dde^'n xin gia(.c ru? lo`ng thu+o+ng.

- Cu. Phan Bo^.i Cha^u hy vo.ng Nha^.t giu'p ddo+~ dde^? dduo^?i Pha'p. DDie^`u ddo' ra^'t nguy hie^?m, cha(?ng kha'c gi` "ddu+a ho^? cu+?a tru+o+'c, ru+o+'c beo cu+?a sau".

- Cu. Hoa`ng Hoa Tha'm co`n thu+.c te^' ho+n, vi` tru+.c tie^'p dda^'u tranh cho^'ng Pha'p. Nhu+ng theo lo+`i ngu+o+`i ta ke^? thi` cu. co`n na(.ng co^'t ca'ch phong kie^'n ( trang 10).

Ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh lu'c 15 tuo^?i tho^ng minh ta`i gio?i co+~ na`o ro^`i ta se~ no'i vi` trong sa'ch co' ghi la.i nhie^`u ba(`ng co+'. Nhu+ng ba'c xa^'c la'o vo+'i tie^`n nha^n dde^'n ddo^. khoe mi`nh sa'ng suo^'t ho+n ho. tu+` lu'c co`n nie^n thie^'u thi` ba'c ngu va` phe't la'c qua'. Hai chu+~ "phong kie^'n" ba'c mo+'i ho.c ddu+o+.c sau na`y, sau khi ddu+o+.c bo.n Co^.ng sa?n Nga-Ta^`u da.y do^~. Mo+'i nu+'t ma('t ra thi` chu+~ nghi~a kie^'n thu+'c dda^u ma` che^ bai ca'c cu. Hoa`ng Hoa Tha'm, Phan DDi`nh Phu`ng, la.i co`n ho^` ddo^` che^ cu. Hoa`ng "theo lo+`i ngu+o+`i ta ke^?" !

Gia` nhu+ ba'c nga`y ga^`n cha^`u to^? ma` tho+? ra ca'i gio.ng a^'y cu~ng dda~ can to^.i ho^~n la'o ro^`i\. Che^ cu. Phan Chu Trinh sai la^`m trong ca'ch xu+? su+. vo+'I Pha'p nhu+ng ba?n tha^n ba'c la.i tu+`ng na(n ni? Pha'p va` bi. lu+`a xie^?ng lie^?ng nhie^`u phen. Che^ cu. Phan Bo^.i Cha^u nho+` Nha^.t giu'p la` "ddu+a ho^? cu+?a tru+o+'c, ru+o+'c beo cu+?a sau" nhu+ng chi'nh ba'c thi` la.i co`ng lu+ng co~ng ra('n Nga, Ta^`u va` mo^.t chu? nghi~a Co^.ng sa?n go+'m ghie^'c ve^` nha`, tha`nh ra ba'c "dduo^?i ho^? cu+?a tru+o+'c, ru+o+'c ha`ng ta' hu`m beo, ra('n re^'t cu+?a sau".

The^' ma` ba'c la.i ngo^`i vie^'t sa'ch che^ tie^`n nha^n la` ke'm sa'ng suo^'t, la.i co`n che^ ba(`ng lo+`i nho^ con Nguye^~n Ta^'t Tha`nh mo+'i 15 tuo^?i, ra ca'i ddie^`u la` ngay lu'c hi? mu~i chu+a sa.ch, ba'c dda~ sa'ng la'ng ho+n ca'c ba^.c tie^`n bo^'i ro^`i !


Ca^.u Be' Sie^u Pha`m


Sau khi cho ca^.u be' 15 tuo^?i che^ bai tie^`n nha^n xong, ba'c be`n mo^ ta? ra^'t ky~ ta^`m kie^'n thu+'c, su+. hie^?u bie^'t, kinh nghie^.m cu?a ca^.u\. Ba'c vie^'t:

"Mo^.t tri' thu+'c o+? Sa`igo`n ke^? la.i cho to^i : "Trong khi co`n ho.c o+? tru+o+`ng Chasseloup-Laubat, to^i ga(.p mo^.t ngu+o+`i thanh nie^n o+? Trung bo^. va`o Sa`i Go`n o+? nha` mo^.t ngu+o+`i ba.n. Vi` cu`ng lu+'a tuo^?i, cho ne^n chu'ng to^i la^.p tu+'c tro+? ne^n ddo^i ba.n tha^n. To^i ddu+a anh dde^'n tru+o+'c tie^.m ca`-phe^ cu?a Pha'p xem dde`n ddie^.n, xem chie^'u bo'ng va` ma'y nu+o+'c. Nhu+~ng ca'i ddo' tru+o+'c kia anh chu+a he^` tha^'y. Mo^.t ho^m, to^i mo+`i anh a(n kem. Anh ra^'t la.. La^`n dda^`u tie^n, anh mo+'i ne^'m mu`i kem..." (trang 11).

"Ta`u ddie^.n ddo^'i vo+'i anh Ba (ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh 15 tuo^?i lu'c ddo' va` ba'c Ho^` sau na`y) la` mo^.t chuye^.n ky` la.. La^`n dda^`u tie^n anh ta tro^ng tha^'y nhu+~ng "ca'i nha` bie^'t cha.y" a^'y\. Ca'i gi` cu~ng la`m anh ta chu' y', vi` ca'i gi` ddo^'i vo+'i anh ta cu~ng mo+'i ca?." (trang 15). "Ca'i gi` ddo^'i vo+'i anh Ba cu~ng mo+'i, anh pha?i ho.c ta^'t ca?. Vi' du. mo+'i dda^`u anh kho^ng a(n ddu+o+.c ba'nh mi` va` bo+\. A(n Xu'p thi` anh du`ng Ni~a\..." (trang 14).

Ca'i vu. tho^.n ma(.t ra khi ddu+o+.c a(n ca` rem hay tha^'y xe ddie^.n thi` ke^u tha?ng tho^'t: "O^ ! Ca'i nha` bie^'t cha.y !" kho^ng dda'ng tra'ch. Ca^.u be' Nguye^~n Ta^'t Tha`nh o+? que^ tu+` nho?, chu+a theo ki.p ne^'p so^'ng va(n minh, cha? sao\. Nhu+ng ca^.u la.i du`ng Ni~a dde^? a(n Xu'p thi`... to^'i da. kho^ng chi.u ddu+o+.c. Du` ca^.u Tha`nh chu+a tu+`ng ddu+o+.c tro^ng tha^'y ca'i thi`a, ca'i muo^~ng thi` o+? nha` que^ da^n ta dda~ co' nhu+~ng du.ng cu. dde^? mu'c cha'o va` ca'c cha^'t lo?ng kha'c giu'p tri' kho^n cho ca^.u\. Va^.y ma` ca^`m to^ xu'p tre^n tay ca^.u ta la.i cu+' du`ng ni~a ma`... mu'c la^'y mu'c dde^? thi` dda^`u o'c co' ho+n gi` ddu+'a tre? le^n ba\.

Que^ mu`a va` to^'i da. chu+a ha(?n dda~ la` ngu+o+`i bo? ddi\. Ca^.u nho'c Nguye^~n Ta^'t Tha`nh kho+` kha.o, da.i do^.t, chu+a tu+`ng tha^'y que ca` rem hay ca'i ta^`u ddie^.n, nhu+ng co' thie^n ta`i ve^` chi'nh tri., hie^?u bie^'t ro^.ng ra~i ve^` nha^n va(n, ddi.a ly' thi` sao\? Ha~y cho ca^.u mo^.t co+ ho^.i dde^? khoe ta`i\. Va` dda^y la` nhu+~ng pha't bie^?u cu?a ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh ve^` nhu+~ng ddi.a ha.t a^'y:

No'i ve^` nu+o+'c Pha'p, o+? trang 14 va` 15, co' to+'i hai la^`n ca^.u bie^?u lo^. su+. nga.c nhie^n. Chuye^.n gi` o+? Pha'p la`m ca^.u bo+~ ngo+~, ba`ng hoa`ng dde^'n the^'? Mo^.t la^`n ca^.u ha' ho^'c mo^`m ke^u: "O^ ! O+? Pha'p Cu~ng Co' Ngu+o+`i Nghe`o nhu+ be^n ta" (trang 15). Ngoa`i vu. kinh nga.c vi` nu+o+'c Pha'p "cu~ng co' ngu+o+`i nghe`o" ca^.u co`n mo^.t phen kinh nga.c nu+~a vi` nu+o+'c Pha'p co'... ngu+o+`i to^'t. Ba'c vie^'t: "Anh (Ho^` chi' Minh) no'i vo+'i to^i vo+'i Mo^.t Ve? Nga.c Nhie^n: "Anh Mai, cu~ng co' nhu+~ng ngu+o+`i Pha'p to^'t anh a.". (trang 14, 15)

O^ng nho'c con ca^`m ni~a mu'c... xu'p, nga.c nhie^n ra(`ng nu+o+'c Pha'p co' ngu+o+`i nghe`o, kho^ng bie^'t ra(`ng da^n to^.c Pha'p cu~ng co' ngu+o+`i to^'t,v.v... la.i oang oang le^n tie^'ng che^ bai ca'c nha` ca'ch ma.ng tu+`ng bo^n ba ha?i ngoa.i!

Con da.i ca'i mang. Ha`nh vi ngo^n ngu+~ cu?a ca^.u be' vi. tha`nh nie^n Nguye^~n Ta^'t Tha`nh, cu. Pho' ba?ng pha?i chi.u mo^.t pha^`n tra'ch nhie^.m. Phe'p nha` cu?a cu. lo?ng le?o, cu. kho^ng da^.y con tu+? te^' cha(ng? Hay ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh co' ddu+o+.c da^.y, nhu+ng que^n be'n ma^'t lo+`i cha\?

Ke? ha^.u sinh kho^ng da'm che^ cu. Pho' ba?ng dda~ khie^'m khuye^'t trong vie^.c gia'o hua^'n. DDa`nh ngo+` ra(`ng ca^.u be' ho^~n xu+o+.c Nguye^~n Ta^'t Tha`nh bo? nha` giang ho^` va(.t tu+` nho?, ne^n so+'m dda'nh ro+'t ma^'t nhu+~ng lo+`i da.y do^~ cu?a cha o^ng.

(Ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh ti`m ca'ch xua^'t ngoa.i dde^? ho.c ho?i Ca^.u ra ddi "bi' ma^.t" ba(`ng ca'ch le^u be^u o+? be^'n ta`u, na(n ni? ho+i o^`n a`o dde^? xin vie^.c. Co' ke? thu+o+ng ha.i, cho ca^.u cha^n phu. be^'p tre^n chuye^'n ta`u ddi Pha'p. U?a^y la` va`i tha`nh ti'ch lo+'n cu?a ca^.u be' dda~ tu+`ng che^ tuo^'t luo^'t ca'c nha` Ca'ch ma.ng la~o tha`nh).

Ngoa`i vie^.c khoe nhu+~ng ca'i ngu nho nho? nhu+ du`ng ni~a dde^? mu'c xu'p, ba'c co`n khoe ra mo^.t qua? to^'i da. vi~ dda.i: to^'i da. dde^'n ddo^. suy't ma^'t ma.ng!

Ba'c Ho^` vie^'t :

"Mo^.t la^`n, do.c ddu+o+`ng anh Ba (te^n cu?a ba'c Ho^` lu'c ddo') suy't che^'t dduo^'i\. Be^? no^?i so'ng. La`n so'ng to nhu+ nhu+~ng qua? nu'i cho^`m le^n ddo^? xuo^'ng. Ha^`u he^'t mo.i ngu+o+`i say so'ng. Nhu+ mo.i nga`y, anh Ba ddi le^n ddi xuo^'ng tu+` be^'p dde^'n ha^`m. Kho^ng the^? va'c nhu+~ng ro^? rau le^n vai vi` ta`u tro`ng tra`nh, anh pha?i buo^.c ro^? rau va`o da^y dde^? ke'o ddi, chuye^'n thu+' hai mo^.t ngo.n so'ng lo+'n thi`nh li`nh phu? le^n sa`n ta`u va` cuo^'n xuo^'ng be^? mo.i va^.t tre^n sa`n ta`u\. Ca? nhu+~ng ro^? rau va` anh Ba nu+~a\. Anh bi. dda^?y va`o giu+~a co^.t buo^`m va` da^y xi'ch, nho+` va^.y ma` thoa't che^'t." (trang 14).


Da^y Xi'ch Oan Nghie^.t


Ta`u ddang ga(.p ba~o. Mo.i ngu+o+`i say so'ng nga^'t ngu+ ca?. Ca'c o^ng ba` chu? cu?a ba'c cu~ng nhu+ ha`nh kha'c tre^n ta`u dde^`u na(`m be.p, dda^u co' muo^'n a(n uo^'ng gi`. The^' ma` "anh Ba" cu+' nha^'t ddi.nh so+. chu? ddo'i bu.ng, cu+' lie^`u che^'t dde^? chu toa`n vai tro` khua^n va'c. Kho^n ngoan mo^.t ti', anh Ba chi? vie^.c ddau o^'m nhu+ mo.i ngu+o+`i, hoa(.c i't nha^'t thi` cu~ng cho+` cho ta`u ra kho?i vu`ng gio^ng ba~o, ro^`i ha~y phu.c vu. chu? cu~ng co`n ki.p cha'n.

Ne^'u kho^ng co' co^.t buo^`m va` so+.i da^y xi'ch giu+~ la.i, thi` ba'c Ho^` dda~ hi sinh ti'nh ma.ng, dda~ ddi ddoong va` li.ch su+? nga`nh bo^`i be^'p se~ co' mo^.t gu+o+ng danh nha^n: anh phu. be^'p bo? ma.ng sa tru+o+`ng vi` quye^'t ta^m phu.c vu. nhu+~ng ca'i bu.ng chu? nha^n... kho^ng ddo'i\.

O^i, so+.i da^y xi'ch oan nghie^.t na`o dda~ giu+~ ca^.u phu. be^'p Nguye^~n Ta^'t Tha`nh la.i nga`y ho^m ddo', kho^ng cho ca^.u ddi cho+i vo+'i Ha` Ba'? Ne^'u kho^ng co' no' thi` lo`ng bie^?n dda~ co' the^m bo^. xu+o+ng kho^ cu?a mo^.t anh bo^`i co' tinh tha^`n bo^`i be^'p na(.ng va` ho+n nu+?a the^' ky? sau ha`ng tra(m nga`n ngu+o+`i da^n Vie^.t dda~ kho^ng che^'t tha?m tre^n bie^?n DDo^ng.

Che^ ba'c Ho^` to^'i da. co' the^? la` che^ oan. Ne^n ti`m mo^.t ca'ch gia?i thi'ch kha'c cho ha`nh ddo^.ng "lie^`u mi`nh cu+'u ca'i da. da`y chu?" cu?a ba'c. Ba'c dda~ suy't che^'t cha(?ng vi` kho+` kha.o ma` vi` co' tinh tha^`n bo^`i be^'p qua' cao, sa(~n sa`ng phu.c vu. ca'c o^ng ba` chu? dde^'n ddo^. que^n ca? ba?n tha^n mi`nh.

Lo+`i gia?i thi'ch na`y co' ve~ ho+.p ly' va` ddo+~ tai ha.i cho nha^n vi. cu?a ba'c. Ca'i tinh tha^`n vi` chu? ma` ha^`u ha. ta^.n tu.y che^'t bo?, ba'c giu+~ suo^'t ddo+`i\. Sau na`y, khi co' co+ ho^.i tie^'n tha^n trong su+. nghie^.p to^i to+', ba'c ddu+o+.c di.p phu.c vu. nhu+~ng o^ng chu? to ho+n: hai o^ng chu? Nga, Ta`u\. Cu~ng vo+'i tinh tha^`n lie^`u mi`nh trong gio^ng ba~o, ba'c bie^?u die^~n mo^.t ta'c phong to^i ddo`i vo^ cu`ng a'c lie^.t. Ba'c hy sinh ca? dda^'t nu+o+'c, ca? sinh ma.ng cu?a ha`ng trie^.u ngu+o+`i da^n Vie^.t dde^? cho ca'c quan tha^`y ha`i lo`ng.

Tinh hoa bo^`i be^'p dda~ pha't tie^'t ra ngoa`i tu+` lu'c ba'c co`n vi. tha`nh nie^n.

Tu+` trang 15, ba'c Ho^` ke^? chuye^.n o+? Pha'p. Ta`u ca(.p be^'n Ma.c-xa^y\. Ca'c nha^n vie^n Vie^.t Nam ddu+o+.c la~nh lu+o+ng he`n nha^'t la` mo^.t tra(m quan la.i the^m vo^ so^' tie^`n thu+o+?ng cu?a ha`nh kha'ch. Rie^ng ba'c Ho^`, ke? lie^`u mi`nh trong gio^ng ba~o, suy't che^'t ma^'t xa'c vi` qua' ha(ng say phu.c vu., la.i chi? ddu+o+.c pha't ddu'ng... mu+o+`i quan !

Ba'c bi. bo^'c lo^.t the^ tha?m!

DDe^? tu+. an u?i, ba'c vie^'t: "Anh ta (ba'c Ho^`) ddu+o+.c i't lu+o+ng, nhu+ng anh ho.c ddu+o+.c nhie^`u chuye^.n mo+'i la.". Va` mo^.t trong nhu+~ng ddie^`u mo+'i la. ba'c ho.c ddu+o+.c trong chuye^'n na`y la` "O^`! O+? Pha'p cu~ng co' ngu+o+`i nghe`o nhu+ be^n ta !".

Ho'a ra, khi chu+a ddu+o+.c "ho.c" ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh cu+' ddinh ninh ra(`ng nu+o+'c Pha'p la` thie^n ddu+o+`ng, la` no+i chi? co' toa`n ngu+o+`i gia`u!


Ngu+o+`i Pha'p To^'t


O^ng Mai, ngu+o+`i giu'p ddo+~ ba'c Ho^` o+? Ma.c-xa^y ke^? ra(`ng:

- "Co^ng vie^.c trong nga`y xong, to^i cho anh ta (ba'c Ho^`) mu+o+.n bo^. a'o qua^`n, va` chu'ng to^i ddi dde^'n tie^.m ca` phe^ o+? ddu+o+`ng Ca-no^-bia\. Kho^ng ca^`n pha?i no'i, DDa^y la` la^`n dda^`u tie^n anh ta vo^ tie^.m ca` phe^, va` cu~ng la` la^`n dda^`u tie^n ddu+o+.c ngu+o+`i Pha'p go.i ba(`ng "O^ng" (trang 16).

DDu+o+.c go.i ba(`ng "o^ng", ba'c su+o+'ng me^ to+i, su+o+'ng dde^'n ddo^. ma^'y nga`y sau, ddu+o+.c ho?i ca?m tu+o+?ng, ba'c khen Pha'p ro^'i ri't:

- "Sau nhu+~ng nga`y dda^`u tie^n o+? Ma.c-xa^y, anh Ba to'm ta('t ca?m tu+o+?ng cu?a mi`nh ba(`ng ma^'y chu+~:

"Ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p to^'t, le^~ phe'p ho+n ngu+o+`i Pha'p o+? DDU?o^ng du+o+ng." (trang 16)

DDu+o+.c go.i ba(`ng "o^ng" mo^.t ca'i la` dda~ su+o+'ng run ngu+o+`i, vo+ ddu~a ca? na('m khen "ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p to^'t, le^~ phe'p...". Mo+'i ga(.p va`i anh Pha'p bo^`i ba`n dda~ vo^.i ke^'t lua^.n ve^` toa`n the^? da^n Pha'p, dda~ ddu+a ra nha^.n xe't ve^` ta^'t ca? ngu+o+`i Pha'p o+? DDo^ng du+o+ng! Ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh to? ra vu+`a ha^'p ta^'p vu+`a ngu\. Bo+?i vi` nhu+~ng te^n Pha'p thu+.c da^n chu'a, chu? tru+o+ng dda'nh chie^'m va` cai tri. DDo^ng du+o+ng, ba`y ra nhu+~ng mu+u sa^u ke^' ddo^.c... chi'nh la` nhu+~ng ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p chu+' bo.n Pha'p cha^n tay o+? DDo^ng du+o+ng dda^u co' "to^'t" ddu+o+.c dde^'n the^'. DDang say su+a ke^? chuye^.n ba'c, dde^'n khu'c na`y, chu' Tra^`n Da^n Tie^n cho+.t ngu+ng la.i\. Cha('c la` ddo.c xong nhu+~ng trang dda~ vie^'t, chu' khoa'i ti? la('m, tu+. phu.c mi`nh la('m. The^' ne^n, theo ddu'ng gu+o+ng sa'ng cu?a ba'c, chu' Tra^`n Da^n Tie^n ta.m de.p ba'c qua mo^.t be^n dde^? tu+.... na^ng bi\. Chu' vie^'t nhu+~ng do`ng tu+. khen nhu+ sau:

"Cho dde^'n nay, ca'ch cu?a to^i - ca'ch la`m ta^.p the^? - hi`nh nhu+ ddu+o+.c vie^.c. Nhu+~ng ngu+o+`i co^.ng ta'c dda^`u tie^n va` to^i chi? cu+' nha^~n na.i theo ddu+o+`ng da^y, ghi che'p ca^?n tha^.n nhu+~ng ma^?u chuye^.n giu+~ nguye^n nhu+ the^'. Va` dda^y la` mo^.t tie^?u su+? Trung Tha`nh, ddu+'ng dda('n, sinh ddo^.ng, kho^ng the^u de^.t, kho^ng Ba`y DDa(.t." (trang 16)

Hai chu+~ "Trung Tha`nh" ba'c du`ng sai, dda'ng le~ pha?i vie^'t la` "trung thu+.c". Co`n ca'i khoa?n "kho^ng the^u de^.t, kho^ng ba`y dda(.t" thi` sau na`y, chu'ng ta se~ co' nhie^`u co+ ho^.i no'i to+'i\.


Ba'c Ho.c Va(n Chu+o+ng


Ta ha~y tie^'p tu.c ddo.c ho^`i ky' dde^? xem tha`nh ti'ch cu?a ba'c ho^`i o+? Ma.c-xa^y. Ba'c vie^'t:

"Theo ddi.a chi? o^ng Mai ma'ch, anh Tra^`n, ngu+o+`i co^.ng ta'c tre? tuo^?i cu?a to^i, dde^'n ga(.p o^ng Da^n o+? Nha Trang. DDa^y la` nhu+~ng ddie^`u anh Tra^`n ghi che'p: O^ng Da^n sa'u mu+o+i hai tuo^?i, chu? mo^.t cu+?a ha`ng nho? sa.ch se~ va` ddo^ng kha'ch, nha` ddo^ng con. O^ng ta tie^'p to^i nie^`m no+? va` ke^? chuye^.n: "To^i co' hai con trai ddi Ve^. quo^'c qua^n va` mo^.t con ga'i ddi cu+'u thu+o+ng. Nha` to^i co`n ba con nu+~a: hai mu+o+i hai, hai mu+o+i va` mu+o+`i sa'u tuo^?i, dde^`u la` ddoa`n vie^n cu?a ddoa`n Thanh nie^n cu+'u quo^'c..." .......

"O^ng Da^n co' ta`i no'i\. O^ng ba('t chuye^.n na`y sang chuye^.n kha'c ra^'t tha^`n ti`nh. Ke'o o^ng ve^` ca^u chuye^.n ma` to^i dda(.c bie^.t chu' y' kho^ng pha?i la` de^~. Nhu+ng sau to^i dda~ tha`nh co^ng.

- Co' chu+', to^i co`n nho+' anh Ba a^'y\. Cha('c cha('n to^i co`n nho+' anh ta ma(.c da^`u ca'ch dda^y dda~ ba mu+o+i na(m.

To^i o+? vo+'i o^ng chu? cu?a to^i o+? Xanh A-ddo+-re't (Saint-Adresse), mo^.t ngoa.i o^ cu?a Ha-vo+-ro+, mo^.t ho^m, o^ng chu? gia` da^~n ve^` mo^.t ngu+o+`i tre? tuo^?i, ga^`y ye^'u, qua^`n a'o lo^i tho^i nhu+ng co' ve? lanh lo+.i\. Te^n= anh ta la` Ba\. O+? nu+o+'c ngoa`i ma` ga(.p ddu+o+.c mo^.t ngu+o+`i ddo^`ng hu+o+ng, thi` la^.p tu+'c ngu+o+`i ta de^~ tro+? tha`nh ba.n tha^n. Chu'ng to^i cu~ng va^.y\.

Chu'ng to^i o+? mo^.t bie^.t thu+. co' vu+o+`n hoa\. O^ng chu? gia` khi ra?nh vie^.c thi` o+? ca^u la.c bo^. tha`nh pho^'. Ba` chu? thu+o+`ng dde^'n nha` ngu+o+`i con ga'i, vo+. mo^.t nha^n vie^n cu?a co^ng ty\. Mo^.t ngu+o+`i na^'u be^'p, mo^.t ngu+o+`i to^'t, ne^'u anh khe'o ni.nh thi` ba` ta cho anh a(n ngon, nhu+ng khi ba` ta ca'u thi` nhu+ mo^.t mu. ye^u tinh. Mo^.t co^ sen xinh xinh hay la`m da'ng, co' mo^.t "ba` me. hay o^'m". "Ba` me. o^'m" chi'nh la` mo^.t cha`ng thu?y thu?. DDe^? ddi ga(.p ti`nh nha^n, chi. ta lu+`a do^'i chu'ng to^i luo^n, va` no'i la` ddi tha(m me. o^'m. Trong nha` ta^'t ca? la` sa'u ngu+o+`i\.

DDo^` ddo^`ng dda'nh bo'ng, ddo^` dda.c lau xong, ba`n ghe^' sa.ch bu.i, the^' la` o^ng chu?, ba` chu? ba(`ng lo`ng va` ra^'t to^'t, luo^n mo^`m mo^.t ddie^`u "con" hai ddie^`u "con". Nhu+ng pha^`n lo+'n co^ng vie^.c do co^ sen la`m. Chi. ta muo^'n cho cho'ng xong dde^? ddi ga(.p "ba` me. o^'m".

Vi` va^.y chu'ng to^i co' ra^'t nhie^`u thi` gio+` ra?nh. Anh Ba du`ng thi` gio+`, cha(m bo'n hoa vo+'i ngu+o+`i la`m vu+o+`n hoa(.c gio+? nhu+~ng to+` ba'o co' a?nh trong tu? sa'ch ra xem. Sau khi dde^'n ddu+o+.c ba nga`y, anh ho?i to^i: "Anh Da^n, anh co' bie^'t vie^'t chu+~ quo^'c ngu+~ kho^ng?". To^i ho+i the.n nhu+ng tra? lo+`i tha`nh tha^.t: "Kho^ng, to^i kho^ng bie^'t." Anh Ba lie^`n gia?ng gia?i va` khuye^'n khi'ch to^i ho.c. To^i la`m theo lo+`i anh. Anh Ba cu~ng the^', anh ho.c tie^'ng Pha'p vo+'i co^ sen." (trang 16, 17, 18).

Ca? ddoa.n va(n na`y la`m no^?i ba^.t hai chuye^.n :

1/ Ba'c kho^n va(.t va` cu~ng u+a bo^'c lo^.t, lo+.i du.ng su+'c lao ddo^.ng cu?a ke? ddo^`ng ca?nh ngo^., cu`ng tha^n pha^.n nhu+ mi`nh.

2/ Ba'c ho.c va(n chu+o+ng chu+~ nghi~a Pha'p tu+` mo^.t se^'n nu+o+ng.

Ve^` su+. kho^n va(.t va` ta`i bo^'c lo^.t cu?a ba'c thi` ta tha^'y lu'c la`m bo^`i ta`u, la` cha^n phu. be^'p ha.ng be't, ba'c dda`nh lao ddo^.ng che^'t bo?. The^' ma` lu'c o+? Ma.c-xa^y, ga(.p chi. sen to^'t bu.ng, ba'c bo^'c lo^.t su+'c lao ddo^.ng cu?a chi. ngay\. Bie^'t chi. na`y ddang bi. a'i ti`nh va^.t, chi? mong cho so+'m xong vie^.c dde^? ddi vo+'i ke'p, ba'c tru't he^'t ca? co^ng vie^.c le^n dda^`u chi., "pha^`n lo+'n co^ng vie^.c do co^ Sen la`m". Ga(.p mo^.t ddo^`ng nghie^.p kho^n va(.t va` cho+i ba^?n nhu+ the^', se^'n nu+o+ng kho^ng he^` gia^.n, la.i va^~n ra co^ng da.y tie^'ng Pha'p cho ba'c. Cha(?ng hie^?u ba'c Ho^` khoe ca'i tha`nh ti'ch vu+`a he`n vu+`a vo^ o+n na`y ra dde^? ne^u gu+o+ng gi` cho ca'c ddo^`ng chi' cha'u ngoan cu?a ba'c.

Ve^` nguo^`n go^'c ta`i vie^'t va(n tie^'ng Pha'p cu?a ba'c nhu+ the^' la` chu'ng ta dda~ ro~, ba'c thu. gia'o tu+` mo^.t. se^'n nu+o+ng. Co`n va(n chu+o+ng Vie^.t thi` sao\? Ma^`m non va(n nghe^. ba'c Ho^` co' ddu+o+.c mo^.t chi. sen na`o da^~n da('t lu'c dda^`u ddo+`i kho^ng ma` vie^'t tie^'ng Vie^.t lu?ng cu?ng chi.u kho^ng no^?i\.

Qui' vi. ddo.c la.i nhu+~ng ca^u na`y:

"Mo^.t ba` na^'u be^'p, mo^.t ngu+o+`i to^'t, ne^'u anh khe'o ni.nh thi` ba` ta cho anh a(n ngon." "DDo^` ddo^`ng dda'nh bo'ng, ddo^` dda.c lau xong, ba`n ghe^' sa.ch bu.i, the^' la` o^ng chu? ba` chu? ba(`ng lo`ng va` ra^'t to^'t, luo^n mo^`m mo^.t ddie^`u "con" hai ddie^`u "con". Nhu+ng pha^`n lo+'n co^ng vie^.c do co^ sen la`m."

Ngo^n ngu+~ nha^n va^.t cu~ng nhu+ va(n chu+o+ng cu?a ba'c cu+' nhu+ o^ng Ta^y no'i tie^'ng Vie^.t. Trang 19, ba'c ghi lo+`i mo^.t ngu+o+`i ke^? chuye^.n: "Anh ta la`m vie^.c nhu+ mo^.t Con Bo`." Cha(?ng bie^'t lo^'i so sa'nh a^'y co' Ta^y la('m kho^ng nhu+ng cha('c cha('n ra^'t kha'c Ta\. Ngu+o+`i Vie^.t ta thi` hay no'i: "La`m vie^.c nhu+ tra^u" ma` Ngu u thi` mo+'i "Nhu+ Bo`".

Suo^'t cuo^'n sa'ch, co' kha' nhie^`u ca^u va(n lu?ng cu?ng, lai ca(ng nhu+ va(n di.ch cu?a mo^.t anh cha`ng ddang ta^.p vie^'t.

o
o  o

To+'i dda^y, ta ngu+ng mo^.t chu't dde^? xe't la.i lo+`i tu+. khe= n cu?a chu' Tra^`n Da^n Tie^n "kho^ng the^u de^.t, kho^ng ba`y dda(.t."

DDe^? thu+.c hie^.n cuo^'n ho^`i ky', chu' Tie^n la^`n lu+o+.t ddi ti`m (hoa(.c nho+` phu. ta'), pho?ng va^'n nhu+~ng ngu+o+`i na`y:

Mo^.t tri' thu+'c o+? Sa`igo`n (ddu+o+.c go.i la` anh Le^) ke^? chuye^.n ba'c dde^'n ru? ddi la`m bo^`i ta`u dde^? xua^'t ngoa.i\. Anh ta kho^ng ddi theo ne^n kho^ng bie^'t sau ddo', ba'c Ho^` ddi ngoa.i quo^'c ba(`ng ca'ch na`o\. Anh Le^ no'i : "Ve^` sau, to^i chi? bie^'t ngu+o+`i thanh nie^n ye^u nu+o+'c dda^`y nhie^.t huye^'t a^'y la` cu. Nguye^~n a'i Quo^'c, la` Ho^` chu? ti.ch cu?a chu'ng ta nga`y nay\."

Ke? thu+' hai ddu+o+.c pho?ng va^'n la` o^ng Mai, ngu+o+`i cu`ng la`m vie^.c tre^n ta^`u vo+'i ba'c. O^ng Mai dda~ cu+'u ba'c nhie^`u la^`n, da^.y ba'c go.t khoai, go.t ma(ng ta^y (co' la^`n o^ng Mai pha?i ne'm xuo^'ng bie^?n ta^'t ca? ddo^'ng ma(ng ta^y ba'c go.t ta^`m ba^.y dde^? xo'a to^.i, giu+~ job cho ba'c). O^ng Mai cu~ng la` ngu+o+`i da.y ba'c ba`i ho.c cu?a lo+'p ma^~u gia'o: kho^ng ne^n du`ng ni~a dde^? mu'c xu'p, v.v.

Cuo^'i cuo^.c pho?ng va^'n o^ng Mai ke^? ra(`ng o^ng va` ba'c chia tay nhau o+? Pha'p. O^ng theo ta`u tro+? ve^` DDo^ng du+o+ng, ba'c muo^'n o+? la.i ne^n ddu+o+.c chu? ta`u ddem ve^` nha` nuo^i, cho la`m mo^.t cha^n phu. ta' cu?a se^'n nu+o+ng nha` o^ng. O^ng Mai ke^'t lua^.n: "Tu+` dda^'y, to^i kho^ng ddu+o+.c tin tu+'c gi` cu?a anh Ba nu+~a\.".

Sau khi anh Ba bie^'n ddi mo^.t ca'ch "bi' ma^.t" nhu+ the^' thi` cu~ng chi'nh o^ng Mai la` ngu+o+`i ma'ch cho chu' Tra^`n Da^n Tie^n ca'i ddi.a chi? cu?a o^ng Da^n o+? Nha Trang. Bo+?i vi` o^ng Mai bie^'t ro~ la` o^ng Da^n dda~ so^'ng cu`ng vo+'i ba'c suo^'t tho+`i gian ba'c o+? ddo+. cho o^ng Ta^y chu? ta`u\. O^ng Mai "kho^ng ddu+o+.c tin tu+'c gi` ve^` anh Ba" nhu+ng la.i la` ngu+o+`i lie^n la.c thu+o+`ng xuye^n, bie^'t ro~ ddi.a chi? hie^.n ta.i cu?a ngu+o+`i dda~ so^'ng vo+'i anh Ba\. Ly ky` tha^.t !

Nhu+ng dde^'n phie^n o^ng Da^n ra tuo^`ng thi` ti`nh the^' co`n ly ky` ho+n. Sau khi ke^? ra nhu+~ng tha`nh ti'ch dde.p dde~ cu?a ba'c Ho^` trong tho+`i o+? ddo+., o^ng Da^n be`n nga.c nhie^n khi ddu+o+.c cho bie^'t anh Ba chi'nh la` Ho^` chu? ti.ch ba^y gio+`. O^ng die^~n xua^'t ra(`ng o^ng kho^ng bie^'t ti' gi` ve^` qua?ng ddo+`i sau cu?a anh Ba\. Nhu+ng cu~ng la.i chi'nh o^ng Da^n la` ngu+o+`i "bie^'t cha('c cha('n" ve^` o^ng Bo^'n, ke? dda~ ddi cu`ng vo+'i Ba'c sang Phi cha^u\.

DDu+o+.c pho?ng va^'n, sau khi chu toa`n nhie^.m vu. na^ng bi anh Ba, o^ng Bo^'n la.i gio+'i thie^.u o^ng Nam la` ngu+o+`i dda~ so^'ng cu`ng vo+'i ba'c o+? Lua^n ddo^n.

"O^ng co' bie^'t o^ng Nam kho^ng ?"
- Co', ha^`u he^'t chu'ng to^i bie^'t nhau, vi` chu'ng to^i DDe^`u O+? Ca? Trong To^? Chu+'c.
(trang 22).

Nhu+~ng ngu+o+`i dda~ so^'ng cu`ng vo+'i ba'c mo^.t tho+`i hoa(.c= la` cu`ng o+? trong to^? chu+'c, hoa(.c la` thu+o+`ng xuye^n lie^n la.c dde^'n no^~i bie^'t ca? ddi.a chi? hie^.n ta.i cu?a nhau la.i cu+' nha^'t ddi.nh kho^ng chi.u chia xe? nhu+~ng tin tu+'c ve^` anh Ba, dde^? cho anh a^'y tha ho^` bi' ma^.t!

Ca'c o^ng Mai, o^ng Bo^'n, o^ng Nam dde^`u bie^'t anh Ba la` ba'c Ho^`. Ca? dde^'n mo^.t vi. tri' thu+'c o+? Sa`igo`n (anh Le^), ngu+o+`i ga(.p ba'c so+'m nha^'t, lu'c ba'c co`n la` mo^.t ho.c sinh, cu~ng bie^'t anh Ba la` Ho^` chi' Minh.

Chi? co' mo^.t mi`nh o^ng Da^n la` co'c bie^'t !

Ta'ch rie^ng o^ng Da^n ra nhu+ the^', ba'c co' ly' do\. Ba'c= muo^'n ba('t o^ng ta die^~n tuo^`ng su+?ng so^'t. Ba'c Ho^` vie^'t:

"DDe^? ke^'t lua^.n cuo^.c pho?ng va^'n cu?a to^i, to^i ho?i o^ng Da^n:

- O^ng co' bie^'t anh Ba hie^.n nay the^' na`o kho^ng ?
- Kho^ng, to^i ra^'t tie^'c la` kho^ng bie^'t.
- O^ng co' muo^'n to^i no'i cho o^ng bie^'t kho^ng ?
- Co`n gi` ba(`ng nu+~a\.
- O^ng quay la.i xem, anh Ba a^'y dda^y ki`a To^i vu+`a no'i vu+`a a chi? cha^n dung Ho^` chu? ti.ch treo tre^n ba`n tho+` giu+~a nhu+~ng bi`nh hoa, bi`nh hu+o+ng, dde`n ne^'n. O^ng Da^n quay dda^`u, mo+? to ddo^i ma('t, ha' mie^.ng, ga~i tai\.
Va` o^ng ba^.t le^n nhu+ mo^.t ca'i lo` xo, va` ke^u:

" Ho^` chu? ti.ch ! Ho^` chu? ti.ch cu?a chu'ng ta ! A di dda` Pha^.t! Nhu+ng la`m sao anh bie^'t? Anh no'i tha^.t dda^'y chu+'? O^`, la. qua' nhi??! Ho^` chu? ti.ch la` anh Ba a^'y nga`y xu+a\. Hay qua' nhi? ! To^i se~ ke^? ddie^`u ddo' cho ba` nha` to^i nghe, cho ca'c cha'u nghe\. Chu'ng no' se~ mu+`ng bie^'t ma^'y! Cha cu?a chu'ng no' ddu+o+.c quen bie^'t cu. Ho^` nga`y xu+a\." (trang 19, 20).

Ro~ ra`ng la` giu+~a mo^.t chuo^~i nhu+~ng ngu+o+`i dda~ tu+`ng so^'ng vo+'i ba'c, bie^'t tie^?u su+? cu?a ba'c, va^~n giu+~ lie^n la.c vo+'i nhau, o^ng Da^n bi. ba'c ta'ch ra, ba('t ddo'ng vai ngo+' nga^?n dde^? co' co+' reo le^n: "Ho^` chu? ti.ch la` anh Ba nga`y xu+a! Hay qua' nhi? !", cho ba'c ddu+o+.c di.p su+o+'ng te^ me^, cho ta'c pha^?m cu?a ba'c co' mo^.t cu' ba^'t ngo+` re? tie^`n.

DDa^y la` mo^.t trong nhu+~ng ddoa.n va(n tie^u bie^?u nha^'t cho tinh tha^`n "kho^ng the^u de^.t, kho^ng ba`y dda(.t" cu?a ba'c.

Kie^`u Phong so+. mi`nh ke^'t lua^.n qua' vo^.i va`ng ma` ngo+` oan cho ba'c ne^n ddo.c la.i kha' ky~ ddoa.n va(n ta? o^ng Da^n "ba^.t le^n nhu+ mo^.t ca'i lo` xo".

DDo.c ky~, tha^'y mo^.t chi tie^'t co' the^? gia?i oan cho ba'c. Kho^ng chu+`ng ba'c chi? la` na.n nha^n. Ca'i o^ng Da^n na`y mo+'i chi'nh la` ke? ba`y dda(.t, thue^ de^.t, vo+` vi.t "kho^ng bie^'t anh Ba hie^.n nay nhu+ the^' na`o" dde^? die^~n tuo^`ng su+?ng so^'t, phi?nh ba'c cho+i\.

Nguye^n va(n ddoa.n ta? pha?n u+'ng cu?a o^ng Da^n khi ddu+o+.c bie^'t anh Ba chi'nh la` ba'c Ho^`: "O^ng Da^n quay dda^`u, mo+? to ddo^i ma('t, ha` mie^.ng, Ga~i Tai\. Va` o^ng ba^.t le^n nhu+ ca'i lo` xo va` ke^u\...".

Chi'nh ha`nh ddo^.ng "Ga~i Tai" dda~ to^' ca'o su+. vo+` vi.t cu?a o^ng Da^n.

"Quay dda^`u, mo+? ma('t, ha' mie^.ng, ba^.t le^n nhu+ ca'o lo` xo" dde^`u ddu+o+.c, ngu+o+`i nga.c nhie^n, su+?ng so^'t dde^'n ddo^. ba^.t le^n nhu+ lo` xo kho^ng co' gi`a^y phu't na`o da`nh cho vie^.c ga~i tai\.

"Ga~i tai" la` ha`nh ddo^.ng cu?a ke? ba(n khoa(n, suy ti'nh hay ddang a'y na'y mo^.t ddie^`u gi`. Ga(.p chuye^.n kinh ha~i ngu+o+`i ta gia^.t mi`nh, ga(.p chuye^.n nga.c nhie^n ngu+o+`i ta nha?y du+.ng, pha?n u+'ng a^'y tu+. nhie^n nhu+ khi cha.m nu+o+'c no'ng thi` ru.t tay la.i, bi. ddau thi` he't le^n, kho^ng co' thi` gio+` na`o dde^? ba(n khoa(n, suy ti'nh, ca`ng kho^ng co' ddu? thi` gio+` dde^? co' ha`nh ddo^.ng the^? hie^.n su+. ba(n khoa(n, suy ti'nh.

Tru+o+'c khi ba^.t le^n nhu+ mo^.t ca'i lo` xo, o^ng Da^n ga~i tai suy ti'nh. O^ng suy ti'nh gi` ?

Co' le~ o^ng so+. ca'i tuo^`ng nga.c nhie^n o^ng sa('p die^~n chue^' qua', lo^. lie^~u qua'. Ta^'t ca? nhu+~ng ngu+o+`i dda~ quen bie^'t ba'c Ho^` thu?a ha`n vi dde^`u bie^'t anh Ba nga`y nay la` ai, chi? co' mo^.t mi`nh o^ng gia? bo^. kho^ng bie^'t, lo+~ ba'c su`ng le^ n ghe'p cho ca'i to^.i "khi qua^n" thi` bo? ma.ng. Nhu+ng trong lu'c ga~i tai, suy ti'nh, o^ng la.i tro^ng tha^'y hi`nh ba'c Ho^` dde^? tre^n ba`n tho+` nha` mi`nh, kho^ng ai co' the^? ngo+` la` o^ng coi re? ba'c ddu+o+.c, the^' ne^n o^ng quye^'t ddi.nh die^~n xua^'t tie^'p. Va` o^ng ba^.t le^n nhu+ lo` xo, v.v…

Ke^'t qua? ru+.c ro+~. Ba'c Ho^` su+o+'ng me^ to+i vi` ta^'n tuo^`ng kinh nga.c cu?a o^ng Da^n, ba'c tri.nh tro.ng vie^'t va`o sa'ch.


Ba'c Thu+o+ng Ngu+o+`i


Sau o^ng Da^n, to+'i phie^n o^ng Bo^'n ca tu.ng ba'c. Theo lo+`i o^ng Bo^'n, ba'c la` ngu+o+`i ra^'t nha^n tu+`.

"Dde^'n Dda-ca, be^? no^?i so'ng ra^'t du+~. Ta^`u kho^ng the^? va`o bo+`. Cu~ng kho^ng the^? tha? ca no^ xuo^'ng vi` so'ng ra^'t to. Dde^? lie^n la.c vo+'i ta^`u, bo.n Pha'p tre^n bo+` ba('t nhu+~ng ngu+o+`i da dden pha?i bo+i ra chie^'c ta^`u. Mo^.t, hai, ba, bo^'n ngu+o+`i da dden nha?y xuo^'ng nu+o+'c. Ngu+o+`i na`y dde^'n ngu+o+`i kia, ho. bi. so'ng be^? cuo^'n ddi." "Ca?nh tu+o+.ng a^'y, Mo.i Ngu+o+`i coi la` thu+o+`ng. Nhu+ng ddie^`u ddo' la`m cho anh Ba he^'t su+'c ca?m ddo^.ng, anh kho'c. Nga.c nhie^n to^i ho?i ta.i sao." (trang 21) Nho+` o^ng Bo^'n "nga.c nhie^n ho?i", ba'c Ho^` co' di.p chu+?i thu+.c da^n la` lu~ hung a'c, vo^ nha^n dda.o. Ca?nh tu+o+.ng la`m ba'c kho'c thi` "mo.i ngu+o+`i" coi la` thu+o+`ng. Coi bo^. o^ng Bo^'n dda~ hy sinh chi'nh ba?n tha^n mi`nh dde^? ca tu.ng ba'c. Bo+?i vi` trong so^' "mo.i ngu+o+`i coi la` thu+o+`ng" co' ca? o^ng Bo^'n. O^ng na`y co' la` thu+.c da^n dda^u ma` cu~ng hung a'c, vo^ nha^n dda.o nhu+ the^' ?

Thu+.c ra, cha('c o^ng Bo^'n dda^u la` ke? xa^'u xa ba^'t nha^n. Cha(?ng qua la` vi` trong ca'i nu+o+'c "Da^n chu?, Co^.ng ho`a, Ddo^.c la^.p, Tu+. do, Ha.nh phu'c" do ba'c tha`nh la^.p, nhu+~ng mo'n qui' ho'a nhu+ "sa'ng suo^'t, to^'t bu.ng, nha^n dda.o" dde^`u pha?I da^ng cho la~nh tu. ca?.

Cu~ng con ngu+o+`i bie^'t ca?m ddo^.ng, kho'c thu+o+ng cho nhu+~ng ngu+o+`i da dden bi. so'ng cuo^'n ddi a^'y chi? ma^'y chu.c na(m sau kho^ng he^` nho? mo^.t gio.t nu+o+'c ma('t cho ha`ng trie^.u ngu+o+`i da^n Vie^.t bi. ne'm va` lo` lu+?a chie^'n tranh.

Che^' ddo^. thu+.c da^n bie^'n ddo^?i nhu+~ng ngu+o+`i Pha'p to^'t bu.ng tha`nh nhu+~ng ke? hung a'c, vo^ nha^n dda.o, ddu+'ng tre^n bo+` bie^?n Dda-ca ho^m a^'y.

Che^' ddo^. Co^.ng sa?n cu~ng bie^'n anh thanh nie^n Vie^.t "thu+o+ng ngu+o+`i" tre^n bo+` bie^?n Dda ca ho^m a^'y tha`nh mo^.t anh gia` ta`n nha^~n, ddo^.c a'c ngo^`i trong Ba('c bo^. phu? sau na`y.

Ca?m o+n o^ng Bo^'n. Nho+` ca^u chuye^.n o^ng ke^? ve^` anh Ba ma` tu+` nay ngu+o+`i Vie^.t se~ bo+'t ba(n khoa(n a'y na'y. Ngu+o+`i ta cu+' tu+o+?ng dda^'t nu+o+'c Vie^.t Nam dda~ na^?y sinh ra mo^.t ke? lo`ng da. ddo^.c a'c ngay tu+` ta^'m be'. Ho'a ra kho^ng, ca^.u be' Nguye^~n Ta^'t Tha`nh cho dde^'n lu'c na`y va^~n la` mo^.t ca^.u be' Vie^.t Nam tu+? te^'. Chi'nh chu? nghi~a Co^.ng sa?n sau ddo' gie^'t ca^.u va` ne'm tra? ve^` cho da^n Vie^.t mo^.t anh gia` tai a'c, qua'i dda?n.


[pha^`n 3]

Gia~ tu+` o^ng Bo^'n va` nghe^` bo^`i ta^`u, ba'c Ho^` ddi Anh, no'i la` dde^? ho.c tie^'ng Anh.

Ngu+o+`i ke^? chuye^.n ve^` cuo^.c ddo+`i ba'c khu'c na`y la` o^ng Nam. O+? Anh, vie^.c dda^`u tie^n cu?a ba'c la` ddi ca`o tuye^'t cho tru+o+`ng ho.c. La`m ddu'ng ddu+o+.c mo^.t nga`y thi` me^.t ba' tho+?, pha?i qui't. Sau ddo', xin ddu+o+.c mo^.t cha^n ddo^'t lo`. Nhu+ng nghe^` na`y cu~ng kho^ng kha'. Ba'c than "O+? dda^y tha^.t dda'ng so+., luo^n luo^n o+? trong ca?nh tranh to^'i tranh sa'ng... Trong ha^`m he^'t su+'c no'ng, ngoa`i tro+`i he^'t su+'c re't, va` kho^ng co' ddu? qua^`n a'o, to^i bi. ca?m... "(trang 25).

Vi` bi. ca?m, ba'c na(`m phe` luo^n hai tua^`n. Lu'c a(n ga^`n ca.n la'ng, ba'c xin ddu+o+.c mo^.t cha^n ru+?a ba't kie^m ddo^? ra'c. O^ng Nam ke^? ra(`ng trong lu'c ha`nh nghe^` ddo^? ra'c, ba'c bie^?u die^~n ddu+o+.c mo^.t tro` ngoa.n mu.c: Tha^'y nhu+~ng pha^`n a(n thu+`a bi. vu+'t ddi phi' qua' ba'c "giu+~ gi`n sa.ch se~ va` ddu+a la.i cho nha` be^'p". Ngu+o+`i dda^`u be^'p E't-co^'p-phi-e be`n ca?m kha'i va` cho ba'c le^n chu+'c la`m ba'nh. Co^ng vie^.c nhe. nha`ng ho+n ru+?a ba't ma` lu+o+ng cao ho+n.


DDi Xem Chie^'n Tranh


O^ng Nam ke^? tie^'p: "The^' gio+'i dda.i chie^'n bu`ng no^?... Anh ba dde^'n no'i vo+'i to^i: "Xin tu+` bie^.t anh Nam "
- Anh ddi dda^u?
- To^i ddi Pha'p.
- Kho^ng no'i cho+i chu+'?
Nu+o+'c Pha'p ddang co'
chie^'n tranh.
Anh dde^'n Pha'p la`m gi`?
- TO^I DDI XEM. To^i se~ vie^'t thu+ cho anh.
Anh Ba ba('t tay to^i, chu'ng to^i ho^n nhau. Va` cu+' the^' anh Ba ddi, kho^ng va ly, kho^ng ha`nh ly'".
(trang 27).

Ba'c Ho^` ddo`i "ddi xem chie^'n tranh!"

Ca'c cu. ta da.y ra(`ng: "A(n ti`m dde^'n, dda'nh nhau ti`m ddi." Da^n to^.c ca'c nu+o+'c kha'c du` kho^ng tu+`ng nghe kinh nghie^.m kho^n ngoan cu?a ca'c cu. ta, cu~ng chi? xem chie^'n tranh tre^n ma`n a?nh, trong ra.p ha't, trong sa'ch vo+?... La.ng qua.ng va`o vu`ng chinh chie^'n dde^? che^'t ma^'t xa'c a`? Ba'c Ho^` tu+` dda^`u sa'ch to+'i gio+` va^~n ddu+a ra nhu+~ng ly' do kho^n ngoan dde^? gia?i thi'ch cho vie^.c xua^'t ngoa.i cu?a mi`nh: di Phi cha^u dde^? xem ca'c nu+o+'c, ddi Pha'p dde^? ho.c ho?i, ddi Anh dde^? ho.c tie^'ng Anh v.v...

Ba^y gio+`, ba'c hu`ng du~ng tuye^n bo^': ddi Pha'p dde^? xem chie^'n tranh! Cha('c ba'c cu~ng kho^ng to^'i ta(m dde^'n the^', dda^y chi? la` mo^.t qua? phe't la'c dde^? loe` o^ng Nam dda^'y tho^i.

O^ng Nam mo^ ta? cuo^.c ra ddi cu?a ba'c Ho^` vo+'i ve? kha^m phu.c: "...Va` cu+' the^' anh Ba ddi, kho^ng va ly, kho^ng ha`nh ly'."

Me. kie^'p! DDi xem chie^'n tranh di~ nhie^n pha?i ddi cha^n tay kho^ng chu+' be^ theo ha`nh ly', va ly co^`ng ke^`nh thi`... cha.y le. the^' na`o ddu+o+.c!


DDe^'n DDa^y La` He^'t


Vie^'t dde^'n khu'c na`y tie^?u thuye^'t gia Ho^` chi' Minh bu't hie^.u Tra^`n da^n Tie^n la.i ddo^.t nhie^n le^n co+n sa?ng. Kho^ng bie^'t bom dda.n o+? Pha'p co' la`m ke? "ddi xem" la` anh Ba ma't da^y cha(ng?

Sau khi la?m nha?m i't do`ng mo^ ta? ti`nh tra.ng chie^'n tranh, nha('c la.i no^.i dung la' thu+ cu?a anh Ba khoe ra(`ng dda~ ddu+o+.c ga(.p nha` a'i quo^'c Phan chu Trinh v.v... chu' Tra^`n da^n Tie^n vie^'t: "Cuo^.c pho?ng va^'n cu?a to^i dde^'n dda^y la` he^'t, va` cu~ng tu+` ddo' ba('t dda^`u kho' kha(n cho chu'ng to^i. Chu'ng to^i kho^ng bie^'t ho?i va`o dda^u. Kho^ng bie^'t sau na`y anh Ba la`m gi`." (trang 28).

The^' la` he^'t chuye^.n, the^' la` cuo^'n sa'ch ngu+ng la.i o+? giu+~a trang 28 cha(ng? Cuo^.c pho?ng va^'n he^'t. He^'t ngu+o+`i dde^? ho?i. Kho^ng bie^'t gi` the^m ve^` anh Ba. Cuo^'n sa'ch ddu+o+.c thu+.c hie^.n du+.a tre^n lo+`i ke^? ddi dde^'n cho^~ hoa`n toa`n be^' ta('c. Chu' Tra^`n da^n Tie^n ti.t ngo'p, buo^ng bu't. va` ddo^.c gia? co' the^? buo^ng cuo^'n sa'ch ro^`i cha(ng?

Chu+a dda^u. 28 trang va(n chu+o+ng ca tu.ng dda^u co' la`m ba'c thoa? ma~n ddu+o+.c.

The^' ne^n ngay sau khi ke^u mi`nh la^m va`o cho^~ be^' ta('c, ba'c la.i vie^'t tie^'p, ti?nh bo+.

Dda^y la` mo^.t va`i ddoa.n va(n xua^'t hie^.n ngay sau khi chu' Tra^`n da^n Tie^n be^' ta('c:

"DDu+'c bi. dda'nh ba.i. Chie^'n tranh cha^'m du+'t. Vua DDu+'c tro^'n sang Na uy, va` o+? dda^y vua la`m nghe^` xe? go^~. DDa?ng Co^.ng sa?n Bo^n-se^-vi'ch va` Le^ Nin dda~ la~nh dda.o co^ng no^ng Nga no^?i da^.y. Ca'ch ma.ng tha'ng Mu+o+`i tha`nh co^ng. Nhu+~ng ddoa`n dda.i bie^?u ca'c nu+o+'c tha('ng tra^.n va` ca'c nu+o+'c ba.i tra^.n dde^'n Ve'c-xa^y ho.p Ho^.i nghi. hoa` bi`nh. Be^n ca.nh nhu+~ng ddoa`n dda.i bie^?u chi'nh thu+'c, co' nhie^`u ddoa`n dda.i bie^?u thay ma(.t cho ca'c da^n to^.c bi. a'p bu+'c. Ho. to+'i la` vi` nghe co' 14 ddie^?m cu?a to^?ng tho^'ng My~ Uynso+n (Wilson). Co' ca? ngu+o+`i A'i nhi~ lan, ngu+o+`i A^'n ddo^., ngu+o+`i Trie^`u tie^n, ngu+o+`i A? Ra^.p v.v... Ho. dde^'n dde^? ye^u ca^`u ddo^.c la^.p va` tu+. do. Trong so^' ddo' ngu+o+`i ta tha^'y co' o^ng Nguye~n a'i Quo^'c (tu+'c la` anh Ba).

O^ng Nguye^~n lie^n la.c vo+'i ca'c ddoa`n dda.i bie^?u Trie^`u tie^n, A'i nhi~ lan va` ca'c ddoa`n dda.i bie^?u kha'c. O^ng Nguye^~n to^? chu+'c nho'm ngu+o+`i Vie^.t nam ye^u nu+o+'c o+? pa-ri va` o+? ca'c ti?nh kha'c. Vo+'i danh nghi~a cu?a to^? chu+'c na`y, o^ng dda~ nhu+~ng ye^u ca^`u ra tru+o+'c ho^.i nghi. Ve'c xa^y.

Ye^u ca^`u go^`m co' 8 khoa?n. Nhu+~ng khoa?n chi'nh la`:

- Vie^.t nam tu+. tri.
- Tu+. do ho^.i ho.p, tu+. do ti'n ngu+o+~ng, tu+. do ba'o chi', tu+. do ddi la.i, dda.i xa' tu` chi'nh tri..
- Quye^`n lo+.i bi`nh dda(?ng giu+~a ngu+o+`i Pha'p va` ngu+o+`i Vie^.t Nam.
- Ba~i bo? vie^.c ba('t e'p da^n mua ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n. ba~i bo? thue^' ddinh (ngu+o+`i), thue^' muo^'i va` su+u di.ch.

Nhu+~ng ye^u ca^`u a^'y gu+?i dde^'n cho ca'c ddoa`n dda.i bie^?u ddo^`ng minh va` ta^'t ca? nghi. vie^n cu?a Quo^'c ho^.i Pha'p.

Cu~ng ne^n nha('c la.i la` o^ng Phan chu Trinh va` o^ng Phan va(n Tru+o+`ng kho^ng ta'n tha`nh hoa.t ddo^.ng cu?a nho'm Vie^.t nam ye^u nu+o+'c, vi` ca'c o^ng a^'y cho nho'm thanh nie^n la` "tre? con" (trang 29).

"... DDu+o+.c nhu+~ng su+. tha^.t a^'y re`n luye^.n, o^ng Nguye^~n hie^?u ra(`ng nhu+~ng lo+`i tuye^n bo^' tu+. do cu?a ca'c nha` chi'nh tri. tu+ ba?n trong lu'c chie^'n tranh tha^.t ra chi? la` nhu+~ng lo+`i ddu+o+`ng ma^.t dde^? lu+`a bi.p ca'c da^n to^.c. Va` muo^'n ddu+o+.c gia?i pho'ng, ca'c da^n to^.c chi? co' the^? tro^ng ca^.y va`o mi`nh, tro^ng ca^.y va`o lu+.c lu+o+.ng cu?a ba?n tha^n mi`nh.

Nhu+~ng lo+`i ye^u ca^`u cu?a o^ng Nguye^~n cu~ng nhu+ ca'c dda.i bie^?u ca'c da^n to^.c bi. a'p bu+'c kha'c kho^ng co' ke^'t qua? gi` he^'t." (trang 30).

Ca? ddoa.n va(n hoa`n toa`n la` lo+`i tu+. thua^.t cu?a ba'c. Ba'c la`m gi`, nghi~ gi`, ba'c cu+' vanh va'ch ke^? ra. Ho.c kho^n ddu+o+.c gi` trong lu'c a^'y, ba'c cu~ng khai luo^n ("DDu+o+.c nhu+~ng su+. tha^.t a^'y re`n luye^.n, o^ng Nguye^~n hie^?u ra(`ng...") Ca'i tro` vie^'t tie^?u su+? du+.a tre^n ca'c cuo^.c pho?ng va^'n, du+.a tre^n lo+`i ke^? cu?a ca'c o^ng Bo^'n, o^ng Da^n, o^ng Nam v.v... dde^'n dda^y bi. de.p ddi ca'i ru.p. Ca? dde^'n nhu+~ng lo+`i huye^nh hoang tu+. na^ng bi: Ba'c ba^.n kho^ng vie^'t tie^?u su+?, ba'c khie^m to^'n kho^ng muo^'n ai vie^'t tie^?u su+?... o+? dda^`u sa'ch, lu'c na`y cu~ng bi. ba'c que^n tie^.t.

Tu+o+?ng nhu+, dde^m ho^m tru+o+'c, ba'c ddeo ma(.t na. Tra^`n da^n Tie^n ngo^`i vie^'t tha^.t khuya, me^.t qua', tri' tu+o+?ng tu+o+.ng ca.n, phi.a ra dde^'n o^ng Nam la` he^'t vo^'n sa'ng ta'c, Tra^`n da^n Tie^n pho'ng dda.i xuo^'ng gia^'y ma^'y do`ng: "Cuo^.c pho?ng va^'n dde^'n dda^y la` he^'t" ro^`i buo^ng bu't la(n quay ra ngu?. Ho^m sau, ba'c bu+`ng ma('t da^.y, ho^'t hoa?ng nha?y le^n ba`n vie^'t tie^'p su+. nghie^.p na^ng bi, ba'c que^n ma^'t tie^u chu' Tra^`n da^n Tie^n, cu~ng cha(?ng nho+' chu' a^'y dda~ ba`y ra tro` gi`, vie^'t ca'i gi`. Ba'c phom phom ke^? tie^'p tha`nh ti'ch, ba^'t ca^`n lo+`i re^n xie^'t cu?a chu' Tie^n: "Chu'ng to^i kho^ng bie^'t ho?i va`o dda^u. Kho^ng ai bie^'t sau na`y anh Ba la`m gi`?"

Ba?o ra(`ng vi` que^n ma` ba'c ha`nh ddo^.ng ky` qua'i nhu+ the^' thi` cu~ng kho^ng ddu'ng. Chu+~ nghi~a ba'c vie^'t ra co`n lu` lu` tre^n gia^'y, va(n chu+o+ng ba'c la.i ddu+o+.c in to+'i in lui. "Va(n mi`nh" dda~ la` mo^.t mo'n ha^'p da^~n, hay ho," "Va(n mi`nh" tu+. ca tu.ng thi` co`n hay bie^'t ma^'y, cha('c ba'c pha?i ddo.c la.i ca? nga`n la^`n, ddo.c thu?ng gia^'y luo^n, que^n sao ddu+o+.c.

Kho^ng ke'm tri' nho+', kho^ng dda^`n ddo^.n, ma` nha^'t ddi.nh kho^ng tha^'y mo^.t ddoa.n sa'ch lo^' bi.ch nhu+ the^'... cha('c cha('n ba'c Ho^` ki'nh ye^u cu?a chu'ng no' khi ddo.c dde^'n ddoa.n a^'y la.i le^n co+n me^. Va(n tu+. bi cu?a ba'c dda~ ta'c du.ng va`o ta^m tri' ba'c nhu+ ma tu'y la`m dde^ me^, ddo+` ddda^~n nhu+ nhu+~ng anh ghie^`n.

Cu~ng trong ddoa.n va(n la.c ba^`y vo^ duye^n na`y, ba'c Ho^` ta(.ng cho ddo^.c gia? nhie^`u chi tie^'t hay ho. Xin qui' vi. ddo^.c gia? coi la.i ddoa.n va(n ddu+o+.c tri'ch da^~n o+? tre^n no'i ve^` ba?n ye^u ca^`u 8 khoa?n cu?a ba'c va` lo+`i che^ cu?a qui' o^ng Phan chu Trinh, Phan va(n Tru+o+`ng. Hai vi. che^ nho'm cu?a ba'c Ho^` la`... tre? con.

Bi. che^ ba'c co' ve? ha^.m hu+.c la('m, ba'c nha('c la.i vu. na`y ba(`ng gio.ng cay cu' ra ma(.t. Nhu+ng la.i chi'nh ba'c la` ngu+o+`i chu+'ng minh lo+`i che^ cu?a ca'c cu. Phan chu Trinh, Phan va(n Tru+o+`ng la` ddu'ng. Bo+?i vi` sau ddo':" Nhu+~ng lo+`i ye^u ca^`u cu?a o^ng Nguye^~n cu~ng nhu+ cu?a ca'c dda.i bie^?u ca'c da^n to^.c bi. a'p bu+'c kha'c kho^ng co' ke^'t qua? gi` he^'t" va` "DDu+o+.c nhu+~ng su+. tha^.t a^'y re`n luye^.n, o^ng Nguye^~n hie^?u ra(`ng nhu+~ng lo+`i tuye^n bo^'tu+. do cu?a ca'c nha` chi'nh tri. tu+ ba?n trong lu'c chie^'n tranh tha^.t ra chi? la` nhu+~ng lo+`i ddu+o+`ng ma^.t dde^? lu+`a bi.p ca'c da^n to^.c."


Ta'm Khoa?n Ye^u Ca^`u


La.i xem 8 khoa?n ye^u ca^`u nho'm cu?a ba'c ddu+a ra tru+o+'c ho^.i nghi. Ve'c-xa^y thi` tha^'y "nho'm thanh nie^n" kho^ng nhu+~ng tre? con ma` co`n kho+` kha.o tu+'c cu+o+`i.

Ba?n ye^u ca^`u go^`m 8 khoa?n thi` dda~ co' to+'i 7 khoa?n du+ thu+`a. DDo`i "Vie^.t Nam ddu+o+.c tu+. tri." la` ddu? ro^`i, co`n ddo`i the^m: ba~i bo? vie^.c e'p da^n mua ru+o+.u, ba~i bo? thue^' muo^'i, ddo`i tu+. do ho^.i ho.p, tu+. do ti'n ngu+o+~ng v.v... chi nu+~a. La`m the^' co' kha'c gi` mo^.t anh vie^'t gia^'y ddo`i nha`, ddo`i la.i quye^`n la`m chu? ca(n nha`, xong ro^`i la.i the^m nhu+~ng khoa?n: to^i pha?i ddu+o+.c tu+. do na^'u nu+o+'ng trong be^'p ca(n nha` ddo', to^i pha?i ddu+o+.c tu+. do su+? du.ng ca^`u tie^u ca(n nha` ddo' v.v...

Vie^.t nam ddu+o+.c tu+. tri. ro^`i, mi`nh ddu+o+.c la`m chu? mi`nh, ddu+o+.c to^? chu+'c dda^'t nu+o+'c mi`nh ro^`i thi` Pha'p no' ddu+'ng o+? dda^u dde^? ba~i bo? du`m mi`nh vie^.c e'p da^n mua ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n? Ngo^' can kho^ng no^?i!

Tu+. nhie^n nha?y cho^`m va`o kho+i kho+i vie^'t mo^.t ddoa.n (tu+` trong 28 dde^'n giu+~a trang 31) ro^`i thi`nh li`nh, kho^ng ba'o hie^.u tru+o+'c, kho^ng gia?i thi'ch, ba'c ru't lui ti?nh bo+, trao la.i co^ng ta'c cho chu' Tra^`n da^n Tie^n. Sau ba ca'i hoa thi. nga(n ca'ch "cu.m" va(n chu+o+ng la.c loa`i cu?a ba'c, chu' Tra^`n da^n Tie^n vie^'t tie^'p: "Mo^.t ngu+o+`i quen o^ng Nguye^~n o+? Pa-ri dda~ cho chu'ng to^i nhie^`u ta`i lie^.u ra^'t qui' ba'u."(trang 31)

DDe^'n phie^n chu' Tra^`n da^n Tie^n le^n co+n me^ sa?ng. Ta^'t nhie^n, trong ti`nh tra.ng "tuy hai ma` mo^.t" chu' Tie^n, ba'c Ho^` la`m gi` cu~ng co' ddo^i, co' ca(.p, ba'c dda~ sa?ng thi` chu' pha?i me^. Nhu+ng co+n me^ na`y ke'o ho+i da`i. Mo+'i ca^u tru+o+'c chu' Tie^n kha(?ng ddi.nh: "Cuo^.c pho?ng va^'n cu?a to^i dde^'n dda^y la` he^'t. Chu'ng to^i kho^ng bie^'t ho?i va`o dda^u. KHO^NG AI BIE^'T sau na`y anh Ba la`m gi`. " Ngay ca^u sau ba'c dda~ vie^'t ti?nh bo+: "Mo^.t ngu+o+`i quen o^ng Nguye^~n... cho chu'ng to^i nhie^`u ta`i lie^.u qui' ba'u."

Hai ca^u va(n la(ng ma. o^ng tha^n sinh cu?a nhau tha^.m te^. nhu+ the^' cha('c cha('n ddo^.i ngu~ va(n no^ Ha` no^.i pha?i tha^'y. Nhu+ng kho^ng anh na`o da'm ho' he' phe^ bi`nh, da'm dde^` nghi. ca('t bo?.

Ba'c Ho^` thi` me^ sa?ng ma` ca'c cha'u thi` re't!


Ca`ng Lo+'n Ca`ng Do^'t


Ngu+o+`i quen o^ng Nguye^~n o+? Pa-ri qua? thu+.c dda~ cho chu' Tra^`n da^n Tie^n va` ddo^.c gia? nhie^`u ta`i lie^.u ra^'t qui' ba'u. O^ng ta tie^'t lo^. ve6` kha? na(ng, kie^'n thu+'c thu+.c su+. cu?a ba'c Ho^` lu'c ddo'.

 

Tra^`n da^n Tie^n vie^'t:

"O^ng na`y no'i vo+'i chu'ng to^i nhu+ sau:
"Lu'c a^'y, o^ng Nguye^~n la` mo^.t ngu+o+`i ye^u nu+o+'c quye^'t ta^m hy sinh ta^'t ca? cho To^? quo^'c; nhu+ng o^ng Nguye^~n lu'c ddo' RA^'T I'T HIE^?U VE^` CHI'NH TRI., KHO^NG BIE^'T THE^' NA`O LA` CO^NG HO^.I, the^' na`o la` BA~I CO^NG va` the^' na`o la` CHI'NH DDA?NG."
(trang 31)

Lu'c ddo', "o^ng Nguye^~n" dda~ he^'t tuo^?i vi. tha`nh nie^n, dda~ dde^'n Pha'p, dda~ ddi qua ca'c xu+' Phi cha^u, dda~ dde^'n nu+o+'c Anh v.v... nghi~a la` dda~ hoc. ho?i ddu+o+.c nhhie^`u ro^`i the^' ma` va^~n mu` ti.t, kho^ng vie^'t the^' na`o la` ba~i co^ng, la` co^ng ddoa`n, la` chi'nh dda?ng, va^~n "ra^'t i't hie^?u ve^` chi'nh tri."

x Ha(?n qui' vi. ddo^.c gia? co`n nho+'. O+? nhu+~ng trang dda^`u sa'ch, lu'c Nguye^~n ta^'t Tha`nh mo+'i la` mo^.t ca^.u be' 15 tuo^?i, chu+a ra kho?i nu+o+'c, thi` la.i ddu+o+.c Tra^`n da^n Tie^n ta^ng bo^'c la` mo^.t ca^.u be' sa'ng suo^'t ve^` chi'nh tri., ca^.u che^ bai kha('p lu+o+.t ca'c nha` ca'ch ma.ng Phan bo^.i Cha^u, Phan chu Trinh... ro^`i che^ cu. Hoa`ng hoa Tha'm la` phong kie^'n. Lu'c nho? sa'ng suo^'t the^', dde^'n tuo^?i tru+o+?ng tha`nh, bo^n ba ha?i ngoa.i, ho.c ho?i trau gio^`i kie^'n thu+'c ha`ng nga`y la.i hoa' ra "ra^'t i't hie^?u ve^` chi'nh tri." nghi~a la` ca`ng lo+'n ca`ng ngu do^'t ddi.

Pha?i cha(ng vi` ba'c Ho^` tu+. thu+o+ng mi`nh qua', tu+. phu.c mi`nh qua' ne^n hay so^'t ruo^.t, bo^'c nha(`ng. Vu+`a tha^'y ca^.u be' Nguye^~n ta^'t Tha`nh ra tuo^`ng la` ba'c pha?i ca tu.ng ngay, ca^`m lo`ng kho^ng dda^.u, cho+` kho^ng no^?i. The^' ne^n chi'nh nhu+~ng lo+`i ca tu.ng vo^.i va`ng cu?a ba'c la`m cho ba'c hoa' ra ke? tie^'n bo^. gia^.t lu`i. Lu'c nho? kho^n, lu'c lo+'n da.i. Mu+o+`i la(`m tuo^?i thi` sa'ng ma` lu'c hai mu+o+i dda^`u o'c la.i to^'i hu`?

DDo.c ddi ddo.c la.i ddoa.n va(n na`y, Kie^`u Phong dda^m ra ho^` nghi: Pha?i cha(ng ky~ thua^.t tu+. na^ng bi cu?a ba'c co' cho^~ tru.c tra(.c dda~ ta.o ra ti`nh ca?nh nghi.ch thu+o+`ng, hay su+. tha^.t ddu'ng nhu+ the^'? Su+. tha^.t ddu'ng la` ba'c Ho^` ca`ng lo+'n ca`ng to^'i ta(m ddi?

Bo+?i vi` cu+' nhi`n va`o pha^`n dda^'t nu+o+'c Vie^.t nam ddu+o+.c ba'c hu+o+'ng da^~n thi` cu~ng tha^'y mo^.t ti`nh tra.ng gia^.t lu`i tu+o+ng tu+.. Du+o+'i su+. la~nh dda.o anh minh cu?a Ba'c, ca? mie^`n Ba('c hu`ng hu.c cha.y ngu+o+.c chie^`u tie^'n cu?a nha^n loa.i. ba'c Ho^` ca`ng lo+'n ca`ng to^'i ta(m, a'c ddo^.c. Nha^n da^n ddu+o+.c ba'c la~nh dda.o ca`ng lu'c ca`ng ddo^? do^'c a`o a`o "tu+` ngu+o+`i xuo^'ng vu+o+.n" ma^'t co' ma^'y na(m! (tho+ Nguye^~n chi' Thie^.n).


DDo+~ DDa^`u Va(n Ho.c


Tu+` trang 31, ba'c Ho^` vie^'t ve^` tho+`i ky` ba'c ho.c la`m ba'o, vie^'t va(n.

Cu~ng chi'nh trong tho+`i ky` na`y, con ca'o gia` Co^.ng sa?n dda~ nhi`n tha^'y o+? Nguye^~n ta^'t Tha`nh mo^.t dde^. tu+? sa'ng gia', mo^.t te^n tay sai dda('c lu+.c. No' ra tay ve vuo^'t, nuo^i na^'ng, da.y do^~ ca^.u.

"Trong ta^'t ca? nhu+~ng to+` ba'o Pha'p, chi? co' to+` "Da^n chu'ng", co+ quan cu?a DDa?ng xa~ ho^.i Pha'p la` dda~ in nhu+~ng lo+`i ye^u ca^`u cu?a Vie^.t nam. O^ng Nguye^~n dde^'n toa` ba'o. Chu? nhie^.m ba'o, o^ng Sa.c-Lo^ng-ghe^ (Charles Longuer), cha'u ngoa.i Ca'c Ma'c va` nghi. vie^n cu?a Quo^'c ho^.i Pha'p, dda~ tie^'p o^ng. O^ng Nguye^~n la^'y la`m la., vi` chu+a bao gio+` o^ng ta ddu+o+.c ai ddo'n tie^'p tha^n ma^.t nhu+ the^'! O^ng Lo^ng-ghe^ go.i o^ng Nguye^~n la` ddo^`ng chi' tha^n a'i. O^ng no'i cho o^ng Nguye^~n ro~ ta^'t ca? ca?m ti`nh cu?a o^ng ddo^'i vo+'i nha^n da^n Vie^.t nam. O^ng khuye^'n khi'ch o^ng Nguye^~n vie^'t ba`i va` o^ng se~ dda(ng le^n to+` ba'o "Da^n chu'ng" dde^? la`m cho nha^n da^n Pha'p hie^?u ro~ nhu+~ng su+. ba^'t co^ng xa?y ra o+? Vie^.t nam. Co' the^? no'i ra(`ng cuo^.c ga(.p go+~ a^'y dda~ mo+? ddu+o+`ng cho su+. hie^?u bie^'t chi'nh tri. cu?a o^ng Nguye^~n. No' cu~ng la`m cho o^ng Nguye^~n hie^?u ro~ nha^n da^n Pha'p.

O^ng Nguye^~n kho^ng ddu? tie^'ng Pha'p dde^? vie^'t va` pha?i kha^?n khoa?n ye^u ca^`u o^ng Phan va(n Tru+o+`ng vie^'t thay. O^ng Tru+o+`ng vie^'t gio?i, nhu+ng kho^ng muo^'n ky' te^n. Ma` chi'nh o^ng Nguye^~n dda~ pha?i ky' te^n nhu+~ng ba`i ba'o.

Nhu+o+.c ddie^?m ve^` tri' thu+'c la`m cho o^ng Nguye^~n ra^'t kho' chi.u . Nha^'t la` o^ng Tru+o+`ng kho^ng vie^'t ta^'t ca? nhu+~ng ddie^`u o^ng Nguye^~n muo^'n no'i. Vi` va^.y, o^ng Nguye^~n ba('t tay va`o vie^.c ho.c la`m ba'o. Thu+o+`ng lui to+'i toa` ba'o "Da^n chu'ng", o^ng la`m quen vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i Pha'p kha'c trong ddo' co' chu? bu't to+` "DDo+`i so^'ng tho+. thuye^`n".

Cu~ng nhu+ o^ng Lo^ng-ghe^, ngu+o+`i chu? bu't na`y cu~ng ra^'t dda'ng me^'n. O^ng ba?o o^ng Nguye^~n vie^'t tin tu+'c cho to+` ba'o cu?a o^ng. Bie^'t ra(`ng kho^ng the^? nho+` o^ng Tru+o+`ng vie^'t ma~i, o^ng Nguye^~n no'i tha^.t la` mi`nh co`n ke'm tie^'ng Pha'p. Ngu+o+`i chu? bu't no'i: DDie^`u ddo' kho^ng nga.i; co' the^' na`o anh vie^'t the^' a^'y. To^i se~ chu+~a ba`i cu?a anh tru+o+'c khi ddu+a in. Anh kho^ng ca^`n vie^'t da`i: na(m, sa'u do`ng cu~ng ddu+o+.c. O^ng Nguye^~n ba('t dda^`u vie^'t ra^'t kho' kha(n. Tin tu+'c ve^` Vie^.t nam o^ng Nguye^~n kho^ng thie^'u, o^ng thie^'u nha^'t la` va(n Pha'p..." (trang 31-32) DDoa.n va(n na`y cho ddo^.c gia? tha^'y hai ddie^`u: 1- Nhu+~ng ngu+o+`i nhu+ o^ng Phan va(n Tru+o+`ng ddo^'i xu+? vo+'i ca^.u Nguye^~n ta^'t Tha`nh ra^'t tu+? te^', bao dung. Tuy che^ nho'm cu?a Ho^` la` "tre? con", kho^ng ta'n tha`nh ddu+o+`ng lo^'i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^`, nhu+ng tha^'y Ho^` do^'t Pha'p va(n, vie^'t kho^ng ddu+o+.c, o^ng Phan va(n Tru+o+`ng va^~n ra tay vie^'t giu'p, ro^`i cho Ho^` ky' te^n. Trong ta^.p ho^`i ky' na`y Ho^` ke^u ca ra(`ng: "O^ng Tru+o+`ng kho^ng vie^'t ta^'t ca? nhu+~ng ddie^`u o^ng Nguye^~n muo^'n no'i." Nghi~a la` Ho^` muo^'n no'i nhie^`u, co' "y' kie^'n" na`y no. ghe^ la('m nhu+ng o^ng Tru+o+`ng cu+' de.p ddi, ca^'t bo+'t ddi. Nghe Ho^` re^n xie^'t, ta co' ca?m tu+o+?ng la` o^ng Tru+o+`ng dda~ e^'m ta`i cu?a ma^`m non chi'nh tri. Nguye^~n ta^'t Tha`nh, dda~ ca('t bo? cu?a ca^.u nhu+~ng y' kie^'n, lo+`i le~ hay ho, xua^'t xa('c la('m.

Nhu+ng o^ng Tru+o+`ng dda~ chi.u kho' vie^'t ba`i du`m ca^.u, cho ca^.u ky' te^n, dde^? tho^?i ca^.u le^n, ta^'t nhie^n o^ng cu~ng mong ca^.u co' nhu+~ng y' kie^'n hay ho dde^? o^ng ddo+~ va^'t va?. Co`n e'm ta`i ca^.u la`m gi`. Va^.y ta.i sao o^ng cu+' "kho^ng vie^'t ta^'t ca? nhu+~ng ddie^`u o^ng Nguye^~n muo^'n no'i." ? ta dda~ co' ca^u tra? lo+`i na(`m trong ddoa.n tru+o+'c "O^ng Nguye^~n" dda~ tro^? ta`i no'i o+? ho^.i nghi. Ve'c-xa^y. O^ng ddo`i ho?i ra(`ng nu+o+'c Pha'p pha?i dde^? "Vie^.t Nam tu+. tri." Va` ddo' mo+'i la` mo^.t khoa?n. Sau khi Vie^.t Nam tu+. tri. ro^`i ong co`n ddo`i the^m to+'i ba^?y khoa?n nu+~a: Pha'p kho^ng ddu+o+.c e'p da^n Vie^.t mua ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n, pha?i bo? thue^' dinh, thue^' muo^'i va` su+u di.ch v.v..

"O^ng Nguye^~n" no'i nhu+ the^' thi` cha('c ddoa`n dda.i bie^?u ddo^`ng minh o+? ho^.i nghi. dda~ ddu+o+.c mo^.t phen cu+o+`i vo+~ bu.ng.

O^ng Phan va(n Tru+o+`ng cha('c pha?i de.p bo+'t nhu+~ng lo+`i le~ le`m be`m cu?a "o^ng Nguye^~n" ddi vi` dda^u co' chu? ddi'ch giu'p "O^ng Nguye^~n" vie^'t va(n kho^i ha`i.

2-ba'c Ho^` lu'c ve^` gia` the`m kha't lo+`i xu+ng tu.ng ma` lu'c tre? thi` cu+' che^'t li.m ngu+o+`i ddi vi` nhu+~ng ca^u vuo^'t ve. Ca? hai no^~i the`m kha't na`y dde^`u la`m cho ba'c u me^, ddo+` dda^~n. Khi ddu+o+.c cha'u ngoa.i Ca'c Ma'c xoa dda^`u, ba'c ha? he^ ghi la.i: "O^ng Nguye^~n la^'y la`m la., vi` chu+a bao gio+` o^ng ta ddu+o+.c ddo'n tie^'p tha^n ma^.t nhu+ the^'! O^ng Lo^ng-ghe^ go.i o^ng Nguye^~n la` ddo^`ng chi' tha^n a'i..." va` ba'c reo le^n: " Co' the^? no'i ra(`ng cuo^.c ga(.p go+~ a^'y dda~ mo+? ddu+o+`ng cho su+. hie^?u bie^'t chi'nh tri. cu?a o^ng Nguye^~n."

Lu'c mo+'i to+'i Pha'p, ddi uo^'ng ca` phe^, la^`n dda^`u tie^n ddu+o+.c mo^.t anh bo^`i go.i la` o^ng, ba'c dda~ su+o+'ng me^ to+i va` vo^.i va~ ke^'t lua^.n: " Ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p ra^'t to^'t." Ba^y gio+` ddu+o+.c mo^.t anh Co^.ng sa?n go^.c go.i la` "ddo^`ng chi' tha^n a'i" thi` ta^'t nhie^n " O^ng Nguye^~n pha?i tha^'y ngay: Co^.ng sa?n la` mo^.t che^' ddo^. de^~ thu+o+ng nha^'t the^' gio+'i.

Nho+` anh chu? bu't mo^.t to+` ba'o Co^.ng sa?n hu+o+'ng da^~n, ba'c Ho^` da^`n da^`n vie^'t ddu+o+.c nhu+~ng ma^?u tin nga('n. Dda^y la` ddoa.n mo^ ta? tho+`i ky` ba'c ho.c la`m ba'o:

"... Khi tha^'y vie^'t dda~ bo+'t sai la^`m o^ng chu? bu't ba?o o^ng Nguye^~n: " Ba^y gio+` anh vie^'t da`i ho+n mo^.t ti', vie^'t ddo^. ba?y ta'm do`ng" O^ng Nguye^~n vie^'t ba?y, ta'm do`ng.

Da^`n da^`n o^ng Nguye^~n co' the^? vie^'t ca? mo^.t co^.t ba'o va` co' khi da`i ho+n. Lu'c ba^'y gio+`, ngu+o+`i chu? bu't ba.n tha^n cu?a o^ng Nguye^~n khe~ ba?o: "Ba^y gio+` anh vie^'t nga('n la.i. Vie^'t tu+`ng na`y hoa(.c tu+`ng na`y do`ng. Kho^ng vie^'t da`i ho+n."

"O^ng Nguye^~n tha^'y ra(`ng pha?i ru't nga('n cu~ng kho' nhu+ tru+o+'c kia pha?i ke'o da`i. Nhu+ng cu~ng he^'t su+'c co' ga('ng. Va` o^ng tha`nh co^ng. O^ng ba('t dda^`u VA`O LA`NG BA'O tu+` ddo'." (trang 32-33).

Ta`i nghe^. mo+'i vie^'t ddu+o+.c mo^.t co^.t ba'o dda~ bi. chu? bu't ba?o pha?i vie^'t ... nga('n la.i. The^' ma` ma^`m non ba'o chi' Nguye^~n A'i Quo^'c dda~ khoe nga('ng le^n la` mi`nh "va`o la`ng ba'o" ro^`i ! ne^'u o+? mie^`n Nam tru+o+'c na(m 1975, vo+'i va(n ta`i "ba?y ta'm do`ng" nhu+ the^', ky' gia? Nguye^~n A'i Quo^'c may phu+o+'c la('m thi` xin ddu+o+.c la`m dda`n em cu?a o^ng Va(n DDo^ chuye^n tri. ddi nha(.t tin xe ca'n cho'.

Nhu+~ng ba`i ho.c ve^` ba'o chi' cu?a ba'c cu~ng cha(?ng gio^'ng ai. Trong khi mo^.t ky' gia? pha?i ho.c ca'ch sa(n tin, vie^'t tin, ddie^`u tra, pho?ng va^'n v.v... thi` ba`i ho.c ma` anh chu? bu't Co^.ng sa?n da.y ba'c quanh ddi qua^?n la.i va^~n la`: "Vie^'t na(m, sa'u do`ng". Ba^y gio+`, pha?i vie^'t da`i mo^.t ti' ddo^. ba?y ta'm do`ng". "Ba^y gio+`, pha?i vie^'t nga('n la.i." Khi vie^'t ho^`i ky' khoe mi`nh "va`o la`ng ba'o" ta^'t nhie^n ba'c pha?i tri`nh la`ng ta^'t ca? nhu+~ng ba`i ho.c hay ho sa'ng gia' nha^'t, nhu+~ng ca^u ddo^'i thoa.i sa^u sa('c nha^'t giu+~ tha`y tro` ba'c. Ca'i sa^u sa('c nha^'t a^'y chi? la` chuye^.n vie^'t nga('n, vie^'t da`i !

Nhu+ng ba'o chi' kho^ng pha?i la` na.n nha^n duy nha^'t. Sau khi ha`nh ha. la`ng ba'o, ba'c quay qua tra ta^'n, dda^'u to^' la`ng va(n.

Tra^`n Da^n Tie^n ke^? tie^'p:

"Ve^` va(n ho.c, o^ng Nguye^~n thi'ch ddo.c Se^'ch-Pia (ShakeSpeare) va` DDi'ch-ken (Dickens) ba(`ng tie^'gn Anh, Lo^~ Ta^'n ba(`ng tie^'ng Trung Hoa va` Huy-go^ (Hugo), Do^-la (Zola) ba(`ng tie^'ng Pha'p. A-na-ton Pho+-ra(ng-so+ (Anatole France) va` Le^-O^ng To^n-stoi (Leon Tolstoi) co' the^? no'i la` nhu+~ng ngu+o+`i DDO+~ DDA^`U VA(N HO.C cho o^ng Nguye^~n.

DDo.c nhu+~ng truye^.n nga('n cu?a A-na-to^n Pho+-ra(ng-Xo+ va` cu?a Le^-o^ng To^n-sto^i, o^ng Nguye^~n tha^'y hu+'ng thu' ve^` va(n chu+o+ng gia?n ddo+n va` tu+. nhu?: "Ngu+o+`i ta chi? ca^`n vie^'t ddie^`u gi` ngu+o+`i ta tha^'y va` ca?m, ba(`ng ca'ch na('m la^'y ma`u sa('c va` hoa.t ddo^.ng cu?a su+. va^.t, nhu+ the^' thi` vie^'t cun~g kho^ng kho' la('m. " (trang 33).

Rie^ng lo+`i tu+. nhu? cu?a ba'c dda~ la` mo^.t ca^u nha^.n ddi.nh ve^` va(n chu+o+ng la?m nha?m, lu?ng cu?ng va` co' the^? khie^'n ca'c o^ng Antole France va` Leon Tolstoi kho'c the't. Vie^'t ddie^`u gi` "ngu+o+`i ta tha^'y va` ca?m" thi` ddu+o+.c ro^`i, nhu+ng la.i "ba(`ng ca'ch na('m la^'y (?) ma`u sa('c va` hoa.t ddo^.ng cu?a su+. va^.t" thi` la` nghi~a the^' na`o?

Le^-o^ng To^n-sto^i va` A-na-to^n Pho+-ra)ng-Xo+ la` 2 nha` va(n xa^'u so^' nha^'t. Ho. la` thu? pha.m go+.i hu+'ng cho ba'c Ho^` la(n xa? va`o la`ng va(n, ga^y cho ba'c ca?m tu+o+?ng "vie^'t cun~g kho^ng kho' la('m."

Nhu+ng ca'i to^.i lo+'n nha^'t cu?a ho. la` "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" cho Ho^` chi' Minh. DDo+~ dda^`u ba(`ng ca'ch na`o? DDo.c va(n Ho^`? Su+?a va(n Ho^`? khuye^'n khi'ch Ho^` vie^'t? Gio+'i thie^.u ta'c pha^?m cu?a Ho^`? Chi? cho Ho^` nhu+~ng sa'ch ca^`n ddo.c? Nhu+~ng chuye^.n ca^`n ho.c? Thu+ tu+` qua la.i ba`n chuye^.n va(n chu+o+ng vo+'i Ho^`? Hu+o+'ng da^~n Ho^` va`o la`ng va(n?

May phu+o+'c cho o^ng va(n si~ Nga va` o^ng va(n si~ Pha'p na`y: Ca? hai dde^`u kho^ng so^'ng ddo^`ng tho+`i vo+'i Ho^`. Ca? hai chi? co' mo^.t ha`nh ddo^.ng lie^n he^. vo+'i Ho^` duy nha^'t la` ho. vie^'t sa'ch dde^? la.i cho ddo+`i, va` Ho^` ddo.c ddu+o+.c, hu+'ng thu' ve^` "va(n chu+o+ng gia?n ddo+n" cu?a ho., the^' tho^i. Ca'i vie^.c Ho^` mu+`ng ro+~ reo le^n: hai o^ng a^'y ddo+~ dda^`u va(n ho.c cho to^i ! hoa`n toa`n ngoa`i du+. tu+o+?ng cu?a ho., ngoa`i tri' tu+o+?ng tu+o+.ng cu?a ngu+o+`i bi`nh thu+o+`ng.

DDo.c sa'ch cu?a ngu+o+`i xu+a, ca?m hu+'ng vi` sa'ch ro^`i ca^`m bu't vie^'t va(n, la`m tho+ ... chuye^.n a^'y xa?y to+'i cho nhie^`u ngu+o+`i. Nhu+ng nha^.n vo+ ta'c gia? cuo^'n sa'ch la` ngu+o+`i "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" cho mi`nh thi` co^? kim, DDo^ng Ta^y chi? co' ma^`m non va(n nghe^. Ho^` chi' Minh da'm la`m ca'i co^ng vie^.c nha^.n quo+, nha^.n qua`ng tro+ tre~n dde^'n the^'.

Trong ta^'t ca? nhu+~ng tru+o+`ng ho+.p "tha^'y ke? sang ba('t qua`ng la`m ho." cu?a da^n Vie^.t, cu~ng chu+a tu+`ng co' vu. nha^.n qua`ng na`o kho^i ha`i ho+n.

Theo gu+o+ng ba'c, nhu+~ng anh va(n co^ng chuye^n la`m ve` co' the^? ho^ hoa'n "Nguye^~n Du dda~ ddo+~ dda^`u va(n ho.c cho to^i" bo+?i vi` ca'c anh a^'y dda~ ddo.c va` thi'ch truye^.n Kie^`u.

Ca'c thi ha`o, thi ba' Ly' Ba.ch, DDo^~ Phu?, Ba.ch Cu+ Di. v.v... se~ can to^.i "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" cho mo^.t o^ng chuye^n la`m tho+ qua?ng ca'o thuo^'c ho Ba` lang tro.c vi` o^ng na`y cu~ng me^ ddo.c DDu+o+`ng thi du+~ la('m .


Ba'c Sa'ng Ta.o


Du` sao, ne^'u Ho^` tro+? tha`nh mo^.t va(n thi si~ lo^~i la.c thi` vu. nha^.n vo+ na`y cu~ng kho^ng la`m ddau lo`ng qui' o^ng Anatole France va` Leon Tolstoi. Ta ha~y xem tha`nh ti'ch cu?a ma^`m non va(n nghe^. Nguye^~n A'i Quo^'c:

Ba'c co' vie^'t mo^.t so^' truye^.n nga('n, ddu+o+.c to+` "Nha^n DDa.o" dda(ng ta?i. Nha^n dda.o kho^ng pha?i la` mo^.t to+` ba'o va(n chu+o+ng. No' la` to+` truye^`n ddo+n qua?ng ca'o che^' ddo^. Co^.ng sa?n. Truye^.n nga('n ddu+o+.c dda(ng tre^n "Nha^n DDa.o" kho^ng chu+'ng to? va(n ta`i, chi? the^? hie^.n kha? na(ng la`m dda^`y to+' Co^.ng sa?n.

Ve^` ta'c pha^?m lo+'n cu?a Ho^` thi`:

"O^ng Nguye^~n chi? vie^'t mo^.t quye^?n sa'ch duy nha^'t la` quye^?n: "Ba?n a'n ke^'t to^.i che^. ddo^. thu+.c da^n Pha'p" quye^?n na`y go^`m nhu+~ng ta`i lie^.u cho^'ng thu+.c da^n Pha'p, TRI'CH TRONG NHU+~NG SA'CH CU?A NGU+O+`I PHA'P VIE^'T DDE^? O+? THU+ VIE^.N QUO^'C GIA." (trang 34)

Ta`i sa'ng ta'c cu?a ba'c dda~ ye^'u ke'm ma` dde^'n kha? na(ng vie^'t sa'ch ke^? to^.i thu+.c da^n cu?a ba'c cu~ng kho^ng kha'. Co^ng ta'c cu+.c nho.c nha^'t cu?a ma^`m non va(n nghe^. Nguye^~n A'i Quo^'c la` cha.y va`o thu+ vie^.t co'p nha(.t nhu+~ng trang sa'ch cu?a ca'c ta'c gia? Pha'p, gom la.i, la`m mo^.t cuo^'n sa'ch cu?a mi`nh, ma` la.i la` "QUYE^?N SA'CH DUY NHA^'T."

O+? ddoa.n tre^n, chu' Tra^`n Da^n Tie^n ddu+o+ng huye^nh hoang ra(`ng ba'c "kho^ng co' mo^.t phu't na`o que^n To^? Quo^'c mi`nh bi. gia`y xe'o va` ddo^`ng ba`o mi`nh bi. a'p bu+'c." (trang 34). Nhu+ng to^? quo^'c bi. gia`y xe'o, ddo^`ng ba`o bi. a'p bu+'c the^' na`o ba'c kho^ng vie^'t (hay kho^ng vie^'t no^?i) tha`nh sa'ch. Vie^.c a^'y dda^u co' ddo`i ho?i o+? ba'c mo^.t kha? na(ng sa'ng ta'c, tu+o+?ng tu+o+.ng. Chi? ca^`n ghi la.i vu.ng ve^` nhu+~ng chuye^.n ddang xa?y ra o+? Vie^.t Nam la` ba'c co' mo^.t cuo^'n sa'ch da`y. Nhu+ng ngu+o+`i ddu+o+.c Leon Tolstoi va` Anatole France "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" chi? la`m no^?i mo^.t vie^.c la` ddi che'p nhu+~ng trang sa'ch trong thu+ vie^.n, sa('p xe^'p la.i ro^`i hu`ng du~ng ky' te^n!

To^.i nghie^.p hai o^ng Leon Tolstoi va` Anatole France ! Chi? vi` vie^'t va(n "gia?n ddo+n" ddu+o+.c ba'c thi'ch ma` mang ca'i ho. "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" cho mo^.t ca^y bu't qua' to^`i.

Ve^` co^ng tri`nh sa'ng ta'c cu?a ba'c, Tra^`n Da^n Tie^n bo^'c:

"DDa^`y ha(ng ha'i, o^ng Nguye^~n vie^'t ca? mo^.t vo+? ki.ch RO^`NG TRE".(trang 34)

DDa'ng le~ chu' Tie^n pha?i vie^'t: "O^ng Nguye^~n vie^'t vo+? ki.ch Ro^`ng Tre" hoa(.c "O^ng Nguye^~n vie^'t mo^.t vo+? ki.ch nhan dde^` la` Ro^`ng Tre." Nhu+ng tho^i, chuye^.n va(n chu+o+ng ba'c lu?ng cu?ng thi` no'i sao cho he^'t. (Va? la.i, tre^~ ro^`i. Ne^'u ba'c co`n so^'ng, "Ne^'u co' ba'c trong nga`y vui di ta?n" thi` ta dda~ gu+?i ba'c dde^'n trung ta^m Vie^.t ngu+~ Ho^`ng Ba`ng tu nghie^.p la` mo.i chuye^.n em tha('m ngay, kho?i ma^'t co^ng che^ bai.)

Xin qui' vi. ddo^.c gia? chu' y' dde^'n chu+~ "ca?" trong ca^u va(n cu?a Tra^`n Da^n Tie^n. Chu+~ "ca?" la`m cho ca^u va(n nhu+ reo le^n mo^.t ca'ch la~ng xe.t. "...o^ng Nguye^~n vie^'t CA? mo^.t vo+? ki.ch. "CA?" kho^ng ha`m y' ta^'t ca? (co' ai vie^'t nu+?a vo+? ki.ch ro^`i ngu+ng dda^u.) Vie^'t ca? mo^.t vo+? ki.ch thi` co' gi` la` ghe^ go+'m, phi thu+o+`ng?

Tra^`n Da^n Tie^n reo ho` tha'n phu.c vo+'i ngu. y' ra(`ng: ngoa`i cuo^'n sa'ch co'p nha(.t, ba'c co`n vie^'t ddu+o+.c mo^.t vo+? ki.ch nu+~a dda^'y. O^i chao! Chi? ca^`n gio+? ba^'t cu+' mo^.t dda(.c san, bi'ch ba'o na`o cu?a tre? em trung ho.c mie^`n Nam, chu'ng ta cu~ng ga(.p nhu+~ng sie^u nha^n ngang ta`i vo+'i ba'c "vie^'t ca? mo^.t vo+? ki.ch." Co' em vie^'t ca? hai ba vo+? ki.ch la^.n.

Vo+? ki.ch Ro^`ng Tre hay ho co+~ na`o?

Tra^`n Da^n Tie^n vie^'t: "DDa.i y' vo+~i ki.ch nhu+ the^' na`y: Co' nhu+~ng ca^y tre tha^n hi`nh qua(`n que.o. Nhu+~ng ngu+o+`i cho+i ddo^` co^? la^'y ve^` dde~o go.t tha`nh con ro^`ng. No' la` mo^.t ddo^` cho+i. La` con ro^`ng nhu+ng tha^.t ra chi? la` mo^.t khu'c tre. La` mo^.t khu'c tre, nhu+ng la.i ha~nh die^.n co' te^n va` hi`nh da'ng con ro^`ng. Tuy va^.y chi? la` mo^.t qua'i va^.t vo^ du.ng." (trang 34)

Tre, tru'c la` gio^'ng mo.c tha(?ng. Ta^y con co' the^? kho^ng bie^'t, chu+' ngu+o+`i go^'c Mi't nhu+ ba'c Ho^` pha?i bie^'t. Mo^.t ca^y tre mo.c cong queo la` dda~ la` hie^'m, o+? dda^y ba'c Ho^` bao?: "Co' nhu+~ng ca^y tre tha^n hi`nh qua(`n que.o" nghi~a la` nhie^`u. Nhu+ lo+`i A'n Tu+~ xu+a no'i: "Ca^y qui't mo.c o+? phi'a Nam so^ng Hoa`i thi` ngo.t, mo.c o+? phi'a Ba('c so^ng Hoa`i thi` chua, la` vi` thu?y tho^? kha'c nhau." Va^.y nay, nhu+~ng ca^y tre mo.c o+? ngoa`i ddo+`i thi` tha(?ng ma` mo.c trong lo`ng ba'c la.i qua(`n que.o cha(?ng la` vi` ta^m ddi.a ba'c cong queo kha'c thu+o+`ng cha(ng?

Tre cong queo dda~ hie^'m, ma` cong queo dde^'n ddo^. nhu+ con ra('n, con ro^`ng uo^'n khu'c thi` ddu'ng la` kim co^? ky` quan. Tre^n the^' gian nhu+~ng gio^'ng ca^y cong queo dda^u co' thie^'u gi`. Ba'c la.i cho.n ddu'ng loa`i ca^y mo.c tha(?ng nha^'t, ba('t no' cong dde^? vie^'t ki.ch thi` ddu'ng la` dda~ "va^.n du.ng he^'t o'c sa'ng ta.o", he^'t tie^.t luo^n.

DDa^'y la` ca'i khoa?n cho.n va^.t, ba^y gio+` ha~y xe't ca'ch cho.n ngu+o+`i cu?a ki.ch ta'c gia Ho^`. Ngu+o+`i cho+i ddo^` co^? la` ngu+o+`i chuye^n su+u ta^`m va` co' the^? buo^n ba'n ddo^` co^?. Mo^.t ca^y tre cong queo dda^u co' pha?i la` mo^.t mo'n ddo^` co^? dda'ng dde^? ho. su+u ta^`m. Nha` cho+i ddo^` co^? ddi kie^'m ca^y tre cong dda~ la., ca'i vie^.c dde~o go.t no' tha`nh con ro^`ng ca`ng la. ho+n. Vie^.c cho+i ddo^` co^? kho^ng cho ho. co' ba`n tay ta`i hoa cu?a mo^.t nha` ddie^u kha('c. Vie^'t nhu+ the^' thi` cu~ng kho^ng kha'c gi` ke^? chuye^.n ra(`ng o+? be^n ddu+o+`ng co' mo^.t khu'c go^~, co' ma^'y anh chuye^n gia thie^'n heo ddem khu'c go^~ ve^` ddeo~ go.t no' tha`nh mo^.t ... ca^y ddo+`n!

Muo^'n dde~o go.t ca^y tre cong queo tha`nh con ro^`ng, nha^n va^.t ki.ch cu?a ba'c pha?i la` mo^.t nha` ddie^u kha('c, hay he`n nha^'t thi` cu~ng la` mo^.t o^ng tho+. mo^.c khe'o tay.

Nhu+ng ki.ch cu?a ba'c nha^'t ddi.nh ba('t ma^'y tay cho+i ddo^` co^? hi` hu.c go.t ca^y tre tha`nh con ro^`ng, coi bo^. ho. cu~ng gian kho^? a'c lie^.t nhu+ nha^n da^n bi. ba'c ba('t bie^'n so?i dda' tha`nh ... co+m va^.y! Anh na`o lo.t va`o tay ba'c cu~ng ho^'c ha'c!

Vo+~ ki.ch ddu+o+.c ba'c ga'n cho mo^.t y' nghi~a cao sie^u: "La` mo^.t khu'c tre, nhu+ng la.i ha~nh die^.n co' te^n va` hi`nh da'ng con ro^`ng."

Mo+'i nghe tu+o+?ng ghe^, tu+o+?ng sa'ng kie^'n mo+'i la. Nhu+ng y' kie^'n na`y, tie^'c thay, ba'c Ho^` la.i thuo^?ng cu?a tie^`n nha^n. Ba`i tho+ "Tie^'n si~ gia^'y" cu?a co^? nha^n tha^m tra^`m, sa^u sa('c bie^'t bao nhie^u. Ca'i anh cha`ng thuo^?ng la.i, ddem ve^` vie^'t ki.ch, la`m tha`nh chuye^.n ro^`ng, chuye^.n ra('n vu+`a ngo^ nghe^ vu+`a ngo+' nga^?n cha(?ng ra la`m sao ca?.

Xu+a nay, trong ho^`i ky', bu't ky', nhu+~ng truye^.n tu+'c cu+o+`i, nhu+~ng ha`nh ddo^.ng lo^' bi.ch, nhu+~ng sa'ng ta'c vu.ng da.i, non ke'm ddu+o+.c ke^? la.i kho^ng pha?i la` hie^'m. Nhu+ng khi ke^? nhu+~ng chuye^.n a^'y, ta'c gia? chi? co^'t du+.ng la.i mo^.t thuo+? xa xu+a, mo^.t tho+`i non tre? lu'c ma` ta'c gia? chu+a tru+o+?ng tha`nh, chu+a la`m ra ca'i gi` ne^n ho^`n. Chi? nhu+~ng thie^n ta`i, tha^`n ddo^`ng mo+'i co' nhu+~ng tha`nh ti'ch lo+'n lao dda'ng khoe khoang tu+` lu'c co`n ra^'t tre?. Ngoa`i ra ngu+o+`i ta ke^? la.i chuye^.n cu~ dde^? cu+o+`i, dde^? gie^~u co+.t chu't ddi?nh ... kie^?u nhu+ mo^.t ngu+o+`i nha('c la.i ca'i be^.nh te` da^`m cu?a mi`nh tho+`i be' da.i, va^.y tho^i .

Ba'c kho^ng pha?i la` thie^n ta`i, tha^`n ddo^`ng. Ne^`n va(n chu+o+ng, ki.ch co+.m cu?a ba'c du` ddu+o+.c to+'i hai va(n ha`o Nga va` Pha'p "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" va^~n chi? la` mo^.t cuo^'n sa'ch co'p nha(.t, mo^.t vo+? ki.ch le`m be`m, do+? e.c . The^' ma` ba'c long tro.ng ghi la.i ta^'t ca? mo^.t ca'ch nghie^m trang, nhu+ ghi la.i mo^.t ddoa.n ddo+`i tha`nh co^ng lo+'n lao, vo+'i nhu+~ng tha`nh ti'ch to lo+'n !

Ti`nh ye^u qua? thu+.c dda~ la`m ngu+o+`i ta mu` qua'ng. Ba'c si me^ ba'c qua' ne^n kho^ng bao gio+` tha^'y no^?i su+. lo^' bi.ch cu?a ngu+o+`i ye^u.


Nghe^` Nghie^.p va` Hoa.t DDo^.ng


Sau khi khoe ba'c vie^'t ki.ch ddu+o+.c ca'c nha` phe^ bi`nh va(n nghe^. khen hay, ba'c ho.c ta^.p nghe^` la`m ba'o ra^'t gian kho^? va` ddu+o+.c va`o la`ng ba'o Ta^y v.v... chu' Tra^`n Da^n Tie^n ke^? tie^'p:

"Trong tho+`i gian o+? Paris, o^ng Nguye^~n so^'ng ra^'t cu+.c kho^?..." (trang 34).

O^ hay ! DDa~ va`o la`ng ba'o Ta^y la` ngon ro^`i, kho?e ro^`i sao co`n "ra^'t cu+.c kho^?." Ta^y vo^'n tro.ng nha` va(n, nha` ba'o. O^ng nha` va(n, ki.ch ta'c gia kie^m ky' gia? Nguye^~n A'i Quo^'c sao la.i tha?m va^.y?

Ha~y nghe chu' Tra^`n Da^n Tie^n ke^? tie^'p: "DDe^? kie^'m tie^`n, o^ng Nguye^~n la`m nghe^` ru+?a a?nh va` pho'ng dda.i a?nh. Chi'nh cu. Phan Chu Trinh dda~ da.y cho o^ng Nguye^~n nghe^` na`y." (trang 34).

(O+? dda^y chu'ng ta la.i co' di.p tha^'y ta^'m lo`ng bao dung cu?a nha` ca'ch ma.ng Phan Chu Trinh. Ga(.p mo^.t ke? la^'c ca^'c, ba('ng nha('ng nhu+ Ho^`, o^ng va^~n kho^ng gia^.n, kho^ng ghe't, va^~n da.y nghe^` cho). Con ngu+o+`i ddo'i nha^'t cu?a la`ng ba'o Ta^y, ngoa`i nghe^` ru+?a a?nh, co`n co' mo^.t ca'i "gio'p" cao qui' ho+n:

"O^ng la`m ca? nghe^` SO+N VE~ DDO^` CO^?. O+? Paris co' nhie^`u nha` LA`M GIA? DDO^` CO^? TRUNG QUO^'C; ho. la`m ddo^` go^~, bi`nh phong va` nhu+~ng va^.t kha'c ba('t chu+o+'c theo kie^?u Trung Quo^'c. Ho. so+n ba(`ng so+n Nha^.t va` ve~ hoa(.c vie^'t nhu+~ng chu+~ ngoa(`n ngoe`o gia? chu+~ Trung Quo^'c. Nhu+~ng ba` qui' to^.c gia?, nhu+~ng tro.c phu' ra^'t ham nhu+~ng va^.y a^'y, kho^ng bie^'t la` ddo^` gia? va` mua ra^'t dda('t. Co^ng vie^.c so+n ve~ gia? ddo^` co^? Trung quo^'c ra^'t de^~ cho o^ng Nguye^~n, KHO^NG MAY dda^'y chi? la` mo^t. co^ng vie^.c ha`ng mu`a, mo^~i na(m chi? la`m va`i tha'ng." (trang 34-35)

O^'i tro+`i ! Ho'a ra ba'c Ho^` chi' Minh ru+.c ro+~ te^n va`ng cu?a chu'ng no' ddi la`m ca'i nghe^` che^' ta.o ddo^` co^? gia? dde^? lu+`a bi.p ma^'y ba` gia`!

Tu+o+?ng tu+o+.ng ra ca'i ma(.t ba'c nghe^.t, ca'i lu+o+~i ba'c the`, ca'i tay ba'c ca(.m cu.i vie^'t nhu+~ng chu+~ "ngoa(`n ngoe`o" gia? la`m chu+~ Trung Quo^'c, tha^'y "anh minh" kho^ng the^? ta? ddu+o+.c, chi? ho+i ke'm lu+o+ng thie^.n ti' tho^i.

DDo.c dde^'n cho^~ na`y, ta tha^'y mo^.t nghi va^'n va(n ho.c dda~ ddu+o+.c gia?i toa?, dda~ co' lo+`i gia?i thi'ch. Qui' vi. co`n nho+': khi vie^'t vo+? ki.ch Ro^`ng Tre, ba'c "sa'ng ta.o" ra(`ng: "Nhu+~ng ngu+o+`i cho+i ddo^` co^? ddem khu'c tre cong que.o ve^` dde~o go.t tha`nh con ro^`ng v.v..." Tha^.t ra co' le~ ba'c ddi.nh vie^'t: "nhu+~ng ngu+o+`i La`M DDO^` CO^? ddem khu'c tre ve^` dde~o go.t..."

La`m ddo^` co^?? O+? tre^n ddo+`i dda^u co' loa.i ngu+o+`i ta`i ba dde^'n the^'. Mo'n ddo^` ddu+o+.c coi la` co^?, pha?i co' ba`n tay cu?a tho+`i gian xia' vo^. Ke? la`m ca'i ddi~a tho+`i Khang Hy cu~ng chi? la` mo^.t anh tho+. ddo^` go^'m chuye^n la`m ddi~a la`m che'n. Tra(m na(m, nga`n na(m sau, mo^.t mo'n ddo^` ta^`m thu+o+`ng ho'a ra ddo^` co^?. DDa^u co' ai la`m ra mo^.t mo'n gi` ro^`i la^.p tu+'c bie^'n no' gia` ddi va`i tra(m na(m tha`nh ddo^` co^?. DDo^` co^? kho^ng ai la`m ddu+o+.c tru+` phi no' la` ddo^` ... gia?. Va` ddo' la` nghe^` cu?a cha`ng.

Ba'c ngo^`i la`m ddo^` co^? gia? hung ha~ng qua' ne^n no' nha^.p ta^m, ho'a ra no' me'o mo' nghe^` nghie^.p, khi vie^'t ki.ch cu~ng ddu+a dda.i ca'i nghe^` ba^'t lu+o+ng ddo' vo^ ta'c pha^?m va` kha'n gia? mo+'i co' di.p tha^'y "ngu+o+`i cho+i ddo^` co^?" la.i co' kha? na(ng dde~o ro^`ng, go.t phu+o+.ng!

O^i chao! Ne^'u tro+`i kho^ng xui, dda^'t kho^ng khie^'n cho ba'c tu+. khoe ra thi` bo^' ai ma` bie^'t ddu+o+.c ba'c la.i co' lu'c cho+i nhu+~ng tro` gian va(.t, ba^'t nha^n, ddi lu+`a lo.c ma^'y ba` gia` kho+` kha.o nhu+ the^' !

Cu~ng o+? cho^~ na`y, the^m mo^.t la^`n nu+~a ta bie^'t Tra^`n Da^n Tie^n chi'nh la` ba'c. Ne^'u ddu+'a kha'c vie^'t ho^`i ky' giu`m ba'c ma` la.i phang ra ca'i nghe^` lu+`a bi.p ba` gia` cu?a ba'c thu?a thie^'u tho+`i, khie^'n ba'c nom buo^`n cu+o+`i qua' nhu+ the^' thi` ddo^.i ngu~ va(n no^ se~ xu'm la.i khie^`n no' tha^'y me.

Ba'c co' hai nghe^` ddo^. tha^n. Ca'i nghe^` cu. Phan Chu Trinh da.y cho (ru+?a a?nh, pho'ng dda.i a?nh) thi` oai hu`ng, lu+o+ng thie^.n ma` ca'i nghe^` ba'c tu+. kie^'m la^'y la.i ba^'t lu+o+ng qua' ddi tho^i. Sao kho^ng noi gu+o+ng nhu+~ng la~o o^ng di ta?n ru+.c ro+~ te^n va`ng, thu+o+`ng ca`y hay gio'p phom phom ma` gio'p na`o cu~ng dda`ng hoa`ng ca?.

Lu'c a^'y co`n tre? tu'ng ddo'i, cha`ng thanh nie^n Nguye^~n A'i Quo^'c ba^'n qua' pha?i sinh nhai ba(`ng ca'i nghe^` lu+`a bi.p. Tho^i thi` cu~ng tho^ng ca?m, bo? qua. Nhu+ng khi vie^'t ho^`i ky', ba'c dda~ gia` dda^`u ro^`i, dda~ bie^'t suy nghi~, dda('n ddo ro^`i, the^' ma` co`n le^n gio.ng tie^'c hu`i hu.i: "KHO^NG MAY, dda^y chi? la` mo^.t co^ng vie^.c ha`ng mu`a, mo^~i na(m chi? la`m va`i tha'ng." !

Ba'c kho^ng may mo^.t, thi` nha^n da^n Vie^.t Nam kho^ng may mu+o+`i.

Gia? thu+? ra(`ng ca'i tro` so+n ddo^` co^? bi.p ba` dda^`m gia` cu?a ba'c lu'c ddo' ma` pho^`n thi.nh, ba'c may ma('n ho+n, kie^'m a(n kha' ho+n, ba^.n ro^.n suo^'t bo^'n mu`a thi` co' le~ ba'c dda~ tha`nh mo^.t tay so+n ddo^` co^? gia? chuye^n nghie^.p va`, vo+'i su+. chi.u kho', ta`i la'u ca' va(.t, ba'c se~ tha`nh co^ng. Nu+o+'c Pha'p co' the^m mo^.t tha(`ng bi.p nhu+ng nu+o+'c Vie^.t thoa't ddu+o+.c mo^.t ke? ha.i nu+o+'c, ta`n da^n .

Kho^ng may tha^.t. Uo^?ng tha^.t. Kie^`u Phong cu~ng tie^'c hu`i hu.i.


[pha^`n 4]

Ddo' la` chuye^.n nghe^` ngo^~ng, ba^y gio+` dde^'n ca'i khoa?n a(n ngu? va` hoa.t ddo^.ng cu?a ba'c.

Ve^` khoa?ng a(n, theo lo+`i Tra^`n da^n Tie^n, ba'c thuo^.c loa.i de^~ nuo^i:

"Mo^~i buo^?i mai, o^ng Nguye^~n na^'u co+m trong mo^.t ca'i sanh nho? ba(`ng sa('t ta^y dda(.t tre^n mo^.t ngo.n dde`n da^`u. Vo+'i mo^.t con ca' ma('m hoa(.c mo^.t ti' thi.t. O^ng a(n mo^.t nu+?a va` dde^? da`nh mo^.t nu+?a dde^'n chie^`u. Co' khi mo^.t mie^'ng ba'nh mi` vo+'i mo^.t mie^'ng pho'-ma't la` ddu? a(n ca? nga`y" (trang 35).

Ve^` o+?, ba'c la.i va^.n du.ng tri' sa'ng ta.o ddu+a ra mo^.t kie^?u cho^'ng la.nh ra^'t ly ky`:

"O^ng tro. o+? mo^.t pho`ng nho? trong mo^.t kha'ch sa.n ra^'t re? tie^`n o+? xo'm lao ddo^.ng. Pho`ng chi? vu+`a ke^ mo^.t ca'i giu+o+`ng sa('t cha^.t, mo^.t ca'i ba`n nho? va` mo^.t ca'i ghe^'. Chi? the^' tho^i, kho^ng co' gi` kha'c.
Ve^` mua` ddo^ng la.nh, mo^~i buo^?i sa'ng tru+o+'c khi ddi la`m, o^ng dde^? mo^.t vie^n ga.ch va`o lo` be^'p cu?a kha'ch sa.n. Chie^`u dde^'n o^ng la^'y vie^n ga.ch ra, bo.c no' va`o trong Nhu+~ng To+` Ba'o Cu~, dde^? xuo^'ng ne^.m cho ddo+~ re't."
(trang 36)

Ne^'u dda^y chi? la` lo+`i bi.a dda(.t thua^`n tuy', dde^? tu+. dde^` cao, dde^? cho ddo+`i tha^'y ba'c dda~ co' thuo+? thie^'u tho+`i vo^ cu`ng re't mu+o+'t, vv..vv ta ne^n bo? qua vi` tri' sa'ng ta.o cu?a ba'c chi? co' va^.y.

Nhu+ng ne^'u tha^.t su+. ba'c dda~ tu+`ng cho^'ng re't ba(`ng ca'i kie^?u go'i vie^n ga.ch va`o nhu+~ng to+` ba'o cu~ thi` lu'c ddo' ba'c co`n to^'i ta(m la('m, kho^ng ho+n gi` ca'i thuo+? a(n xu'p ba(`ng ni~a.

Kho^ng ai go'i giu+~ nhie^.t ddo^. ba(`ng gia^'y ba'o cu~. Kha'ch sa.n ba'c tro. kho^ng co' ma'y su+o+?i o+? ca'c pho`ng, mu`a Ddo^ng Paris se~ la.nh ta`n nha^~n vo^ nha^n dda.o. Lo` be^'p kha'ch sa.n dda^u co' o+? ca.nh pho`ng ba'c. Cu.c ga.ch la^'y tu+` be^'p ra, go'i va`o gia^'y ba'o thi` chi? mo^.t lu'c sau, ba'c ve^` to+'i pho`ng la` no' la.nh nhu+ cu.c nu+o+'c dda' ro^`i. Dde^? cu.c nu+o+'c dda' a^'y xuo^'ng ne^.m ma` na(`m cho no' oa(.t xu+o+ng so^'ng ra a`!

Ye^u ca^`u ca'c cha'u va(n no^ cu?a ba'c trong ky` ta'i ba?n to+'i su+?a la.i khu'c na`y la`: ba'c bo.c cu.c ga.ch no'ng va`o mo+' gie? ra'ch. May ra ddo+~ la.nh ho+n va` na(`m cha('c cha('n e^m ho+n, xu+o+ng so^'ng ddu+o+.c an toa`n.


Co' Ve? De^~ Ye^u


Ve^` sinh hoa.t thu+o+`ng nga`y cu?a ba'c. chu' Tra^`n da^n Tie^n ke^?:

"Thu+o+`ng thu+o+`ng, o^ng chi? la`m vie^.c nu+?a nga`y, la`m buo^?i sa'ng dde^? kie^'m tie^`n, co`n buo^?i chie^`u thi` ddi dde^'n thu+ vie^.n hoa(.c dde^'n du+. nhu+~ng buo^?i no'i chuye^.n chi'nh tri.. To^'i dde^'n o^ng ddi du+. mi't tinh o+? Paris... Ha^`u he^'t trong nhu+~ng buo^?i mi't tinh na`y, o^ng dde^`u pha't bie^?u y' kie^'n." (trang 36)

Vu+`a ke^? dde^'n ddo', ba'c ca^`m lo`ng kho^ng dda^.u, la.i tu+. khen ngay mo^.t pha't ra gi`:

"Vi` o^ng la` ngu+o+`i ngoa.i quo^'c ddo^.c nha^'t trong nhu+~ng no+i na`y va` vi` o^ng CO' VE? DE^~ ME^'N cho ne^n thi'nh gia? thi'ch nghe o^ng. O^ng Nguye^~n KHE'O LA'I nhu+~ng va^'n dde^` tha?o lua^.n sang va^'n dde^` thuo^.c ddi.a, dda(.t bie^.t la` va^'n dde^` Vie^.t nam." (trang 36) Mo+'i co' ma^'y do`ng ke^? chuye^.n ddi mi't tinh ba'c dda~ nho^`i nhe't vo^ ddu+o+.c ba bo^'n lo+`i tung ho^ va.n tue^': na`o la` ba'c "khe'o la'i", ba'c ddu+o+.c thi'nh gia? thi'ch nghe, ba'c co' ve? de^~ ye^u me^'n. Nhu+ng o+? ddoa.n na`y, ba'c muo^'n "no'i co' sa'ch, ma'ch co' chu+'ng" dda`ng hoa`ng, ba'c ddu+a ra vi' du. ve^` chuye^.n "khe'o la'i" ro^`i chuye^.n "de^~ ye^u". Ba'c ke^?:

"Co' mo^.t la^`n ba'c si~ Cu-e^ (Coue') no'i ve^` thua^.t tho^i mie^n. Nhie^`u ngu+o+`i pha't bie^?u y' kie^'n, ngu+o+`i ddo^ng y, ngu+o+`i pha?n ddo^'i phu+o+ng pha'p chu+~a be^.nh ba(`ng tho^i mie^n. Dde^'n lu+o+.t o^ng Nguye^~n, o^ng KI.CH LIE^.T PHA?N DDO^'I thua^.t tho^i mie^n. Ly' do cu?a o^ng: Thu+.c da^n Pha'p dda~ THO^I MIE^N CHU'NG TO^I dde^? dda`n a'p va` bo'c lo^.t chu'ng to^i." (trang 36)

"O^ng Nguye^~n pha't bie^?u y' kie^'n kie^?u ddo' thi` thi'nh gia? thi'ch nghe o^ng tha^.t. Ngu+o+`i ta va^~n khoa'i nghe lo+`i no'i gie^~u, khoa'i coi ve? ma(.t ngo^ nghe^, ha`nh ddo^.ng lo^' bi.ch tu+'c cu+o+`i cu?a nhu+~ng tha(`ng he^`.

Ca'c cu. ha~y tu+o+?ng tu+o+.ng phong ca?nh mo^.t pho`ng ho.p: ca'c chuye^n gia ddang ha(ng say tha?o lua^.n ve^` thua^.t tho^i mie^n, dde^` ta`i tranh ca~i la` co' ne^n du`ng tho^i mie^n trong y khoa kho^ng. Ddo^.t nhie^n co' mo^.t anh Mi't nha^?y le^n die^~n dda`n, pha?n ddo^'i thua^.t tho^i mie^n a^`m i~, ke^u la ra(`ng chi'nh thu+.c da^n dda~ .... tho^i mie^n da^n to^.c cu?a anh a^'y! Thu+.c da^n na`o du`ng thua^.t tho^i mie^n? Chu'ng no' ddem vu~ khi' to^'i ta^n, qua^n ddo^.i hu`ng ha^.u, sa'ch lu+o+.c tha^m ddo^.c dde^'n Vie^.t nam dde^? dda`n a'p bo'c lo^.t chu+' tho^i mie^n la`m gi` cho the^m ra('c ro^'i. Co' bao gio+` ta tha^'y mo^.t anh thu+.c da^n ddu+'ng ddu+a ca'i qua? la('c tru+o+'c ma(.t anh Mi't ngo+ nghe^.ch va` du. khi. "Ngu? ddi! Ngu? ddi .... " dde^? ro^`i sau ddo' mo+'i bo'c lo^.t, dda`n a'p!

Ba'c "khe'o la'i" the^' thi` kha'n gia? dde^'n cu+o+`i la(n ra ma` che^'t. Su+. ngo^ nghe^ cu?a ba'c co' kha? na(ng cho.c cu+o+`i, la`m kha'n gia? bi. ba^'t ngo+`. Lo+`i no'i ca`ng ngu, ma(.t mu~i ca`ng nghie^m chi?nh thi` ngu+o+`i ta ca`ng buo^`n cu+o+`i, ca`ng tha^'y ba'c "co' ve? de^~ ye^u".

Khi ke^? chuye^.n le^n die^~n dda`n cho^'ng thua^.t tho^i mie^n, ba'c kho^ng nha('c dde^'n pha?n u+'ng cu?a kha'n gia?. Nhu+ng o+? mo^.t di.p pha't bie^?u y' kie^'n kha'c, ba'c mo^ ta? ro~ ha`nh ddo^.ng cu?a mo.i ngu+o+`i sau khi nghe ba'c no'i: Ho. cu+o+`i la(n ra!

Ba'c ke^?: "Mo^.t ho^m, o^ng Nguye^~n ddu+'ng le^n pha't bie^?u: "Ca'c ba.n tha^n me^'n! Ca'c ba.n dde^`u la` nhu+~ng ngu+o+`i xa~ ho^.i, ra^'t to^'t! Ta^'t ca? ca'c ba.n dde^`u muo^'n gia?i pho'ng giai ca^'p co^ng nha^n. Va^.y nhu+ the^' du` dde^. nhi., dde^. nhi. ru+o+~i hay dde^. tam quo^'c te^' pha?i cha(ng cu~ng the^' ca?. Nhu+~ng Quo^'c te^' a^'y dde^`u kho^ng la` ca'ch ma.ng ca? sao? Nhu+~ng Quo^'c te^' a^'y dde^`u kho^ng dda^'u tranh cho chu? nghi~a xa~ ho^.i ca? sao? Du` ca'c ba.n gia nha^.p Quo^'c te^' na`y hoa(.c Quo^'c te^' no., ca'c ba.n cu~ng pha?i ddoa`n ke^'t, nha^'t tri'.
Ta.i sao tranh lua^.n nhie^`u the^'. Trong khi ca'c ba.n tanh lua^.n o+? dda^y thi` ddo^`ng ba`o chu'ng to^i ddang re^n xie^'t o+?
Vie^.t nam."
Mo.i ngu+o+`i cu+o+`i.
(trang 44) Ba'c la`m thie^n ha. pha' le^n cu+o+`i. Nhu+ng nghe ba` con cu+o+`i, ba'c la.i hie^?u ra(`ng: "Mo.i ngu+o+`i cu+o+`i, nhu+ng kho^ng la` mi?a mai, ma` la` cu+o+`i ca?m ti`nh vo+'i mo^.t ddo^`ng chi' non, chu+a hie^?u ddu+o+.c va^'n dde^`."

Co' the^? ho. kho^ng cu+o+`i mi?a mai tha^.t. Nhu+ng cu+o+`i ca?m ti`nh thi` chu+a cha('c. Ddo' la` nhu+~ng tie^'ng cu+o+`i da`nh cho mo^.t anh la^'c ca^'c, lo^' bi.ch, ra^'t he^`.

Tu+` trang 38 dde^'n trang 46 ba'c Ho^` ke^? la.i nhu+~ng chuye^.n du li.ch, tho+`i gian la`m to+` ba'o "NGU+O+`I CU~NG KHO^?" va` vu. gia nha^.p dda?ng Co^.ng sa?n Pha'p.

Ve^` to+` ba'o "NGU+O+`I CU~NG KHO^?" thi` "o^ng Nguye^~n ddu+o+.c mo.i ngu+o+`i cu+? ra dde^? la`m to+` ba'o cha.y. Vi` va^.y o^ng Nguye^~n kie^m ca? vie^'t, chu? nhie^.m, chu+~a ba`i, thu? quy~, xua^'t ba?n va` lie^n la.c."

To+` ba'o do mo^.t o^ng ta`i nghe^. mo+'i ma^'p me' to+'i mu+'c ky' gia? sa(n tin xe ca'n cho' chu? tru+o+ng kie^m nhie^`u chu+'c vu. nhu+ the^' ne^n "lu'c dda^`u o^ng Nguye^~n gu+?i ba'n ta.i nhu+~ng cu+?a ha`ng nho?. Nhu+ng ba'n kho^ng cha.y la('m". Nghi~a la` kho^ng kha', ba'o e^'. O^ng Nguye^~n gia?i thi'ch ca'i su+. ba'o e^' na`y ba(`ng ly' do "vi` o+? Paris co' vo^ so^' ba'o, ngu+o+`i ta kho^ng the^? ddo.c va` mua ta^'t ca?." (trang 41).

Ba'c no'i phe't, la`m nhu+ ngu+o+`i ta kho^ng mua ba'o ba'c la` ta.i thi. tru+o+`ng nhie^`u ba'o qua' chu+' kho^ng pha?i ta.i ba'o ba'c do+? e.c.

Ve^` vu. va`o dda?ng xa~ ho^.i, ba'c than tho+? la` ngu+o+`i ta tha?o lua^.n nhie^`u qua' va` thu' thu+.c ra(`ng ba'c cha(?ng hie^?u me. gi`.

"O^ng Nguye^~n la('ng nghe nhu+ng kho^ng hie^?u ro~ la('m, vi` ngu+o+`i ta thu+o+`ng nha('c ddi nha('c la.i nhu+~ng tie^'ng, nhu+~ng ca^u: Chu? nghi~a tu+ ba?n, giai ca^'p vo^ sa?n, bo'c lo^.t, chu? nghi~a xa~ ho^.i, ca'ch ma.ng kho^ng tu+o+?ng, khoa ho.c, xi mo^ng, phu-ri-e^, Ma'c (Saint Simon, Fourrier, Marx) chu? nghi~a vo^ chi'nh phu?, chu? nghi~a ca?i lu+o+ng, sa?n xua^'t, lua^.n dde^`, pha?n lua^.n dde^` ....
Ngoa`i nhu+~ng y' kie^'n tre^n, co`n co' nhu+~ng lo+`i gia?i thi'ch va` nhu+~ng lo+`i tranh lua^.n kha'c. O^ng Nguye^~n nhu+'c dda^`u vi` kho' hie^?u."
(trang 43).

Rie^ng vu. du li.ch, ba'c co' ve? ra`nh, ne^n ba'c ba hoa:

"Sau mo^~i chuye^'n ddi, o^ng Nguye^~n ke^? cho chu'ng to^i nghe ca?m tu+o+?ng cu?a o^ng. Thu+o+`ng thu+o+`ng o^ng no'i nu+?a ddu`a nu+?a tha^.t. Trong nhu+~ng nga`y nghi?, kho^ng ne^n tie^u phi' tie^`n ba.c, ma^'t tho+`i gio+` o+? ba?~i be^? dde^? nhi`n ngu+o+`i dda`n ba` ddi ta('m, ma` ne^n du li.ch, ho.c ho?i ddu+o+.c nhie^`u (trang 38). Kho^ng pha?i chi? vi` thi'ch ddi du li.ch ma` o^ng nhi.n a(n, nhi.n tie^u. Ddie^`u ddo' cu~ng co', nhu+ng nha^'t la` o^ng muo^'n bie^'t nhu+~ng nu+o+'c a^'y To^? Chu+'c va` Cai Tri. nhu+ the^' na`o." (trang 40)

Khoe la` ddi ca'c nu+o+'c dde^? xem ngu+o+`i ta to^? chu+'c va` cai tri. nhu+ the^' na`o, nhu+ng nhu+~ng ddoa.n va(n ddu+a ra nha^.n xe't cu?a ba'c ve^` ca'c quo^'c gia thi` toa`n la` va(n ta? ca?nh hoa(.c mo^ ta? sinh hoa.t mo^.t ca'ch mo+ ho^` va` le`m be`m kie^?u nhu+:

"Va-ti-ca(ng co' nhie^`u la^u dda`i vi~ dda.i. Nha` tho+` tha'nh Pi-e (Pierre) la` mo^.t ky` co^ng kie^'n tru'c. Vie^.n ba?o ta`ng Va-ti-ca(ng la` mo^.t cuo^'n sa'ch so^'ng ve^` li.ch su+? to^n gia'o. Ngoa`i nhu+~ng va^.t qui' kha'c, ngu+o+`i ta co`n tha^'y ca? nhu+~ng ba'nh xe tho+`i Trung co^?. Khi na`o no^ng da^n kho^ng no^.p thue^' cho nha` chung, ngu+o+i` ta buo^.c cha^n tay ngu+o+`i no^ng da^n va`o ba'nh xe vu+`a dda'nh, vu+`a quay" (trang 38) "phu. nu+~ Y' ha't ra^'t hay. Tie^'ng ha't trong nhu+ tie^'ng chuo^ng. Theo o^ng Nguye^~n thi` nu+o+'c Thuy. Si~ xinh ho+n he^'t. Ba' linh so vo+'i Pa ri va` La ma~ gio^'ng nhu+ mo^.t mie^'ng ba'nh mi` so vo+'i ba'nh ga to^. So sa'nh nhu+ va^.y cu~ng kho^ng ddu'ng la('m vi` Ba' linh cu~ng nhu+ ta^'t ca? nu+o+'c Ddu+'c ddang kho^'n kho^? vi` na.n ddo'i. Na.n la.m pha't ghe^ go+'m. Mo^.t chu't gi` cu~ng tra? ma^'y nga`n Ma'c (ddo^`ng tie^`n DDu+'c)." (trang 40).

Co' tha^'y "ca'ch to^? chu+'c va` cai tri." cu?a nu+o+'c na`o dda^u, chi? nghe lo+`i ke^? la?m nha?m, nha.t nhe~o cu?a mo^.t nha` du li.ch kie^'n thu+'c nghe`o na`n. Lo+`i ke^? cu~ng dda^`u Ngo^ mi`nh So+?, lo^.n xo^.n kho^ng dda'ng vie^'t tha`nh sa'ch.

Sau nhu+~ng tha?o lua^.n ki.ch lie^.t "la`m o^ng Nguye^~n nhu+'c dda^`u le^n" vi` kho' hie^?u, dda?ng xa~ ho^.i Pha'p chia ra la`m hai: Pha^`n lo+'n tha`nh dda?ng Co^.ng Sa?n Pha'p. Ba'c Ho^` ddi theo nho'm dda so^' va` ddu+o+.c ddu+a qua Nga ho.c ta^.p, ba('t dda^`u do+.t nghe^` la`m tay sai cho ddie^.n Ca^?m linh.


Ra DDi Bi' Ma^.t


Sau dda^y la` ca?nh ba'c Ho^` ro+`i kho?i Paris, va(n si~ Tra^`n da^n Tie^n da`n va(n, xe^'p y', go` khu'c na`y du+~ la('m dde^? cho ca?nh bie^'n ma^'t cu?a ba'c he^'t su+'c ddo^.t ngo^.t, ly ky` va` ca?i lu+o+ng ra ri't. Cu~ng pha?i no'i the^m: trong ca?nh bie^.t ly a?o na~o na`y co' ma^'y nha^n va^.t nhu+ co^ be' Alice va` ca^.u be' Paul ddo^.t ngo^.t xua^'t hie^.n ddo'ng tuo^`ng. tru+o+'c ddo' kho^ng ai he^` ddu+o+.c nha('c to+'i. Ba` B., Alice, Paul ra ddo+`i chi? vi` nhu ca^`u "la^m li" cu?a ddoa.n va(n ma` tho^i.

"Theo le^. thu+o+`ng, chie^`u thu+' ba^?y, nhu+~ng ddo^`ng chi' Se^-ne^-ga-le, Ma ro^'c, An-gie^-ri, Man-ga't, vv .. vv dde^'n toa` ba'o Ngu+o+`i Cu`ng Kho^? dde^? tha?o lua^.n ve^` nhu+~ng ba`i vie^'t cho so^' ba'o sau. Nga`y ho^m a^'y ho. tha^'y toa` ba'o ddo'ng cu+?a. Ho. go~ cu+?a. Kho^ng tha^'y tra? lo+`i. Ngu+o+`i ta ba('t dda^`u nga.c nhie^n va` ba`n ba.c.
- Co' le~ o^ng Nguye^~n o^'m cha(ng?
- Kho^ng, ne^'u o^'m thi` o^ng dda~ ba'o cho chu'ng ta bie^'t.
- Hoa(.c bi. ba('t cha(ng?
- Kho^ng the^?.
Chu'ng no' kho^ng da'm la`m nhu+ the^' o+? Pa-ri\.
- Co' le~ o^ng ba^.n ddi vie^.c gi`.
- O^ng Nguye^~n se~ dde^? la.i cho chu'ng ta mo^.t chu+~. O^ng Nguye^~n thu+o+`ng la`m nhu+ the^'.
- Nhu+ va^.y chu'ng ta ddo+.i mo^.t la't.
- Kho^ng ca^`n. Chu'ng ta dde^'n nha` o^ng B.., chu'ng ta se~ tro+? la.i sau\.

O^ng B..
la` mo^.t lua^.t su+ ngu+o+`i A(ng-ri. O^ng Nguye^~n thu+o+`ng dde^'n nha` o^ng. Ba` vo+. o^ng coi o^ng Nguye^~n nhu+ anh em. O^ng Nguye^~n ra^'t ye^u hai ddu+'a con o^ng, mo^.t cha'u ga'i ta'm tuo^?i va` mo^.t cha'u trai bo^'n tuo^?i, va` cu~ng ddu+o+.c chu'ng ra^'t me^'n.
Nhu+~ng ngu+o+`i ba.n ga(.p o^ng B.. trong pho`ng kha'ch cu`ng vo+. va` hai con.
Hai vo+. cho^`ng co' ve? buo^`n. hai ddu+'a tre? kho'c.

- Gi` the^'? Nhu+~ng ngu+o+`i ba.n ho?i o^ng B..
Ba` B.. ga.t nu+o+'c ma('t chi? ma?nh gia^'y ga^'p dde^? tre^n ba`n va` no'i:
- Ca'c ba.n ddo.c ddi se~ bie^'t ....

(Sau dda^y la` ddoa.n cho't la' thu+ cu?a "o^ng Nguye^~n) "To^i se~ vie^'t thu+ cho ca'c ba.n. Nhu+ng to^i kho^ng gia'm hu+'a vo+'i ca'c ba.n, vi` kho^ng pha?i de^~ vie^'t thu+ khi ngu+o+`i ta hoa.t ddo^.ng bi' ma^.t. Du` to^i co' vie^'t thu+ cho ca'c ba.n hay kho^ng, ca'c ba.n ha~y tin cha('c ra(`ng lo`ng to^i luo^n luo^n ye^u ca'c ba.n. Nho+` ca'c ba.n ba('t tay nhu+~ng ngu+o+`i ba.n Pha'p cu?a chu'ng ta.
Ba^y gio+` mo^.t va`i lo+`i vo+'i cha'u trai va` cha'u ga'i.
Ca'c cha'u ra^'t ye^u chu' va` chu' cu~ng ra^'t ye^u ca'c cha'u, pha?i kho^ng ca'c cha'u? Chu' se~ no'i vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i ba.n nho? Vie^.t Nam la` ca'c cha'u ra^'t ngoan. Chu' se~ thay ma(.t ca'c cha'u ba('t tay ca'c ba.n nho? Vie^.t nam.
Co' le~ ra^'t la^u, ca'c cha'u se~ kho^ng tha^'y ddu+o+.c chu' Nguye^~n, kho^ng ddu+o+.c leo le^n ddu`i, le^n lu+ng chu' nhu+ ca'c cha'u thu+o+`ng la`m. Va` cu~ng ra^'t la^u chu' se~ kho^ng tha^'y co^ A-li't-so+ (Alice) va` ca^.u Po^n (Paul) cu?a chu'. Khi chu' cha'u mi`nh ga(.p nhau, co' le~ chu' dda~ gia`, ca'c cha'u lo+'n ba(`ng ba va` ma'.
Ddie^`u ddo' kho^ng nga.i gi`. Chu' se~ luo^n nho+' dde^'n ca'c cha'u. Ca'c cha'u luo^n luo^n va^~n la` co^ be' A-li't-so+ va` ca^.u be' Po^n tha^n ye^u cu?a chu'
Ca'c cha'u ngoan. Ho.c thuo^.c ba`i. Va^ng lo+`i cha me.. Ddu+`ng dda'nh con cho' nho?
Ma-ri-uy't (Marius) cu?a ca'c cha'u. Khi ca'c cha'u dda~ ho+i lo+'n, ca'c cha'u se~ dda^'u tranh cho to^? quo^'c cu?a ca'c cha'u cu~ng nhu+ ba ma', chu' Nguye^~n va` nhu+~ng chu' kha'c.
Ca'c cha'u nho? tha^n ye^u cu?a chu', chu' ho^n ca'c cha'u ra^'t ke^u. Ca'c cha'u ho^n me. ho^. chu'.

     Chu' Nguye^~n

Ba'c si~ R.. ngu+`ng ddo.c.
Mo.i ngu+o+`i nhi`n nhau kho^ng no'i.
Ca^.u be' Po^n pha' tan ca?nh im la(.ng ho?i me.:

- Chu' Nguye^~n dda^u ho+? me.?
- Khi na`o thi` chu' a^'y tro+? la.i ho+? me.? Co^ be' A-li't-so+ ho?i theo\.
- Chu' a^'y se~ tro+? la.i khi na`o nu+o+'c chu' ddo^.c la^.p. Ba` B. tra? lo+`i va` o^m cha(.t la^'y hai con".
(trang 47-50)

Ca'c ddo^`ng chi' Se^-ne^-ga-le, Ma-ro^'c, An-ge^-ri, Man-ga't v..v.. cu`ng chung mo^.t ly' tu+o+?ng, hoa.t ddo^.ng "bi' ma^.t" cu`ng vo+'i ba'c, la`m ba'o "Ngu+o+`i Cu`ng Kho^?" vo+'i ba'c. To'm ta('t, ho. chia xe? vo+'i ba'c nhu+~ng chuye^.n sinh tu+? lo+'n lao. The^' ma` lu'c bo? Pha'p qua Nga ba'c kho^ng ba'o tru+o+'c cho anh na`o mo^.t lo+`i. Dde^'n no^~i ca? lu~ ddo^`ng chi' pha?i lo^'c nho^'c ke'o nhau dde^'n nha` o^ng ba` B... Ma` ba'c co' ra ddi bi' ma^.t hoa`n toa`n kho^ng? Dda^u co', ba'c gu+?i la.i nhu+~ng do`ng thu+ ta^m ti`nh tha thie^'t, ca?m ddo^.ng me^ to+i cho hai "ddo^`ng chi'" Alice va` Paul (mo^.t cha'u ta'm tuo^?i va` mo^.t cha'u mo+'i bo^'n tuo^?i). Vo+'i ca^.u be' bo^'n tuo^?i ba'c ddem ca? chuye^.n dda^'u tranh cho to^? quo^'c ra da(.n do`, nhu+ng vo+'i ca'c ddo^`ng chi' lo+'n, ba'c hoa`n toa`n bi' ma^.t. Cho ca? lu~ tha ho^` xo+'n xa'c ti`m ba'c.

O^i chao! Ca'c ddo^`ng chi' nu+o+'c ba.n Se^-ne^-ga-le, Ma-ro^'c, An-gre^-ri, vv..vv.. cu~ng cha? ne^n buo^`n vi` lo^'i cu+ xu+? ngo+' nga^?n, nha?m nhi' cu?a ba'c. Cha(?ng qua la` ta.i ba'c me^ ca?i lu+o+ng qua' ddo^~i. Va` trong ca?nh ly bie^.t ra^'t ca?i lu+o+ng na`y, ca'c ddo^`ng chi' kho^ng co' vai tro` na`o ga^y ca?m ddo^.ng ba(`ng hai ddu+'a be' con. The^' ne^n ca'c ddo^`ng chi' mo+'i bi. ba'c ti?nh bo+ de.p qua mo^.t be6n.


Nghe^. Thua^.t Ve~ Ro^`ng


Vie^'t xong khu'c na`y, chu' Tie^n, ba'c Ho^` co' ve? dda('c tri', ha? he^ la('m.

Ba'c la.i long tro.ng ha. hai ca^u:

"The^' la` mo^.t la^`n nu+~a o^ng Nguye^~n bie^.t ti'ch
Mo^.t la^`n nu+~a chu'ng to^i ma^'t kha^u chuye^`n"
(trang 51)

Ba^y gio+` thi` ddo^.c gia? bie^'t to?ng ra ro^`i. Lo+`i dde doa. cu?a ba'c he^'t thie^ng. Du` ba'c bie^.t ti'ch, du` chu' la lo^'i ma^'t kha^u chuye^`n thi` ro^`i ca^u chuye^.n va^~n tie^'p tu.c nhu+ thu+o+`ng.

Nhu+ng ta.i sao o^ng Nguye^~n la.i hay "bie^.t ti'ch" the^'? Se~ co' ddo^.c gia? dda(.t ca^u ho?i nhu+ va^.y, va` ddo' la` mo^'i lo cu?a nha` ca^`m bu't Tra^`n da^n Tie^n. Ca'i tro` ba('t ba'c khi bie^'n, khi hie^.n na`y la` mo^.t nghe^. thua^.t cao cu+o+`ng cu?a chu'. Ne^'u ngu+o+`i ddo+`i kho^ng tha^'y ddu+o+.c ca'i cho^~ hay ho, ta`i ti`nh a^'y thi` uo^?ng la('m, thie^.t tho`i cho chu' la('m.

The^' la` chu' Tie^n dda`nh kho+i kho+i gia?ng huy.ch toe.t ca'i hay trong nghe^. thua^.t vie^'t va(n cu?a mi`nh ra:

"Mo^.t ca^u cha^m ngo^n Trung quo^'c no'i: "Mo^.t nha` ho.a si~ ve~ gio?i kho^ng bao gio+` ve~ nguye^n ca? mo^.t con ro^`ng, ma` ve~ con ro^`ng khi a^?n, khi hie^.n giu+~a nhu+~ng dda'm ma^y."" (trang 51)

(Dda'ng le~ cho^~ na`y ne^n dde^? cho lu~ va(n no^ xu'm la.i bo^'c tho+m ho^`i ky' cu?a ba'c, "pha't gia'c" ra, nhu+ng ba'c so^'t ruo^.t qua', xi' luo^n co^ng vie^.c a^'y. Tha`nh ra ba'c vie^'t va(n tu+. ca tu.ng ro^`i la.i vie^'t ca tu.ng chi'nh ca'i nghe^. thua^.t tu+. ca tu.ng cu?a mi`nh.)

Vie^'t xong ca^u gia?i thi'ch. nga^~m ngi~, ba'c la.i tha^'y hi`nh nhu+ chu' Tra^`n da^n Tie^n ho+i a't gio.ng ba'c Ho^` ki'nh ye^u. Ddo^.c gia? co' the^? hie^?u la^`m ra(`ng so+? di~ con ro^`ng dde.p la` nho+` nha` hoa. si~ co' ta`i. Ca'i ky~ thua^.t ta`i ti`nh du`ng ma^y che bo+'t ro^`ng la`m cho con ro^`ng no^?i ba^.t, chu+' su+. tha^.t, ro^`ng co' the^? xa^'u xi' ho+n ro^`ng trong tranh.

The^' la`, ba'c vo^.i dde` co^? chu' Tie^n xuo^'ng ba('t vie^'t nhu+~ng lo+`i khie^m to^'n.

"Chu'ng to^i kho^ng pha?i la` nhu+~ng nha` ho.a si~ co' ta`i. Chu'ng to^i kho^ng dde^? nhu+~ng dda'm ma^y trong tie^?u su+? cu?a Ho^` chu? ti.ch, nhu+ng dde^'n dda^y thi` chu'ng to^i pha?i thu' tha^.t ra(`ng dda~ ma^'t mo^'i ca^u chuye^.n." (trang 51)

Nghi~a la` bu+'c tranh dde.p kho^ng nho+` ta`i ho.a si~ ma` nho+` chi'nh con ro^`ng. Con ro^`ng, khi ddu+'ng chu.p hi`nh, dda~ bie^'t la^'y ma^y che bo+'t va`i khu'c cho mi`nh the^m mo+` a?o. tranh dde.p vi` Ro^`ng Ho^` khe'o da`n ca?nh, kho^ng vi` ho.a si~ Tie^n khe'o ve~.



Ta^'t ca? nhu+~ng tro` ly ky` ru`ng ro+.n nhu+ "ba'c bie^.t ti'ch", "chu' Tie^n ma^'t kha^u chuye^`n" ddu+o+.c gia?i quye^'t de^~ da`ng ba(`ng hai chu+~ "May thay\...".
Tu+` nay thi` ddo^.c gia? co' the^? ye^n ta^m, trong sa'ch co`n nhie^`u "may thay!" nu+~a.

"May thay la^`n na^`y, kha^u chuye^`n thie^'u kho^ng la^u. Chi? trong tho+`i gian nga('n mo^.t ngu+o+`i ba.n Pha'p dda~ ke^? cho chu'ng to^i nghe nhu+ sau:

"Tuye^'t xuo^'ng nhie^`u, phu? mo^.t lo+'p da^`y tre^n chie^'c ta^`u Xo^ vie^'t te^n la` X ... chie^'c ta^`u vu+`a tha? neo tru+o+'c cu+?a be^? Le^- nin - go+` - ra't. Vi. thuye^`n tru+o+?ng ddu+a cho mo^.t ngu+o+`i A' ddo^ng tre? tuo^?i mo^.t bo^. a'o qua^`n lo^ng va` vu+`a no'i vu+`a cu+o+`i: Anh ta.m du`ng, se~ tra? la.i to^i khi na`o anh kho^ng ca^`n dde^'n nu+~a".

Ngu+o+`i A' ddo^ng tre? tuo^?i ca?m o+n, ma(.c a'o qua^`n a^'m va` ddo+.i. Hai ngu+o+`i thu?y thu? tre? tie^'n dde^'n va` no'i vo+'i ngu+o+`i A' DDo^ng:

"Ne^'u anh cho phe'p, chu'ng to^i ddu+a anh dde^'n tru. so+?".

DDe^'n tru. so+? thi` mo^.t ca'n bo^. ra tie^'p, mo+`i ngo^`i, mo+`i mo^.t ddie^'u thuo^'c la' Nga, da`i ba(`ng hai ngo'n tay, va` ho?i:

- Xin ddo^`ng chi' cho bie^'t te^n.
- To^i la` Nguye^~n.
- DDo^`ng chi' muo^'n ddi dda^u?
- To^i muo^'n dde^'n dda^y, dde^'n Nga.
- DDe^'n co' vie^.c gi`, ddo^`ng chi' vui lo`ng cho bie^'t?
- DDe^? ga(.p ddo^`ng chi' Le^-nin.
- Ra^'t dda'ng tie^'c, kho^ng the^? ga(.p ddo^`ng chi' Le^-nin, vi` Ngu+o+`i vu+`a mo+'i ma^'t ho^m kia - Ngu+o+`i ca'n bo^. vu+`a no'i vu+`a lau nu+o+'c ma('t.
- Tro+`i o+i !
DDo^`ng chi' Le^ nin ma^'t ro^`i sao?

O^ng Nguye^~n su+?ng so^'t va` vo^ cu`ng ca?m ddo^.ng. Ngu+o+`i ca'n bo^. ho?i tie^'p:

- Theo lo+`i thuye^`n tru+o+?ng, ddo^`ng chi' ddi ta^`u ... kho^ng co' gia^'y phe'p?
- DDu'ng, to^i Bi' Ma^.t."
(trang 52)

DDe^'n dda^y, ddo^.c gia? tha^'y ra(`ng ngoa`i ca'i ta^.t me^ nhu+~ng ca?nh ca?i lu+o+ng, ba'c co`n khoa'i truye^.n gia'n ddie^.p re? tie^`n, ho+i mo^.t ti' la` ke^u nha('ng le^n: "bi' ma^.t!". O+? dda^y ba'c le^n chie^'c ta`u Nga, "bi' ma^.t" the^' na`o ma` dde^"n ca? o^ng thuye^`n tru+o+?ng cu~ng bie^'t, ddu+o+.c o^ng ta(.ng bo^. qua^`n a'o lo^ng. Ca? ca'n bo^. va` thu?y thu? ddoa`n tre^n ta`u dde^`u bie^'t ba'c. Ro+`i ta`u , ba'c pha?i ddi ba('t tay tu+`ng ngu+o+`i, la.i ddu+o+.c ca'n bo^. hu+o+'ng da^?n dde^'n ta^.n tru. so+?. O^ng thuye^`n tru+o+?ng thi` khai vanh va'ch ve^` ti`nh tra.ng cu?a ba'c vo+'i ca'n bo^. ddi.a phu+o+ng. The^' ma` khi co^ng an ho?i, ba'c cu+' nghie^m nghi. dda'p ti?nh bo+:

- DDu'ng, to^i bi' ma^.t!
"May thay" cho te^n ca'n bo^. Nga lu'c ddo', nho+` che^' ddo^.
Co^.ng sa?n ki`m ke.p, no' he^'t bie^'t cu+o+`i. Ne^'u kho^ng thi` dde^'n ddu+'t ruo^.t ma` che^'t.

Tro` bi' ma^.t ba'c khoa'i tu+` ho^`i nho?. Qui' vi. ddo^.c gia? co`n nho+': O+? dda^`u sa'ch, ca^.u be' Nguye^~n Ta^'t Tha`nh khi ru? mo^.t ca^.u be' kha'c o+? Sa`igo`n ddi ra nu+o+'c ngoa`i cu~ng ba('t ca^.u kia pha?i giu+~ "bi' ma^.t". Vi` ly' do gi`? Vi` ca^.u Tha`nh ddu+o+.c go+?i ra nu+o+'c ngoa`i ba(`ng ddu+o+`ng da^y Ca'ch Ma.ng? Vi` ca^.u se~ le^n ddu+o+`ng trong mo^.t dde^m ta(m to^'i, mu+a gio' ba~o bu`ng, kho^ng dde^? ai pha't gia'c ddu+o+.c ha`nh tung? Kho^ng co'. Ca^.u xua^'t ngoa.i ba(`ng ca'ch giu+~a thanh thie^n ba.ch nha^.t dda`ng hoa`ng dde^'n be^'n ta`u xin vie^.c. Xin he^'t ta`u na^`y dde^'n ta`u kia mo+'i ga(.p mo^.t ke? thu+o+ng ti`nh cho cha^n phu. be^'p. The^' ma` cu~ng cu+' nha^'t ddi.nh kha(ng kha(ng giu+~ ... bi' ma^.t!


Bo^'c Tho+m Quan Tha^`y


Con ngu+o+`i dde^'n Nga "mo^.t ca'ch bi' ma^.t" a^'y dda~ bi. ca'n bo^. Nga ddo'n tie^'p mo^.t ca'ch kho^ng bi' ma^.t ti' na`o ca~. Sau ma`n pho?ng va^'n, bie^'t ga(.p ddu+o+.c mo^.t te^n tay sai dda^`y trie^?n vo.ng, ca'n bo^. Nga cho Ho^` dde^'n o+? kha'ch sa.n quo^'c doanh va` nuo^i na^'ng ca^?n tha^.n, chi? ca^'m kho^ng cho ra ngoa`i. The^' cho ne^n ma^'y ho^m sau, ddu+o+.c ho?i nha^.n xe't, ca?m tu+o+?ng ve^` nu+o+'c Nga, ba'c phang ra mo^.t ca^u xanh ro+`n: "To^i tha^'y ra^'t re't!".

Nguye^n va(n ddoa.n ddo^'i thoa.i:

" - Anh dda^'y u+? Paul ho?i.
- Va^ng to^i dda^y, o^ng Nguye^~n tra? lo+`i.
- Anh la`m the^' na`o ma` dde^'n dda^y ddu+o+.c?
- Nhu+ le^. thu+o+`ng tho^i, ba(`ng ca'ch Bi' Ma^.t.
- Anh dde^'n dda^y va`o lu'c ddang buo^`n. Le^ nin vi~ dda.i vu+`a mo+'i ma^'t.

Hai ngu+o+`i ba.n la(.ng ye^n mo^.t la't, buo^`n ra^`u. Ro^`i Po^n no'i tie^'p:

- Anh tha^'y xu+' na`y the^' na`o?
- To^i Tha^'y Ra^'t Re't. Ngoa`i ra kho^ng bie^'t chuye^.n gi` kha'c, vi` to^i dda~ hu+'a vo+'i ngu+o+`i ca'n bo^. la` kho^ng ra kho?i kha'ch sa.n."
(trang 54)

Coi bo^. ti`nh ca?nh ba'c to+'i Nga la^`n dda^`u tha?m ho+n la^`n to+'i Pha'p. DDe^'n Pha'p, ba'c co`n ddu+o+.c ta` ta ra tie^.m ca` phe^, ddu+o+.c bo^`i go.i la` O^ng ne^n ba'c co' nha^.n xe't ra^'t ro^.ng ra ra~i:" Ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p to^'t va li.ch su+. v ...v..." DDe^'n Nga, bi. ca'n bo^. ca^'m ra kho?i pho`ng ba'c sa^`u ddo+`i, phang ra mo^.t qua? nha^.n xe't co^.c lo^'c: " To^i tha^'y ra^'t re't!" Nghe tuy que^ mu`a nhu+ng cu~ng kha' du~ng ca?m.

Nhu+ng su+. ha^.m hu+.c che^ bai nu+o+'c Nga chi? co' the^'. Sau ddo' la` tra`ng giang dda.i ha?i nhu+~ng lo+`i ca ngo+.i, kie^?u nhu+:

"O^ng chu' y' nha^'t dde^'n che^' ddo^. xa~ ho^.i nu+o+'c Nga. O+? dda^y, mo.i ngu+o+`i ra su+'c ho.c ta^.p, nghie^n cu+'u dde^? tie^'n bo^. Chi'nh phu? thi` giu'p ddo+? khuye^'n khi'ch nha^n da^n ho.c ta^.p. O+? dda^u cu~ng tha^'y tru+o+`ng ho.c ..." (trang 56)

DDie^`u na`y ba'c ca ngo+.i ddu'ng. Nga mo+? ra nhie^`u tru+o+`ng la('m. Ta^y ba' lo+.i a' cu~ng dda^`y tru+o+`ng. Chi'nh phu? kho^ng nhu+~ng khuye^'n khi'ch ma` co`n co`ng da^n, di' su'ng va`o lu+ng da^n dda^?y dde^'n tru+o+`ng ho.c ta^.p.

"Co' mo^.t so^' no^ng tru+o+`ng ta^.p the^? ra^'t gia`u ma` ngu+o+`i ta go.i la` no^ng tru+o+`ng trie^.u phu'. Nhu+~ng no^ng tru+o+`ng na^`y co' tru+o+`ng ho.c so+ ca^'p va` trung ca^'p, thu+ vie^.n, nha` chie^'u bo'ng, sa^n va^.n ddo^.ng, nha` thu+o+ng, pho`ng nghie^n cu+'u no^ng nghie^.p, no+i chu+'a ma'y mo'c, va^n va^n ..." (trang 56).

Tri'ch da^~n nhie^`u chi? la`m nha`m tai ddo^.c gia?. Ha`ng trie^.u cuo^'n sa'ch, ba`i ba'o tuye^n truye^`n cu?a Co^.ng sa?n dde^`u co' nhu+~ng lo+`i tu+o+ng tu+.

Ba'c cu~ng co`n da`nh mo^.t trang dde^? ca tu.ng Nga la` thie^n ddu+o+`ng cu?a con ni't (trong khi cho+` ddo+.i tha`nh thie^n ddu+o+`ng cu?a ngu+o+`i lo+'n.) Nhu+~ng ddie^`u ca tu.ng cu?a ba'c, nu+~a the^' ky? sau nu+o+'c Nga va^~n ... chu+a thu+.c hie^.n ddu+o+.c.

DDa(.c bie^.t o+? nhu+~ng trang ca tu.ng nu+o+'c quan tha^`y na`y, ba'c vie^'t nhu+ che'p tu+` nhu+~ng ta`i lie^.u tuye^n truye^`n hoa(.c nghe la.i lo+`i ba hoa cu?a mo^.t ca'n bo^. tuye^n truye^`n. Ba'c kho^ng ke^? no^?i te^n mo^.t ngu+o+`i, mo^.t ddi.a danh na`o dda(.c bie^.t. Co' le~ tu.i Nga chi? cho ba'c ddi va`i vo`ng nga('m ca?nh ro^`i giam ba'c o+? kha'ch sa.n cho ho.c ta^.p to^'i nga`y.

Ca'i khu'c con ro^`ng hie^.n ra o+? nu+o+'c Nga na`y ho+i tha?m. Gia' ba'c cu+' cho no' "bie^.t ti'ch" luo^n thi` la.i ddo+~ ho+n

Tu+` trang 62, ba'c ke^? la.i tho+`i gian hoa.t ddo^.ng o+? Ta^`u, o+? Xie^m (Tha'i Lan).

DDu+o+.c quan tha^`y Nga hua^'n luye^.n, da^.y do^~, ba'c tie^'n bo^.tha^'y ro~. Ta`i cho^m chi?a cu?a ba'c nhuye^~n la('m ro^`i. Ca'c sa'ng kie^'n, co^ng lao cu?a ngu+o+`i kha'c, o+? mo.i ddi.a ha.t, ne^'u vu+`a ma('t, ha.p y', ba'c vo^` go.n.

Thi' du. o+? trang 62, ba'c ke^?:

"Ba nguye^n ta('c cu?a ba'c si~ To^n da^.t Tie^n la`:
- Da^n to^.c ddo^.c la^.p.
- Da^n quye^`n tu+. do.
- Da^n sinh ha.nh phu'c."

Qui' vi. co' tha^'y ca'i gi` quen quen kho^ng? Va^ng, ma^'y kha^?u hie^.u a^'y, ba'c thuo^?ng he^'t, xa`i suo^'t ddo+`i, tha`nh ra ta cu+' ddo.c tha^'y nhu+~ng ca^u da`i do`ng: "Vie^.t Nam Da^n Chu? Co^.ng Ho`a ddo^.c la^.p, tu+. do, ha.nh phu'c" ddu+o+.c ga('n nguye^n con cho mie^`n Ba('c.

Ve^` vu. du+.a ho+i ha.i nha` ca'ch ma.ng Phan bo^.i Cha^u va` Phan chu Trinh, ba'c ke^?:

"...Thu+.c da^n Pha'p dda~ pha.m mo^.t sai la^`m la` ba('t nha` la~o chi' si~ ye^u nu+o+'c Phan bo^.i Cha^u, lu'c ba^'y gio+` o+? Trung quo^'c, va` muo^'n ke^'t a'n tu+? hi`nh cu. Phan. Ta^'t ca? nha^n da^n Vie^.t Nam no^?i da^.y cho^'ng la.i vu. a'n na`y va` ye^u ca^`u tha cu. Phan. Chu+a bao gio+` co' mo^.t phong tra`o qua^`n chu'ng ro^.ng ra~i nhu+ va^.y. DDa^y la` mo^.t di.p to^'t cho o^ng Nguye^~n tuye^n truye^`n chu? nghi~a ye^u nu+o+'c." (trang 63).

"Nha` la~o a'i quo^'c Phan chu Trinh o+? Pha'p tro+? ve^` Vie^.t Nam. Ve^` ddu+o+.c mo^.t na(m thi` cu. ma^'t. Tu+` Ba('c chi' Nam, nha^n da^n ta to^? chu+'c dda'm tang ra^'t lo+'n. Bo.n ca^`m quye^`n Pha'p can thie^.p ca^'m nhu+~ng cuo^.c truy ddie^.u va` ba('t bo+' nhu+~ng thanh nie^n, sinh vie^n ha(ng ha'i nha^'t trong cuo^.c va^.n ddo^.ng ddo'. Su+. can thie^.p na`y dda~ tho^?i the^m ngo.n lu+?a ye^u nu+o+'c cu?a o^ng Nguye^~n ...". (trang 64)


Ba'c Tu+. Cu+'u DDo'i


Nhu+ng ly' thu' nha^'t la` vu. ba'c a(n cu+o+'p co+m chim, nghi~a dden.

Nguye^n la` ho^`i bo^n ba o+? Tha'i Lan, ba'c tha^'t nghie^.p na(.ng. Lu'c o+? Ta^`u, ba'c sinh so^'ng ba(`ng nghe^` tho^ng di.ch. O+? Nga, ba'c ddu+o+.c nuo^i. O+? Anh thi` co' nghe^` ru+?a che'n. Tho+`i gian o+? Pha'p huy hoa`ng ho+n ca?, ba'c ca^`y hai "do'p" : mo^.t la` ru+?a va` pho'ng dda.i hi`nh, hai la` ngo^`i so+n ve~ ddo^` co^? gia? dde^? bi.p ma^'y ba` gia`. Rie^ng tho+`i o+? Tha'i, ba'c khai nghe^` nghie^.p ra^'t mo+ ho^`: "Cuo^'c dda^'t, ddi buo^n." Cha('c la` ddo.i. Ba'c be`n ke^? la.i mo^.t mu+u me.o tha^`n sa^`u dde^? cu+'u ddo'i cho chi'nh mi`nh va` ddo^`ng bo.n.

Ba'c ke^?:

"Ngu+o+`i Xie^m mo^. dda.o Pha^.t va` ra^'t hie^`n la`nh. DDe^'n tuo^?i na`o ddo', con trai pha?i ddi tu o+? chu`a ma^'y tha'ng. Vi` va^.y trong nu+o+'c co' ha`ng nga`n nha` su+. Su+ ra^'t ddu+o+.c nha^n da^n ki'nh tro.ng. Va` ddu+o+.c nha^n da^n nuo^i. Mo^~i nga`y ho. chi? a(n mo^.t bu+~a, va`o mu+o+`i gio+` sa'ng. Chi. em mang co+m dde^'n chu`a. Su+ cu+' vie^.c a(n kho^ng ca?m o+n ai. Ho. chi? ca?m o+n Pha^.t to^?. Khi su+ a(n xong, co+m rau co`n la.i kha'ch qua ddu+o+`ng co' the^? a(n. Nhu+~ng ngu+o+`i ddu+a co+m dde^`u ra^'t sung su+o+'ng ddu+o+.c di.p bo^' thi'.

Nho+` the^' ma` o^ng Nguye^~n va` nhu+~ng ngu+o+`i ba.n cu?a o^ng co' the^? ddi ddu+o+`ng kho^ng to^'n tie^`n co+m.

Ne^'u kho^ng ga(.p Nhu+~ng Ngu+o+`i Kha'ch DDo'i, ngu+o+`i ddu+a co+m ddem mo^.t pha^`n co+m thu+`a cho chim a(n." (trang 66)

To^.i nghie^.p nhu+~ng con chim bi. nhu+~ng ngu+o+`i kha'ch ddo'i "a(n cha(.n." Tru+o+'c khi co' "o^ng Nguye^~n va` ddo^`ng bo.n" xua^'t hie^.n, chim Tha'i Lan so^'ng ra^'t phu? phe^. Co+m thu+`a cu?a ca'c nha` su+ bao gio+` cu~ng du+ gia?. Ba^y gio+` thi` " nhu+~ng ngu+o+`i kha'ch ddo'i " ve't sa.ch ba'ch.

Nguo^`n go^'c cu?a tu+` ngu+~ " a(n cu+o+'p co+m chim " cha('c la` dda^y.

Nghi~ ky~ ra thi` nhu+~ng con chim Tha'i Lan thu+?a a^'y va^~n co`n may ma('n la('m. Nga`y ddo' co' ba'c ddi nhe. va`o ddo+`i chim, chim pha?i mo^.t phen bu+~a ddo'i bu+~a no, nhu+ng co`n tu+. do dda^.u tre^n ca`nh ho't chu+?i ba'c va` tu+. do bay ddi. Co`n da^n Vie^.t Nam bi. ba'c ddi nhe. va`o ddo+`i thi` ddo'i kinh nie^n, ma^'t tu+. do the^ tha?m cho to+'i che^'t.


Ba.n DDo.c Ho^`i Ho^.p


Khi ro+`i nu+o+'c Ta^`u, dde^'n Tha'i Lan hoa.t ddo^.ng ba'c la.i bie^?u die^?n tuo^`ng "bie^'n ma^'t" the^m mo^.t pha't nu+~a.

"Mo^.t la^`n nu+~a o^ng la.i ma^'t ti'ch.
O^ng Nguye^~n ddi dda^u. Kho^ng ai bie^'t. Nhu+~ng ddo^`ng chi' cu?a o^ng cu~ng bi. nghi ngo+` va` bi.
Quo^'c da^n dda?ng ba('t bo? tu`.
Chu'ng to^i la.i ma^'t mo^'i the^m mo^.t la^`n nu+~a..."
(trang 65)

Trong tro` "bie^'n ma^'t", "ma^'t mo^'i" ky` na`y, chu' Tra^`n da^n Tie^n va` vai tro` cu?a chu' la.i bi. ba'c que^n ma^'t tie^u. Hai chu+~ "may thay" ba'c cu~ng que^n luo^n. Sau khi than ba'c ma^'t ti'ch, chu'ng to^i "ma^'t mo^'i" ba'c vie^'t ti?nh bo+, kho^ng ca^`n ai ke^?, kho^ng ca^`n "may thay co' ngu+o+`i bie^'t..." nhu+ thu+o+`ng le^..

Ca? o+? nhu+~ng vie^.c kho^ng dda'ng gi` ba'c cu~ng cu+' nho+n nho+n, tra('ng tro+.n pho+i su+. la'o khoe't cu?a mi`nh ra nhu+ the^'! Qua'i dda?n tha^.t.

Ro^`i dde^'n cuo^'i trang 85, thi`nh li`nh ba'c Ho^` la.i la hoa?ng:

"O^ng Nguye^~n La.i Ma^'t Ti'ch!"

Va` la^`n na`y coi bo^. ba'c so^'t ruo^.t la('m ro^`i, chi.u kho^ng no^?i, ba'c no'i tha(?ng vo+'i ddo^.c gia?: " Ca'c ba.n tha^n me^'n, cha('c ca'c ba.n cu~ng Ho^`i Ho^.p khi ddo.c chuye^.n cu?a mo^.t ngu+o+`i khi xua^'t hie^.n khi ma^'t ti'ch, la.i xua^'t hie^.n, la.i ma^'t tic'h luo^n luo^n va` ddo^.t ngo^.t nhu+ the^'".

Ho'a ra ba'c Ho^` the`m thuo^`ng su+. vinh quang cu?a ma^'y tay vie^'t truye^.n trinh tha'm, gia'n ddie^.p re? tie^`n. Ba'c xa`o ddi xa`o la.i ca'i tro` "o^ng Nguye^~n ma^'t ti'ch" dde^? ba('t ba` con "ho^`i ho^.p" dda^'y\.

Nhu+ng ho^`i ho^.p the^' qua'i na`o ddu+o+.c. Ke^'t cuo^.c ca^u chuye^.n cu?a ba'c dda~ ddu+o+.c pho+i ra tu+` nhu+~ng trang dda^`u. DDo^.c gia? bie^'t to?ng ra(`ng "o^ng Nguye^~n" du` co' bie^'n, hie^.n loa.n xi. thi` cuo^'i cu`ng cu~ng ve^` ngo^`i lu` lu` o+? Ba('c bo^. phu?. Va? la.i, cu+' theo ti`nh tie^'t ca^u chuye^.n thi` thu+o+`ng mo^~i la^`n ga(.p the^' nguy, ba'c la.i bie^'n ma^'t tie^u. Bi. Quo^'c Da^n DDa?ng Trung Hoa muo^'n ha~m ha.i, ba'c bie^'n. Bi. thu+.c da^n gia(ng ba^~y ba('t, ba'c "ma^'t ti'ch". An toa`n kho?e ru nhu+ the^', ho^`i ho^.p va`o ca'i kho^? na`o\.

DDa^`u tie^n, ba'c bie^?u die^~n ky~ thua^.t vie^'t: cho nha^n va^.t la^u la^u bie^'n mo^.t la^`n. Ro^`i ba'c gia?i thi'ch ca'i hay cu?a ky~ thua^.t a^'y ba(`ng thi' du. o^ng ho.a si~ ve~ ro^`ng dde^? nha('c khe'o ddo^.c gia? ra(`ng ba'c vie^'t ta`i ti`nh la('m ddo'. Sau cho't, cha? ca^`n giu+~ y' tu+' gi`, ba'c huy.ch toe.t ho?i tha(?ng ddo^.c gia?: To^i vie^'t co' hay kho^ng? co' khe'o kho^ng? cha('c la` to^i la`m qui' nga`i ho^`i ho^.p pha?i bie^'t!

Loa.i va(n si~ nghi~ va(n mi`nh la` nha^'t kho^ng hie^'m tre^n ddo+`i, nhu+ng vu+`a vie^'t va(n vu+`a tu+. khen, cu+o+~ng ba'ch ddo^.c gia? pha?i khen ngay ta.i tra^.n thi` chi? co' mi`nh ba'c.

Ti`nh ca?nh a^'y tha?m thu+o+ng nhu+ mo^.t anh he^` vu+`a gie^~u xong vo^.i gia?i thi'ch ta^'t ca? ky~ thua^.t gie^~u cu?a mi`nh ro^`i cha^'t va^'n kha'n gia?: cha('c la` "ca'c ba.n tha^n me^'n" ddang buo^`n cu+o+`i la('m vi` ta`i gie^~u cu?a to^i!


[pha^`n 5]

Nhu+~ng anh tha^n co^.ng thu+o+`ng nha^.n d-i.nh: Ho^` la` mo^.t ngu+o+`i quo^'c gia, ma~i sau mo+'i tha`nh co^.ng sa?n. Nhu+~ng o^ng quo^'c gia nga^y tho+ cu~ng phu. ho.a: Ho^` khe'o gia^'u ca'i d-uo^i co^.ng sa?n trong suo^'t tho+`i gian kha'ng chie^'n, sau na`y mo+'i lo^. ra\. Nhu+ng theo chi'nh lo+`i ba'c thi` co+` lie^`m bu'a, ba?n cha^'t tay sai d-a('c lu+.c cu?a Nga d-a~ d-u+o+.c ba'c tru+o+ng le^n ngay tu+` nhu+~ng nga`y d-a^`u. Trang 76 ba'c ke^?: "Trong tho+`i ky` d-a^`u, phong tra`o lan ro^.ng va` a(n sa^u... Trong nhu+~ng ti?nh Nghe^. An va` Ha` Ti~nh, nha^n da^n Vie^.t Nam d-a~ la^.t d-o^? che^' d-o^. cai tri. cu?a Pha'p va` phong kie^'n va` La^.p Chi'nh Quye^`n Xo^ Vie^'t. Ho. tuye^n bo^' d-o^.c la^.p va` thi ha`nh tu+. do da^n chu?. Nhu+~ng u?y ban xa~, u?y ban huye^.n d-u+o+.c du+.ng ne^n". Nhu+ the^', vu+`a chie^'m ddu+o+.c va`i no+i, ba'c dda~ a'p du.ng ngay ca'ch cai tri., to^? chu+'c kie^?u Lie^n Xo^, nghi~a la` ddu'ng sa'ch vo+? cu?a quan tha^`y. Bao nhie^u ba`i ba?n ho.c ddu+o+.c tu+` Nga (trong nhu+~ng khoa?ng tho+`i gian "bie^'n ma^'t","ma^'t ti'ch" v.v...)ddu+o+.c ddem ra du`ng ca?.

A^'y the^' nhu+ng khi bo.n dde^' quo^'c ke^'t to^.i nhu+~ng con ngu+o+`i chu? tru+o+ng "la^.p chi'nh quye^`n so^ vie^'t o+? Nghe^. Ti~nh a^'y la` Co^.ng sa?n, la` dda`n em Nga thi` ba'c la.i kho^ng chi.u. Ngay o+? trang sau (trang 77) ba'c ha^.m hu+.c vie^'t:

"Bo.n dde^' quo^'c Bi.a DDa(.t ra(`ng nhu+~ng ngu+o+`i ca'ch ma.ng ddo' la` tay sai cu?a DDe^. tam quo^'c te^', cu?a Lie^n xo^ ... DDe^' quo^'c Anh cho ra(`ng o^ng Nguye^~n la` tay sai cu?a Lie^n xo^. "

Hai chu+~ "bi.a dda(.t" o+? dda^y ba^.t le^n ca'i y' phu? nha^.n mo^.t ddie^`u xa^'u xa ngu+o+`i ta ga'n cho mi`nh. The^' mo+'i la.. Ma(.c da^`u ba'c gia^~y na^?y le^n, cho^'i cho ba(`ng ddu+o+.c ca'i ma'c Co^.ng sa?n, ca'i to^.i la`m dda^`y to+' Nga, chi'nh phu? Anh va^~n bie^'t ro~ ha`nh tung va` chu? tru+o+ng cu?a ba'c. The^' la` o^ng "Nguye^~n" bi. phu' li't Anh to'm co^? nho^'t o+? Hu+o+ng Ca?ng.


Chu+a Bao Gio+` Su+o+'ng The^'


Tu+` trang 77 dde^'n trang 84, ba'c Ho^` mo^ ta? nhu+~ng chuye^.n bi. giam giu+~, bi. ddu+a ra to`a xu+? ro^`i ddu+o+.c tha. Va`, ngo^. nghi~nh vo^ cu`ng, ca? ddoa.n va(n a^'y la` mo^.t ba`i da`i ca ngo+.i ne^`n tu+ pha'p cu?a dde^' quo^'c Anh.

Lu'c bi. giam o+? xa` lim (ddu+o+.c coi la` tho+`i ky` tu` dda`y ghe^ go+'m nha^'t) ba'c bi. a(n uo^'ng kho^? so+? nhu+ sau:

"Mo^~i nga`y hai la^`n, chu'ng cho o^ng a(n co+m ga.o xa^'y va` ma('m tho^'i. Mo^~i tua^`n hai la^`n, chu'ng cho o^ng a(n THi.T BO`, CO+M TRa('NG. Tha^.t la` mo^.t bu+~a tie^.c sang!" (trang 78)

Ga.o xa^'y, ma('m tho^'i nha` tu` bi`nh thu+o+`ng na`o cu~ng co'. Chi? du+o+'i che^' ddo^. Co^.ng sa?n thi` sinh vie^n ca'c tru+o+`ng ca?i ta.o mo+'i co' nhie^`u nga`y ngo^`i mo+ u+o+'c ddu+o+.c chu't ma('m tho^'i, chu't ga.o xa^'y ma` cu~ng... kho^ng co', pha?i nhai ddo+~ bo bo\. The^' nhu+ng xa` lim ba'c o+? cu+' mo^.t tua^`n hai la^`n thu+.c ddo+n la.i co' khoa?n "co+m tra('ng vo+'i thi.t bo`". DDem chuye^.n a^'y ra ke^? kho^?,ba'c kho^ng so+. nha^n da^n mie^`n Ba('c sinh ra mo+ u+o+'c ddu+o+.c la`m tu` nha^n o+? Hu+o+ng ca?ng sao ?

DDa^'y la` vu. a(n uo^'ng, gio+` dde^'n vu. ho?i cung.

Xu+a na`y, chuye^.n tra va^'n, ho?i cung va^~n la` chuye^.n dda'ng so+. ddo^'i vo+'i ta^'t ca? tu` nha^n. Ngu+o+`i ta truye^`n tu.ng nhu+~ng hi`nh thu+'c tra ta^'n da~ man cu?a thu+.c da^n: ddi ta^`u bay, ta^`u nga^`m, quay ddie^.n, ki`m ke.p v.v... the^' ma` ba'c Ho^` la.i khoa'i ddu+o+,c ddi ho?i cung mo+'i la.. Ba'c la` ngu+o+`i gan da. phi thu+o+`ng, mi`nh ddo^`ng da sa('t, coi thu+o+`ng mo.i tro` tra ta^'n, khinh bi? nhu+~ng cu+.c hi`nh cha(ng? Ha~y nghe ba'c gia?i thi'ch:

"Nhu+~ng buo^?i bi. ddu+a ddi ho?i cung la` nhu+~ng lu'c nghi? ngo+i khoa'i nha^'t o+? trong tu`.
Mo^.t la` ddu+o+.c ra kho?i xa` lim mo^.t lu'c, ca'i xa` lim nghe.t tho+?, to^'i om va` ho^i ha'm.
Hai la` vi` bo.n tru`m ma^.t tha'm thu+o+`ng ho?i cung o^ng, mo+`i o^ng Hu't Thuo^'c La' Anh"
(trang 79)

Ho'a ra nha` ca'ch ma.ng vo^ sa?n kho^ng bi. dda'nh dda^'m gi`, la.i co`n ddu+o+.c phi` phe`o thuo^'c la' tho+m, ne^n thi'ch bi. ho?i cung qua' xa'.

Nhu+ng "ddi ho?i cung" cu~ng chu+a su+o+'ng ba(`ng ddau o^'m. Khi tu` nha^n Nguye^~n a'i Quo^'c e^? mi`nh, tu.i cai tu` dde^' quo^'c A(ng le^ thu+.c da^n tha^m ddo^.c la^.p tu+'c cho ddi na(`m be^.nh vie^.n. Va` o^ng Nguye^~n la.i khoe nha('ng le^n:

"O^ng co' ddu+o+.c ca'i giu+o+`ng to^'t va` ddu+o+.c a(n co+m ta^y. O^ng no'i:" Ca? ddo+`i chu+a bao gio+` Nguye^~n ddu+o+.c a(n uo^'ng sung su+o+'ng nhu+ the^' na`y." (trang 82)

Thu' tha^.t mo^.t lo+`i khoe pha?n ddo^.ng dda^`y ti'nh ca'ch tuye^n truye^`n cho^'ng pha' Ca'ch ma.ng vo^ sa?n, si? nhu.c na(.ng ne^` dda`n anh Lie^n xo^. Cho dde^'n lu'c na`y thi` ddo+`i o^ng Nguye^~n dda~ da`i ro^`i, dda~ na(m la^`n ba?y lu+o+.t o^ng dde^'n nu+o+'c quan tha^`y dde^? cha^`u chu+.c hoa(.c ho.c ta^.p. Lie^n xo^ nuo^i na^'ng, chie^u dda~i o^ng du+~ la('m. Va^.y ma`, chu+a co' khi na`o ddo^`ng chi' "Nguye^~n" ddu+o+.c "a(n uo^'ng sung su+o+'ng" ba(`ng lu'c la` mo^.t tu` nha^n cu?a A(ng le^. Xa~ ho^.i gu+o+ng ma^~u, thie^n ddu+o+`ng Lie^n xo^ dda~i kha'ch kho^ng tu+? te^' ha^.u hi~nh ba(`ng che^' ddo^. thu+.c da^n cu+ su+? vo+'i ... tu`. Ne^'u chi'nh ba'c cha(?ng khai ra thi` ma^'y ai bie^'t ddu+o+.c ca'i cho^~ hay ho a^'y\.

Lo`ng to^'t cu?a thu+.c da^n Anh chu+a ngu+`ng o+? dda^y. Ho. co`n cu+? mo^.t lua^.t su+ ta`i ba la` Loseby ra ca~i cho ba'c. Va` vi` A(ng le^ kho^ng co' ca'i mo'n to`a a'n nha^n da^n ne^n du` ba'c Ho^` la` mo^.t te^n Co^.ng sa?n chi'nh hie^.u, mo^.t te^n tay sai trung tha`nh cu?a Nga, ba'c va^~n ddu+o+.c xu+? la` ... vo^ to^.i. O^ng cha'nh a'n chi? ye^u ca^`u pha.m nha^n pha?i ro+`i kho?i Hu+o+ng ca?ng.

Lua^.t su+ Loseby va^~n kho^ng chi.u, ca~i cho ba'c tra('ng a'n ro^`i o^ng ta co`n muo^'n ba'c kho^ng bi. dduo^?i kho?i Hu+o+ng ca?ng. O^ng cho^'ng a'n le^n to+'i to`a a'n cu?a Hoa`ng dde^' Anh o+? Lua^n ddo^n.

Va` cuo^'i cu`ng o^ng ta tha`nh co^ng, ba'c Ho^` reo le^n: "The^' la` o^ng Nguye^~n tha('ng lo+.i" (trang 84)

Ba'c dda~ co' co^ng tra.ng gi` trong vu. "tha('ng lo+.i" na`y\? Co+m tra('ng thi.t bo` hai tua^`n mo^.t la^`n la` co^ng cu?a nha` tu` Anh. Ba'c ddu+o+.c na(`m nha` thu+o+ng, ddu+o+.c a(n nhu+~ng bu+~a "su+o+'ng nha^'t ddo+`i" la` nho+` o^ng lua^.t su+ ngu+o+`i Anh, nho+` che^' ddo^. ddo^'i xu+? vo+'i tu` nha^n cu?a Anh. Ba'c ddu+o+.c tha bo^?ng la` nho+` to`a a'n A(ng le^ kho^ng gio^'ng to`a a'n nha^n da^n, nho+` o^ng lua^.t su+ ngu+o+`i Anh lo^~i la.c. Ba'c chi? co' co^ng may ma('n ddu+o+.c o+? tu` du+o+'i che^' ddo^. thu+.c da^n Anh! The^' tho^i\.

Ha`ng trie^.u tu` nha^n cu?a nhu+~ng nha` tu` do chi'nh ba'c du+.ng ne^n sau na`y kho^ng co' anh na`o may ma('n, to^'t phu+o+'c nhu+ the^'. Nhie^`u ke? cha('c dda~ so^'ng so't, so^'ng dai ho+n ne^'u ga(.p lu~ cai tu` tu+? te^' ba(`ng mo^.t pha^`n tra(m, mo^.t pha^`n nga`n cai tu` A(ng le^ thu+.c da^n, dde^' quo^'c.

o
o   o

Cu~ng trong ddoa.n ho^`i ky' ve^` nhu+~ng nga`y le^u be^u o+? Ta^`u, ta hay ga(.p nhu+~ng ca^u va(n mo^ ta? thu+`a tha~i, vo^ duye^n. Mo^.t thi' du. na(`m o+? trang 84: "O^ng Nguye^~n tro^'n ddi, ddo'ng vai mo^.t nha` buo^n to Trung quo^'c. Tu+` Hu+o+ng ca?ng dde^'n nha` mo^.t ngu+o+`i ba.n tha^n cu?a o^ng Lo^ddo+-bai o+? mo^.t tha`nh pho^' kha'c. O+? dda^y o^ng Nguye^~n so^'ng nhu+ mo^.t nha` gia^`u ddi nghi?. O^ng ddi da.o trong ru+`ng, ddi tha(m ca'c chu`a. O^ng la`m quen vo+'i ca'c ngu+o+`i va(n nghe^.. O^ng vie^'t ba`i cho nhu+~ng to+` ba'o ddi.a phu+o+ng, ba(`ng tie^'ng Anh va` tie^'ng Trung quo^'c, ky' te^n kha'c nhau. O^ng Thu+o+`ng Ta^.p The^? Du.c DDe^? La^'y La.i Su+'c."

Ca^u cuo^'i vu+`a la.c lo~ng vu+`a da`i do`ng. Ve~ ra hi`nh a?nh mo^.t o^ng Nguye^~n ca?i trang, ha`nh tung bi' ma^.t, mo^ ta? o^ng ddi

da.o, tha(m chu`a, la`m quen vo+'i va(n nghe^. si~, vie^'t ba'o ... la` ddu? ro^`i, chuye^.n ta^.p the^? thao thi` cu~ng nhu+ vu. a(n uo^'ng, ta('m gia(.t, ddi ca^`u . DDo^.c gia? dda^u ca^`n nhu+~ng chi tie^'t a^'y . Chuye^.n ke^? vo^ duye^n ma` lo+`i ke^? thi` thu+`a . Mu.c ddi'ch cu?a ta^.p the^? du.c dda^u co' bi' hie^?m gi` ma` pha?i gia?i thi'ch. No'i o^ng thu+o+`ng ta^.p the^? du.c la` ddu?, ca^`n gi` pha?i "dde^? cho no' khoe?" hay "dde^? la^'y la.i su+'c". Cu+' dda` le`m be`m a^'y, tinh tha^`n mo^ ta? a^'y, ba'c pha?i vie^'t the^m: ha`ng tua^`n o^ng ta('m va`i la^`n cho no' sa.ch, mo^~i sa'ng o^ng ddi ca^`u dde^? tra'nh be^.nh ta'o bo'n, khi ddi te` o^ng va^?y ra^'t ky? dde^? kho?i u+o+'t qua^`n v.v... DDa~ the^', ca'i vie^.c bo^~ng du+ng ke^? la` ba'c thu+o+`ng ta^.p the^? du.c va`o tho+`i ky` dda(.c bie^.t na`y khie^'n ngu+o+`i ddo.c dda^m ngo+`: cha('c tru+o+'c ddo' ba'c lu+o+`i, cha? ta^.p ta`nh gi`, gio+` mo+'i the^? thao chu't ddi?nh, pha?i vo^.i khoe .



Tu+` trang 87, ba'c mo^ ta? ti`nh hi`nh Vie^.t Nam, nhu+~ng hoa.t ddo^.ng cu?a dda?ng Co^.ng sa?n sau khi dda.i chie^'n the^' gio+'i thu+' hai bu`ng no^?. Ba'c nha^.n tro.ng tra'ch sang Ta^`u ca^`u vie^.n. Vi`: "DDe^'n lu'c ca^`n tranh thu? the^m su+. giu'p ddo+~ cu?a DDo^`ng minh. DDo^`ng minh ga^`n nha^'t va` co' quan he^. nha^'t dde^'n vie^.c cho^'ng Nha^.t o+? Vie^.t Nam la` Trung quo^'c. Vi` va^.y, pha?i ti`m dde^'n Trung quo^'c. Trong nhu+~ng ngu+o+`i Ca'ch ma.ng Vie^.t Nam, o^ng Nguye^~n la` ngu+o+`i hie^?u bie^'t Trung quo^'c va` ngu+o+`i Trung quo^'c ho+n he^'t. Vi` va^.y mo.i ngu+o+`i ddo^`ng thanh cu+? o^ng Nguye^~n ddi Trung quo^'c. DDi bo^. dde^'n Tru`ng Kha'nh kho^ng pha?i la` mo^.t vie^.c de^~ da`ng. Nhu+ng o^ng Nguye^~n nha^.n lo+`i ra ddi." (trang 90)

Cha`! Khu'c na`y ly ky` ru`ng ro+.n dda^y\. Kho^ng ca^`n bi. ba'c ho^'i thu'c, ddo^.c gia? va^~n ba('t dda^`u ca?m tha^'y ho^`i ho^.p. Ba'c la` tay "bi' ma^.t" co' ha.ng. Ho^`i co`n vi. tha`nh nie^n, chi? mo+'i su+?a soa.n ddi la`m bo^`i ta^`u, ba'c dda~ bi' ma^.t. Khi le^n ta^`u sang Nga, ca? o^ng

thuye^`n tru+o+?ng la^~n thu?y thu? ddoa`n dde^`u bie^'t, ba'c va^~n cu+o+ng quye^'t "bi' ma^.t". Phen na`y, nha^.n co^ng ta'c xua^'t ngoa.i ca^`u vie^.n, cu+'u nu+o+'c, ba'c bi' ma^.t pha?i bie^'t.

Qua? nhie^n, tru+o+'c khi le^n ddu+o+`ng, ba'c ra chie^u, tro^? ta`i gia'n ddie^.p, qua ma(.t phe ddi.ch vu` vu`: "DDe^? dda'nh la.c hu+o+'ng bo.n ma^.t tha'm o^ng Nguye^~n la^'y te^n la` "Ho^` Chi' Minh." (trang 90)

DDo^.c gia? chu+ng hu+?ng. Co' va^.y tho^i sao\? Tu+` chuye^.n gia'n ddie^.p nghie^m chi?nh trong binh thu+ DDo^ng Ta^y dde^'n nhu+~ng cuo^'n tie^?u thuye^'t James Bond, ngu+o+`i ta i't ga(.p mo^.t phu+o+ng pha'p "dda'nh la.c hu+o+'ng" na`o gia?n di. nhu+ va^.y: ddo^?i te^n. Ke? chu+a tu+`ng bi. nghi ngo+`, theo do~i co' the^? la`m tro` a^'y ddu+o+.c. Ba'c thi` ngu.y trang, thay hi`nh ddo^?i da.ng, ve? ma(.t bo^i ra^u ... chu+a cha('c dda~ lu+`a ddu+o+.c bo.n ma^.t tha'm. Va? la.i chu'ng no' chi? theo do~i ba'c tho^i chu+' co' cha^.n ba'c la.i dde^? ho?i te^n dda^u ma` ho`ng ddem te^n mo+'i ra "dda'nh la.c hu+o+'ng".

Vi` kha? na(ng "bi' ma^.t" chi? la` nhu+~ng tro` vo+' va^?n nhu+ the^' ne^n: "ddi lie^`n mu+o+`i dde^m va` na(m nga`y, cu. Ho^` dde^'n mo^.t thi. tra^'n Trung quo^'c, chu+a ki.p nghi? cha^n thi` nga`y ho^m ddo' cu. bi. ba('t."(trang 90)

Cha('c tu.i ti`nh ba'o Ta^`u, kha? na(ng ti`nh ba'o ke'm, chu+a bie^'t o^ng Nguye^~n dda~ co' te^n mo+'i, ne^n kho^ng bi. "la.c hu+o+'ng" cu+' vo^` dda.i . Va` cu. Ho^` bi. to'm co^? ho+i so+'m.


O^i! DDu+'c Pha^.t To^?!


Lu'c mo+'i bi. cum, ba'c cu~ng qua^.y du+~ la('m: "Quo^'c Da^n DDa?ng giam cu. va`o nha` lao C.H.S. ho+n hai tua^`n, nga`y mang go^ng, dde^m cu`m cha^n. Cu. quen huye^.n tru+o+?ng, tru+o+'c kia dda~ ga(.p nhau o+? Q.L. nhu+ng huye^.n tru+o+?ng tu+` cho^'i kho^ng ga(.p cu. . Cu. gu+?i ddie^.n cho nhu+~ng nha` ca^`m quye^`n cao ca^'p, kho^ng tha^'y tra? lo+`i." (trang 90)

Ho'a ra ca'i anh ddo^`ng minh ma` ba'c ddang hi' hu+?ng ti'nh ca^`u vie^.n la.i cho+i ba'c mo^.t vo^' na(.ng. Co`n che^' ddo^. tu` dda^`y cu?a Trung quo^'c thi` kho?i no'i, vo^` ddu+o+.c cu. Ho^` la` no' cho cu. "nga`y mang go^ng, dde^m cu`m cha^n" lie^`n mo^.t khi, dda^u co' nhu+ tu.i thu+.c da^n Anh, cu+? ca? mo^.t lua^.t su+ lo^~i la.c ra ca~i cho cu., lu'c cu. o^'m la.i cho ddi na(`m nha` thu+o+ng a(n nhu+~ng bu+~a ngon nho+' ddo+`i v.v...

Ba'c re^n ri? ve^` nhu+~ng chuye^.n cu+.c kho^? trong tu` nhu+ sau:"Ca'i la`m cho cu. kho^? nha^'t la` ghe? va` ra^.n. Cu. bi. ghe? kha('p ngu+o+`i, dda^`y ca? ca'nh tay va` ba`n tay. Kho^ng pha?i la` mo^.t thu+' ma` la` hai thu+' ghe?: ghe? ruo^`i ngu+'a va` lo+?, co`n ra^.n thi` vo^ so^'. Kho^ng co' ca'ch gi` tru+` tie^.t ddu+o+.c ra^.n. O+? dda^u cu~ng co': trong qua^`n a'o, trong cha(n chie^'u, trong va'n na(`m. Ra^.n va` re^.p tranh nhau ha`nh ha. nhu+~ng ngu+o+`i tu`. DDe^m dde^'n ho. bi. mo^.t ke? thu` dda'ng so+. nu+~a la` muo^~i ." (trang 92)

Tu+o+?ng gi`. O+? tu` ma` chi? co' vu. ghe? lo+?, muo^~i, re^.p, na(`m ga^`n ca^`u tie^u ... thi` thu+o+`ng tho^i . Ba'c re^n xie^'t qua' co' the^? la`m cho nhu+~ng o^ng tu` ca?i ta.o cu+o+`i vo+~ bu.ng. Ho.c vie^n ca?i ta.o cu?a ba'c dda^u co' sung su+o+'ng the^'. Ho. co`n bi. ba('t buo^.c lao ddo^.ng ca^.t lu+.c trong khi bu.ng ddo'i kinh nie^n. Nha` tu` cu?a ba'c co' nhie^`u mo'n a(n cho+i ddo^.c ddi.a ho+n nhie^`u .

Khi bi. gia?i dde^'n Lie^~u Cha^u, ba'c ddu+o+.c ddo^'i xu+? tu+? te^' ho+n: "Tu+` Que^' la^m ngu+o+`i ta gia?i cu. ddi Lie^~u Cha^u, giam va`o nha` giam qua^n su+.. O+? dda^y cu. ddu+o+.c hu+o+?ng "che^' ddo^. chi'nh tri.". Co' ddu? co+m a(n, mu+o+`i la(m phu't buo^?i sa'ng dde^? ddi i?a, co' ngu+o+`i ga'c. Kho^ng bi. go^ng, kho^ng bi. xi'ch. Thi?nh thoa?ng Cu. co' the^? ddo.c mo^.t to+` ba'o hoa(.c mo^.t quye^?n sa'ch. Mo^.t ho^m Cu.c tru+o+?ng cu.c chi'nh tri. dde^'n ba('t co'c o+? trong pho`ng ngu+o+`i kha'c. O^ng na`y ha. le^.nh ngu+o+`i ga'c cho phe'p Cu. ddi da.o nu+?a gio+` trong sa^n nho?, ca('t to'c cho cu. va` cho cu. ta('m nu+o+'c no'ng." (trang 93)

DDe^'n dda^y, ba'c ca?m kha'i qua', su+o+'ng qua', ba'c ddo^.t ngo^.t reo le^n: "DDu+'c Pha^.t to^? dda.i tu+` dda.i bi, to^'t bie^'t bao! Ma^'y ho^m sau ghe? la(.n ga^`n mo^.t nu+?a!" (trang 93)

DDu+o+.c ta('m nu+o+'c no'ng mo^.t pha't, ba'c su+o+'ng tha^'y ... DDu+'c Pha^.t to^?, ne^n la.i que^n be'ng ma^'t chu' Tra^`n da^n Tie^n. Ma(.t na. Tra^`n da^n Tie^n ro+'t ma^'t tie^u ho^`i na`o ba'c kho^ng hay\.

DDo^.c gia? dda?ng tri' nha^', i't chi.u suy nghi~ nha^'t, dde^'n lu'c na`y cu~ng tha^'y ngay Tra^`n da^n Tie^n chi'nh la` ba'c. Va(n no^ na`o ke^? chuye^.n ba'c ma` la.i da'm tu+. tie^.n ho^ hoa'n mo^.t ca^u la.ng qua.ng nhu+ the^'! DDu+o+.c anh cai tu` cho ta('m nu+o+'c no'ng mo^.t pha't ke^u ra^`m "dda.i tu+` bi, to^'t bie^'t bao!". Nhe't va`o mie^.ng ba'c mo^.t lo+`i re^n su+o+'ng ti? nhu+ the^' dde^? cho.c que^, dde^? la`m gia?m uy ti'n cu?a ba'c a`?

Ca'i anh dda~ cho ba'c ta('m nu+o+'c no'ng mo^.t pha't dde^? ddo+`i na`y mo+'i la` qua^n ddo^.c ddi.a. Cu`m ke.p, tu` dda^`y khie^'n ba'c bi. ghe? lo+?, ddo'i re't chi? ta(ng uy ti'n ba'c. La`m cho ba'c, ha`ng chu.c na(m sau, co`n pha?i tha?ng tho^'t la le^n trong sa'ch "DDa.i tu+` dda.i bi! to^'t bie^'t bao" mo+'i tha^.t la` ha.i ddo+`i tu+ cu?a ba'c. No' to^' ca'o ra(`ng nha` ca'ch ma.ng vo^ sa?n, con ngu+o+`i ddu+o+.c nhie^`u ke? to^n xu+ng la` vi~ nha^n a^'y cu~ng kho^'n ddo^'n vi` ca'i xa'c pha`m.

(Ba'c co' mo^.t bo^. tha^`n kinh ba(`ng the'p, mo^.t y' chi' sa('t dda', luo^n luo^n bi`nh tha?n coi thu+o+`ng ca'i ddau cu?a the^? xa'c, nhu+ng la` no^~i ddau the^? xa'c cu?a ... nhu+~ng ddu+'a kha'c tho^i . Con da^n ba'c bi. tu` dda^`y, dda^'u to^'. DDa`n ba`, tre? ni't tan xu+o+ng na't thi.t vi` kho^ng thi'ch Co^.ng sa?n, ba'c ti?nh bo+ . He^'t the^' he^. na`y dde^'n the^' he^. kia cha'y ngu`n ngu.t trong lo` chie^'n tranh, ba'c ti?nh bo+ . Nhu+ng khi tha^n xa'c ba'c the`m thuo^'c, ba'c ngo^`i tha('c tho?m ca^`u nguye^.n ddu+o+.c "bi. tha^?m va^'n" dde^`u dde^`u (dde^? ddu+o+.c hu't thuo^'c tho+m A(ng le^), kho^ng ly' gi` to+'i mo^'i nguy so+ sa^?y tie^'t lo^. nhu+~ng ddie^`u co' ha.i cho ca'c ddo^`ng chi' . Khi tha^n xa'c ba'c the`m ta('m ma` bo^~ng ddu+o+.c cho ta('m, thi` du` ke? cho chi'nh la` cai tu`, ba'c va^~n ke^u to+'i ca? "DDu+'c Pha^.t to^?" dde^? ca ngo+.i su+. to^'t bu.ng cu?a no'! Tha^n xa'c vu+`a ddu+o+.c vuo^'t ve la` y' chi' la.ng qua.ng, pha't ngo^n bu+`a ba~i, me^ sa?ng ngay, cha(?ng co`n ra ca'i the^? tho^'ng gi`.) Tu+` trang 110, ba'c Ho^` ke^? chuye^.n tho+`i la`m chu? ti.ch. Sau mo^.t tho+`i gian da`i chie^'n dda^'u gian kho^?, ba'c ro+`i hang Pa('c Bo' ve^` Ha` No^.i hu+o+?ng tha`nh qua? chie^'n tha('ng, tro^? ta`i cai tri. da^n . DDe^'n dda^y thi` ca'i ma'y "tu+. ca tu.ng" cu?a ba'c dda~ cha.y dde^`u, du` la` "ngu+o+`i vo^ cu`ng khie^m to^'n" ba'c cu~ng cu+' dda`nh pha?i nhu~n nha(.n co^ng nha^.n ra(`ng mi`nh ddu'ng la` vi. tha'nh, kho^ng co`n gi` pha?i nghi ngo+` nu+~a\.

Nhu+ng trong lu'c bi.a ra va`i ma^?u chuye^.n dde^? tu+. na^ng bi, nha` sa'ng ta.o Ho^` chi' Minh la.i sa?n xua^'t ddu+o+.c nhu+~ng lo+`i phe't la'c ra^'t tie^'u la^m.


BA'C HO^` CHO A'O


Nguye^n va(n lo+`i ba'c ke^?:

"Nga`y 2-9-1945.

Nga`y chi'nh phu? Ho^` chi' Minh ra ma('t nha^n da^n.

Ho^` chu? ti.ch su+?a soa.n ddi du+. le^~. Cu. Ho^` cho+.t tha^'y mi`nh kho^ng co' qua^`n a'o\.

Ve^` vie^.c qua^`n a'o co' hai chuye^.n dda'ng ke^?:

1- Vu+`a mo+'i o+? ru+`ng ve^` dde^'n Ha` No^.i, mo^.t vo~ quan ngoa.i quo^'c dde^'n cha`o Ho^` chu? ti.ch, vo~ quan na`y ba^.n qua^`n ka-ki va` a'o ba(`ng va?i du`. Vo~ quan thu' tha^.t la` kho^ng co' a'o na`o kha'c. La^.p tu+'c chu? ti.ch CO+?I A'O KHOA'C NGOa`I va` bie^'u ngu+o+`i vo~ quan a^'y. Tha^'y ngu+o+`i na`y ca?m ddo^.ng va` ba(n khoa(n kho^ng muo^'n nha^.n chie^'c a'o. Chu? ti.ch cu+o+`i no'i: "Chu'ng ta quen bie^'t nhau kho^ng ne^n kha'ch khi'. Anh nha^.n ddi . To^i co`n mo^.t ca'i a'o nu+~a", va` ngu+o+`i vo~ quan ra ddi vo+'i bo^. qua^`n a'o dda^`y ddu?, co`n chu? ti.ch thi` suo^'t nga`y ma(.c a'o so+-mi .

... Trong ru+`ng, Ho^` chu? ti.ch cu~ng nhu+ ca'c chie^'n si~ du ki'ch, ai cu~ng quen ba^.n qua^`n ddu`i va` o+? tra^`n. Ve^` dde^'n Ha` No^.i, Ho^` chu? ti.ch cu~ng GIu+~ NGUYE^N Bo^. QUA^`N A'O KHI O+? TRONG RU+`NG." (trang 111)

Bo^. qua^`n a'o cu?a ba'c khi o+? trong ru+`ng la` bo^. na`o, go^`m nhu+~ng mo'n gi`, kho^ng tha^'y no'i\. DDo^.c gia? chi? co' mo^.t ca'ch hie^?u la` ba'c "nhu+ ca'c chie^'n si~ du ki'ch" cu~ng: "ba^.n qua^`n ddu`i va` o+? tra^`n".

Ve^` Ha` No^.i, Ho^` chu? ti.ch "giu+~ nguye^n bo^. qua^`n a'o khi o+? trong ru+`ng" nghi~a la` chu? ti.ch va^~n cho+i mo^.t qua? qua^`n ddu`i va` o+? tra^`n.

The^' nhu+ng o^ng Chu? ti.ch chi? co' mo^~i ca'i qua^`n ddu`i tre^n ngu+o+`i la.i bie^?u die^~n ddu+o+.c mo^.t ma`n tu+` thie^.n, nhu+o+`ng co+m xe? a'o ra^'t a?o thua^.t. Tha^'y o^ng vo~ quan ngoa.i quo^'c nghe`o kho^? ra'ch ru+o+'i qua', chi? co' ca'i a'o ba(`ng va?i du`, Chu? ti.ch thu+o+ng la('m. Va` o^ng chu? ti.ch gia^`u lo`ng nha^n, du` ddang co+?i tra^`n va^`n cu+' ... co+?i a'o khoa'c ngoa`i ra bie^'u o^ng vo~ quan nhu+ thu+o+`ng!

DDang o+? tra^`n tru`ng tru.c ma` la.i co+?i ddu+o+.c a'o khoa'c ngoa`i dda~ sie^u . Nhu+ng ba'c Ho^` co`n sie^u ho+n, cho a'o khoa'c ngoa`i ddi ro^`i, ba'c kho^ng tro+? la.i ti`nh ca?nh o+? tra^`n ma` la.i "suo^'t nga`y ma(.c a'o so+-mi".

Thu+o+ng thay! Ca^u chuye^.n cho a'o cu?a ba'c mo+'i cha`o ddo+`i o+? cuo^'i trang 110 thi` vu+`a dde^'n giu+~a trang 111 dda~ bi. ta'c gia? gie^'t che^'t tha(?ng ca(?ng, hu+o+?ng du+o+ng ddu+o+.c ddu'ng 21 do`ng.

Chuye^.n cho a'o co' the^? tha^.t vi` ma^'y anh co^.ng sa?n ra^'t u+a na(.ng pha^`n tri`nh die^~n nhu+~ng tro` nhu+ the^'. Nhu+ng khi ddu+o+.c ke^? la.i no' ho'a ra chuye^.n tie^'u la^m, chi? vi` ba'c tham qua' . Ba'c muo^'n ddu+o+.c tie^'ng co' lo`ng nha^n ddo^`ng tho+`i la.i muo^'n mo.i ngu+o+`i tin la` ba'c dda~ chi.u ddu+.ng gian kho^?, nghe`o ddo'i nhu+ ma^'y anh du kic'h: O+? ru+`ng chuye^n tri. qua^`n ddu`i ma` ve^` to+'i Ha` No^.i ro^`i va^~n kho^ng kha'c lu'c o+? ru+`ng . Tham thi` tha^m ! Vi` ma?i me^ vo^` ta^'t ca? nhu+~ng ca'i to^'t dde.p ve^` mi`nh, ba'c tu+. du mi`nh va`o hoa`n ca?nh nga(.t nghe`o: DDang o+? tra^`n ma` va^~n cu+' pha?i co+?i a'o khoa'c ngoa`i cho ba(`ng ddu+o+.c !


NHa` BA'O NA^NG BI


Ve^` nga`y ra ma('t ddo^`ng ba`o, ba'c Ho^` tu+. na^ng bi nhu+ sau:

"Mo^.t vi. Chu? ti.ch dda~ tra(m la^`n thay ddo^?i te^n, la`m mu+o+`i hai nghe^` kha'c nhau, bi. tu` nhie^`u la^`n, mo^.t la^`n bi. ke^'t a'n tu+? hi`nh, mo^.t la^`n co' tin la` che^'t - nha^n da^n cho+` ddo+.i ddu+o+.c tha^'y, kho^ng nhu+~ng la` vi. Chu? ti.ch dda^`u tie^n cu?a nu+o+'c Co^.ng Ho`a mo+'i, ma` co`n la. vi. Chu? ti.ch kha'c thu+o+`ng ." (trang 111)

Ba'c dda~ la` vi. chu? ti.ch dda^`u tie^n thi` la^'y dda^u ra ca'c chu? ti.ch kha'c dde^? so sa'nh xem ba'c la` loa.i thu+o+`ng hay kha'c thu+o+`ng Hay ba'c ti'nh tu+. ca mi`nh la` Chu? ti.ch "phi thu+o+`ng" nhu+ng cho.n lo^.n chu+~?

Nhu+~ng tha`nh ti'ch cu?a Chu? ti.ch nhu+ "bi. ke^'t a'n tu+? hi`nh, bi. tu` nhie^`u la^`n" dda'ng khoe ra. Nhu+ng ca'i ma`n ddo^?i te^n, la`m nhie^`u nghe^` thi` co' gi` ghe^ go+'m, phi thu+o+`ng dda^u. Bo.n tro^.m cu+o+'p, ta` gian ddo^?i te^n nhu+ ma'y, ddo^?i nhie^`u ho+n ba'c . Ba'c lu+u la.c na(m ba?y nu+o+'c ma` la`m co' 12 nghe^` la` ye^'u\. Kie^`u Phong bo^n ba co' mo^~i nu+o+'c My~ ma` dda~ qua^'t ddu? 14 nghe^` ro^`i, so vo+'i ddo^`ng ba`o ti. na.n thi` con so^' 14 cu~ng xoa`ng. Vie^.c ddo^?i te^n ddo^?i nghe^` xoa`nh xoa.ch dda^u co' pha?i la` nhu+~ng tha`nh ti'ch phi thu+o+`ng, la`m cho nga`i chu? ti.ch the^m vi~ dda.i\.

Tuy nhie^n, tu+. na^ng bi dde^'n khu'c na`y, ba'c co' ve? ha? he^. La^`n dda^`u tie^n, ba'c cho phe'p mo^.t va(n no^ xia' va`o na^ng bi tie^'p. Tha^.t la` mo^.t bie^'n co^' tro.ng dda.i, mo^.t vinh du+. lo+'n cho anh va(n no^ . Con ngu+o+`i co' may ma('n ky` die^.u, ddu+o+.c chia xe? co^ng ta'c na^ng bi vo+'i ba'c la` ai? DDo^.c gia? kho^ng ddu+o+.c bie^'t . Ba'c dda^u co' the`m ne^u te^n ha('n ra . Ba'c chi? vie^'t:

"DDa^y la` Mo^.T NHa` BA'O ke^? la.i ca?m tu+o+?ng cu?a mi`nh sau buo^?i mi't tinh". (trang 111)

"Nha` ba'o na`y ddu+o+.c ba'c cho.n la` pha?i vi` "ca?m tu+o+?ng" cu?a anh ta quanh qua^?n ho+i nhie^`u o+? nhu+~ng lo+`i ta^ng bo^'c ba'c le^n to+'i ma^y xanh . Nhu+ng dda(.c bie^.t, anh nha` ba'o na`y co' mo^.t lo^'i na^ng bi kha' gio^'ng ba'c . Ca(n cu+' tre^n nhu+~ng su+. kie^.n vo+' va^?n, anh ta ho^ le^n nhu+~ng lo+`i "ho't" ra^'t ba^'t ngo+`:

"Tu+` xa to^i tha^'y Chu? ti.ch Ho^` chi' Minh. Chu? ti.ch ddo^.i mu~ va?i dda~ nga? ma^`u va`ng vi` mu+a gio', ddi mo^.t ddo^i de'p cao su, ma(.c mo^.t bo^. qua^`n a'o ka-ki .

Khi chu? ti.ch ba('t dda^`u ddo.c ba?n Tuye^n Ngo^n DDo^.c La^.p, gio.ng sang sa?ng cu?a Chu? ti.ch co`n nha('c la.i ru+`ng nu'i xa xa(m, chie^'n tranh du ki'ch . DDo.c mo^.t ddoa.n va` giu+~a nhu+~ng tie^'ng vo^~ tay, tie^'ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t. Chu? ti.ch no'i:

"To^i no'i ddo^`ng ba`o nghe ro` kho^ng?"

Ca^u ho?i gia?n ddo+n na`y la`m tie^u tan ta^'t ca? nhu+~ng ca'i gi` co`n xa ca'ch giu+~a Chu? ti.ch va` nha^n da^n, va` la`m tha`nh mo^.t mo^'i ti`nh tha('m thie^'t ke^'t cha(.t la~nh tu. va` qua^`n chu'ng. Vo+'i ca^u ho?i L_ LU`NG na`y kho^ng mo^.t ai ngo+` Chu? ti.ch Ho^` chi' Minh dda~ tru+` bo? ta^'t ca? le^~ tie^'t ta^'t ca? hi`nh thu+'c Chu? ti.ch tro+? tha`nh "Cha Ho^`" cu?a da^n to^.c Vie^.t Nam .

"To^i no'i ddo^`ng ba`o nghe ro~ kho^ng?", ta^'t ca? qua^`n chu'ng ca?m tha^'y sa^u sa('c lo`ng thu+o+ng ye^u cu?a mo^.t ngu+o+`i Cha, cu?a chu? ti.ch Ho^` chi' Minh ddo^'i vo+'i qua^`n chu'ng, vo+'i nha^n da^n." (trang 113-114)

Tru+o+'c he^'t ha~y ba`n ve^` ca^u ho?i:"To^i no'i ddo^`ng ba`o nghe ro~ kho^ng?" Anh "nha` ba'o" ke^u ra(`ng "ca^u ho?i la. lu`ng, kho^ng mo^.t ai ngo+`."

La. lu`ng, kho^ng ai ngo+` ddu+o+.c tha^.t, vi` mo^.t die^~n gia? thu+o+`ng chi? dda(.t ca^u ho?i nhu+ the^' khi tha^'y ma(.t kha'n gia? nghe^.t ra, kho^ng hie^?u, kho^ng nghe ro~ mi`nh no'i gi`. Co`n ba'c Ho^` thi` ho?i ca^u a^'y "giu+~a nhu+~ng tie^'ng vo^~ tay, tie^'ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t." Ba'c ddo.c xong mo^.t ddoa.n, kha'n gia? pha?i hie^?u, pha?i chi.u la('m mo+'i vo^~ tay, hoan ho^ . DDu+o+.c mo.i ngu+o+`i hoan ho^ ma` la.i ga^n co^? ho?i: "Nghe to^i co' ro~ kho^ng" thi` ngu qua' . Ho?i the^' co' kha'c gi` chu+?i kha'n gia? hoan ho^, vo^~ tay mo^.t ca'ch mu` qua'ng, kho^ng nghe kho^ng hie^?u me. gi` cu~ng cu+' vo^~ tay bu+`a\.

Ba'c dda(.t ca^u ho?i dda~ vo^ duye^n, kho^ng ddu'ng cho^~ ma` anh nha` ba'o die^~n lo+`i ba'c dde^? ta^ng bo^'c co`n la~ng nha'ch, vo^ duye^n ho+n.

Chi? ho?i "To^i no' ddo^`ng ba`o nghe ro~ kho^ng?" ma` "la`m tha`nh mo^.t mo^'i ti`nh tha('m thie^'t ke^'t cha(.t la~nh tu. va` qua^`n chu'ng"... tro+? tha`nh "cha Ho^`" cu?a da^n to^.c Vie^.t Nam... la`m cho ta^'t ca? qua^`n chu'ng ca?m tha^'y sa^u sa('c lo`ng thu+o+ng ye^u\..."! Me. kie^'p! The^' thi` nhu+~ng ca'n bo^. ha.ng be't, nhu+~ng ca si~ ma^`m non, nhu+~ng anh ba'n thuo^'c e^ giu+~a cho+., va` ha`ng trie^.u die^~n gia? ta^`m thu+o+`ng tre^n d-o+`i d-e^`u co' the^? tro+? tha`nh "cha gia` da^n to^.c, thu+o+ng ye^u qua^`n chu'ng sa^u sa('c" ne^'u ho. le^n die^~n d-a`n vo+'i mo^.t ca'i micro to^`i\. Ma'y khue^'ch a^m re` re`, tie^'ng no'i lu'c co' lu'c kho^ng... cam d-oan anh die^~n gia? se~ lo+'n tie^'ng ho?i mo^.t ca^u gio^'ng he^.t nhu+ ba'c, du` cha(?ng he^` "thu+o+ng da^n sa^u sa('c".

Ba'c chi? xi` ra mo^.t ca^u ho?i ta^`m thu+o+`ng ma` anh nha` ba'o d-a~ suy't xoa, ca tu.ng ba(`ng d-u? lo+`i di. ho+.m, lo^' la(ng. Xem ca'ch na^ng bi cu?a anh na`y sao ma` gio^'ng ba'c qua'. Hay la` anh nha` ba'o kia cha(?ng pha?i xa la. ma` chi'nh la` chu'... Tra^`n Da^n Tie^n?


Sa'u Va^'n D-e^` Ca^'p Ba'ch


Nga`y 3 tha'ng 9, Ho^` chi' Minh ho.p ho^.i d-o^`ng chi'nh phu? la^`n d-a^`u tie^n. Tu+o+`ng thua^.t ve^` buo^?i ho.p, Tra^`n Da^n Tie^n cho tha^'y chi? co' mo^.t mi`nh ba'c no'i, d-u+a ra ke^' hoa.ch, ho^.i d-o^`ng co' tha?o lua^.n ha(ng say cu~ng chi? la` d-e^? hoa`n toa`n d-o^`ng y' vo+'i Chu? ti.ch.

Ca'c bo^. tru+o+?ng ta'n tha`nh vo^.i va`ng qua' ne^n y' kie^'n cu?a ba'c d-u+o+.c giu+~ nguye^n con, tha ho^` lo^.n xo^.n, la?m nha?m. Ba'c ne^u ra ca'c va^'n d-e^` "ca^'p ba'ch" d-a'nh so^' ca^?n tha^.n tu+` 1 to+'i 6.

Va^'n d-e^` thu+' sa'u (Tuye^n bo^' ti'n ngu+o+~ng tu+. do va` lu+o+ng gia'o d-oa`n ke^'t) d-a'ng le~ pha?i na(`m trong va^'n d-e^` thu+' ba (Thu+.c hie^.n da^n chu?) thi` ba'c ta'ch ra la`m hai\. Va^'n d-e^` thu+' tu+, thu+' na(m thi` hoa`n toa`n lo^.n xo^.n, ba't nha'o:

Nguye^n va(n: "VA^'N DDe^` THU+' TU+: Che^' ddo^. thu+.c da^n dda~ dda^`u ddo^.c da^n ta vo+'i ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n. No' dda~ du`ng mo.i thu? ddoa.n ho`ng hu? ho'a da^n to^.c chu'ng ta ba(`ng nhu+~ng tho'i xa^'u, lu+o+`i bie^'ng, gian gia?o, tham o^ va` nhu+~ng tho'i xa^'u kha'c . Chu'ng ta co' nhie^.m vu. ca^'p ba'c la` pha?i gia'o du.c la.i nha^n da^n chu'ng ta\. Chu'ng ta pha?i la`m cho da^n to^.c chu'ng ta tro+? ne^n mo^.t da^n to^.c du~ng ca?m ye^u nu+o+'c, ye^u lao ddo^.ng, mo^.t da^n to^.c xu+'ng dda'ng vo+'i nu+o+'c Vie^.t Nam ddo^.c la^.p.

To^i dde^` nghi. mo+? mo^.t chie^'n di.ch gia'o du.c la.i tinh tha^`n nha^n da^n ba(`ng ca'ch thu+.c hie^.n: CA^`N, KIe^.M, LIE^M, CHI'NH.

"VA^'N DDe^` THU+' NA(M: Thue^' tha^n, thue^' cho+., thue^' ddo` la` 1 lo^'i bo'c lo^.t vo^ nha^n dda.o. To^i dde^` nghi. bo? ngay ba thu+' thue^' a^'y. Cuo^'i cu`ng to^i dde^` nghi. TUYe^.T DDO^'I CA^'M HU'T THUO^'C PHie^.N" (trang 116).

Chuye^.n ca^'m hu't thuo^'c phie^.n pha?i na(`m trong "va^'n dde^` thu+' tu+", ngay sau khi ba'c to^' thu+.c da^n dda^`u ddo^.c da^n ta ba(`ng ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n. Va^'n dde^` thu+' na(m ddang no'i chuye^.n thue^', tu+. nhie^n la.i phang ngay ra ca'i khoa?n ca^'m thuo^'c phie^.n, lo^.n xo^.n qua' . Lu'c ddo' ba'c chu+a du`ng nhu+~ng chu+~ "ta`n ti'ch do thu+.c da^n dde^? la.i" nhu+ng tinh tha^`n ddo^~ thu+`a dda~ cao . Ba'c ba?o thu+.c da^n hu? ho'a la`m cho da^n ta "gian gia?o". Nhu+ng trong so^' nhu+~ng ngu+o+`i Vie^.t gian gia?o, ba'c va` ca'n bo^. Ve.m cu?a ba'c ta`i nghe^. o+? mu+'c thu+o+.ng thu+`a, gian khie^'p la('m. Cu~ng bi. thu+.c da^n hu? ho'a cha(ng?

Ba'c muo^'n mo+? chie^'n di.ch gia'o du.c la.i tinh tha^`n nha^n da^n, nhu+ng ddo`i da.y da^n pha?i ca^`n, kie^.m, lie^m, chi'nh. Da^n ddang ddo'i nha(n ra(ng, cha? ca^`n ai da.y cu~ng ca^`n kie^.m. Ba'c muo^'n da.y da^n hai ddu+o+'c ti'nh a^'y, tho^i thi` cu~ng ddu+o+.c ddi . Nhu+~ng ca'i khoa?n lie^m chi'nh thi` pha?i da^n cho ca'c quan lo+'n, quan be' ca'n bo^. cu?a ba'c chu+' . Da^n chu'ng co' quye^`n ha`nh chu+'c tu+o+'c gi` ma` so+. ho. kho^ng lie^m kho^ng chi'nh.

Ca'i khoa?n "va^'n dde^` thu+' na(m" mo+'i khie^'p: Ba'c ban le^.nh mie^~n thue^'. Thu+.c da^n ba`y ra kho^ng bie^'t bao nhie^u thu+' thue^' ddo^.c a'c, ba'c la.i chi? bo? co' ba: Thue^' tha^n, thue^' cho+., thue^' ddo` .

Co' nha^n da^n na`o che^'t vi` thue^' cho+. thue^' ddo` dda^u\. Ba'c thu+.c ti`nh kho^ng bie^'t dde^'n nhu+~ng "lo^'i bo'c lo^.t vo^ nha^n dda.o" kha'c cu?a thu+.c da^n? Hay ba'c bie^'t, nhu+ng ki'n dda'o giu+~ la.i, chi? tha cho nha^n da^n va`i mo'n thue^' vo+' va^?n, co' so^' tha^u ye^'u ke'm nha^'t dde^? la`m ca?nh.


[pha^`n 6]

Con ngu+o+`i ddo^.c ta`i, ddo^.c to^n he^'t co+~ na`y la.i co`n ham ddu+o+.c tie^'ng la` co' tinh tha^`n... da^n chu?. Ba'c nha^'t ddi.nh to^? chu+'c to^?ng tuye^?n cu+?. Tro` cho+i a^'y nha^n da^n che^'t vo^ so^', ba'c va^~n cu+' la`m.

Ba'c mo^ ta?:

"O+? mie^`n Nam Trung bo^., cuo^.c tuye^?n cu+? tie^'n ha`nh du+o+'i bom dda.n cu?a Pha'p. Chie^'n si~ du ki'ch mo^.t tay ca^`m su'ng mo^.t tay ca^`m la' phie^'u.

O+? Saigon va` Cho+. Lo+'n va` ca'c vu`ng ta.m bi. chie^'m, cuo^.c tuye^?n cu+? tie^'n ha`nh bi' ma^.t. BAN DDE^M nhu+~ng thanh nie^n nam nu+~ xung phong DDI BI' MA^.T TU+` NHA` NA`Y SANG NHA` KHA'C GIA^'U KI'N THU`NG PHIE^'U DU+O+'I A'O. Ta'm mu+o+i hai pha^`n tra(m cu+? tri o+? Saigon va` Cho+. Lo+'n dda~ bo? phie^'u. Nhu+ng bo^'n mu+o+i nha(m thanh nie^n xung phong dda~ bi. ddi.ch ba('t va` ba('t che^'t. Tha^.t la` mo^.t cuo^.c tuye^?n cu+? dda^~m ma'u, ra^'t anh du~ng" (Trang 123).

Chi'nh nha^n da^n va` ca'n bo^. dda~ la`m hu+ ba'c. Ba'c no'i ca'i gi` nha^n da^n cu~ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t. Ba'c ddu+a ra ke^' hoa.ch na`o Ho^.i ddo^`ng chi'nh phu? cu~ng "hoa`n toa`n ddo^`ng y'" rie^'t ro^`i ba'c no'i phe't ca`ng nga`y ca`ng to^`i, ke^? cho ddo^.c gia?n nghe nhu+~ng ca^u chuye^.n ra^'t ra'c tai.

Ca'i thu`ng phie^'u to ba(`ng co+~ na`o ma` thanh nie^n nam nu+~ xung phong ddo`i "da^'u ki'n du+o+'i a'o"? No' ba(`ng ca'i ho^.p que.t cha('c? Co' le~ mo^.t so^' thanh nie^n xung phong bi. ba('n che^'t tha^.t vi` ho. bi. thu+.c da^n tu+o+?ng la^`m la` bo.n... a(n tro^.m. Ban dde^m, tha^'y co' ke? o^m tru+o+'c bu.ng mo^.t va^.t lu` lu`, la^'m le't, tro^'n tra'nh trong ca'c go'c pho^' to^'i, thu+.c da^.n tu+o+?ng ga(.p bo.n dda.o chi'ch pha?i vo^`. Vo+'i ca'i tro` o^m thu`ng phie^'u, ddo+.i dde^m to^'i mo+'i bi' ma^.t di chuye^?n tu+` nha` no. sang nha` kia thi` ca'c co^ ca'c ca^.u ddi ddu+o+.c ma^'y nha`? The^' ma` ba'c khoe "ta'm mu+o+i hai pha^`n tra(m cu+? tri o+? Saigon va` Cho+. Lo+'n dda~ bo? phie^'u."

Nha^n da^n ngoa`i vie^.c lie^`u che^'t bo? phie^'u, co`n ddu+o+.c ba'c khen la` sa'ng suo^'t, "ra^'t tho^ng minh".

Ba'c ke^?:

"Ba?n du+. a'n hie^'n pha'p ddu+o+.c tha?o ra ca^?n tha^.n va` pha't ro^.ng ra~i dde^? nha^n da^n co' the^? nghie^n cu+'u phe^ bi`nh va` go'p y' kie^'n. O+? trong tha`nh pho^' va` no^ng tho^n to^? chu+'c nhu+~ng cuo^.c ho^.i ho.p dde^? gia?i thi'ch cho nha^n da^n cho.n ngu+o+`i u+'ng cu+? va` to^? chu+'c ba^`u cu+? nhu+ the^' na`o?

Tru+o+'c tuye^?n cu+? co' ngu+o+`i nghi ngo+`, ho. no'i "Nha^n da^n co`n do^'t, chu+a bie^'t du`ng quye^`n da^n chu?. Bo.n dda^`u co+ se~ lo+.i du.ng. Cuo^.c tuye^?n cu+? se~ tha^'t ba.i."

Co' mo^.t lo`ng tin tu+o+?ng vo^ ha.n o+? nha^n da^n, Ho^` chu? ti.ch no'i: "Nha^n da^n ra^'t tho^ng minh. Ho. se~ bie^'t du`ng la' phie^'u cu?a ho., to^?ng tuye^?n cu+? se~ tha`nh co^ng!"

Ke^'t qua? dda~ chu+'ng minh lo+`i Ho^` chu? ti.ch la` ddu'ng." (trang 122)

Ke^'t qua? ra sao? Nha^n da^n dda~ la`m gi`, dda.t ddu+o+.c tha`nh ti'ch hay ho na`o dde^? chu+'ng to? xu+'ng dda'ng vo+'i lo+`i ba'c khen la` tho^ng minh, sa'ng suo^'t? DDa^y la` ca^u tra? lo+`i:

"Nhie^`u ddi.a phu+o+ng ye^u ca^`u Ho^` chu? ti.ch ra u+'ng cu+? o+? ddi.a phu+o+ng mi`nh. Nhie^`u ddi.a phu+o+ng kha'c ye^u ca^`u Ho^` chu? ti.ch co' quye^`n la` nghi. vie^n kho^ng ca^`n tham gia u+'ng cu+?." (Trang 122)

Nhu+~ng nha^n da^n coi ba'c nhu+ tha'nh nhu+ tha^`n, ddo`i cho ba'c kho?i u+'ng cu+? cu~ng tru'ng, co' ddu+o+.c ba'c khen "sa'ng suo^'t, tho^ng minh" cu~ng la` pha?i qua'.


Ba^`u Cu+? Da^n Chu?


Co' mo^.t chi tie^'t kha' vui trong tro` cho+i ba^`u cu+? cu?a ba'c: Vi` no^?i su`ng vo+'i DDa?ng pha'i cu?a ca'c o^ng Nguye^~n Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng Tam, ba'c vo^ ti`nh tu+. to^' ca'o mi`nh la` to^? chu+'c ba^`u cu+? gian. Ba'c ke^?:

"Bo.n pha?n ddo^.ng nhu+ dda?ng pha'i Nguye^~n Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng Tam ddu+o+.c Quo^'c Da^n DDa?ng Trung Quo^'c giu'p ddo+~, a^m mu+u pha' hoa.i to^?ng tuye^?n cu+?.

... Ho^` chu? ti.ch dda~ ti`m ra mo^.t gia?i pha'p: nhu+o+`ng cho Nguye^~n Ha?i Tha^`n va` Nguye^~n Tu+o+`ng Tam ba?y mu+o+i ghe^'" (trang 120)

To^? chu+'c ba^`u cu+?, the^? hie^.n da^n chu? ma` la.i bie^'t cha('c ta^'t ca? ca'c ghe^' trong quo^'c ho^.i la` cu?a mi`nh, muo^'n nhu+o+`ng bao nhie^u ghe^' cho phe na`o cu~ng ddu+o+.c! Ke^'t uqa? ba^`u cu+? dda~ ddu+o+.c xe^'p dda(.t, ti'nh toa'n tru+o+'c. Nhu+~ng ghe^' trong quo^'c ho^.i do ba'c pha^n pha't, nhu+~ng te^n tuo^?i dda('c cu+? do ba'c ddi.nh ddoa.t, cho.n sa(~n ca?... the^' thi` ba`y dda(.t ra ca'i vu. bo? phie^'u la`m gi` cho ma^'y co^ ca^.u thanh nie^n xung phong da.i do^.t che^'t oan. Tuo^`ng da^n chu? ba'c gia? vo+` la`m. Nha^n da^n sa'ng suo^'t thi` bi. che^'t tha^.t. Cuo^'i cu`ng ho. chi? ddu+o+.c nghe ba'c bo^'c nha(?ng mo^.t ca^u: "Tha^.t la` mo^.t cuo^.c tuye^?n cu+? dda^~m ma'u, ra^'t anh du~ng"

Tha^'y ma'u xu+o+ng nha^n da^n ddo^? ra cho mo^.t tro` bi.p cu?a mi`nh, con ngu+o+`i "thu+o+ng da^n sa^u sa('c" a^'y kho^ng he^` co' mo^.t lo+`i a^n ha^.n, xo't xa!

DDa^u pha?i sau na`y Ho^` mo+'i tro+? ne^n ddo^.c ddi.a. Lu'c mo+'i na('m quye^`n cai tri., con ngu+o+`i a^'y dda~ sa(~n sa`ng vi` ca'i danh ha~o ma` nha^~n ta^m dda^?y da^n chu'ng va`o cho^~ che^'t.

Ca`ng dde^'n cuo^'i sa'ch thi` ba'c ca`ng mo+? ma'y tu+. ta^ng bo^'c, vo^.i va`ng, cuo^'ng qui't nhu+ ddu+'a tre? tho^?i bong bo'ng, so+. mi`nh ngu+ng la.i thi` bo'ng xe.p.

DDa^y la` nhu+~ng do`ng na^ng bi ddu+a ba'c le^n ddi?nh cao:

"Nhie^`u nha` ba'o va` nhie^`u ngu+o+`i ba.n ngoa.i quo^'c ra^'t la^'y la`m nga.c nhie^n tru+o+'c lo`ng ki'nh ye^u cu?a nha^n da^n Vie^.t Nam ddo^'i vo+'i vi. cha gia` Ho^` chi' Minh. Nhu+ng ddo^'i vo+'i chu'ng ta, ngu+o+`i Vie^.t Nam thi` ra^'t de^~ hie^?u.

Ho^` chu? ti.ch ddu+o+.c nha^n da^n ye^u me^'n la` do lo`ng ye^u nu+o+'c ye^u nha^n da^n cu?a Ho^` chu? ti.ch." (trang 138)

"... chu? ti.ch dda~ tu+`ng chi.u ddu+.ng kho^? so+? va^'t va? kho^ng the^? tu+o+?ng tu+o+.ng ddu+o+.c trong suo^'t tho+`i ky` hoa.t ddo^.ng bi' ma^.t. Chu? ti.ch dda~ bi. ddu? mo.i thu+' du. do^~. Nhu+ng chu? ti.ch dda~ du~ng ca?m va` kie^u quye^'n vu+o+.t qua mo.i kho' kha(n" (trang 139)

"...Nha^n da^n Vie^.t Nam muo^n ngu+o+`i nhu+ mo^.t, nghe theo lo+`i Ho^` chu? ti.ch, vi` ho. hoa`n toa`n tin tu+o+?ng o+? Ho^` chu? ti.ch, ho. hoa`n toa`n ki'nh ye^u Ho^` chu? ti.ch. Kho^ng co' gi` so sa'nh ddu+o+.c vo+'i lo`ng da^n Vie^.t Nam ki'nh me^'n tin tu+o+?ng la~nh tu. Ho^` chi' Minh." (trang 138)

"...Ho^` chu? ti.ch ddu+o+.c nha^n da^n ye^u me^'n la` do lo`ng hy sinh va` lo`ng nha^n tu+` cu?a ngu+o+`i. DDu'ng nhu+ lo+`i no'i cu?a Ma(.c Tu+?, nha` trie^'t ho.c Trung quo^'c ddo+`i xu+a: N^'u co' lo+.i cho thie^n ha. thi` mi`nh bi. ma`i mo`n tu+` go't dde^'n dda^`u cu~ng vui lo`ng." (trang 139-140)

"...Chu? ti.ch kho^ng bao gio+` nghi~ dde^'n mi`nh. Ngu+o+`i chi? nghi~ dde^'n ngu+o+`i kha'c, nghi~ dde^'n nha^n da^n." (trang 140)

"...Chi'nh sa'ch cu?a Ho^` chu? ti.ch va` cu?a chi'nh phu? ra^'t gia?n ddo+n va` ro~ ra`ng.

Ho^` chu? ti.ch no'i vo+'i nha^n da^n:

"Kha'ng chie^'n, kha'ng chie^'n tru+o+`ng ky`. Kha'ng chie^'n nu+~a. Kha'ng chie^'n dde^'n cu`ng. Kha'ng chie^'n cho dde^'n khi nu+o+'c Vie^.t Nam gia`nh ddu+o+.c tho^'ng nha^'t va` ddo^.c la^.p!" (trang 138)

"DDo^'i vo+'i nhi ddo^`ng te^n ba'c Ho^` nhu+ la` mo^.t ngu+o+`i me. hie^`n. Chi? nha('c dde^'n te^n Ba'c la` ca'c em tro+? ne^n ngoan ngoa~n." (trang 141)

"Mo^.t va`i chuye^.n nho? ke^? du+o+'i dda^y cu~ng dda~ to? lo`ng ki'nh me^'n cu?a nha^n da^n Vie^.t Nam ddo^'i vo+'i ba'c Ho^`. Mo^.t bu+'c a?nh nho? cu?a Ngu+o+`i o+? Ha` No^.i co' ddo^`ng ba`o mua to+'i gia' mo^.t tra(m ba mu+o+i va.n ddo^`ng.

O+? Nam bo^. mo^.t chie^'n si~ du ki'ch ho.a si~ bi. thu+o+ng o+? chie^'n tru+o+`ng, trong khi cho+` ddo+.i cu+'u thu+o+ng dde^'n, dda~ la^'y ma'u mi`nh ve~ le^n a'o a?nh Ho^` chu? ti.ch.

...Nhu+~ng chuye^.n nhu+ tre^n co`n nhie^`u, ke^? kho^ng he^'t ddu+o+.c Thanh nie^n, nhi ddo^`ng ca'c nu+o+'c ba.n cu~ng thu+o+`ng gu+?i thu+ tha(m ho?i ba'c Ho^`. Nha^n da^n go.i Chu? ti.ch la` Cha gia` cu?a da^n to^.c." (Trang 142)


Hoa`n Toa`n Tin Tu+o+?ng


Tru+o+'c he^'t, ha~y xe't ve^` nhu+~ng ddie^?m vui vui trong ba`i ca tu+. ho't cu?a ba'c:

Ba'c khoe ca'i kha^?u hie^.u: "Kha'ng chie^'n, kha'ng chie^'n tru+o+`ng ky`. Kha'ng chie^'n nu+~a..." la` gia?n ddo+n va` ro~ ra`ng. Ro~ ra`ng thi` ta.m ddu+o+.c. Nhu+ng gia?n ddo+n o+? cho^~ na`o\? No' ru+o+`m ra` nhu+ lo+`i mo^.t ngu+o+`i ma('c be^.nh no'i la('p dda~ng tri'. DDa~ "kha'ng chie^'n to+'i cu`ng" thi` ca^`n pha?i "kha'ng chie^'n tru+o+`ng ky`." DDa~ "kha'ng chie^'n cho dde^'n khi nu+o+'c Vie^.t Nam gia`nh ddu+o+.c tho^'ng nha^'t va` ddo^.c la^.p" la` ddu? qua' ro^`i, la` to^'p ddu+o+.c ro^`i, sao la.i pha?i "kha'ng chie^'n nu+~a.". Ca'i kha^?u hie^.u co' ma^'y do`ng ma` lu?ng cu?ng, la?ng ca?ng nhu+~ng chu+~, nhu+~ng y' la^.p ddi la^.p la.i .. The^' ma` la.i cu+' say su+a tu+. khen la` "gia?n ddo+n".

Nhu+ng va(n chu+o+ng chu+~ nghi~a cu?a ba'c, ta dda~ thu+o+?ng thu+'c ro^`i. Tinh tha^`n khoa'i nhu+~ng ma`n ca?i lu+o+ng, gia'n ddie^.p re? tie^`n cu?a ba'c, ta cu~ng dda~ bie^'t ro^`i. Ha~y no'i ve^` nhu+~ng chuye^.n quan tro.ng, nghie^m chi?nh ho+n.

Nghie^m chi?nh ma` xe't thi` tha^'y ba'c la` anh cha`ng phe't la'c bi. to^? tra'c ho+i nhie^`u. Ba'c tu+. to^' ca'o, tu+. lo^.t ma(.t na. dde^`u dde^`u suo^'t chie^`u da`i cuo^'n sa'ch.

Co' tha^.t la`: "Nha^n da^n Vie^.t Nam muo^n ngu+o+`i nhu+ mo^.t... HOA`N TOA`N TIN TU+O+?NG o+? Ho^` chu? ti.ch, HOA`N TOA`N KI'NH YE^U Ho^` chu? ti.ch" hay cha(ng?

Kho^ng ca^`n tra cu+'u sa'ch vo+~, ti`m nha^n chu+'ng, cu+' ddo.c chi'nh nhu+~ng do`ng ba'c vie^'t ra se~ bie^'t su+. tha^.t ve^` lo+`i huye^nh hoang a^'y.

Trang 126, Ho^` ke^? ve^` vu. ky' hie^.p ddi.nh 6 tha'ng 3 va` pha?n u+'ng cu?a nha^n da^n.

No^.i dung ca'i hie^.p ddi.nh ma` Chu? ti.ch long tro.ng ky' ke^'t vo+'i Sainteny, dda.i die^.n Pha'p, go^`m co' nhu+~ng ddie^`u khoa?n hay ho nhu+ sau: Vie^.t Nam thu+`a nha^.n nhu+~ng quye^`n lo+.i kinh te^' va` va(n ho'a cu?a Pha'p o+? Vie^.t Nam (toa`n nhu+~ng dda(.c quye^`n, dda(.c lo+.i ra^'t thu+.c da^n) - Vie^.t Nam cho phe'p mu+o+`i la(m nghi`n li'nh Pha'p ddo^? bo^. o+? Ba('c bo^. va` Trung bo^. dde^? thay the^' qua^n cu?a Tu+o+?ng Gio+'i Tha.ch - DDa(.c bie^.t la` Vie^.t Nam thu+`a nha^.n o+? trong kho^'i lie^n hie^.p Pha'p!

Nha^n da^n nghi~ sao ve^` vie^.c la`m cu?a ba'c? Ha~y nghe chi'nh lo+`i ba'c mo^ ta?:

"DDa^y la` mo^.t lu'c kha' kho' kha(n cho Ho^` chu? ti.ch. Ba'o chi' cu?a Nguye^~n Tu+o+`ng Tam va` Nguye^~n Ha?i Tha^`n co^ng kic'h Chu? ti.ch ki.ch lie^.t, vu ca'o Chu? ti.ch dda~ dde^? cho Pha'p mua chuo^.c." (trang 126)

Co`n "vu ca'o" va`o ca'i kho^? na`o nu+~a: Ne^'u kho^ng bi. mua chuo^.c thi` cha('c cha('n ba'c dda~ bi. Pha'p lu+`a\.

(Qua nhu+~ng lo+`i ha^.m hu+.c cay cu' cu?a ba'c, chu'ng ta la.i tha^'y ro~ mo^.t ddie^`u: Ca'c nha` ca'ch ma.ng Nguye^~n Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng Tam la` nhu+~ng ngu+o+`i sa'ng suo^'t. Ho. tro^ng tha^'y ta^'t ca? nhu+~ng a^m mu+u sa^u ddo^.c cu?a thu+.c da^n, ho. tha^'y ngu+o+`i la~nh dda.o Ho^` chi' Minh ddang ddi la.c ddu+o+`ng.)

DDa^u pha?i chi? co' nho'm o^ng Nguye^~n Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng Tam sa'ng suo^'t, co^ng ki'ch chu? ti.ch ki.ch lie^.t. Da^n chu'ng cu~ng pha?n ddo^'i a`o a`o. Ba'c vie^'t: "Nha^n da^n kho^ng ba(`ng lo`ng ..." nhu+ng la.i gia?i thi'ch ngay "...vi` ho. ca(m thu` sa^u sa('c bo.n Pha'p thu+.c da^n."

Nha^n da^n na`o "muo^n ngu+o+`i nhu+ mo^.t, hoa`n toa`n tin tu+o+?ng o+? Ho^` chu? ti.ch"? Co`n nha^n da^n na`o thi` "kho^ng ba(`ng lo`ng" vi` vie^.c ky' ke^'t ba^.y ba. cu?a ba'c? Hay nu+o+'c Vie^.t co' to+'i hai ca'i "toa`n the^? nha^n da^n."

Ba'o chi' cu?a ca'c o^ng Nguye^~n Tu+o+`ng Tam, Nguye^~n Ha?i Tha^`n co^ng ki'ch ba'c the^' na`o, ba'c kho^ng no'i ro~ chi tie^'t, chi? ke^u la` "ki.ch lie^.t". Nha^n da^n bie^?u lo^. su+. "kho^ng ba(`ng lo`ng" ba(`ng ca'ch na`o, ba(`ng lo+`i le~ che^ ba'c ra sao, ba'c cu~ng lo+`i ddi. Nhu+ng xem lo+`i bie^.n minh cu?a ba'c, ta co' the^? ddoa'n ddu+o+.c mo^.t pha^`n. I't nha^'t, trong nhu+~ng lo+`i che^ bai, nha^n da^n dda~ phang cho ba'c mo^.t ca'i to^.i ra^'t na(.ng: QUA^N BA'N NU+O+'C!


Kho^ng Bao Gio+` Ba'n Nu+o+'c


Cha('c vu+`a ddau vu+`a teo, ba'c pha?i tra^`n ti`nh: "Tru+o+'c ma(.t ddo^ng dda?o qua^`n chu'ng, Ho^` chu? ti.ch gia?i thi'ch nhu+~ng nguye^n nha^n trong nu+o+'c va` ngoa`i nu+o+'c ba('t buo^.c pha?i ky' hie^.p ddi.nh. Cuo^'i cu`ng, Chu? ti.ch ke^'t thu'c ba(`ng nhu+~ng lo+`i ca?m ddo^.ng: "Ho^` chi' Minh kho^ng va` se~ kho^ng bao gio+` la` mo^.t ngu+o+`i ba'n nu+o+'c." (trang 126)

Ba'c tu+. khen ca^u bie^.n ba.ch cu?a mi`nh la` nhu+~ng "lo+`i ca?m ddo^.ng". Nhu+ng no' kho^ng ca?m ddo^.ng ma^'y, chi? nhu+ la` mo^.t lo+`i cho^'i to^.i mo+ ho^`. Ke? vu+`a bi. ba('t qua? tang a(n ca('p, cu~ng co' the^? co' nhu+~ng lo+`i ca?m ddo^.ng tu+o+ng tu+.: "To^i kho^ng va` se~ kho^ng bao gio+` la` mo^.t te^n a(n ca('p."

Ke^? ra nha^n da^n "HOA`N TOA`N KI'NH YE^U BA'C" cu~ng ho+i na(.ng lo+`i khi chu+?i ba'c la` "qua^n ba'n nu+o+'c". Nhu+ng ho. pha^~n no^. ddu'ng vi` su+. nha^`m la^~n cu?a ba'c dda~ ddu+a ho. va`o cho^? che^'t, trong khi ba'c cu+' ho+'n ho+? vi` nhu+~ng tro` vuo^'t ve cu?a Pha'p, cu+' su+o+'ng me^ to+i vi` nhu+~ng vinh du+. ha~o huye^`n Pha'p ban cho.

Nhu+~ng tro` la^.t lo.ng pha?n tra('c hie^?m ddo^.c cu?a thu+.c da^n, ca'c o^ng Nguye^~n Tu+o+`ng Tam, Nguye^~n Ha?i Tha^`n cu`ng nha^n da^n Vie^.t Nam nhi`n tha^'y tru+o+'c thi` ba'c pha?i ddo+.i kha' la^u sau khi ky' hie^.p u+o+'c mo^`ng 6 tha'ng 3 mo+'i tha^'y. Pha?i ddo+.i thu+.c da^n ta`n pha' gie^'t cho'c da^n ta to+i bo+`i ro^`i ba'c mo+'i chi.u mo+? ma('t ra.

Ba'c ke^?:

"Qua? tha^.t, Cao uy? Pha'p dda~ kho^ng tu+` mo^.t ha`nh ddo^.ng na`o dde^? pha' hoa.i hie^.p ddi.nh mo^`ng 6 tha'ng 3. Nhu+~ng ha`nh ddo^.ng khie^u khi'ch kho^ng nhu+~ng kho^ng ddi`nh chi? ma` co`n ta(ng the^m. Va` qua^n ddo^.i Pha'p ddo^? bo^. o+? Trung bo^. va` Ba('c bo^. luo^n kie^'m ca'ch ga^y nhu+~ng su+. xung ddo^.t cho^'ng la.i ngu+o+`i Vie^.t Nam. Nhu+~ng cuo^.c xung ddo^.t ddo^? ma'u dda~ xa?y ra ngay o+? Ha` No^.i.

Ve^` ma(.t kinh te^', ddo^ ddo^'c DDa('c-gia(ng-li-o+ dda~ du`ng thu? ddoa.n xa?o quye^.t. Y ra le^.nh bo? gia^'y ba.c na(m tra(m ddo^`ng. DDa^y la` mo^.t ma'nh kho'e thu+.c da^n xa?o tra' dda~ la`m cho ha`ng chu.c va.n gia ddi`nh Vie^.t Nam va` ngoa.i kie^`u bi. pha' sa?n." (trang 127)

"...Mo^.t nga`y sau khi chu? ti.ch nu+o+'c Vie^.t Nam da^n chu? co^.ng ho`a sang Pha'p, ddo^ ddo^'c DDa'c gia(ng li o+, cao u?y Pha'p to^? chu+'c chi'nh phu? bu` nhi`n Nam Ky` va` tuye^n bo^' "Nam ky` tu+. tri.".

Vi` chi'nh sa'ch gian do^'i a^'y la`m cho nha^n da^n pha^~n ua^'t, cho ne^n chie^'n tranh ca`ng ki.ch lie^.t ho+n o+? Nam bo^. va` mie^`n Nam Trung bo^.. Ma'y bay Pha'p ba('n cha'y nhie^`u la`ng ma.c va` ba('n gie^'t nhie^`u da^n chu'ng. Khu?ng bo^' die^~n ra kha('p trong vu`ng qua^n ddo^.i Pha'p chie^'m ddo'ng... (trang 128)


DDi Ta^`u Chie^'n, Nghe DDa.i Ba'c


Vi` ba'c tho` tay va`o ky' hie^.p ddi.nh 6-3 ma` nha^n da^n Vie^.t Nam la^m ca?nh kho^'n kho^? nhu+ va^.y, co`n rie^ng pha^`n ba'c thi` ddu+o+.c gi`? Nhie^`u la('m. Toa`n nhu+~ng tro` ddo'n ru+o+'c long tro.ng la`m ba'c pho^?ng mu~i, su+o+'ng te^ ngu+o+`i. Ba'c ho+'n ho+? khoe:

"Ro^`i cuo^.c ga(.p go+~ giu+~a Ho^` chu? ti.ch va` ddo^ ddo^'c DDa'c gia(ng li o+ ta.i vi.nh Ha. Long vo+'i ra^'t nhie^`u nghi thu+'c long tro.ng, 21 pha't dda.i ba'c cha`o khi Ho^` chu? ti.ch ddi, ha.m ddo^.i Pha'p duye^.t binh, v.v..." (trang 127)

Vo+'i nha^n da^n Vie^.t, Thu+.c da^n Pha'p la`m cho "ha`ng chu.c va.n gia ddi`nh bi. pha' sa?n", "ba('n cha'y nhie^`u la`ng ma.c, ba('n gie^'t nhie^`u da^n chu'ng, khu?ng bo^' die^~n ra kha('p no+i" ... Nhu+ng rie^ng ba'c chu'ng ddu+a ra vi.nh Ha. Long, thu.t cho nghe 21 pha't dda.i ba'c, to^? chu+'c die^~n binh ke`n tro^'ng um xu`m, the^' la` ba'c chi.u la('m, khoa'i ti? la('m, khoa'i dde^'n ddo^. lu'c vie^'t ho^`i ky' co`n ddem ra khoe.

Thu+.c da^n co`n ta(.ng ba'c nhu+~ng cu' vuo^'t ve to^'i ta^n, a'c lie^.t ho+n. Chu'ng mo+`i ba'c sang Pha'p dde^? vuo^'t tie^'p. Va` ba'c la.i ho+'n ho+? khoe chuye^'n ddi Pha'p dda^`y vinh du+. nhu+ sau:

"Nga`y 31 tha'ng 5 na(m 1946 Ho^` chu? ti.ch cu`ng pha'i ddoa`n Vie^.t Nam le^n ddu+o+`ng sang Paris. Pha'i ddoa`n na`y dda'ng le~ do Nguye^~n Tu+o+`ng Tam, ba^'y gio+` la` Bo^. tru+o+?ng Ngoa.i giao la~nh dda.o. Nhu+ng ngay ho^m tru+o+'c khi ddi, Bo^. tru+o+?ng Tam dda~ bo? tro^'n..." (nho+` o+n ba'c vie^'t la.i ma` chu'ng ta la.i ddu+o+.c tha^'y nha` va(n, nha` ca'ch ma.ng Nha^'t Linh Nguye^~n Tu+o+`ng Tam la` mo^.t ngu+o+`i sa'ng suo^'t, nhi`n xa tha^'y ro^.ng. Bie^'t ke? thu` xa?o tra' va` tha^m ddo^.c tha^'y la~nh tu. u me^, chui dda^`u va`o ba^~y, o^ng can nga(n kho^ng ddu+o+.c thi` chu+'c Bo^. Tru+o+?ng Ngoa.i giao o^ng cu~ng kho^ng ma`ng.)

DDem ddu+o+.c ba'c qua Pha'p ro^`i, o+? Vie^.t Nam thu+.c da^n ba('t dda^`u khu?ng bo^', ba('n gie^'t. Trong khi a^'y "Ho^` chu? ti.ch dda~ ddi tha(m mie^`n Nam va` mie^`n Ba('c nu+o+'c Pha'p... Chu? ti.ch dda~ ga(.p nhie^`u ngu+o+`i: chi'nh tri., nha` tri' thu+'c, la~nh tu. kinh te^', la~nh tu. tho+. thuye^`n, dda.i bie^?u phu. nu+~, la~nh tu. thanh nie^n." (trang 129)

To'm ta('t, no' cho ba'c ddi ngu+o+.c ddi xuo^i, lo^ng bo^ng tu+` Ba('c chi' Nam, ga(.p he^'t ngu+o+`i na`y ngu+o+`i no. dde^? ca^u gio+`.

The^ tha?m nha^'t la` ca'i khu'c ba'c khoe ddu+o+.c Pha'p cho ve^` nu+o+'c ba(`ng ta^`u chie^'n, Ba'c ve^nh va'o ke^?:

"Pha'i ddoa`n Vie^.t Nam ve^` tru+o+'c va`i nga`y, Chu? ti.ch ve^` sau tre^n mo^.t chie^'c ta`u chie^'n DDuy-mo^ng DDuye^.c-vin (Dumont Durville) cu?a Pha'p.

Ca'ch dda^y tre^n ba mu+o+i na(m, Chu? ti.ch ddi Pha'p, la`m phu. be^'p tre^n mo^.t chie^'c ta`u buo^n. Nga`y nay chu? ti.ch ddi tre^n mo^.t chie^'c ta`u chie^'n, la` thu+o+.ng kha'ch cu?a nu+o+'c Pha'p... Ve^` dde^'n Cam-ranh, ddo^ ddo^'c DDa'c gia(ng li o+ ddo'n Ho^` chu? ti.ch tre^n mo^.t chie^'c ta`u chie^'n kha'c. Cuo^.c ga(.p go+~ ra^'t long tro.ng." (trang 129)

Ro~ ra`ng la` bo.n thu+.c da^n ra^'t quy? qua'i. No' bie^'t ba'c khoa'i nhu+~ng tro` ddo'n ru+o+'c linh ddi`nh ne^n tri`nh die^`n toa`n nhu+~ng thu+' a'c lie^.t ca?. Ba'c su+o+'ng me^ man ca? ngu+o+`i. So+. da^n Vie^.t ngo+` ba'c "tham va`ng bo? nga~i" ba'c vo^.i tra^'n an:

"Tuy hoa`n ca?nh kha'c nhau nhu+ng chu? ti.ch va^~n luo^n luo^n la` ngu+o+`i ca'ch ma.ng trong sa.ch va` ha(ng ha'i. Tha'i ddo^. ddo^'i xu+? tha`nh tha^.t vo+'i mo.i ngu+o+`i va` lo`ng ye^u nha^n loa.i va^~n kho^ng thay ddo^?i." (trang 129)

Ba'c la`m nhu+ ca'i qua? "ddi ta`u chie^'n" co' the^? la`m thay ddo^?i ba'c, bie^'n ba'c tha`nh mo^.t ke? he^'t ca'ch ma.ng, he^'t trong sa.ch, he^'t tha`nh tha^.t ma` la.i he^'t ca? ... ye^u nha^n loa.i nu+~a.

Vi` ba'c nha('c chuye^.n 30 na(m tru+o+'c, khoe ra(`ng ba^y gio+` mi`nh va^~n the^', Kie^`u Phong dda`nh pha?i va.ch ra mo^.t cho^~ kha'c nhau kha' quan tro.ng: Ba mu+o+i na(m tru+o+'c, ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh la`m phu. be^'p cho mo^.t chie^'c ta`u buo^n, ca^.u co`n trong sa.ch va` vo^ to^.i. Nhu+~ng lo^~i la^`m cu?a ca^.u lu'c a^'y cha(?ng qua chi? co+~ vu. go.t ma(ng Ta^y la'o le^'u, la`m thie^.t ha.i nha` be^'p.

Ba^y gio+`, la^`m lo^~i cu?a ba'c ga^y dda.i ho.a cho ca? da^n to^.c. DDu+o+.c ngo^`i tre^n ta`u chie^'n long tro.ng qua', oai qua', ba'c que^n ba(~ng ma^'t so^' pha^.n cu?a nha^n da^n. Va` la^`m lo^~i cu?a ba'c lu'c na`y ddu+a dde^'n "ha`ng va.n ngu+o+`i bi. pha' sa?n, nhie^`u ngu+o+`i bi. ta`n sa't, nhie^`u la`ng bi. ddo^'t pha'"!

Kha'c nhau ghe^ la('m.

Ca'i qua? ddu+o+.c ddi ta`u chie^'n, ddu+o+.c Thu+.c da^n thu.t 21 pha't dda.i ba'c la`m nga`i Chu? ti.ch nga^'t ngu+ ho+i la^u, khoa'i ti? dde^'n mu. ma^~m ca? ngu+o+`i ho+i la^u\. Cho ne^n, trong khi Pha'p:

"...Cao u?y Pha'p hu+'a he.n se~ tha`nh tha^.t cha^'p ha`nh ba?n ta.m u+o+'c. Nhu+ng trong khi ddo' y bi' ma^.t ra le^.nh cho ha?i qua^n Pha'p phong to?a cu+?a be^? Ha?i Pho`ng... Y ra le^.nh BA('N VA`O QUA^`N CHU'NG o+? Nha Trang trong cuo^.c mi't tinh mu+`ng nga`y thi ha`nh ba?n ta.m u+o+'c. Y su+?a soa.n ke^' hoa.ch ta^'n co^ng Ha?i Pho`ng va` La.ng So+n." (trang 130)

Thi` ba'c va^~n cu+' ddo+' dda^~n, ngo+ nga^?n:

"Ma(.c da^`u nhu+~ng ha`nh ddo^.ng ddo^'i ddi.ch ve^` phi'a Pha'p, Ho^` chu? ti.ch va^~n cu+o+ng quye^'t giu+~ gi`n ho`a bi`nh." (trang 130)

Cho dde^'n lu'c:

"Nhu+ng thi`nh li`nh tha`nh pho^' Ha?i Pho`ng bi. qua^n ddo^.i Pha'p ta^'n co^ng. DDa^'y la` nga`y 20-11-1946. Nga`y ho^m sau thu+.c da^n Pha'p la.i ta^'n co^ng La.ng So+n. Ha?i qua^n, kho^ng qua^n, lu.c qua^n Pha'p ddo^`ng tho+`i ta`n sa't ngo't va.n ddo^`ng ba`o o+? Ha?i Pho`ng.

DDa~ ma^'y la^`n, chu? ti.ch gu+?i nhu+~ng bu+'c ddie^.n va(n ca^'p ba'ch cho chi'nh phu?, quo^'c ho^.i va` nha^n da^n Pha'p, ye^u ca^`u cha^'m du+'t chie^'n tranh, song chi'nh phu? Pha'p kho^ng tra? lo+`i nhu+~ng lo+`i ke^u go.i cu?a Ho^` chu? ti.ch."

(Cho^~ na`y kho^ng co`n tha^'y Chu? ti.ch nha('c gi` dde^'n nha^.n xe't cu?a nhi ddo^`ng Nguye^~n Ta^'t Tha`nh: ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p to^'t ho+n ngu+o+`i Pha'p o+? DDo^ng Du+o+ng).

Tra'i la.i chi'nh phu? Pha'p gu+?i the^m vie^.n binh. Nhie^`u qua^n ddo^.i nha?y du` va` ddo^.i qua^n le^ du+o+ng ddo^? bo^. o+? Ha?i Pho`ng, DDa` Na(?ng va` Ha` No^.i.

"...Ha`ng nga`y, ma'y bay Pha'p thi. uy tre^n kho^ng pha^.n Ha` No^.i, tha^.m chi' lu+o+.n qua ca? dinh Ho^` chu? ti.ch. Binh li'nh Pha'p ta(ng the^m khie^u khi'ch.

Nga`y 17 tha'ng Cha.p, li'nh Pha'p du`ng vo~ lu+.c ddo`i chie^'m tru. so+? cu?a Bo^. ta`i cha'nh." (trang 130 va` 131).

Thu+ ba'c vie^'t Pha'p kho^ng the`m tra? lo+`i. Ha`ng va.n ddo^`ng ba`o cu?a ba'c bi. qua^n Pha'p ta`n sa't!... Ba'c ddau xo't chu+a? Ba'c no^?i gia^.n chu+a?

- Chu+a\. Ba'c va^~n kha(ng kha(ng:

"Ma(.c da^`u ta^'t ca? nhu+~ng vie^.c ddo', Ho^` chu? ti.ch va^~n co^' da`n xe^'p mo.i vie^.c mo^.t ca'ch ho`a bi`nh." (trang 131)

La`m chu? ti.ch nu+o+'c ma` mu` qua'ng kho^ng tha^'y no^?i su+. tha^m ddo^.c cu?a ke? thu`, u me^ vi` ma^'y tro` vuo^'t ve, vi` nhu+~ng tuo^`ng ddo'n tie^'p long tro.ng, nhu+ng ba'c va^~n tu+. tha^'y mi`nh anh minh!

Mo^.t ta^'c dda^'t que^ hu+o+ng, ti'nh ma.ng mo^.t ngu+o+`i da^n dda'ng le~ nha` la~nh dda.o pha?i tie^'c, pha?i xo't. O+? dda^y, que^ hu+o+ng bi. ta`n pha', ha`ng va.n ngu+o+`i bi. ta`n sa't, Chu? ti.ch va^`n chu+a chi.u mo+? ma('t ra, co`n kha(ng kha(ng tin tu+o+?ng va`o lo`ng to^'t cu?a ke? thu` ! Lu'c ngo^`i o+? vi.nh Ha. Long, ddu+o+.c ke? thu` thu.t cho nghe 21 pha't dda.i ba'c, su+o+'ng te^ me^ dde^'n que^n tro+`i que^n dda^'t, du` sao cu~ng co`n tha thu+' ddu+o+.c vi` ba'c chu+a bie^'t to+'i ca'i vu. da^n chu'ng bi. ta`n sa't sau lu+ng mi`nh. Nhu+ng ba^y gio+` ngo^`i vie^'t ho^`i ky', mo^.t dda^`u o'c ta(m to^'i nha^'t cu~ng tha^'y ddu+o+.c su+. vie^.c thu+.c da^n cho ba'c ddi ta^`u chie^'n, vuo^'t ve ta^ng bo^'c ba'c ga('n lie^`n vo+'i nhu+~ng chie^'n di.ch ddo^'t nha`, ne'm bom, ta`n sa't ha`ng va.n ngu+o+`i Vie^.t. The^' ma` chu? ti.ch Ho^` nha('c la.i nhu+~ng tro` "long tro.ng ddo'n tie^'p" cu?a thu+.c da^n vo+'i ta^'t ca? no^~i ha~nh die^.n ha^n hoan cu?a mo^.t ke? nghe`o he`n ddo^.t ngo^.t ddu+o+.c phong quan tu+o+'c.

To^.i nghie^.p nhu+~ng ngu+o+`i da^n Vie^.t tho+`i ddo'. No+i trang 130 ba'c khoe ra(`ng: "Tru+o+'c khi ddi Pha'p, Ho^` chu? ti.ch nha^.n ddu+o+.c ha`ng va.n la' thu+' khuye^n chu? ti.ch ddu+`ng ddi ma'y bay. Nhu+~ng bu+'c thu+ na`y la` cu?a ca'c ha.ng ngu+o+`i ddu? ca'c ta^`ng lo+'p, ddu? ca'c lu+'a tuo^?i." Va^.y thi` i't nha^'t dda` co' ha`ng va.n ngu+o+`i Vie^.t thuo^.c ddu? ca'c ta^`ng lo+'p sa'ng suo^'t, bie^'t ro~ su+. tha^m ddo^.c cu?a thu+.c da^n, lo a^u cho ti'nh ma.ng cu?a ba'c.

Nhu+ng ti'nh ma.ng cu?a ho. thi` cha(?ng ddu+o+.c ai lo, ho. kho^ng nha^.n ddu+o+.c mo^.t lo+`i khuye^n na`o ve^` ca'ch ddo^'i pho' vo+'i su'ng dda.n thu+.c da^n. Nha` ho. cu+' bi. ddo^'t, la`ng ho. cu+' bi. ta`n pha', ho. cu+' bi. ba('n gie^'t trong khi Chu? ti.ch ba^.n nghe 21 pha't dda.i ba'c, ba^.n ddi ta`u chie^'n Ta^y va` ba^.n "da`n xe^'p mo.i vie^.c mo^.t ca'ch ho`a bi`nh."

"Chu? ti.ch kho^ng bao gio+` nghi~ dde^'n mi`nh. Ngu+o+`i chi? nghi~ dde^'n ngu+o+`i kha'c, nghi~ dde^'n nha^n da^n." Ha~y bo? qua nhu+~ng ca^u chuye^.n da.i do^.t, lo^' bi.ch ke^? tre^n ... chi? ca^`n nhi`n la.i chi'nh ca'i gia^y phu't ba'c ngo^`i na('n no't vie^'t ca^u ddo' la` tha^'y ba'c man tra' chu+`ng na`o.

DDa^'t nu+o+'c co`n nghe`o, nha^n da^n co`n ddo'i, chie^'n tranh co`n kho^'c lie^.t ... con ngu+o+`i "chi~ nghi~ dde^'n nha^n da^n" a^'y la.i co`n tranh nghe^` cu?a bo.n va(n no^, bo? he^'t tho+`i gio+` ta^m tri' va`o vie^.c ngo^`i vie^'t va(n tu+. ta^ng bo^'c. Va`o lu'c ngu+o+`i da^n Vie^.t ddang thi ddua gu.c nga~ o+? chie^'n tru+o+`ng theo su+. hu+o+'ng da^~n cu?a chu? ti.ch thi` vi. "cha gia` da^n to^.c" cu+' say su+a ba^.n ro^.n vo+'i su+. nghie^.p tu+. na^ng bi .

Co' o^ng Cha gia` na`o tre^n ddo+`i la.i nho^' nha(ng, vi. ky? va` ba^'t nha^n dde^'n the^' !


[pha^`n 7]

Truye^`n tho^'ng Vie^.t ba?o "nghi~a tu+? la` nghi~a ta^.n" nhu+ng va^~n cha^'p nha^.n ra(`ng nhu+~ng con ngu+o+`i ddo^.c ddi.a tha^m hie^?m co' the^? bi. cuo^'c ma?, dda`o mo^`. Ke? ddoa^t sa'ch cho^n ho.c tro`, du` che^'t dda~ nghi`n na(m va^~n kho^ng thoa't bi. nguye^`n ru?a la` ba.o chu'a\.

Va? la.i, ba'c dda^u co' chi.u che^'t. Trong khi ngo^`i hi` hu.c vie^'t sa'ch tu+. ta^ng bo^'c, ba'c dda~ mu+u toan muo^'n so^'ng vinh quang ddo+`i ddo+`i\. Va` tinh tha^`n ba'c co`n ddang so^'ng hu`ng so^'ng ma.nh no+i dda'm thu+`a ke^' dde^? tie^'p tu.c da^~n da('t que^ hu+o+ng dda^'t nu+o+'c xuo^'ng vu+.c tha(?m.

Chuye^.n tu+. ta^ng bo^'c cu?a ba'c chi? la` mo^.t tro` lo^' la(ng vo^ ha.i cha(ng?

Tro` a^'y qua? co' ve? vo^ ha.i, nhu+ng con ngu+o+`i o+? vi. the^' la~nh dda.o ma` tu+. say me^ dde^'n the^' thi` cu+.c ky` nguy hie^?m cho da^n to^.c. Ke? tu+. ki'nh phu.c thu+o+`ng i't khi tha^'y mi`nh kho^ng sa'ng suo^'t va` cha(?ng bao gio+` chi.u la` mi`nh cu~ng co' the^? sai la^`m. Ba'c Ho^` ddu? ta`i dde^? lo^i cuo^'n xo^ dda^?y mo^.t nu+?a da^n Vie^.t va`o con ddu+o+`ng che'm gie^'t nu+?a kia, nhu+ng ba'c la.i kho^ng ddu? kho^n ngoan dde^? ti`m ra mo^.t con ddu+o+`ng ddu'ng. Nu+o+'c Nga sau ho+n nu+?a the^' ky? ca'ch ma.ng va^~n chu+a da'm dde^? ngu+o+`i da^n so^'ng cho ra con ngu+o+`i, ba'c Ho^` cu+' kha(ng kha(ng cho.n no' la`m ma^~u mu+.c. Con ddu+o+`ng dda^~m ma'u da^~n to+'i bo+` vu+.c, ba'c Ho^` cu+' pha(ng pha(ng da^~n ca'c cha'u ddi\.

Co' ngu+o+`i nha^'n ma.nh dde^'n nhu+~ng tha`nh ti'ch cu?a Ho^` dde^? la`m le^~ to^n ba'c la`m vi~ nha^n: na`o la` ba'c co' y' chi' tho^'ng nha^'t dda^'t nu+o+'c, ba'c va^.n du.ng ddu+o+.c su+'c ma.nh cu?a ha`ng trie^.u ngu+o+`i, ba'c ddu+o+.c nhie^`u ke? theo, to^n su`ng nhu+ tha^`n tha'nh, ba'c co' ta`i la~nh dda.o,v.v...

O^i chao! Mi' ma('t nha^n loa.i cu~ng na(.ng la('m, nhie^`u khi pha?i to^'n ha`ng trie^.u ma.ng ngu+o+`i mo+'i he' mo+? ddu+o+.c nhu+~ng ddo^i ma('t ddang nha('m nghie^`n. Ba'c Ho^` ddu+o+.c nhie^`u ngu+o+`i theo u+\? Qui? Sa Ta(ng cu~ng co' ddu? ti'n ddo^` dde^? ta.o tha`nh su+'c ma.nh ga^y kho^'n ddo^'n cho ca'c vi. tha'nh. Ba'c lo^i cuo^'n u+\? Su+. lo^i cuo^'n cu?a ba'c dda^u qua ma(.t no^?i Hitler, con ngu+o+`i va^.n du.ng ddu+o+.c toa`n the^? su+'c ma.nh da^n DDu+'c dde^? la`m ddie^n dda?o the^' gio+'i\. Cu+' go.i nhu+~ng ke? a^'y la` ca'c nha` la~nh dda.o co' ta`i, kho^ng sao, nhu+ng ca'i cho^~ ma` ho. da^~n con ngu+o+`i to+'i la`m cho ho. gio^'ng nhu+~ng te^n ddie^n, kho^ng di'nh da'ng ti' gi` dde^'n tu+o+'c hie^.u vi~ nha^n ca?.

Ba'c co' y' chi' tho^'ng nha^'t dda^'t nu+o+'c u+\? Quy? Sa Ta(ng cu~ng ra^'t quye^'t ta^m tho^'ng nha^'t toa`n the^? the^' gio+'i trong lo` lu+?a ddi.a ngu.c va^.y\.


Ba'c Ho^` Ye^u Nhi DDo^`ng


Lo+`i tu+. ta^ng bo^'c nghe ra'c tai nha^'t cu?a ba'c la` ma^'y ca^u khoe: nhi ddo^`ng Vie^.t Nam ye^u ba'c Ho^` ma` ba'c Ho^` cu~ng thu+o+ng nhi ddo^`ng la('m la('m

"DDo^'i vo+'i nhi ddo^`ng te^n ba'c Ho^` la` nhu+ mo^.t ngu+o+`i me. hie^`n. Chi? nha('c dde^'n te^n Ba'c la` ca'c em tro+? ne^n ngoan ngoa~n".

(Khoe nhu+ the^', ba'c to? ra cha(?ng hie^?u me. gi` ve^` ta^m ly' nhi ddo^`ng, nha^'t la` nhi ddo^`ng Vie^.t Nam. Mo^.t o^ng nho'c ddang gio+? chu+'ng ma` nghe nha('c te^n me. hie^`n, te^n ba` no^.i, no' se~ la`m du+~ ho+n. Do.a tre?, ngu+o+`i ta nha('c te^n "o^ng ke.", o^ng "Ngoa'o o^.p". Ne^'u ca'c ba^.c phu. huynh dda~ du`ng te^n ba'c thay the^' cho nhu+~ng o^ng ke., o^ng ngoa'o o^.p thi` nhi ddo^`ng chi? teo vi` ba'c chu+' ye^u thu+o+ng gi`!)

Trong ca^u khoe nga('n ngu?i a^'y, ngu+o+`i ddo.c la.i ba('t ga(.p tho'i hue^nh hoang, lo`ng tham vo^ ddo^. cu?a ba'c: DDa~ ddo`i la`m "cha gia` da^n to^.c" ba^y gio+` ba'c la.i muo^'n la` "ba` me. hie^`n cu?a nhi ddo^`ng" ro^`i kie^m luo^n vai tro` nha` gia'o du.c sie^u dda(?ng, chi? xo`e ca'i te^n ra la` tre? ho'a ngoan!

Tho^i thi` cu~ng kho^ng ne^n cho+i kho' ba'c qua', cu+' gia? vo+` co^ng nha^.n ra(`ng nhi ddo^`ng ye^u ba'c tha^.t, nhu+ng co`n pha^`n ba'c ddo^'i vo+'i nhi ddo^`ng thi` sao\?

Ha~y bo? qua nhu+~ng em be' bi. ho?a tie^~n cu?a ba'c gie^'t trong sa^n tru+o+`ng Cai La^.y\... Ta chi? no'i ve^` tha^n pha^.n nhu+~ng em be' ddu+o+.c ba'c a^u ye^'m xoa dda^`u, ddu+o+.c ba'c ca^?n tha^.n ddi.nh tru+o+'c cho mo^.t tu+o+ng lai, ddu+o+.c ba'c sa(n co'c ky~ lu+o+~ng ba(`ng ca? mo^.t ke^' hoa.ch qui mo^\.

Ha~y nho+' la.i ca^u chuye^.n ho+n 20 na(m tru+o+'c.

Na(m Ma^.u Tha^n, Ho^` mo+? cuo^.c to^?ng ta^'n co^ng mie^`n Nam. Di~ nhie^n mie^`n Nam bi. ta`n pha', thie^.t ha.i nhie^`u nhu+ng ddoa`n qua^n na(`m vu`ng cu?a ba'c cu~ng bi. tie^u die^.t ga^`n he^'t.

Kho^ng tha('ng no^?i sau cuo^.c "xa? la'ng" ba'c ba('t dda^`u chi.u no'i chuye^.n ho`a bi`nh, ho^.i nghi..

Nghe tin mie^`n Ba('c bo^~ng du+ng "ye^u ho`a bi`nh" kho^ng rie^ng gi` ngu+o+`i Vie^.t, ca? the^' gio+'i tu+. do dde^`u mu+`ng hu'm. La`m sao kho^ng vui cho ddu+o+.c khi cuo^.c chie^'n dda^~m ma'u o+? Vie^.t Nam co' hy vo.ng se~ cha^'m du+'t.

Ho^` chi' Minh ye^u ho`a bi`nh tha^.t cha(ng? Ca?nh ngu+o+`i Vie^.t che'm gie^'t ngu+o+`i Vie^.t dai da(?ng suo^'t ma^'y tha^.p nie^n dda~ la`m ba'c me^`m lo`ng, thu+o+ng so't ro^`i cha(ng?

Kho^ng co' dda^u\. Trong Ba('c bo^. phu?, ca'i dda^`u o'c "kho^n ngoan, thie^n ta`i" a^'y la.i sa'ng ta.o ra mo^.t ke^' hoa.ch ta`i ti`nh dde^? sa(~n sa`ng cho mo^.t cuo^.c che'm gie^'t mo+'i, trong tu+o+ng lai, khi ta^'n tuo^`ng ye^u ho`a bi`nh ba'c thu? die^~n dda~ ru ddu+o+.c the^' gio+'i ngu? ngon la`nh, ba'c Ho^` la.i ra tay\.

Ke^' hoa.ch kho^n ngoan cu?a ba'c, ky` na`y, nha(`m khai tha'c ta^.n ti`nh su+'c lu+.c va` ti'nh ma.ng cu?a ha`ng tra(m nga`n ddu+'a tre? con. Ba'c cho ca'n bo^. ba('t co'c tre? em o+? mie^`n Nam, ddu+a ra Ba('c hua^'n luye^.n, da.y do^~, bie^'n chu'ng tha`nh nhu+~ng ngu+o+`i li'nh co^.ng sa?n. Khi ho.c ta^.p xong, to^'t nghie^.p, ca'c cha'u cha('c cha('n se~ ddu+o+.c ba'c gu+?i tro+? la.i mie^`n Nam dde^? ba('n gie^'t, trong khi ddo', tru+o+'c ma('t the^' gio+'i, ba'c va^~n la` ngu+o+`i ddang no^~ lu+.c, tha thie^'t ti`m ho`a bi`nh cho Vie^.t Nam. Ba`i "Ba('t Tre? DDo^`ng Xanh" cu?a nha` va(n Vo~ Phie^'n mo^ ta? ra^'t ro~ ve^` ke^' hoa.ch na`y: "Trong nhu+~ng nga`y ga^`n dda^y ai na^'y chi? nhu+~ng xo^n xao ve^` chuye^.n ngu+ng chie^'n: Bao la^u nu+~a nhi?? La`m gi` ba^y gio+`?...

...Trong lu'c a^'y nho'm la~nh dda.o o+? Ha` No^.i la(.ng le~ lo co^ng vie^.c mai sau: tu+'c mo^.t cuo^.c chie^'n tranh kha'c. Mo^.t cuo^.c chie^'n tranh qua^n su+. ha(?n hoi\. Va` ho. tie^'n ha`nh thu+.c hie^.n chua^?n bi., ngoa`i su+. chu' y' cu?a du+ lua^.n: ca'c bi`nh lua^.n gia co' tie^'ng, khe't hay kho^ng khe't, ga^`n nhu+ kho^ng ma?y may quan ta^m dde^'n chuye^.n a^'y\.

*
* *

Cuo^.c ba('n gie^'t sa('p to+'i giu+~a mie^`n Nam va` mie^`n Ba('c dda~ ddu+o+.c co^.ng sa?n xe^'p dda(.t tu+` lu'c na`y, cu~ng nhu+ cuo^.c ba('n gie^'t the^ tha?m mu+o+`i na(m qua ddu+o+.c ho. xe^'p dda(.t tu+` tru+o+'c tha'ng 7-1954, tru+o+'c nga`y ddi`nh chie^'n theo hie^.p ddi.nh Gene`ve\.

Thu+o+.ng tua^`n tha'ng 7-68 mo^.t nho'm lua^.t gia ho.p o+? Grenoble buo^.c Hoa Ky` va`o to^.i ga^y chie^'n ta.u Vie^.t Nam. Sau ddo', nho'm lua^.t gia tranh dda^'u chi'nh tri. Vie^.t Nam ho.p ta.i Sa`i Go`n ca~i la.i: Ma(.t tra^.n Gia?i pho'ng Mie^`n Nam dda~ tha`nh la^.p tu+` na(m 1958 va` ra ma('t nga`y 20-12-1960, co`n ngu+o+`i li'nh My~ dda^`u tie^n chi? mo+'i tu+? tra^.n tre^n la~nh tho^? mie^`n Nam nga`y 22-12- 61.

Ngu+o+`i cu?a lua^.t pha'p, ho. ca~i ly' vo+'i nhau, ho. ba('t be? nhau nhu+ the^'. Kho^ng hie^?u sao ho. chi? no'i to+'i Ma(.t tra^.n Gia?i pho'ng Mie^`n nam. Tru+o+'c ho., nhie^`u ngu+o+`i dda~ ddi ngu+o+.c le^n to+'i Ma(.t tra^.n To^? quo^'c, va` xa ho+n Ma(.t tra^.n To^? quo^'c: to+'i ca'i nghi. quye^'t cu?a dda?ng Lao ddo^.ng dda~ dde? ra Ma(.t tra^.n na`y\.

Ma(.t tra^.n na`y, ma(.t tra^.n no...., ddo' la` nhu+~ng ba(`ng chu+'ng dda~ co' te^n go.i\. Cho+` cho co^.ng sa?n dda(.t te^n ro~ ra`ng ca'c hoa.t ddo^.ng cu?a ho. mo+'i chi.u cho ra(`ng ho. hoa.t ddo^.ng tu+'c la` nghi~ te^. cho ho. nhie^`u qua'. Ho. dda^u co' cha^.m cha.p nhu+ va^.y\? Tru+o+'c nhu+~ng hoa.t ddo^.ng co' te^n go.i dda~ tu+`ng xa?y ra nhie^`u hoa.t ddo^.ng kho^ng te^n go.i, va` tru+o+'c ca? ca'c hoa.t ddo^.ng kho^ng te^n la` nhu+~ng toan ti'nh xe^'p dda(.t ky~ ca`ng.

Khi ho. nha^.n tha^'y kho^ng the^? thanh toa'n ca? nu+o+'c Vie^.t Nam mo^.t la^`n, ma` pha?i cha^'p nha^.n ddie^`u ddi`nh vo+'i Pha'p dde^? giu+~ la^'y nu+?a nu+o+'c, thi` ho. dda~ dda(.t ra ngay va^'n dde^`: co`n la.i nu+?a nu+o+'c kia, pha?i gia?i quye^'t ra sao\? Va` ho. dda(.t ke^' hoa.ch "gia?i quye^'t" cu`ng lu'c vo+'i ke^' hoa.ch ddie^`u ddi`nh. Nghi~a la` va`o na(m 1954, chu+' kho^ng pha?i na(m 1958.

Tha^.t va^.y, hie^.p ddi.nh ddi`nh chie^'n vu+`a ky' ke^'t, thi` nhu+~ng ddie^`u khoa?n ngu+ng cuo^.c chie^'n tranh ba^'y gio+` ddu+o+.c ho. thi ha`nh ddo^`ng tho+`i vo+'i nhu+~ng ddie^`u chua^?n bi. cuo^.c chie^'n tranh sau\. DDo^`ng tho+`i, kho^ng muo^.n ho+n mo^.t nga`y na`o\.

Lu'c a^'y, chi'nh quye^`n quo^'c gia lo ddu`m tu'm ke'o nhau va`o Nam, va` to^? chu+'c cuo^.c di cu+ cho ddo^`ng ba`o mie^`n Ba('c. Di cu+ la` ddi ca? nam la^~n nu+~, ca? gia` la^~n tre?: co^ng chu+'c gia` thi` va`o theo nha` nu+o+'c dde^? la~nh lu+o+ng hu+u, ca'c cu. co^' thi` theo con cha'u va`o dde^? ddu+o+.c nuo^i na^'ng va` che^'t giu+~a dda'm con cha'u,v.v...

Cu`ng lu'c a^'y, co^.ng sa?n lo lie^.u co^ng vie^.c cu?a ho. co' lo+'p lang:

- Vu~ khi', ho. cho^n gia^'u la.i mo^.t so^' o+? mie^`n Nam;

- Ca'n bo^. va` binh si~, ho. vho.n lu+.a mo^.t so^' cho o+? la.i: co' ha.ng ddu+o+.c bo^' tri' dde^? len lo?i va`o ca'c co+ quan quo^'c gia, co' ha.ng tro+? ve^` cuo^.c so^'ng thu+o+`ng da^n cho+` tho+`i co, co' ha.ng ddo^?i vu`ng dde^? hoa.t ddo^.ng, co' ha.ng vu+`a la^?n tro^'n vu+`a ba'm la^'y ddi.a phu+o+ng dde^? hoa.t ddo^.ng,v.v...

-DDi.a chu? phu' no^ng, tro't bi. ngu+o+.c dda~i tu` to^.i, dde^`u ddu+o+.c tha thu+', gia?i thi'ch, do^~ da`nh dde^? xo'a bo? ha^.n thu`. Nhu+~ng tha`nh pha^n kho^ng do^~ da`nh ddu+o+.c thi` ho. thu? tie^u, vi` xe't nguy hie^?m ddo^'i vo+'i ti'nh ma.ng nhu+~ng ca'n bo^. na(`m vu`ng cu?a ho..

- Ta^.p ke^'t theo nguye^n ta('c: DDu+a ra Ba('c ha.ng trai tre? co' the? la'm vie^.c dda('c lu+.c va` sa?n xua^'t gio?i cu`ng ha.ng co' uy ti'n co' kha? na(ng; bo? la.i trong Nam ha.ng la~o nhu+o+.c co' the^? la`m mo^.t ga'nh na(.ng cho quo^'c gia\. Co^' y' ga^y pha^n ly chia ca'ch, la`m the^' na`o dde^? mo.i gia ddi`nh dde^`u co' ke? ddi ngu+o+`i o+?.

- Ga^'p ru't ta.o the^m nhie^`u lie^n he^. giu+~a tha`nh pha^`n ta^.p ke^'t ra Ba('c va` da^n chu'ng mie^`n Nam: dda(.c bie^.t la` to^? chu+'c nhu+~ng dda'm cu+o+'i ca^'p to^'c khie^'n cho ha'ng chu.c va.n binh si~ va` ca'n bo^. Vie^.t co^.ng ra ddi bo? la.i trong Nam ba^'y nhie^u co^ vo+. tre?, co' nhu+~ng co^ chi? a(n o+? vo+'i cho^`ng ddu+o+.c ddo^i ba ho^m.

Ba^'y nhie^u co^ vo+. tre? va` ga^'p ddo^i ga^'p ba chu+`ng a^'y cha me. gia` cu`nf co^ ca^.u chu' ba'c,v.v... la` mo^.t lu+.c lu+o+.ng dda'ng ke^?. Ba(`ng chi'nh sa'ch ta^.p ke^'t va` ga^y lie^n he^. na`y, co^.ng sa?n cu+o+~ng bu+'c mo^.t so^' ngu+o+`i ve^` sau pha?i la`m no^.i tuye^'n cho chu'ng.

Ngay tu+` dda^`u, ti`nh ca?m cu?a nhu+~ng ngu+o+`i na`y dda~ hu+o+'ng ve^` Ba('c, theo bo'ng ke? tha^n ye^u\. Tha'i ddo^. va` hoa`n ca?nh e'o le cu?a ho. khie^'n nha` chu+'c tra'ch ddi.a phu+o+ng lo nga.i, dde^` pho`ng. Do ddo', ho. tha`nh mo^.t kho^'i ngu+o+`i da^`n da` so^'ng ca'ch bie^.t, ne^'u kho^ng la` ddo^'i la^.p vo+'i chi'nh quye^`n mie^`n Nam. Mo^.t va`i tru+o+`ng ho+.p ddo^'i xu+? vu.ng ve^` bi. khai tha'c, mo^.t va`o su+. hie^?u la^`m bi. xuye^n ta.c: the^' la` ma^u thua^~n giu+~a hai be^n tro+? tha`nh tra^`m tro.ng. Ro^`i mo^.t nga`y kia, chuye^.n ddu+o+.c ti'nh tru+o+'c se~ xa^?y ra\. Xin thu+? tu+o+?ng tu+o+.ng: gia ddi`nh co' ddu+'a con hay ngu+o+`i cho^`ng ra Ba('c na(m 1954, hai na(m sau, mo^.t dde^m na`o ddo', co' ke? la. ma(.t le?n va`o nha`, le'n lu't trao cho xem mo^.t la' thu+ va` mo^.t ta^'m hi`nh mo+'i nha^'t cu?a con hay cu?a cho^`ng tu+` Ba('c mang va`o, gia ddi`nh no. la`m sao no+~ to^' gia'c ke? la. ma(.t, bu` bie^'t ho. ddang ga^y loa.n. DDa~ kho^ng to^' gia'c ddu+o+.c, ta^'t ca? pha?i che gia^'u, nuo^i du+o+~ng mo^'i lie^n la.c. Tu+` vie^.c na`y dde^'n vie^.c kha'c, gia ddi`nh no. da^`n da^`n ddi sa^u va`o su+. co^.ng ta'c vo+'i to^? chu+'c bi' ma^.t cu?a ddo^'i phu+o+ng, chi.u me^.nh le^.nh cu?a ho., ro^'t cuo^.c gia nha^.p ha(?n va`o ha`ng ngu~ cu?a ho\.

Chi'nh vi` nhu+ the^' ma` thu+ tu+` hi`nh bo'ng cu?a ca'n binh ta^.p ke^'t co' gia' tri. dda(.c bie^.t quan tro.ng: nhu+~ng na(m 1956, 57, 58, ca'n bo^. tu+` ngoa`i Ba('c xa^m nha^.p va`o hoa.t ddo^.ng, trong ngu+o+`i ho. bao gio+` cu~ng mang theo mo^.t so^' thu+ tu+`, hi`nh bo'ng cu?a ca'n binh ta^.p ke^'t. DDo' la` lo+.i khi' he^'t su+'c dda('c du.ng giu'p ho. dda(.t ca'c co+ so+? qua^`n chu'ng dda^`u tie^n.

Ga^y ddu+o+.c co+ so+? qua^`n chu'ng, va^.n ddo^.ng ddu+o+.c su+. ddo'ng go'p so^' lu+o+ng thu+.c tie^`n ba.c ca^`n thie^'t dde^? nuo^i qua^n ro^`i, ba^'y gio+` ca'c lu+.c lu+o+.ng vu~ trang ta.i cho^~ ba('t dda^`u ddu+o+.c tha`nh la^.p, ca'c lu+.c lu+o+.ng vu~ trang ngoa`i Ba('c ke'o va`o\. Sau ddo' mo+'i co' ca'i Ma(.t tra^.n gia?i pho'ng ra ddo+`i\.

Nhu+ va^.y, cuo^.c chie^'n hie^.n nay kho^ng he^` kho+?i dda^`u tu+` nhu+~ng ba^'t ma~n cho^'ng mo^.t che^' ddo^. ddo^.c ta`i gia ddi`nh tri., kho^ng he^` kho+?i dda^`u tu+` sau vie^.c chi'nh quye^`n Sa`i Go`n tu+` cho^'i cuo^.c to^?ng tuye^?n cu+? 1956, kho^ng he^` kho+?i dda^`u tu+` nga`y khai sanh ma(.t tra^.n no. ma(.t tra^.n kia\.

Cuo^.c chie^'n na`y xua^'t hie^.n ngay tu+` nhu+~ng cuo^.c lie^n hoan chia tay giu+~a ke? o+? ngu+o+`i ddi trong tho+`i ha.n 300 nga`y ta^.p ke^'t, nhu+~ng cuo^.c lie^n hoan co' ha't co' mu'a, co' ba'nh tra'i tie^.c tu`ng... No' xua^'t hie^.n ngay tu+` nhu+~ng dda'm cu+o+'i vo^.i va~ sau nga`y ddi`nh chie^'n, nhu+~ng dda'm cu+o+'i la('m khi to^? chu+'c ta^.p the^?, do tru+o+?ng co+ quan tru+o+?ng ddo+n vi. chu? to.a\. Na.n nha^n dda^`u tie^n cu?a cuo^.c chie^'n na`y kho^ng pha?i la` nhu+~ng ke? nga~ gu.c va`o 1958, 1959, ma` la` nhu+~ng co^ ga'i tu+'c kha('c bie^'n tha`nh go'a bu.a tu+` 1954.

Da^n chu'ng mie^`n Nam ai na^'y dde^`u bie^'t nhu+~ng ba^.n ro^.n to+'i ta^'p, nhu+~ng co^ng vie^.c be^` bo^.n ngo^?n ngang ma` nha` ca^`m quye^`n co^.ng sa?n ho^`i a^'y pha?i la`m cho ki.p tru+o+'c khi ru't ra Ba('c. Trong hoa`n ca?nh ro^.ng ra`ng ba^'y gio+`, ne^'u kho^ng vi` ly' do quan tro.ng, cha('c cha('n dda?ng va` nha` nu+o+'c co^.ng sa?n ho^`i a^'y kho^ng dde^'n no^~i qua' so^'t sa('ng lo cu+o+'i vo+. cho ca'n binh nhu+ the^'. Cha('c cha('n. Du` ti`m trong ba^'t cu+' tho+`i ky` li.ch su+? na`o cu?a ba^'t cu+' da^n to^.c na`o, cu~ng hie^'m tha^'y mo^.t tru+o+`ng ho+.p chi'nh phu? lo vo+. tu'i bu.i dde^'n chu+`ng a^'y\.

*
* *

Cu~ng nhu+ hie^.n nay, trong giai ddoa.n a'c lie^.t sau cu`ng cu?a chie^'n cuo^.c ta.i mie^`n Nam na`y, ne^'u kho^ng vi` ly' do quan tro.ng, dda?ng va` nha` nu+o+'c co^.ng sa?n nha^'t ddi.nh kho^ng bao gio+` kho^? co^ng gom go'p thie^'u nhi o+? dda^y ddu+a ra Ba('c, tra?i qua bao nhie^u gian nan kho' nho.c, trong nhu+~ng ddie^`u kie^.n di chuye^?n nguy hie^?m dde^'n no^~i ca? ca'c binh si~ kho?e ma.nh cu?a ho. cu~ng pha?i hao mo`n suy kie^.t do.c ddu+o+`ng.

DDu+a thie^'u nhi mie^`n Nam ra Ba('c, kho^ng pha?i co^.ng sa?n nha(`m la`m nhe. ga'nh na(.ng nuo^i du+o+~ng, giu'p ca'c o^ng to^?ng tru+o+?ng kinh te^' hoa(.c xa~ ho^.i cu?a chu'ng ta\. Mo.i ngu+o+`i dde^`u ro~, ta.i Ba('c Vie^.t va` Trung co^.ng, ngu+o+`i ta tie^'t gia?m sinh sa?n ra^'t ga('t gao: ho. ha.n che^' ho^n nha^n, ha.n che^' luye^'n a'i\.

DDu+a thie^'u nhi mie^`n Namra Ba('c, cu~ng kho^ng pha?i co^.ng sa?n nha(`m giu'p to^?ng tru+o+?ng gia'o du.c cu?a chu'ng ta mo^.t tay dde^? gia?i quye^'t na.n thie^'u tru+o+`ng o+? trong na`y\.

Trong gio+'i quan sa't nhie^`u ke? ba?o ra(`ng Ba('c Vie^.t kie^.t que^. ro^`i, kho^ng ddu? su+'c ke'o da`i chie^'n tranh nu+~a, ho. bo^'i ro^'i la('m, luo^'ng cuo^'ng la('m. Du` kho^ng tin va`o nha^.n ddi.nh a^'y, i't ra cu~ng pha?i chi.u ra(`ng lu'c na`y ho. ba^.n tra(m co^ng nga`n vie^.c, ne^'u chuye^.n ba('t tre? mie^`n Nam kho^ng co' mo^.t ta^`m quan tro.ng dda(.c bie^.t thi` ho. kho^ng ho+i dda^u nghi~ dde^'n. DDa`ng na`y ho. ddang ra su+'c thu+.c hie^.n mo^.t ke^' hoa.ch ba('t tre? qui mo^ tre^n mo^.t pha.m vi he^'t su+'c ro^.ng lo+'n: ddo^`ng loa.t, ngu+o+`i ta pha't gia'c ra tre? em bi. ba('t o+? kha('p no+i tre^n toa`n quo^'c Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a, tu+` Qua?ng Tri., Thu+`a Thie^n, Pleiku, Kontum, dde^'n My~ Tho, Ca` Ma^u, ngu+o+`i ta ga(.p nhu+~ng toa'n tre? em chuye^?n ra Ba('c Vie^.t ba(`ng phi co+ tu+` Cam Bo^'t, hoa(.c bi. da^~n ddi lu~ lu+o+.t tre^n ddu+o+`ng mo`n Ho^` chi' Minh, nghi~a la` ba(`ng mo.i phu+o+ng tie^.n, mo^.t ca'ch ga^'p ga'p.

Ho. bo^? xung qua^n so^' ddo' cha(ng? -Kho^ng dda^u\. Tre? bi. ba('t co' ha.ng mo+'i ta'm chi'n tuo^?i\. Trong nhu+~ng tru+o+`ng ho+.p kha(?n ca^'p, ho. co' the^? ta.m su+? du.ng mo^.t so^' tre? con ba('t ddu+o+.c ngay ta.i ddi.a phu+o+ng; chu+' tha`nh la^.p nhu+~ng ddo+n vi. con ni't nhu+ the^' dde^? du`ng ngay va`o chie^'n cuo^.c na`y la` chuye^.n ddie^n ro^`. Kho^ng pha?i bo^? xung qua^n so^' ddu+a va`o chie^'n cuo^.c ddang ke^'t thu'c dda^u, ma` la` ho. ddang to^? chu+'c chie^'n cuo^.c mai sau dda^'y\.

DDem chu't i't kinh nghie^.m ve^` la^`n tru+o+'c dde^? suy nghie^.m ve^` la^`n na`y, chu'ng ta tha^'y tru+o+'c da(m ba ddie^`u ho. se~ la`m sau khi tho?a u+o+'c ngu+ng chie^'n ddu+o+.c ky' ke^'t:

- Ho. se~ bo? la.i mie^`n Nam ta^'t ca? nhu+~ng thu+o+ng phe^' binh, nhu+~ng ca'n bo^. la^m na.n, ta`n ta^.t,v.v... Mang mo^~i pha^`n tu+? vo^ du.ng nhu+ the^' ve^` Ba('c chi? ga^y the^m xu'c ddo^.ng ta^m ly' trong qua^`n chu'ng ngoa`i a^'y; dde^? ha.ng a^'y o+? la.i, ho. ta.o the^m ga'nh na(.ng cho kinh te^' mie^`n Nam;

- Lu'c cuo^.c "chie^'n tranh chi'nh tri." ma` ca'c nha` la~nh dda.o mie^`n Nam va^~n no'i ddu+o+.c ba('t dda^`u, thi` bao nhie^u u+'c va.n gia ddi`nh co' con cha'u ra Ba('c (va` nhu+~ng co^ ga'i co' cho^`ng li'nh cu+o+'i vo^.i cu+o+'i va`ng tru+o+'c khi ve^` Ba('c nu+~a) ho'a ra nhu+~ng tha`nh pha^`n ma` cha'nh quye^`n kho^ng sao lo^i ke'o tranh thu? no^?i\. Lo`ng ho. hu+o+'ng ve^` nhu+~ng con tin o+? ngoa`i Ba('c, pha^n nu+?a sinh ma.ng ho. do nha` ddu+o+ng cuo^.c mie^`n Ba('c ddi.nh ddoa.t. Tha'i ddo^. cu?a ho. khie^'n nha` chu+'c tra'ch ddi.a phu+o+ng co' the^? pha.m va`o va`i bie^.n pha'p ky` thi. vu.ng ve^`: the^' la` pha't sinh ma^u thua^~n, ba^'t ma~n, cho^'ng ddo^'i,v.v...

- Mo^.t nga`y na`o ddo', nhu+~ng ca'n bo^. tu+` Ba('c la.i le'n lu't xa^m nha^.p, mang theo thu+ tu+` cu?a con, cu?a cho^`ng ho.: ho. mu+`ng nhu+ mo+? co+` trong bu.ng. Ho. ba('t tay co^.ng ta'c vo+'i nhu+~ng ca'n bo^. no., cu`ng nhau hoa.t ddo^.ng dde^? ta.o ddie^`u kie^.n cho cho^`ng con so+'m tro+? ve^` o^` a.t theo nhu+~ng ddo+n vi. Nam xa^m,v.v...

Ca'n binh go^'c ngu+o+`i mie^`n Nam ddu+a ra Ba('c, ro^`i la.i pha?i tro+? va`o co' nhie^`u ca'i lo+.i: khi ddu+o+.c le^.nh va`o Nam hoa.t ddo^.ng, ho. mu+`ng ro+~ vi` co' co+ ho^.i ve^` que^; ho. ra ddi la(.ng le~, kho^ng co' ba` con tha^n thuo^.c o+? Ba('c ne^n kho^ng ga^y xao xuye^'n gi` trong da^n chu'ng, vu+`a giu+~ ddu+o+.c ye^'u to^' bi' ma^.t vu+`a tra'nh ddu+o+.c ta'c ddo^.ng ta^m ly' ba^'t lo+.i: ho. la.i ddu+o+.c mong cho+` ddo'n ddo+.i o+? mie^`n Nam; va` ho. tho^ng tha.o am hie^?u ve^` da^n ti`nh cu`ng ddi.a the^' mie^`n Nam.

Nhu+ the^', chu? tru+o+ng ba('t dda'm tre? em o+? mie^`n ddo^`ng ba(`ng Nam Vie^.t ba't nga't, phi` nhie^u ddem ra xu+' Ba('c ddo^ng ngu+o+`i dda^'t he.p, nha` ca^`m quye^`n Ha` No^.i chi'nh ddang ba('t dda^`u chie^'n cuo^.c mai sau ngay tu+` lu'c na`y, lu'c ma` chu'ng ta co`n ddang xo^n xao mong u+o+'c ngu+`ng chi? chie^'n cuo^.c hie^.n ta.i\. No'i ho. ba('t dda^`u lu'c na`y cu~ng chu+a ddu'ng: thu+.c ra ca'c ta`i lie^.u ve^` "va^'n dde^` gu+?i ca'c cha'u ra mie^`n Ba('c" dda~ ddu+o+.c pho^? bie^'n trong ha`ng ngu~ co^.ng sa?n tu+` tha'ng 4-68, va` thu'c du.c thu+.c hie^.n tru+o+'c mu`a mu+a na(m nay\. Tha'ng 4-68, tu+'c la` lie^`n ngay sau khi to^?ng tho^'ng My~ mo+? mie^.ng tho^'t ra va`i da^'u hie^.u to? y' xuo^'ng thang chie^'n tranh dde^? ddi to+'i ddie^`u ddi`nh.

DDie^`u ddi`nh dde^? nghi? ngo+i, ddo^'i vo+'i My~ va` chu'ng ta la` tho+? ra mo^.t ho+i da`i nhe. nho~m. DDie^`u ddi`nh ddo^'i vo+'i co^.ng sa?n la` bo? cuo^.c nu+?a chu+`ng, la` dda`nh kho^ng a(n ddu+o+.c keo na`y\. Thua keo na`y ho. ba`y lie^`n keo kha'c ngay, vi` ngu+ng chie^'n the^' na`y, theo ho., la` mo^.t su+. do+? dang, la` chu+a hoa`n ta^'t co^ng vie^.c. "The^' na`y ro^`i tho^i luo^n ha?? No'i the^' ma` nghe ddu+o+.c! Sao co' the^? quan nie^.m mo^.t ca'ch gia?i quye^'t gia?n ddo+n, vo^ duye^n dde^'n the^'?".

Y' tu+o+?ng ve^` ngu+ng chie^'n cu?a chu'ng ta di'nh lie^`n vo+'i mo^.t mo+ u+o+'c xa^y du+.ng: bao nhie^u ty? ba.c cho mie^`n Nam, bao nhie^u ty? ba.c cho mie^`n Ba('c, trao ddo^?i kinh te^' ra sao, trao ddo^?i va(n ho'a the^' na`o,v.v... Y' tu+o+?ng ve^` ngu+ng chie^'n cu?a co^.ng sa?n di'nh lie^`n vo+'i mo^.t ke^' hoa.ch ta^'n co^ng qua^n su+.. Va` nhu+~ng na.n nha^n dda^`u tie^n cu?a tra^.n chie^'n tu+o+ng lai la` nhu+~ng ddu+'a be' con va` bo^' me. chu'ng dda~ chi.u ddau thu+o+ng tu+` sa'u tha'ng qua ro^`i\. Tra^.n chie^'n tranh tu+o+ng lai dda~ cho.n na.n nha^n cu?a no' trong dda'm tre? tho+, dda`n ba` mie^`n Nam, dde^? bie^'n ho. tha`nh con co^i vo+. go'a\. Xong ro^`i\. Vie^.c dda~ ba('t dda^`u tu+` nu+?a na(m nay ro^`i\.

Tru+o+'c mo^.t ddo^'i thu? nhu+ the^', tha'i ddo^. cu?a nhu+~ng chi'nh kha'ch Vie^.t My~ ha`ng nga`y dda^'m ngu+.c ddo^`m ddo^.p, ba(n khoa(n, tu+. tra'ch mi`nh ca'i lo^~i kho^ng ke^'t thu'c ddu+o+.c chie^'n cuo^.c, tha'i ddo^. a^'y nga^y ngo^ dda~ dda`nh. Tha'i ddo^. cu?a nhu+~ng ngu+o+`i ho+'n ho+? vo+'i mo^.t ke^' hoa.ch kinh te^' ha^.u chie^'n na`o ddo', nghi~ cho cu`ng cu~ng mi?a mai to^.i nghie^.p: lie^.u ro^`i hu+o+?ng ddu+o+.c ma^'y na(m ho`a bi`nh tru+o+'c ma('t ma` hi' hu+?ng ti'nh chuye^.n xa^y du+.ng, ma` mo+ u+o+'c ca?nh thi.nh vu+o+.ng? Ro^`i dde^'n tha'i ddo^. cu?a nhu+~ng ke? nhi`n xa dde^? ba'o ddo^.ng ve^` mo^.t cuo^.c chie^'n tranh chi'nh tri.: ba?o ra(`ng ddo^'i phu+o+ng ro^`i dda^y chi? co' hoa.t ddo^.ng chi'nh tri., nhu+ va^.y kho^ng kha'c gi` chi? va`o con co.p ma` go.i la` con cho'. Ga^`n nhu+ tu+. lu+`a mi`nh, nhu+ giu'p ddi.ch ngu.y trang.

Du` cho chi? co' chie^'n tranh chi'nh tri. vo+'i nhau, ddo^' ai, ddo^' dda?ng pha'i na`o, lie^n minh na`o, phong tra`o na`o cu?a chu'ng ta ma` thuye^'t phu.c ddu+o+.c ma^'y va.n o^ng ba` cha me. co' con cha'u o+? Ba('c, ma^'y va.n go'a phu. co' cho^`ng o+? Ba('c, thuye^'t phu.c ddu+o+.c ho. tha`nh thu+.c theo ta\? Chi? na('m la^'y chu+`ng a^'y va.n ngu+o+`i, co^.ng sa?n Ba('c Vie^.t dda~ co' trong tay mo^.t lu+.c lu+o+.ng to lo+'n ho+n mo.i ddoa`n the^? chi'nh tri. cu?a chu'ng ta\. lu+.c lu+o+.ng na(`m ngay trong lo`ng qua^`n chu'ng ta, ha`ng ngu~ ta ma` hoa.t ddo^.ng. A^'y la` chi? so sa'nh ve^` lu+o+.ng. Ma(.t kha'c, trong so^' ca'c ddoa`n vie^n phong tra`o quo^'c gia, dda?ng vie^n quo^'c gia,v.v... ha.ng thu+.c su+. nhie^.t tha`nh vi` ly' tu+o+?ng ddu+o+.c bao nhie^u\? Va` rie^ng trong ha.ng nhie^.t tha`nh co' ddu+o+.c bao nhie^u ke? ma` lo`ng thie^'t tha ddo^'i vo+'i ly' tu+o+?ng co' the^? ma.nh ho+n lo`ng thie^'t tha ddo^'i vo+'i cho^`ng con cu?a nhu+~ng pha^`n tu+? bi. co^.ng sa?n lo+.i du.ng kia\?

Du` chi? co' dda^'u tranh chi'nh tri. vo+'i nhau tho^i, chu'ng ta dda~ ba^'t lo+.i nhu+ the^'. Huo^'ng chi ddo' chi? la` ha`nh vi to^'t la`nh lu+o+ng thie^.n ma` ta ga'n cho ddo^'i phu+o+ng. Co`n ho...., ne^'u va.n nha^'t trong tho+`i gian na(m ba?y na(m sa('p to+'i ma` dda^'t nu+o+'c na`y thoa't kho?i mo^.t tra^.n chie^'n tranh nu+~a, thi` ddo' la` y' tro+`i, kho^ng pha?i la` y' cu?a ho. dda^u\.

Y' cu?a ho., no' ta`n nha^~n dde^'n no^~i chu'ng ta kho^ng du+. lie^.u to+'i, kho^ng tu+o+?ng tu+o+.ng ddu+o+.c. DDo' la` cho^~ nhu+o+.c cu?a ta\.

Na(m 1954, sau chi'n na(m e^ che^` mo`n mo?i vi` chie^'n tranh, tha^'y ho`a bi`nh ai na^'y nhe. nho~m; ne^'u co' ke? na`o lu'c ddo' ma` xe^'p dda(.t mo^.t cuo^.c ta`n sa't nu+~a, ke? a^'y ta^'t ban ddo^`ng da. sa('t- Thi` Ho^` chi' Minh dda~ xe^'p dda(.t cuo^.c ta`n sa't ngay va`o tho+`i ky` a^'y\.

Na(m 1968, sau ha(m ba na(m chie^'n tranh tha?m kho^'c, nghe no'i ho`a bi`nh mo.i ngu+o+`i mu+`ng ro+n. Nghi~ to+'i ha`ng trie^.u ngu+o+`i dda~ bo? tha^y trong tho+`i gian qua, ai cu~ng tu+o+?ng la`m ngu+o+`i Vie^.t Nam ma` co' ke? da'm dde^? y' nghi~ mon men dde^'n chie^'n tranh nu+~a, ke? a^'y tha^.t ma(.t da^`y ma`y da.n, ta'n ta^.n lu+o+ng ta^m.- Thi` Ho^` chi' Minh ddang xe^'p dda(.t the^m mo^.t cuo^.c chie^'n tranh.

Va^.y ma` o^ng ta va^~n an nhie^n hu+o+?ng su+. tro.ng vo.ng cu?a bao nhie^u ngu+o+`i, ke^? ca? ngu+o+`i Vie^.t Nam! Cho hay ca'i sa?n pha^?m qua'i di. cu?a the^' ky? va(n minh na`y la` tuye^n truye^`n chi'nh tri., no' co' mo^.t ma lu+.c me^ hoa(.c phi thu+o+`ng. Kho^ng pha?i thu+' tuye^n truye^`n ye^'u o+'t va^.n du.ng mo^.t ca'ch kho' kha(n trong khung ca?nh ca'c nu+o+'c tu+. do, ma` la` thu+' tuye^n truye^`n mo^.t chie^`u, qui mo^, toa`n die^.n, co' the^? su+? du.ng ca'c quye^`n lo+.i kinh te^' ho^~ tro+. cho no' nhu+ o+? ta.i ca'c quo^'c gia ddo^.c ta`i: Nga xo^, Trung co^.ng, Ba('c Vie^.t, DDu+'c quo^'c xa~,v.v...

Va` Ho^` chi' Minh kho^ng pha?i chi? ddu+o+.c thu+' tuye^n truye^`n a^'y xo'a cho mi`nh ca'i cha^n tu+o+'ng hie^'u sa't phi nha^n. O^ng ta co`n ho'a tha`nh thie^n ta`i lo^~i la.c du+o+'i ma('t nhie^`u ngu+o+`i vi` dda~ to^? chu+'c gia(.c gia~ trong mo^.t pha^`n tu+ the^' ky? dde^? gia`nh nu+?a nu+o+'c, trong khi ta.i kha('p ca'c nu+o+'c A' Phi, nhu+~ng la~nh tu. ba^'t ta`i nha^'t cu~ng da^`n da^`n thu ho^`i ddu+o+.c ddo^.c la^.p toa`n ve.n cho quo^'c gia ho. vo+'i nhu+~ng to^?n tha^'t nhe. ho+n nhie^`u\. O^ng ta co`n ho'a tha`nh chi'nh tri. gia kho^n ngoan, tha`nh "cha gia` da^n to^.c" du+o+'i ma('t nhie^`u ngu+o+`i, trong khi o+? ca'c xu+' kha'c cu~ng la^m va`o ti`nh tra.ng lu+o+~ng pha^n kho^ng co' chi'nh quye^`n na`o no+~ gia?i quye^'t ti`nh tra.ng mo^.t ca'ch vo^ hie^.u ma` ba^'t nha^n dde^'n the^', tra?i bao nhie^u na(m cu+' nha^'t mu+.c kha(ng kha(ng chu? tru+o+ng he^'t cuo^.c ta`n sa't na`y dde^'n ta`n sa't no., kho^ng mo^.t ma?y may so+`n lo`ng xu'c ca?m tru+o+'c ca?nh che^'t cho'c the^ tha?m la`m cho ca? nha^n loa.i dde^`u a'i nga.i\.

Ngu+o+`i nhu+ the^', kho^ng bie^'t lo`ng da. ra sao, tim o'c ra sao\. Ba?o ra(`ng cu`ng trong mo^.t ngu+o+`i, vu+`a chu+'a dda^`y nhu+~ng ke^' hoa.ch xua ngay ddo^`ng ba`o mi`nh va`o chie^'n tranh lie^n tie^'p vu+`a co' cho^~ cho ti`nh ye^u thu+o+ng ddo^`ng ba`o, tha^.t kho^ng the^? hie^?u tha^'u\.

*
* *

Nhu+~ng lo+`i tre^n dda^y kho^ng ddu+o+.c nha~ nha(.n. Qua? tha^.t kho^ng nha~ nha(.n. Va` ke? vie^'t ra pha?i la^'y la`m ngu+o+.ng ve^` lo+`i le~ mi`nh. Nhu+ng khi mi`nh la` da^n mo^.t nu+o+'c dda~ tra?i qua bao nhie^u na(m kho'i lu+?a, ro^`i la.i tro^ng tha^'y tru+o+'c ma('t mo^.t vie^~n tu+o+.ng dda^`y ma'u me, khi a^'y no'i ve^` ke? ga^y tha?m ho.a tha^.t kho' giu+~ lo`ng bi`nh tha?n dde^? no'i lo+`i tao nha~.

Co' the^? na`o kho^ng gia^.n? O^ng ta ba?o pha?i ddeo dduo^?i cuo^.c ta`n sa't no. la` vi` nguye^.n vo.ng da^n to^.c? -Tro+`i, da^n to^.c na`y ai cu~ng xu+ng bie^'t ro~ vanh va'ch nguye^.n vo.ng, ai cu~ng ddo`i ha`nh ddo^.ng nha^n danh nguye^.n vo.ng da^n; co' ddie^`u mo^~i ngu+o+`i ne^u le^n mo^.t nguye^.n vo.ng kha'c nhau, hoa`n toa`n kha'c nhau, la('m khima^u thua^~n nhau\. DDa^u la` nguye^.n vo.ng ddi'ch thu+.c, dde^? ho^`i sau pha^n gia?i\. Ca'i cha('c cha('n la` da^n to^.c na`y kho^ng he^` na(`ng na(.c thie^'t tha vo+'i co^.ng sa?n dde^'n no^~i chi.u che^'t na(m ba the^' he^. lie^n tie^'p dde^? ru+o+'c ky` ddu+o+.c che^' ddo^. a^'y ve^`. Va? o^ng ta chu+`ng a^'y tuo^?i ta'c ro^`i, tai nghe ma('t tha^'y dda~ nhie^`u, tu+`ng tra?i vie^.c ddo+`i dda~ nhie^`u, o^ng ta dda^u co`n nga^y tho+ ma` qua'ng ma('t vi` nhu+~ng danh tu+` khoa'c la'c, nhu+~ng hu+'a he.n ha~o huye^`n xa xo^i cu?a mo^.t chu? thuye^'t. O^ng ta ha(?n thu+`a ro~ nhu+~ng gi` dde^ tie^.n xa^'u xa xa?y ra phi'a sau ca'c kha^?u hie^.u tuye^n truye^`n, thu+`a ro~ con ddu+o+`ng tu+` Hung-gia-lo+.i, Lo^~-ma-ni tie^'n dde^'n da^n chu? va` ha.nh phu'c, pha?i xa ho+n con ddu+o+`ng tu+` Thu.y-si~, Pha^`n-lan.

Ma` du` cho o^ng ta co' kho^ng nghi~ nhu+ the^', cho ra(`ng Tie^.p Kha('c sung su+o+'ng va` tu+. do ho+n Thu.y-ddie^?n ddi cha(ng nu+~a, thi` su+. ho+n thua chu't i't cu~ng kho^ng dde^'n no^~i ba('t pha?i ddo^?i la^'y ba(`ng ba bo^'n cuo^.c chie^'n tranh trong ddo^i ba mu+o+i na(m lie^`n. DDa'ng le~ o^ng ta dde^? cho da^n to^.c nho? be' dda~ chi.u qua' nhie^`u ddo.a dda^`y vi` ngoa.i thuo^.c na`y ddu+o+.c ye^n tha^n dde^? la`m a(n, dde^? so^'ng cho ra so^'ng trong i't la^u\.

DDa~ kho^ng vi` nguye^.n vo.ng, quye^`n lo+.i da^n to^.c, o^ng ta ha`nh ddo^.ng vi` le~ dda?ng o^ng ta nha^'t ddi.nh pha?i tha('ng ca'c dda?ng kha'c, vi` le~ ngu+o+`i nhu+ o^ng ta kho^ng chi.u tha^'t ba.i nu+?a ddu+o+`ng? -Chu+`ng a^'y tuo^?i ta'c ro^`i, le~ na`o vi` tranh thua, ma` o^ng ma.nh tay sa't ha.i ddo^`ng ba`o kho^ng xo't thu+o+ng dde^'n the^'? ngu+o+`i ta co' the^? vi` tu+'c khi', no'ng gia^.n ma` ta`n nha^~n, vung tay qua' dda`. DDo' la` chuye^.n nha^'t tho+`i\. Co`n o^ng, ha(m ba na(m ro^`i, o^ng dai da(?ng qua'.

Vi` cuo^`ng ti'n cha(ng? Vi tu+. a'i cha(ng? Vi` ca'i gi` o^ng ta cu~ng dda'ng tra'ch dda'ng gia^.n qua'.

*
* *

Nhu+ng trong va^'n dde^` na`y, tra'ch mo'c vo+'i gia^.n ho+`n dda^u co' a(n thua gi`. Mo^.t bie^?u thi. ti`nh ca?m: tha^.t vu vo+, vo^ hie^.u\. A(n thua chi? co' chie^'n lu+o+.c tha^m hie^?m, ha`nh ddo^.ng thi'ch ho+.p. Lo+`i no'i -du` nha~ hay ba^'t nha~- ro^`i se~ bay ddi theo ma^y gio'. Chi? co' ha`nh ddo^.ng mo+'i su+?a ddo^?i ddu+o+.c ti`nh the^'. Ma` ha`nh ddo^.ng thi`...

Thi` ro^`i cha('c cha('n o+? phi'a be^n na`y thoa.t tie^n ai na^'y se~ nha?y le^n mu+`ng ho`a bi`nh, ro^`i tie^'p ddo' se~ ba^'t ddo^`ng ca?i co. nhau o?m to?i ve^` chuye^.n xa^y du+.ng, se~ tranh nhau la`m a(n to+'i ta^'p. Cu`ng la('m, la^u la^u se~ co' ngu+o+`i sa'ng suo^'t nha('c khe~ dde^'n chie^'n tranh chi'nh tri.. The^' tho^i\.

Trong lu'c a^'y Ba('c Vie^.t la(.ng le~ ddie^`u khie^?n ca'n bo^. cu?a ho. o+? trong na`y a^m tha^`m nhen nho'm co+ so+?. Ro^`i ddo^i ba na(m sau, mo^.t nga`y na`o ddo' xe't tha^'y thua^.n tie^.n, ho. cho le^.nh bu`ng no^?. The^' la` chie^'n tranh ta'i die^~n.

Chie^'n tranh ta'i die^~n: mo.i ngu+o+`i tre^n the^' gio+'i ddang so^'ng an la`nh bo^~ng bi. qua^'y ra^`y, bi. a?nh hu+o+?ng, co' mo^.t so^' bi. lo^i cuo^'n va`o cuo^.c chie^'n, la^'y la`m lo nga.i, bu+.c mi`nh, quay dda^`u ve^` ca'i xu+' la('m chuye^.n na`y nhi`n ba(`ng ca'i nhi`n xoi mo'i, nghie^m kha('c, tra'ch va^'n: "Ra^`y ra` tha^.t! Ra ca'i xu+' a^'y te^. tha^.t, tu+. xu+? kho^ng ne^n tha^n. Loa.n la.c na`y ddi'ch thi. do ddo^.c ta`i, tham nhu~ng, ba^'t co^ng, ky` thi. to^n gia'o,v.v... khie^'n da^n chu'ng no^?i le^n cho^'ng che^' ddo^.. Dung du+o+~ng nhu+~ng chi'nh quye^`n, nhu+~ng che^' ddo^. nhu+ the^' chi? to^? tai ha.i,v.v...

Chie^'n tranh a'c lie^.t the^m: lu+o+ng ta^m nha^n loa.i bi. xu'c pha.m, ca'c nha` trie^'t ho.c go.i nhau ho.p o+? Thu.y DDie^?n, ca'c lua^.t gia ru? nhau ho.p o+? Grenoble,v.v... tri.nh tro.ng suy tu+, tri.nh tro.ng ba`n ca~i, ro^`i le^n a'n, ke^'t to^.i,v.v... Trong khi a^'y ca'c la~nh tu. Ha` No^.i ho. chi? ca^`n khe'o che mie^.ng ni'n cu+o+`i\. DDo' la` ddie^`u quan tro.ng: ho. kho^ng ddu+o+.c phe'p cu+o+`i\. Ho. kho^ng ddu+o+.c phe'p che^' gie^~u lu+o+ng ta^m va` tri' tho^ng minh cu?a loa`i ngu+o+`i\. Ho. kho^ng ddu+o+.c vo^ le^~; ho. chi? ddu+o+.c tie^'p tu.c dda'nh tha^.t ma.nh.

Cu+' the^' cho dde^'n khi hoa(.c chu'ng ta chi.u kho^ng no^?i nhu+~ng ddo`n dda'nh tu+` be^n ngoa`i va` nhu+~ng dda(`n xo'c tu+` be^n trong, chu'ng ta bo? cuo^.c va` co^.ng sa?n tie^'n dde^'n Ca` Mau, hoa(.c be^n phi'a chu'ng ta cu`ng ddo^`ng minh co' nhu+~ng ke? tha^.t chi`; co^.ng sa?n lie^.u a(n kho^ng no^?i, the^' la` la.i ddie^`u ddi`nh va` la.i xe^'p dda(.t mo^.t ke^' hoa.ch kha'c... Nhu+ va^.y kho^ng bie^'t dde^'n bao gio+`.

Co`n ba mu+o+i na(m nu+~a, chu'ng ta bu+o+'c sang the^' ky? XXI\. Nhie^`u ngu+o+`i xem nhu+ bu+o+'c sang mo^.t ky? nguye^n mo+'i, mo^.t ne^`n va(n minh mo+'i: con ngu+o+`i se~ kho^ng chi? bie^'t co' qua? dda^'t, nhie^`u quo^'c gia se~ tie^'n dde^'n ne^`n kinh te^' ky~ nghe^. ha^.u\. DDo' chu+a ha(?n la` cu+.c la.c. nhu+ng cu~ng la` ca'i gi` vu+o+.t xa ti`nh tra.ng hie^.n ta.i\. Thie^n ha. no^ nu+`c ddua nhau tie^'n dde^'n ma(.t tra(ng, dde^'n kinh te^' ky~ nghe^. dda^u\. Nhu+ the^? ca' vu+o+.t Vu~ mo^n.

Rie^ng da^n to^.c chu'ng ta, ba mu+o+i na(m nu+~a e va^~n co`n dda'nh nhau, nu+?a nu+o+'c tu'm la^'y nu+?a nu+o+'c di`m nhau trong be^? ma'u\. Ca'c da^n to^.c, ba^'t cu+' da dden hay da ddo?, dde^`u co' the^? no^ nu+'c, hy vo.ng o+? the^' ky? XXI . Rie^ng chu'ng ta, chu'ng ta chi? co`n co' mo^~i mo^.t ddie^`u dde^? ddo'n ddo+.i: la` he^'t chie^'n cuo^.c na`y dde^'n chie^'n cuo^.c kha'c, ne^'u Ha` No^.i kho^ng tu+` bo? quye^'t ta^m cu?a ho.. Va` cho dde^'n ba^y gio+`, ho. chu+a co' da^'u hie^.u tu+` bo?.

Ho+~i ca'c em be' cu?a ddo^`ng ba(`ng Nam Vie^.t xanh nga't bi. ba('t ddu+a ddi, tu+`ng ha`ng tu+`ng lo+'p no^'i nhau di`u nhau ra nu'i ru+`ng Vie^.t Ba('c! Rie^ng ve^` pha^`n mi`nh, ca'c em dda~ chi.u co^i cu't ngay tu+` lu'c na`y; co`n dda^'t nu+o+'c thi` se~ vi` nhu+~ng chuye^'n ra ddi cu?a ca'c em ma` la^m va`o ca?nh ddau thu+o+ng ba^'t ta^.n. Tai ho.a hie^.n xa?y dde^'n cho ca'c em cu~ng la` tai ho.a ve^` sau cho xu+' so+?. DDa~ sa'u tha'ng qua ro^`i\. Du` ngu+o+`i ta co' tho^i da`i co^? ngo'ng ve^` Ba-le^, dde^` nghi. ca'ch cu+'u em, thi` cu~ng dda~ muo^.n.

Nhu+ng dda^u co' ai chi.u tho^i ngo'ng cho+`? Va` trong kho^ng khi' tha^'p tho?m cho+` ddo+.i ho`a bi`nh, ngay nga`y ba'o chi' chi? nhu+~ng ra^.p ri`nh tu+`ng thoa'ng tin ngu+ng oanh ta.c, to^i hu+o+'ng ve^` ca'c em nhu+~ng y' nghi~ vo^ cu`ng buo^`n tha?m, dden to^'i".

Vo~ Phie^'n
10 - 68

DDo' la` so^' pha^.n nhu+~ng em be' ddu+o+.c ca'i dda^`u o'c la('m mu+u nhie^`u ke^' cu?a ba'c chie^'u co^', ddu+o+.c ba`n tay dda^~m ma'u cu?a ba'c vuo^'t to'c, xoa dda^`u\.

Muo^'n bie^'t no^~i ddau ddo+'n cu?a nhu+~ng ngu+o+`i bi. ma^'t con, muo^'n ddo lu+o+`ng mu+'c ta`n nha^~n ddo^.c a'c cu?a ba'c, ha~y ddi ho?i nhu+~ng ba^.c cha me. co' con bi. ba('t co'c hay ma^'t ti'ch.

To^.i nghie^.p nhu+~ng em be' chi'n mu+o+`i tuo^?i o+? mie^`n Nam, nhu+~ng bo'ng da'ng xinh dde.p Thu+o+.ng DDe^' sinh ra dde^? tung ta(ng tre^n nhu+~ng ca'nh ddo^`ng xanh tho+m nga't va` an bi`nh. Be' ga'i ddang chie^`u chie^`u phu. me. na^'u be^'p, cha(n dda`n ga`, nuo^i con heo\. Be' trai ddang va'c ca^`n ca^u, xa'ch gio? ho+'n ho+? theo cha va`o so^ng la.ch ti`m con to^m, con ca'. DDo^.t nhie^n chu'ng bie^'n ma^'t. Va`o lu'c cha me. chu'ng nhe^'ch nha'c kho'c lo'c cha.y kha('p la`ng tre^n, xo'm du+o+'i ti`m con thi` chu'ng bu+o+'c tha^'p bu+o+'c cao cha^.p cho+`n trong ru+`ng sa^u, tre^n ddu+o+`ng ra Ba('c. Ro^`i chu'ng bie^'n tha`nh co^ng cu. ga^y chie^'n cu?a ba'c.

I't na(m sau, ba'c tra? ve^` cho nhu+~ng o^ng cha ba` me. kho^'n kho^? a^'y mo^.t thanh, thie^'u nie^n bi. quy? a'm, trong ca'i linh ho^`n vo^ to^.i lu'c bi. ba('t co'c gio+` chi? dda^`y a('p nhu+~ng ca(m thu`, nhu+~ng khao kha't muo^'n che'm, muo^'n gie^'t. Cha me. na`o no+~ to^' ca'o con du` bie^'t trong ca'i xa'c do mi`nh dde? ra kia dda~ chu+'a mo^.t linh ho^`n quy?.

Va` nhu+~ng ddu+'a tre? a^'y, theo ddu'ng lo+`i ba'c da^.y, cu+' no^~ lu+.c pha' cho tan na't vu`ng dda^'t tu+. do cuo^'i cu`ng cu?a cha me. o^ng ba`, xo'm gie^`ng.

Lu~ tre? ddo^`ng xanh mie^`n Ba('c dda^u co' may ma('n gi` ho+n. Kho^ng ca^`n mo^.t ke^' hoa.ch qui mo^, qui? qua'i, tu+` Ba('c bo^. phu?, ba'c chi? quo+ nhe. tay la` to'm co^? ddu+o+.c he^'t. Chi? kha'c, khi ddi ngu+o+.c chie^`u vo+'i lu~ tre? mie^`n Nam tre^n ddu+o+`ng mo`n cu~ng mang te^n ba'c, tre? ddo^`ng xanh mie^`n Ba('c nay dda~ cu+'ng ca'p, vu+~ng va`ng, dda~ bie^'t ba('n gie^'t cha(?ng ghe^ tay\.

Tre^n co^? dda'm tre? ddo^`ng xanh cu?a ca? hai mie^`n, ba'c ddo'ng cho nhu+~ng ca'i go^ng gio^'ng he^.t nhau\. Go^ng na`o go^ng na^'y to to^? cha?ng, na(.ng chi`nh chi.ch, nhu+ng la.i co' nhu+~ng te^n hoa la' ca`nh: gia?i pho'ng dda^'t nu+o+'c, cho^'ng My~ die^.t Ngu.y, tru+o+`ng ky` kha'ng chie^'n cu+'u nu+o+'c,v.v...

Va` du` ddi xuo^i hay ddi ngu+o+.c pha^`n lo+'n ca'c em cu`ng ga(.p go+~ o+? mo^.t tu+o+ng lai: pho+i tha^y chie^'n ddi.a dde^? lo't ddu+o+`ng cho mo^.t anh gia` ddo^.c a'c, mu` qua'ng, tu+. a'i la^?m ca^?m o+? Ba('c bo^. phu? co' the^? dda(.t ba`n tho+` Le^ Nin tre^n kha('p hai mie^`n dda^'t nu+o+'c.

"Tu+o+ng lai tre? em" "Tu+o+ng lai da^n to^.c" thu+o+`ng la` nhu+~ng mo'n hay ddu+o+.c ca'c nha` Ca'ch ma.ng nha^n danh dde^? ne^u cao chi'nh nghi~a\. Ngu+o+`i ta chi.u gian kho^?, chie^'n dda^`u, hy sinh chi? vi` muo^'n ca'c the^' he^. sau kha' ho+n, xa~ ho^.i tu+o+ng lai sa'ng su?a ho+n. Nhu+ng ba'c Ho^` ca`ng chie^'n dda^'u hung ha~n ca`ng ddu+a dda^'t nu+o+'c va`o con ddu+o+`ng ma.t re^.p. Nhu+~ng em be' che^'t trong sa^n tru+o+`ng Cai La^.y tru+o+'c 75 dda~ muo^n pha^`n ha.nh phu'c ho+n nhu+~ng ddu+'a be' ta('t tho+? tre^n vi?a he` Sa`i Go`n, du+o+'i ma'i le^`u vu`ng kinh te^' mo+'i hie^.n gio+`... Bo+?i vi` khi nha('m ma('t li`a ddo+`i, chu'ng kho^ng bi. bo? ddo'i\.

Ha`ng va.n ddo^`ng ba`o Vie^.t Nam bi. pha' sa?n hoa(.c bi. thu+.c da^n ta`n sa't (trong khi ba'c ngo^`i khoa'i ti? tre^n ta`u chie^'n Ta^y, hay dde^ me^ nghe thu.t hai mu+o+i mo^'t pha't dda.i ba'c o+? vi.nh Ha. Long) sa(~n sa`ng tha thu+' cho ba'c, ha`ng tra(m nga`n ngu+o+`i che^'t tha?m trong ky` ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t sa(~n sa`ng tha thu+' cho ba'c, nhu+~ng tre? ddo^`ng xanh cu?a hai mie^`n Vie^.t Nam sa(~n sa`ng hy sinh cho ba'c, ca? que^ hu+o+ng Vie^.t Nam sa(~n sa`ng chi.u ta`n pha' ddie^u linh va`i tha^.p nie^n,v.v... ne^'u ca'i cho^~ ba'c muo^'n ddu+a dda^'t nu+o+'c dde^'n la` mo^.t cho^~ kha^'m kha', ne^'u ba'c ta.o cho tre? tho+ Vie^.t Nam mo^.t cuo^.c ddo+`i no ddu?, tie^'n bo^. va` ha.nh phu'c ho+n.

Nhu+ng que^ hu+o+ng dda^'t nu+o+'c, tre? em Vie^.t Nam gio+` na`y ra sao thi` ca? the^' gio+'i bie^'t ro^`i\. Che^' ddo^. co^.ng sa?n, ca'i che^' ddo^. ma` ba'c dda~ tra? gia' ba(`ng nu'i xu+o+ng so^ng ma'u dde^? ru+o+'c ve^` cho da^n to^.c hay ho co+~ na`o thi` ca? the^' gio+'i cu~ng bie^'t ro^`i\. Nha^n da^n nga`y dde^m ca^`u nguye^.n, mo+ u+o+'c ddu+o+.c so^'ng trong ca'i the^' gio+'i ma` ba'c dda~ ba('t ho. ca(m thu`, xua ho. ddi dda^.p pha' tru+o+'c dda^y\. Trong nhu+~ng dinh thu+. da`nh cho giai ca^'p vua quan mo+'i chi? tha^'y nhu+~ng khuo^n ma(.t gia` nua, mu` qua'ng, cuo^`ng ti'n, ba^'t ta`i trong vie^.c mu+u ca^`u phu'c lo+.i, nhu+ng nham hie^?m, ddo^.c a'c trong vie^.c cu`m dda^`u, xie^'t co^? nha^n da^n. He^'t tha^.p nie^n na`y qua tha^.p nie^n kha'c, ca'c dda^'ng co^.ng sa?n chu'a, co^.ng sa?n theo dduo^i ddua nhau ba hoa, khoa'c la'c ddu? ddie^`u ... cuo^'i cu`ng ta^'t ca? chi? no'i ddu+o+.c mo^.t ca^u thu+.c co' y' nghi~a, thu+.c ddu'ng la`: "Chu'ng to+' dda~ sai la^`m!".

Sai la^`m ro^`i sao\? La^`m dde^'n ddo^. tie^u tu`ng ha`ng trie^.u ma.ng, tan na't ca? que^ hu+o+ng, ke? la^`m la^~n co' lie^m si? cha('c pha?i tu+. treo co^?, he`n nha^'t thi` cu~ng ro+`i kho?i vai tro` la~nh dda.o\. Nhu+ng che^' ddo^. co^.ng sa?n, nhu+~ng anh tu+. xu+ng la` "cha gia` da^n to^.c" cu+' tha ho^` la^`m, tha ho^` sai tra^.t... va` ro^`i bi`nh tha?n tie^'p tu.c ngo^`i tre^n dda^`u tre^n co^? da^n to^.c, tie^'p tu.c la~nh dda.o\. Ma?nh giang so+n ga^'m vo'c tie^`n nha^n dde^? la.i, cuo^.c ddo+`i cu?a ha`ng trie^.u con ngu+o+`i ru't cu.c gio^'ng nhu+ nhu+~ng con chuo^.t, con e^'ch trong pho`ng thi' nghie^.m, bi. du`ng dde^? thu+? thuo^'c cai tri. mo+'i cu?a ba'c, cu?a dda?ng.

Nhu+~ng em be' ddo'i co+m, thie^'u su+~a ngo^`i kho'c su.t su`i trong nhu+~ng gia ddi`nh to'c tang, chia li`a tre^n mo^.t que^ hu+o+ng nghe`o ddo'i, ddie^u ta`n la` ta'c pha^?m cu?a ba'c, la` su+. nghie^.p cu?a ba'c. Su+. nghie^.p a^'y ddu+o+.c hoa`n tha`nh nho+` sinh ma.ng cu?a ha`ng trie^.u ngu+o+`i, nho+` bie^'t bao tre? ddo^`ng xanh che^'t bu.i, che^'t bo+`.

Muo^'n bie^'t ba'c dda~ la`m ha.i que^ hu+o+ng, da^n to^.c dde^'n co+~ na`o ha~y so sa'nh nhu+~ng ddu+'a tre? o+? mie^`n tu+. do vo+'i nhu+~ng ddu+'a tre? ddang na(`m trong vo`ng tay nuo^i du+o+~ng cu?a vi. "cha gia` da^n to^.c" va` be` lu~.

Du+o+'i che^' ddo^. u` li`, thie^'u sinh khi' ho+n ca? ca'i xa'c u+o+'p cu?a ba'c, nhu+~ng tre? em Vie^.t Nam vo^'n to^'t tu+o+i, sa'ng la'ng ddang bi. bo? ddo'i, tu+` tha^n xa'c dde^'n tri' tue^. dde^`u e`o uo^.t, thie^'u dinh du+o+~ng. Co' nhu+~ng em be' vo^'n di~ tho^ng minh, chi? vi` a(n kho^ng ddu? no ma(.c kho^ng ddu? a^'m, pha?i tu+. pha't trie^?n kha? na(ng xa?o quye^.t, gian tra' dde^? so^'ng co`n va` tro+? tha`nh n ddu+'a be' tu.c ta(`n, ddo^.c a'c.

Trong khi ddo', nhu+~ng em be' thoa't ddu+o+.c dde^'n vu`ng dda^'t tu+. do be^n ngoa`i que^ hu+o+ng ddang ddu+'ng ngang ha`ng cu`ng tre? em kha('p the^' gio+'i\. Ca'c em kho?e ma.nh, dde.p dde~ va` tho^ng minh, hie^n ngang ddo'ng go'p cho su+. tie^'n bo^., su+. pho^`n thi.nh, va` cho ha.nh phu'c cu?a loa`i ngu+o+`i\.

Co? ca^y kho^ng mo.c ddu+o+.c tre^n vu`ng dda^'t go^'c nguo^`n. Ma^`m xanh cu?a da^n to^.c chi? ma.nh me~, to^'t tu+o+i, vu+o+n mi`nh lo+'n da^.y o+? nhu+~ng no+i ... be^n ngoa`i que^ hu+o+ng!

Tha`nh ti'ch cu?a ba'c Ho^` dda^u pha?i chi? la` mo^.t trie^.u ma.ng ngu+o+`i trong qua' khu+'. Ba`n tay ta`n sa't cu?a ba'c tha^.t su+. dda~ vu+o+n to+'i nhu+~ng the^' he^. mai sau, ga^y thu+o+ng to^?n cho da^n to^.c kho^ng bie^'t to+'i bao gio+`!

Mai dda^y, co' the^? lu~ ha^.u due^. cu?a ba'c se~ noi gu+o+ng quan tha^`y, se~ ve~ la.i cha^n dung thu+.c cu?a ba'c vo+'i dda^`y ddu? su+`ng, mo? nanh vuo^'t. Nhu+ Staline ro+'t tu+` ngo^i vi. cha gia` da^n to^.c xuo^'ng vi. tri' mo^.t te^n cuo^`ng sa't. Nhu+ Mao Tra.ch DDo^ng he^'t la` o^ng tha'nh toa`n ha?o ma` dda~ hie^.n nguye^n hi`nh la` mo^.t la~nh tu. dda^`y lo^~i la^`m. Nhu+~ng ma(.t na. tha'nh thie^.n la^`n lu+o+.t ddu+o+.c lo^.t kho?i ma(.t ma71y xa'c che^'t cu?a nhu+~ng dda.i ddo^`ng chi' kha't ma'u, ddo^.c ta`i\. Co' the^? Ha` No^.i se~ ca^'t ba'c ddi cho ddo+~ xa^'u ho^?.

Trong tru+o+`ng ho+.p a^'y, cuo^'n sa'ch tu+. na^ng bi vo+'i ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n ca^`n ddu+o+.c lu+u tru+~ song song vo+'i cuo^'n sa'ch na`y\. Sa'ch ba'c Ho^` va` sa'ch Kie^`u Phong pha?i ddi ddu? ca(.p, pha?i tru+o+`ng to^`n nhu+ nhau\.

Thu+' nha^'t la` dde^? mua vui va` cho ba'c ti' co^ng lao\. Sau ho+n mo^.t pha^`n tu+ the^' ky? gieo ra('c tie^'ng kho'c than tre^n kha('p dda^'t nu+o+'c, i't nha^'t cu~ng co' lu'c ba'c la`m ddu+o+.c mo^.t cu+? chi? dde.p: vie^'t sa'ch ta(.ng cho chu'ng ta mo^.t tra^.n cu+o+`i\.

Thu+' nhi` la` dde^? gu+?i la.i cho nhu+~ng the^' he^. sau mo^.t va`i kinh nghie^.m:

Trong ha`ng ngu~ quy? xanh, quy? ddo? va^y quanh loa`i ngu+o+`i, nguy hie^?m ddo^.c ha.i nha^'t va^~n la` nhu+~ng con quy? tu+o+?ng mi`nh ddang la`m co^ng vie^.c cu?a Thie^n tha^`n.


Ba'c Cu~ng Co' Co^ng


Tu+` dda^`u to+'i cuo^'i sa'ch chi? toa`n va.ch ra nhu+~ng cho^~ nho^' nha(ng lo^' bi.ch cu?a ba'c, the^' na`o Kie^`u Phong cu~ng bi. bo.n va(n no^ nha^u nha^u che^ la` thie^'u vo^ tu+, co^ng ba(`ng. DDe^? to? ro~ phong tha'i ddu+o+`ng hoa`ng, dda.i lu+o+.ng cu?a mo^.t ngu+o+`i Quo^'c Gia cha^n chi'nh, Kie^`u Phong co^ng khai do~ng da.c xa'c nha^.n ra(`ng ba'c Ho^` co' to+'i hai co^ng tri`nh, su+. nghie^.p ra^'t i'ch lo+.i va` xa^y du+.ng.

Va^ng, xe't la.i toa`n bo^. su+. nghie^.p ba'c, Kie^`u Phong hoan hi? tha^'y ra(`ng co' to+'i hai la^`n ba'c dda~ la`m ddu+o+.c nhu+~ng vie^.c thu+.c su+. co' i'ch cho ddo+`i:

Vu. thu+' nha^'t la` va`o mo^.t nga`y mu+a gio' ba~o bu`ng, so+. chu? ddo'i, ba'c ke'o le^ nhu+~ng ro^? rau tre^n sa`n ta`u, tu+. du mi`nh va`o ca'i the^' suy't bi. so'ng cuo^'n che^'t ma^'t xa'c. Du` ra(`ng vi` va^.n nu+o+'c Vie^.t kho^ng kha', ba'c so^'ng so't. Nhu+ng ca'i co^ng ba'c xe'm tru+` khu+? ddu+o+.c mo^.t te^n quo^'c ta(.c, cu~ng dda'ng ddu+o+.c ghi nha^.n.

Vu. thu+' hai la` ba'c ngo^`i hi` hu.c vie^'t cuo^'n ho^`i ky' tu+. na^ng bi na`y, tri`nh la`ng mo^.t ba?n tu+. khai, tu+. thu' dda^`u ddu? chi tie^'t dde^? Kie^`u Phong co' di.p la^.p ba?n a'n, tha(?ng ca'nh to^'ng giam ke? ha.i nu+o+'c, ta`n da^n va`o vi~nh cu+?u\.

San Diego, 2 - 1989
Kie^`u Phong

 

 

Psend kept free because of these great sponsors.a..

Other Sponsors

electrical connectors, Mangosteen Juice, real estate short sale, Jupiter FL real estate,

Furniture Markdown

Great Deals on furniture - Free Shipping!
Discount Furniture
Daybeds
Metal Beds
Platform Beds
Futons

Y-Net Wireless Internet

Denver area high speed wireless privider.
Colorado High Speed Internet, Wireless Internet Denver, VOIP Denver CO, T1 provider Denver, Denver Wireless ISP , Denver Internet Access,

Dog House Technologies

Doghouse Techonologies is located in Tampa Bay FL and offer professional web design, ecommerce development and custom application design for the internet.
Tampa Bay Web Design, E-Commerce Web Design, Tampa Bay Search Engine Marketing, Tampa Web Hosting, Florida Web Design, Custom Application Development, Search Engine Optimization,