|
|
[pha^`n 1]
Sau 10
na(m qui a^?n, xuo^'ng nu'i phen na`y, Kie^`u Phong quye^'t ddi.nh vie^'t
chuye^.n ti`nh: mo^'i ti`nh lo+'n nha^'t cu?a ba'c Ho^`. Ba'c Ho^` dda~ say me^...chi'nh mi`nh, me^ nhu+
ddie^'u ddo^?.
Nhu+ mo^.t anh si ti`nh kho+` kha.o, ba'c
Ho^` la`m nhie^`u tro` qua'i dda?n dde^? bie^?u lo^. ti`nh ye^u. Chu'ng ta
dde^`u bie^'t, muo^'n ti`m mo^.t ddo^.i ngu~ va(n no^ ma.nh, pha?i ti`m o+?
ca'c nu+o+'c Co^.ng sa?n, muo^'n tha^'y mo^.t lu+.c lu+o+.ng na^ng bi kho?e
nha^'t, co' nghie^.p vu. cao nha^'t the^' gio+'i, pha?i hu+o+'ng ve^` Ha`no^.i,
thu? ddo^ cu?a ddi?nh cao ddie^'u ddo'm. Quanh ba'c Ho^`, ca'c chuye^n vie^n
tho^?i o^'ng ddu ddu? ddo^ng nhu+ kie^'n, te^n na`o cu~ng co' nhu+~ng ngo'n
nghe^` a'c lie^.t, the^' ma` ba'c kho^ng ha`i lo`ng, kho^ng tho?a ma~n, ba'c
ddi'ch tha^n ca('m cu'i ddi la`m mo^.t co^ng vie^.c vo^ cu`ng ddo^.c dda'o la`
ngo^`i vie^'t sa'ch tu+. ca tu.ng, tu+. bo^'c tho+m.
Du+o+'i bu't hie^.u Tra^`n Da^n Tie^n,
ba'c vie^'t cuo^'n "Nhu+~ng ma^?u chuye^.n ve^` ddo+`i hoa.t ddo^.ng
cu?a Ho^` chu? ti.ch" (tu+` dda^y se~ ddu+o+.c ghi nga('n la` "Nhu+~ng
ma^?u chuye^.n... "). Sau ddo', ba'c che^' the^m bu't hie^.u Th. Lan,
cu~ng vo+"i mu.c ddi'ch cao ca? la` vie^'t ba`i tu+. khen nu+'c no+?.
Trong cuo^'n sa'ch na`y, Kie^`u Phong chi?
ho?i tha(m su+'c kho?e ba'c Ho^` va` chu'... Tra^`n Da^n Tie^n. Ca'c chu' kha'c
nhu+ Th. Lan ta.m tho+`i ddu+o+.c bo? qua, nhu+ng se~ co' nga`y Kie^`u Phong
gom chung la.i da^~n ra kho ddo^` nghe^`, du.ng cu. o+? sau nha`, pha't cho
mo^~i chu' mo^.t ca'n bu'a. Anh na`o cu~ng se~
co' pha^`n ca?, ddu+`ng so^'t ruo^.t.
Ma(.t Na. Ro+'t DDe^`u DDe^`u
Ba'c Ho^` la` ngu+o+`i ham ho.c, ham vie^'t. Ca? hai ddu+'c ti'nh
a^'y dde^`u to^'t, dde^`u dda'ng khuye^'n khi'ch. Chi? ke.t chu't ddi?nh la`
ba'c co' ta^.t u+a ta'y ma'y. Khi ddo.c, vo+' ddu+o+.c ca^u va(n lo+`i hay y'
dde.p, ngu+o+`i be`n ma('t la ma`y le't, nhi`n tru+o+'c ngo' sau kho^ng tha^'y
co' ai canh chu+`ng la` ra tay cho^m lie^`n. Ma^'y ddu+'a a(n ca('p xe ho+i
mang "ha`ng" ve^` co`n chi.u kho' so+n phe^'t, ca.o su+?a cho
ma^'t da^'u ti'ch. Ba'c Ho^` cu?a ca'c ddo^`ng chi' thi` ha`nh nghe^` cho^m
danh ngo^n mo^.t ca'ch lu+o+`i bie^'ng ho+n nhie^`u. Va(n chu+o+ng, lo+`i no'i
cu?a ngu+o+`i xu+a, ba'c kho^ng chi.u su+?a ddo^?i, cu+' dde^? nguye^n nu+o+'c
so+n la'ng coo'ng tri`nh la`ng, la'i cha.y kho+i kho+i\. The^' ne^n ngu+o+`i ta
mo+'i ba('t qua? tang nhu+~ng ca^u ba'c Ho^` no'i gio^'ng he^.t ca^u no'i cu?a
ca'c danh nha^n, hoa(.c lo+`i sa'ng ta'c mo+'i toanh no'ng ho^?i cu?a ba'c, xem
la.i thi` dda~ cu~ ha`ng the^' ky?, dda~ ddu+o+.c cu. Kho^?ng cho cha`o ddo+`i tu+` xu+a ro^`i.
Ca'c ddo^`ng chi' cha'u ba'c Ho^` co' anh
cu~ng bie^'t ngu+o+.ng, be~n le~n gia?i thi'ch mo^.t ca'ch ra^'t
"lo^-gi'ch" xa~ ho^.i chu? nghi~a ra(`ng: "DDa^y chi? la`
tru+o+`ng ho+.p chi' lo+'n ga(.p nhau". Chi' lo+"n cu?a ba'c chu'ng
to^i co' he.n vo+'i chi' lo+'n cu?a cu. Kho^?ng. Cha(?ng may ba'c bi. ke.t xe,
dde^'n cho^~ he.n ho+i tre^~. Ngu+o+`i Vie^.tnam mi`nh vo^'n gio+` cao su,
tre^~ co' nga`n na(m nha(`m nho` gi` ma` qui' tha^`y di ta?n cu+' cu+o+`i
dde^?u hoa`i. Nhu+ng ddo' la` chuye^.n se~ ddu+o+.c no'i o+? cuo^'n sa'ch
kha'c, khi Kie^`u Phong co' thi` gio+` nhi`n la.i toa`n bo^. ta'c pha^?m lo+'n
be' cu?a ba'c Ho^`. DDa^y chi? so+ so+ va`i ddu+o+`ng dde^? ddo.c gia? la`m
quen vo+'i ca'c tho'i hu+ ta^.t xa^'u cu?a ba'c va^.y tho^i.
Khi ddo.c sa'ch thi` ho+i co' ta^.t xa^'u
nhu+ng trong ddi.a ha.t sa'ng ta'c, co^ng ba(`ng ma` no'i, ba'c Ho^` ddu+a ra
ddu+o+.c nhu+~ng sa'ng kie^'n ddo^.c dda'o, mo+'i la.. Ne^'u kho^ng bi. ca'i
ta^.t cho^m chi~a no' ha.i, pha?i tu+. tu'c tu+. cu+o+`ng thi` ba'c cu~ng
du+.ng co+`, gio'ng tro^'ng du+.ng le^n ddu+o+.c mo^.t tru+o+`ng pha'i kho^ng
gio^'ng ai : Tru+o+`ng pha'i va(n chu+o+ng ma(.c a'o thu.ng tu+. va'i mi`nh.
Cuo^'n "Nhu+~ng ma^?u
chuye^.n..." ddu+o+.c in to+'i, in lui cho toa`n da^n ho.c ta^.p.
Mo+'i dda^y, Ha`no^.i mo+'i chi'nh thu+'c co^ng bo^' Tra^`n Da^n Tie^n, Th. Lan chi'nh la`
ba'c Ho^`. Tha^.t ra, cha? ca^`n Ha`no^.i chi'nh thu+'c xa'c nha^.n, chi? ca^`n
ddo.c va`i trang, ngu+o+`i di ta?n buo^`n bie^'t ngay te^n thu+.c cu?a ta'c
gia?.
Xin
mo+`i qui' vi. ddo.c trang dda^`u cuo^'n "Nhu+~ng ma^?u chuye^.n...
":
"Nhie^`u
nha` va(n, nha` ba'o Vie^.t nam va` ngoa.i quo^'c muo^'n vie^'t tie^?u su+?
cu?a vi. chu? ti.ch nu+o+'c Vie^.t nam da^n chu? co^.ng ho`a, nhu+ng ma~i
dde^'n nay, chu+a co' ngu+o+`i na`o tha`nh co^ng. Nguye^n nha^n ra^'t gia?n
ddo+n : chu? ti.ch Ho^` chi' Minh kho^ng muo^'n nha('c la.i tha^n the^' cu?a
mi`nh.
Nga`y
2-9-45, la^`n dda^`u tie^n to^i tro^ng tha^'y Ho^` chu? ti.ch. DDo' la` mo^.t
nga`y li.ch su+?. Nga`y ho^m a^'y, ddu+'ng tru+o+'c ra^'t ddo^ng qua^`n chu'ng
hoan ho^ nhie^.t lie^.t, Ho^` chu? ti.ch trang nghie^m ddo.c ba?n Tuye^n ngo^n
ddo^.c la^.p cu?a nu+o+'c Vie^.tnam da^n chu? co^.ng ho`a.
Nga`y
thu+' hai to^i vie^'t tho+ xin phe'p ddu+o+.c ga(.p Ho^` chu? ti.ch. NGAY CHIE^`U
HO^M A^'Y, to^i ra^'t sung su+o+'ng tie^'p ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i cu?a Ho^`
chu? ti.ch vie^'t nhu+ the^' na`y:
"Nga`y
mai 7 gio+` 30 mo+`i chu' dde^'n
ky' te^n : Ho^` chi' Minh".
Thu+ tra? lo+`i cho'ng, no^.i dung thu+
gia?n ddo+n va` gio+` he.n ga(.p so+'m khie^'n cho to^i ra^'t ba(n khoa(n... " (trang 5).
Mo+'i ddo.c dde^'n dda^y, 19 ha`ng, chu+a
ddu+o+.c mo^.t trang, ta dda~ co' to+'i hai di.p bie^'t Tra^`n Da^n Tie^n
chi'nh la` ba'c, dda~ co' chu+'ng co+' ve^` su+. gia? do^'i lo^' bi.ch cu?a ba'c,
dda~ ba('t qua? tang ba'c ddang len le'n ddeo ma(.t na. ngo^`i ho^` ho+?i
vie^'t va(n bo^'c tho+m chi'nh mi`nh.
Chu+'ng co+' thu+' nha^'t : ca^u mo+?
dda^`u cuo^'n sa'ch dda~ co' hai chu+~ du`ng kho^ng chi?nh. "Nhie^`u
nha` va(n nha` ba'o VN va` ngoa.i quo^'c muo^'n vie^'t... nhu+ng ma~i dde^'n
nay chu+a co' ngu+o+`i na`o THA`NH CO^NG". Chu+~ "tha`nh
co^ng" o+? dda^y mo+ ho^`. Ho. muo^'n vie^'t nhu+ng chu+a thu+.c hie^.n
ddu+o+.c, chu+a la`m ddu+o+.c hay dda~ vie^'t ve^` tie^?u su+? ba'c ro^`i,
nhu+ng bo^'c ba'c chu+a ddu? tho+m ne^n sa'ch kho^ng tha`nh co^ng?
DDo' la` mo^.t lo^~i nho?, kho^ng dda'ng
ke^?, nhu+ng khi no' ddu+o+.c vie^'t, ddu+o+.c in trong mo^.t nu+o+'c dda^`y
nho'c va(n no^, thi` no' to^' ca'o ra(`ng ta'c gia? o+? ca'i vi. the^' ma` co'c
anh va(n no^ na`o da'm phe^ bi`nh, su+?a chu+~a. Va(n no^ chi? co' ca'i to^.i
la` do^`n ca? cuo^.c ddo+`i, chi' hu+o+'ng, su+'c lu+.c va`o su+. nghie^.p
na^ng bi ne^n ngu+o+`i ngo+.m, va(n chu+o+ng lu'c na`o cu~ng do+ da'y, to^`i
ta`n. Nhu+ng kha? na(ng su+? du.ng chu+~ Vie^.t, kha? na(ng vie^'t cu?a ho.
dde^`u thuo^.c loa.i kha' ca?, kho^ng ma^'y khi pha.m nhu+~ng lo^~i "chu+a
sa.ch nu+o+'c ca?n". Gia? thu+? Tra^`n Da^n Tie^n ddu'ng la` mo^.t va(n
no^ tre? tuo^?i ma` vie^'t la'ch nhu+ the^' thi` ca'c va(n no^ dda`n anh se~
ghe` vo+~ dda^`u ngay. Dda`n anh To^' Hu+~u su+'c ma^'y ma` dde^? cho mo^.t ke?
na^ng bi tay mo+, du`ng chu+~ co`n chu+a vu+~ng nhu+ Tra^`n Da^n Tie^n gia
nha^.p ddo^.i ngu~.
Va(n chu+o+ng Tra^`n Da^n Tie^n du` la.ng
qua.ng cu~ng kho^ng bi. che^ bo+?i vi` no' la` va(n ba'c.
Nhu+ng
va(n ta`i chu+a ha.i ba'c a'c lie^.t ba(`ng tri' tu+o+?ng tu+o+.ng va` tri'
nho+' cu?a ba'c.
Chu+'ng
co+' thu+' hai na(`m trong mo^.t ca^u va(n dda~ ddo^.t ngo^.t la`m ro+'t ma(.t
na. Tra^`n Da^n Tie^n, pho+i ma(.t ba'c ra a'nh sa'ng vo+'i nguye^n ca? ra^u
ria:
"Nga`y
thu+' hai to^i vie^'t thu+ xin phe'p ddu+o+.c ga(.p Ho^` chu? ti.ch. NGAY
CHIE^`U HO^M A^'Y, to^i ra^'t sung su+o+'ng tie^'p ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i...
" (trang 5).
O+?
dda^y, kho^ng co' chuye^.n gu+?i thu+ tay vi` chu' Tra^`n Da^n Tie^n kho^ng mo^
ta? chuye^.n a^'y. Kie^`u Phong ngo+` ra(`ng chu' Tie^n dda~ nho+` bu+u ddie^.n
My~ gu+?i tho+ cho Chu? ti.ch thi` mo+'i nhanh khie^'p the^'. Nhu+ng ho?i la.i gia'm
ddo^'c bu+u ddie^.n San Diego, ddu+o+.c tra? lo+`i :"He^. tho^'ng bu+u
ddie^.n to^'i ta^n cu?a My~ cu~ng chi? co' the^? giao thu+ va`o nga`y ho^m sau,
nghi~a la` qua mo^.t dde^m mo+'i to+'i tay ngu+o+`i nha^.n".
Bu+u
ddie^.n My~ na(m 1988 dda~ kho^ng la`m vie^.c nhanh ba(`ng bu+u ddie^.n nha`
nu+o+'c xa~ ho^.i chu? nghi~a va`o nga`y 3 tha'ng 9 na(m 1945. Nga`y ddo', co'
chu' Tra^`n Da^n Tie^n gu+?i thu+ cho Ho^` chu? ti.ch buo^?i sa'ng, buo^?i
chie^`u nha^.n ddu+o+.c thu+ tra? lo+`i! Gia? thu+? ra(`ng bu+u ddie^.n nha`
nu+o+'c ta nga`y a^'y dda~ thu+.c hie^.n ddu+o+.c phe'p la. thi` ca'i su+. chu'
Tie^n nha^.n ddu+o+.c thu+ ho^`i a^m, he.n ga(.p ca^'p ky` ngay buo^?i chie^`u
cu`ng nga`y cu~ng co' nhie^`u cho^~ tu+'c cu+o+`i. Coi bo^. ba'c kho^ng co' vie^.c
gi` la`m, ddang ngo^`i ve^u ra ne^n vu+`a nha^.n ddu+o+.c thu+ cu?a mo^.t
kha'ch mo^. ddie^.u la` vo^` la^'y tra? lo+`i ngay, cho ga(.p mi`nh ngay. Ne^'u
co' mo^.t so^' ngu+o+`i ho+i ddo^ng cu~ng muo^'n ga(.p ba'c, chu' Tra^`n Da^n
Tie^n cha('c pha?i cho+` la^u, i't nha^'t la^u ba(`ng mo^.t be^.nh nha^n trong
pho`ng ma.ch ba'c si~, chu+' dda^u ddu+o+.c ba'c chu.p giu+.t vo^` va^.p a'c
lie^.t co+~ ddo'. Ca?nh ba'c Ho^` vo^` chu' Tie^n la`m Kie^`u Phong lie^n
tu+o+?ng to+'i ca?nh chi. em ta ddang e^' khu+'a la.i tha^'y anh kha'ch so^.p
Thu'c Sinh ta` ta` dde^'n na.p ma.ng.
Du` sao,
nhu+~ng bi' a^?n a^'y cu~ng co' lo+`i gia?i thi'ch o^?n tho?a: lo^~i cha(?ng
pha?i o+? chu' Tra^`n Da^n Tie^n vie^'t nha?m, kho^ng pha?i vi` bu+u ddie^.n
nha` nu+o+'c ta na(m 1945 la`m phe'p la., ma` vi` ba'c gu+?i thu+ cho chi'nh
mi`nh ne^n thu+ qua tu+` la.i cu+' nhanh nhu+ cho+'p. Chu+a vie^'t ddu+o+.c
mo^.t trang, ba'c dda~ dda~ng tri' que^n ba(~ng ma^'t ra(`ng mi`nh ddang gia?
la`m Tra^`n Da^n Tie^n dde^? na^ng bi chi'nh mi`nh.
Cu~ng
chu+a qua' mo^.t trang, chu' Tra^`n Da^n Tie^n dda~ bi. ba'c xu+? te^., bo?
que^n the^ tha?m. Ca'i thu+ cu?a ba'c, ddu+o+.c chu' in la.i tu+`ng chu+~,
ddo'ng ngoa(.c ke'p ca^?n tha^.n, la.i chi? vo?n ve.n co' va`i do`ng: "Nga`y
mai 7 gio+` 30 mo+`i chu' dde^'n. Ky' te^n: Ho^` chi' Minh". Ngu+o+`i
gu+?i thi` ca? chu+~ ky' ddu+o+.c ghi ro~ co`n ke? nha^.n thi` kho^ng ddu+o+.c
ba'c nha('c to+'i ho. te^n, du` chi? la` ca'i te^n tra^`n xi` nhu+ "chu'
Tie^n" cha(?ng ha.n.
Ba'c Kho^ng Muo^'n
Tre^n ddo+`i co' ke? kho^ng chi.u
bo? lo+~ ba^'t cu+' co+ ho^.i na`o co' the^? tu+. khen. Ba'c Ho^` ho+n ddo+`i
nhie^`u, chu+a co' co+ ho^.i ba'c va^~n tu+. khen ddu+o+.c. Vu+`a xi` ra mo^.t
ca^u he.n: "Nga`y mai mo+'i chu' dde^'n", hoa`n toa`n ta^`m
thu+o+`ng, kho^ng co' gi` ghe^ go+'m, cao sie^u, va^.y ma` ba'c dda~ ba('t chu'
Tie^n pha?i ro^'i ri't bo^'c tho+m ra(`ng: "Thu+ tra? lo+`i cho'ng,
no^.i dung gia?n ddo+n...".
Me. kie^'p, bo^'c kie^?u ddo' thi` tre^n
the^' gio+'i, mo^~i nga`y co' nhie^`u trie^.u ngu+o+`i dda'ng ddu+o+.c khen
chi? vi` ho. cu~ng vie^'t ra nhu+~ng ca'i gia^'y he.n. Gia^'y he.n cu?a anh cha
ca(ng chu' kie^'t na`o ma` cha(?ng "no^.i dung gia?n ddo+n...".
Kho^ng nhu+~ng the^', gia^'y he.n cu?a thie^n ha. co`n dda^`y ddu?, li.ch su+. ho+n
vi` co' ghi te^n ngu+o+`i nha^.n dda`ng hoa`ng. Co`n gia^'y he.n cu?a ba'c,
xe't ky~ la.i tha^'y thie^'u dda^`u thie^'u dduo^i, lo+~ no' ro+'t va`o tay
chu' Gia'p, chu' DDo^`ng hay ddu+o+.c gu+?i lo^.n va`o nha` chu' Tru+o+`ng
Chinh thi` ca'c chu' a^'y cu~ng se~ nha`o to+'i tri`nh die^.n ba'c ddu'ng 7
gio+` 30 sa'ng mai cu`ng vo+'i chu' Tie^n! Thu+ he.n thie^'u so't, vo+' va^?n
dde^'n the^' ma` vu+`a vie^'t xong ba'c dda~ buo^ng bu't, ddeo ma(.t na. Tra^`n
Da^n Tie^n va`o ro^`i ha? he^ tho` tay xuo^'ng ti`m... bi\.
Ba'c la.i to? ra thie^'u kie^n nha^~n,
tha^'y lo+`i khen ngo+.i la` pha?i vo^` ngay. Ba'c co' the^? chie^'n dda^'u
tru+o+`ng ky`, li` lo+.m nu+o+'ng ha`ng trie^.u ngu+o+`i trong chie^'n tranh...
kho^ng so^'t ruo^.t. Nhu+ng co' co+ ho^.i ddu+o+.c khen thi` nha^'t ddi.nh ba'c
cha(?ng chi.u cho+`.
Xin ddo.c la.i ca^u va(n cu?a ba'c: "Nga`y
ho^m a^'y, ddu+'ng tru+o+'c ra^'t ddo^ng qua^`n chu'ng HOAN HO^ NHIE^.T LIE^.T,
Ho^` chu? ti.ch trang nghie^m ddo.c ba?n Tuye^n ngo^n ddo^.c la^.p... ".
Ngu+o+`i bi`nh ti~nh, kie^n nha^~n se~ vie^'t la`: "... ddu+'ng
tru+o+'c qua^`n chu'ng, Ho^` chu? ti.ch ddo.c ba?n Tuye^n ngo^n ddo^.c la^.p
va` ddu+o+.c hoan ho^ nhie^.t lie^.t". Cho+` chu't xi'u tho^i, na`o
co' la^u la gi`, ddo+.i chu? ti.ch ddo.c xong ngu+o+`i ta se~ hoan ho^ nhie^.t
lie^.t cho no' ddu'ng thu+' tu+. tho+`i gian va` ddo+~ o^`n a`o, lo^.n xo^.n.
Nhu+ng ba'c Ho^` cu+' tha^'y "qua^`n chu'ng" la` ca^`m lo`ng kho^ng
dda^.u, ga(.p qua^`n chu'ng la` ba'c ba('t ho. hoan ho^ nhie^.t lie^.t ngay
tu+'c kha('c.
Nhu+~ng so+ so't a^'y dda~ to^' ca'o mo^.t
so^' ba?n ti'nh cu?a ba'c. So+ so't ha~y ta.m coi la` nho? va` ta^.t xa^'u
chu+a tra^`m tro.ng la('m. Nhu+ng cu~ng chi? mo+'i vie^'t trang dda^`u ba'c
dda~ dde^? lo^. ca'i ti'nh xa.o ke ra. Ba'c vie^'t: "Chu? ti.ch Ho^`
chi' Minh kho^ng muo^'n nha('c la.i tha^n the^' mi`nh".
Kho^ng muo^'n nha('c la.i tha^n the^' ma`
tu+. mi`nh ngo^`i vie^'t ca? mo^.t cuo^'n sa'ch bo^'c tho+m mi`nh, bi.a dda(.t
phe't la'c dde^? na^ng bi mi`nh to^'i dda, "kho^ng muo^'n" kie^?u
na`y ho+i la. ! Ca^u a^'y, dda'ng le~ pha?i ddu+o+.c vie^'t nhu+ the^' na`y:
"Chu? ti.ch Ho^` chi' Minh kho^ng muo^'n... ddu+'a kha'c vie^'t ve^` tha^n
the^' cu?a ngu+o+`i. Chi'nh ngu+o+`i pha?i tu+. vie^'t la^'y, tu+. ca tu.ng,
tu+. tho^?i o^'ng ddu ddu?, tu+. na^ng bi thi` ngu+o+`i mo+'i ca?m tha^'y dda~
ddo+`i"!
Ba'c DDe.p Trai
Na`o chu'ng ta chi.u kho' ddo.c tie^'p:
"Sa'ng
4-9, 7 gio+` 25, to^i dde^'n dinh Chu? ti.ch. DDu'ng 7 gio+` 30, mo^.t ngu+o+`i
thanh nie^n dde^'n pho`ng kha'ch, le^~ phe'p no'i vo+'i to^i: "Ho^` chu?
ti.ch ddo+.i anh o+? pho`ng la`m vie^.c". Pho`ng la`m vie^.c cu?a Chu?
ti.ch la` mo^.t gian pho`ng ra^'t ro^.ng, mo^.t be^n co' nhie^`u cu+?a so^?
lo+'n.
Trong
pho`ng co' mo^.t ca'i ba`n la`m vie^.c, mo^.t chie^'c giu+o+`ng, mo^.t tu?
sa'ch nho? ke^ sa't va`o tu+o+`ng, va` hai ba`n nho? cu?a hai thu+ ky'. Phi'a tre^n lo` su+o+?i, co' mo^.t lo. hoa. DDa^'y la` ta^'t
ca? nhu+~ng ddo^` trong pho`ng la`m vie^.c, kho^ng co' mo^.t thu+' trang tri'
gi` kha'c.
Ho^` chu? ti.ch THU+O+`NG MA(.C bo^.
qua^`n a'o kaki, ddi gia^`y va?i dden" (trang 6).
Chu'ng ta mo+'i o+? pha^`n dda^`u trang
thu+' hai (trong sa'ch la` trang 6 vi` 4 trang dda^`u da`nh cho nhan sa'ch va`
nhu+~ng thu? tu.c li?nh ki?nh), chu+a ddi xa dde^'n mo^.t trang ru+o+?i, ta
dda~ ba('t ga(.p ba'c dde^? ro+'t ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n la^`n thu+' ba.
Chu' Tie^n leo le?o ke^? ra(`ng la^`n
dda^`u tie^n chu' tha^'y ba'c Ho^` la` nga`y 2 tha'ng 9. Sa'ng 4 tha'ng 9 chu'
mo+'i ga(.p ba'c la^`n thu+' hai va^.y ma` chu' dda~ bie^'t "Ho^` chu?
ti.ch THU+O+`NG MA(.C...". Ne^'u ba'c cu+' phi.a dda.i Tra^`n Da^n
Tie^n la` mo^.t thu+' li'nh ca^.n ve^., chuye^n lo ddie^'u ddo'm cho ba'c thi`
ddo+~ lo^. ta^?y. DDa(`ng na`y ba`y dda(.t "tha^n the^'" chu' Tie^n
la` ngu+o+`i xa la., mo+'i ga(.p... dde^? ro^`i chu' a^'y phom phom ke^? ba'c
thu+o+`ng ma(.c a'o na`y, thu+o+`ng ddi gia^`y kia, tho^ng tha.o cu+' nhu+...
chi'nh ba'c va^.y. DDa^`u chu+a ki.p da^'u ca'i dduo^i dda~ tho` ra ve va^?y
loa.n le^n, tro^ng kho^ng ra la`m sao ca?.
Ba^y gio+` dde^'n khoa?n ba'c ta? dung
nhan cu?a chi'nh mi`nh. Ba'c vie^'t:
"To'c
ngu+o+`i dda~ hoa ra^m, tra'n ro^.ng va` cao, ddo^i ma('t sa'ng ngo+`i, mu~i
tha(?ng... "
Go+'m!
Ba'c tha^'y ba'c ba?nh trai dde^'n the^' thi` ba'c si me^ ba'c la` ddu'ng qua'
ro^`i. Khu'c sau, pha?i ta? to+'i ma`u da, ba'c ho+i ke.t vi` da ba'c "nga(m
nga(m dden...". Phi.a la` no' tra('ng tre?o ho^`ng ha`o thi` lo^.
lie^~u qua', so+. ca'c cha'u cu+o+`i, ba'c dda`nh pha?i nha^.n la` mi`nh dden. Nhu+ng la.i e nha^.n nhu+ the^' no' ho+i xi' giai ddi,
ba'c vo^.i va~ the^m:
"Da nga(m nga(m dden khie^'n ta nghi~
dde^'n su+o+ng gio' da~i da^`u trong ru+`ng sa^u va` nhu+~ng no^~i gian kho^?
cu?a chie^'n tranh du ki'ch..." (trang
6).
Nho+` ba'c Ho^` ti'! Su+o+ng gio' da~i
da^`u thi` dden nhu+ng "trong ru+`ng sa^u" thi` la.i chi? xanh
mu+o+'t hoa(.c va`ng ra chu+' dda^u co' dden. Ca'i khoa?n chie^'n tranh du
ki'ch la.i ca`ng xa su+. dden ddu?i nu+~a vi` dda'nh du ki'ch la` chuye^.n cu?a
nhu+~ng ke? theo ba'c, co`n chi'nh ba'c quanh qua^?n chie^'n dda^'u da^`u da~i
gio' su+o+ng trong nhu+~ng ca'i hang kie^?u nhu+ hang Pa('c Bo' va^.y tho^i.
Kho^ng ai tra'ch ba'c chuye^.n o+? ru ru' trong hang dde^? ddie^`u khie^?n
cuo^.c chie^'n, nhu+ng o+? cho^~ an toa`n nhu+ the^' ma` cu~ng ddo`i co' ma`u
da dden ra'm na('ng cu?a ca'c chie^'n si~ gio' su+o+ng thi`... tham lam qua'.
Ca'i pha^`n "tra'n cao, mu~i
tha(?ng, ma('t sa'ng ngo+`i..." ba'c dda~ vo^` he^'t, xi' he^'t, lu~
dda`n em thu+.c su+. la`m du ki'ch co' ti' da nga(m nga(m dden phong tra^`n
dde^? la^'y le vo+'i dda`o, ba'c cu~ng cho^m luo^n. DDa~ tham lam, ba'c co`n
to? ra i'ch ky? qua' su+'c. Khi tu+. mo^ ta? mi`nh ba?nh trai nhu+ the^', ba'c
co'c the`m nghi~ dde^'n nhu+~ng co^.ng su+. vie^n dda('c lu+.c, nhu+~ng chu' em
ddo^`ng chi' ho+i xa^'u trai: thi' du. nhu+ chu' DDo^`ng ve^`u. Trong khi ba'c
"mu~i tha(?ng, ma('t sa'ng" thi` chu' a^'y mu~i ve.o, mo^i da^`y
co^`m co^.m. Ba'c ca`ng khoe mi`nh dde.p giai thi` chu' DDo^`ng ve^`u ca`ng
buo^`n duye^n tu?i pha^.n du+~ la('m. Con ngu+o+`i ddi la`m ca'ch ma.ng dda^u
co' ca^`n be^` ngoa`i hoa la' ca`nh nhu+ ma^'y anh ddo'ng tuo^`ng ca?i lu+o+ng.
La`m chi ma` hue^nh hoang du+~ tha^`n va^.y cho lu~ dda`n em no' the^m ddau
ddo+'n pha^.n nghe`o!
Ba'c Khie^m To^'n Nhu+o+`ng A^'y
Sau khi dde^? ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n ro+i lo^.p bo^.p ma^'y
la^`n, ba'c cho+.t ti?nh la.i va` nho+' ra tro` cho+i pha^n tha^n cu?a mi`nh.
Ba'c mo^ ta? tie^'p:
"To^i
bu+o+'c va`o pho`ng ki'nh ca^?n cha`o. Chu? ti.ch ddu+'ng da^.y ba('t tay to^i
va` mo+`i ngo^`i tru+o+'c ba`n la`m vie^.c. Tru+o+'c he^'t, ngu+o+`i ho?i tha(m
su+'c kho?e cu?a tha^`y me. to^i va` sau mo+'i no'i: "To^i co' the^? giu'p
chu' vie^.c gi` na`o ?". To^i no'i
ro~ mu.c ddi'ch cu?a to^i. Chu? ti.ch chu' y' nghe. Sau khi to^i no'i xong,
ngu+o+`i cu+o+`i va` dda'p:
"Tie^?u
su+?. DDa^'y la` mo^.t y' kie^'n hay. Nhu+ng hie^.n nay co`n nhie^`u vie^.c
ca^`n thie^'t ho+n. Ra^'t nhie^`u ddo^`ng ba`o ddang ddo'i kho^?. Sau ta'm
mu+o+i na(m no^ le^., nu+o+'c ta bi. ta`n pha', ba^y gio+` chu'ng ta pha?i xa^y
du+.ng la.i. Chu'ng ta ne^n la`m nhu+~ng co^ng vie^.c he^'t su+'c ca^`n ki'p
ddi dda~!" (trang 6).
Ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n la.i ro+'t ca'i ki.ch.
Bo+?i vi` tre^n ddo+`i na`y, ne^'u co' mo^.t te^n Tra^`n Da^n Tie^n tha^.t ma`
te^n a^'y mo+'i ga(.p ba'c la^`n dda^`u dda~ kho+` kha.o ngu si dde^'n ddo^.
ddo`i vie^'t tie^?u su+? ca tu.ng ngu+o+`i thi` la`m sao no' co' the^? so^'ng
so't ra kho?i dinh chu? ti.ch. Bo.n va(n no^ chuye^n nghie^.p cu?a ba'c se~ bu?a
va^y ha`ng ha`ng lo+'p lo+'p ddo'n ca^.u Tra^`n Da^n Tie^n o+? co^?ng dinh ma`
bi.ch cho ca^.u mo^.t tra^.n to+i bo+`i hoa la' vi` ca^.u ca? gan ti'nh tranh
"gio'p" cu?a chu'ng no'. Sau bao tha'ng nga`y gian kho^? ddi theo
ba'c chie^'n dda^'u, chu'ng dda~ tha`nh va(n no^ ddu+o+.c bie^n che^', chu'ng
dda~ ddu+o+.c dda?ng ca^'p cho du.ng cu. ha`nh nghe^` la` nhu+~ng ca'i o^'ng
ddu ddu? ra^'t to\. Ddu+'a na`o cu~ng cha^'p cho+'i mong ngo'ng co' nga`y
ddu+o+.c vinh du+. ke^ o^'ng cu?a mi`nh va`o ro^'n ba'c ma` tho^?i, nay co'
tha(`ng tay mo+ o+? dda^u nha`o to+'i ddo`i de.p nhu+~ng va(n no^ nha` nghe^`,
va(n no^ co' chu+'c sa('c, dde^? da`nh ca'i ro^'n cu?a ba'c thi` dda^u co'
the^? dde^? cho no' so^'ng so't ddu+o+.c.
Ve^` vie^.c thu+.c hie^.n cuo^'n tie^?u su+?, ba'c ba?o:
"Ddo^`ng ba`o ddang ddo'i kho^?, co' nhie^`u vie^.c ca^`n ki'p pha?i la`m
tru+o+'c. Ha~y ga'c ca'i y' vie^'t tie^?u su+? ba'c la.i, v.v..."
Vu+`a
pha'n nhu+ the^' xong, ba'c la.i nha(.t ca'i ma(.t na. Tra^`n Da^n Tie^n
du+o+'i dda^'t le^n, ddeo va`o, na^ng bi tie^'p:
"Mo^.t
ngu+o+`i nhu+ Ho^` chu? ti.ch cu?a chu'ng ta, vo+'i DDU+'C KHIE^M TO^'N
NHU+O+`NG A^'Y va` ddu+o+ng lu'c be^` bo^.n bao nhie^u co^ng vie^.c la`m sao
co' the^? ke^? la.i cho to^i nghe bi`nh sinh cu?a ngu+o+`i ddu+o+.c".
Ne^'u
ba'c bie^'t to^n tro.ng lo+`i ba'c no'i thi` cuo^'n sa'ch "Nhu+~ng
ma^?u chuye^.n..." kho^ng bao gio+` ddu+o+.c vie^'t. Bo+?i vi` tu+`
nga`y 4-9-1945 cho to+'i lu'c ca'c cha'u khie^ng ba'c ra qua?ng tru+o+`ng Ba
Ddi`nh, co' lu'c na`o he^'t ca?nh "ra^'t nhie^`u ddo^`ng ba`o ddang ddo'i
kho^?" hay co' khi na`o ba'c he^'t "nhu+~ng co^ng vie^.c ca^`n
ki'p" dda^u. Kie^n cu+o+`ng ru+o+'c cho ddu+o+.c chu? nghi~a Co^.ng
sa?n ve^` chu.p le^n dda^`u da^n to^.c, ho^ ha`o mo^.t nu+?a nu+o+'c ddem su'ng
o^'ng ddi ta`n sa't e'p nu+?a kia va`o cuo^.c ddo+`i ddo'i ra'ch... nhu+~ng
co^ng tri`nh a^'y dda^u co' lu'c na`o cho phe'p ba'c ddu+o+.c ra?nh rang. Dda~
be^` bo^.n co^ng vie^.c la.i co`n co' "ddu+'c khie^m to^'n nhu+o+`ng
a^'y" nghi~a la` ra^'t the.n khi pha?i tu+. dde^` cao mi`nh... ba'c
se~ kho^ng chi.u ke^? tie^?u su+? cho ai, no'i chi dde^'n vie^.c tu+. vie^'t
ra.
May thay
cho ne^`n va(n chu+o+ng ha`i hu+o+'c, tie^'u la^m cu?a da^n to^.c, ba'c ddo^'i
xu+? vo+'i nhu+~ng lo+i` no'i cu?a chi'nh ba'c gio^'ng he^.t nhu+ ma^'y ca'i
hie^.p ddi.nh, ho`a u+o+'c, le^.nh ngu+ng ba('n Te^'t Ma^.u Tha^n ma` ba'c dda~
ky' ke^'t, hu+'a he.n... nghi~a la` vi pha.m lia chia. Hie^.p u+o+'c ky' ro^`i
ba'c vi pha.m ngay lu'c chu+a ra'o mu+.c. Lo+`i ba'c pha'n thi` bi. vi pha.m ngay
tu+` lu'c ddang... vie^'t ra !
Ca'i
vie^.c ba'c ngo^`i ca^`m bu't vie^'t nhu+~ng ca^u va(n Tra^`n Da^n Tie^n dde^?
tu+. ca tu.ng dda~ nhu+ mo^.t ba`n tay va? bo^m bo^'p va`o ca'i mo^`m hue^nh
hoang ra(`ng ba'c co' nhie^`u vie^.c ca^`n ki'p, ba'c khie^m to^'n, ba'c ba^.n
lo cho ddo^`ng ba`o ddo'i kho^? kho^ng co' thi` gio+` khoe tie^?u su+?, v.v...
Tu+.
mi`nh ca^`m bu't khoe tie^?u su+?, bo^'c tho+m chi'nh mi`nh ro^`i cu`ng lu'c
la.i nu+'c no+? ca ngo+.i ra(`ng mi`nh la` ngu+o+`i qua' khie^m to^'n, qua'
ba^.n lo cho da^n ddo'i kho^ng muo^'n bo? thi` gio+` va`o vie^.c ke^? tie^?u
su+?... Co^? kim, Ddo^ng Ta^y kho' kie^'m ddu+o+.c
anh cha`ng na`o a(n gian no'i do^'i, lo^' bi.ch dde^'n the^'.
O
O O
Mo+'i ddo.c chu+a he^'t ba trang sa'ch
cu?a ba'c chu'ng ta dda~ tha^'y hie^.n ra ra`nh ra`nh tru+o+'c ma('t cha^n dung
mo^.t con ngu+o+`i the`m thuo^`ng lo+`i ca tu.ng, kho^ng chi.u tho?a ma~n vo+'i
ca'c ky~ thua^.t na^ng bi to^'i ta^n cu?a mo^.t ddo^.i ngu~ va(n no^ na^ng
kho?e nha^'t the^' gio+'i, mo^.t con ngu+o+`i da'm la`m ca? nhu+~ng tro` tie^'u
la^m, ca` cho+'n nha^'t dde^? tho?a ma~n no^~i kha't khao ddu+o+.c xu+ng tu.ng,
mo^.t ngu+o+`i hoa`n toa`n vi` mi`nh ma` que^n... da^n, vi` trong khi da^n
chu'ng che^'t ddo'i, che^'t vi` chinh chie^'n thi` ba'c ngo^`i rung ddu`i ha?
he^ vie^'t sa'ch tu+. ca tu.ng mi`nh ta`i, tu+. ve~ mi`nh la` ma('t sa'ng, mu~i
tha(?ng, tra'n cao.
Vo+'i ba trang sa'ch ma` dda~ mo^ ta?
ddu+o+.c nga^`n a^'y chuye^.n, gu+?i dde^'n ddo^.c gia? nga^`n a^'y ddu+'c
ti'nh cao ca? cu?a ba'c, pha?i co^ng nha^.n la` va(n chu+o+ng ba'c Ho^` cu~ng
phong phu' la('m cho+' bo^..
Tre^n mo.i ddi.a ha.t, ba'c to? ra ra^'t
tu+. kie^u, tu+. ma~n. Lo+`i ba'c no'i ra la` cha^n ly', ha`nh ddo^.ng cu?a
ba'c kho^ng bao gio+` sai la^`m, ba'c la`m gi` cu~ng tha`nh co^ng, v.v... The^'
nhu+ng khi ddo.c to+'i trang 7 cuo^'n tie^?u su+? na`y chu'ng ta tha^'y co'
mo^.t co^ng vie^.c ba'c dda~ la`m vo+'i tinh tha^`n thie^'u tu+. tin. Ba'c ca?m
tha^'y mi`nh chu+a dda.t chi? tie^u va` ba'c ba(n khoa(n, ba`o chu+~a du+~
la('m. Cuo^'i trang 7, ba'c vie^'t:
"To^i cu~ng nha^.n ra(`ng trong
quye^?n na`y co`n thie^'u nhie^`u ddoa.n. Trong ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^`
chu? ti.ch, nhu+~ng ddoa.n a^'y pha?i cha(ng la` ra^'t quan tro.ng ? To^i
kho^ng the^? bie^'t, ddo^`ng tho+`i to^i cu~ng nghi~ ra(`ng : ngoa`i Ho^` chu?
ti.ch, thi` kho^ng ai co' the^? tra? lo+`i ddu+o+.c ca^u ho?i ddo'."
Ba^y gio+`, ta dda~ bie^'t Tra^`n Da^n
Tie^n chi'nh la` ba'c, ca^u va(n tre^n ca^`n ddu+o+.c su+?a la.i cho dda`ng
hoa`ng, ddu+'ng dda('n nhu+ sau:
"To^i cu~ng nha^.n ra(`ng trong
quye^?n na`y co`n thie^'u nhie^`u ddoa.n. Trong ddo+`i hoa.t ddo^.ng cu?a to^i,
nhu+~ng ddoa.n a^'y pha?i cha(ng la` ra^'t quan tro.ng ? To^i kho^ng the^?
bie^'t, ddo^`ng tho+`i to^i cu~ng nghi~ ra(`ng: ngoa`i to^i ra thi` kho^ng ai
co' the^? tra? lo+`i ddu+o+.c ca^u ho?i ddo'."
Ca^u va(n la?m nha?m tu+'c cu+o+`i a^'y
dda~ the^? hie^.n mo^.t tha?m ki.ch do ta^.t khoa'i ddu+o+.c na^ng bi ga^y ra\.
Dda^`u tie^n, ba'c che^ he^'t ca? ddo^.i ngu~ va(n no^, chi? tin o+? ta`i tu+.
ca ngo+.i. Nhu+ng mo+'i vie^'t va`i trang, ba'c teo. Ba'c so+. mi`nh se~ kho^ng
ca tu.ng mi`nh to+'i mu+'c. Ba'c pha?i tho`ng ca^u ddo' dde^? nha('n nhe
ddo^`ng ba`o, ddo^.c gia? ra(`ng:
"Cuo^'n
sa'ch na`y ca tu.ng ba'c chu+a ddu? dda^u nhe', ba'c Ho^` co`n nhie^`u ca'i hay
ho ta`i ba, ly ky` bi' ma^.t kha'c chu+a ddu+o+.c ke^? ra, ngu+o+`i vie^'t
sa'ch na^ng bi Tra^`n Da^n Tie^n na^ng chu+a to+'i dda^u\. Bi ba'c co`n
dda'ng... cao ho+n nhie^`u, v.v... ".
Nga`n
na(m mo^.t thuo+? mo+'i co' di.p tha^'y ba'c chu~n nha(.n nha^.n la` mi`nh co'
cho^~ co`n ye^'u ke'm, la`m chu+a dda.t chi? tie^u. Ddo^`ng ba`o ddo^? xo^ la.i
xem cho^~ ye^'u ke'm hie^'m hoi ddo' la` ca'i gi` thi` ho'a ra ba'c khie^m
to^'n thu' nha^.n ra(`ng: to^i kho^ng ddu? ta`i dde^? ca tu.ng to^i, to^i la`
con ngu+o+`i vi~ dda.i vu+o+.t ra kho?i ta^`m na^ng bi, ca ngo+.i cu?a chi'nh
to^i!
Tu+`
thu?a vua Hu`ng du+.ng nu+o+'c, tra?i qua li.ch su+? ha`ng nga`n na(m, chu'ng
ta chu+a tu+`ng ga(.p mo^.t con ngu+o+`i "Khie^m To^'n Nhu+o+`ng
A^'y"!
[pha^`n 2]
Ve^` go^'c ga'c, gia to^.c cu?a ba'c Ho^`, chu' Tra^`n da^n Tie^n vie^'t:
"Ho^` chu? Ti.ch sinh na(m 1980. Que^
ngu+o+`i o+? la`ng Kim Lie^n, huye^.n Nam DDa`n, ti?nh Nghe^. An (Trung bo^.).
Phu. tha^n ngu+o+`i la` mo^.t cu. Pho' ba?ng, nhu+ng gia ddi`nh ngu+o+`i la`
mo^.t gia ddi`nh no^ng da^n (trang 8).
Ta.i sao ba'c pha?i "nhu+ng gia
ddi`nh ngu+o+`i la` mo^.t gia ddi`nh no^ng da^n" thi` ai cu~ng bie^'t,
bo+?i vi` lu~ da^n con cu?a ba'c, ba'c truy dde^'n ba ddo+`i nha` chu'ng no'
dde^? ha`nh to^.i, cha? le~ o^ng chu? ti.ch la.i la` con cu?a mo^.t tay phong
kie^'n ha.ng na(.ng. The^' nhu+ng ta.i sao o^ng gia` ba'c la` Pho' ba?ng ma`
gia ddi`nh ba'c va^~n cu+' la` no^ng da^n thi` ba'c kho^ng chi.u no'i, kho^ng
gia?ng gia?i mo^.t lo+`i\. Cho^~ na`y chu' Tra^`n Da^n Tie^n ga(.p chuye^.n
kho' a(n, kho' no'i cha(ng?
Sau khi vie^'t mo^.t ca^u nga('n, ra^'t
bi' hie^?m ve^` o^ng bo^', ve^` gia ddi`nh mi`nh, ba'c ba('t dda^`u lo+` ti.t
ddi\. Ba'c xoay qua no'i chuye^.n o^ng... Phan DDi`nh Phu`ng, o^ng Hoa`ng Hoa
Tha'm, hai ngu+o+`i la~nh dda.o cuo^.c kha'ng chie^'n cho^'ng Pha'p.
Ngu+o+`i ddo.c, thoa.t dda^`u, kho^ng da'm
nghi~ la` ba'c la.c dde^`. Vu+`a nghe ba'c nha('c dde^'n o^ng gia` la.i tha^'y
ba'c ke^? lie^`n to+'i chuye^.n Phan DDi`nh Phu`ng, Hoa`ng Hoa Tha'm, ngu+o+`i
ddo.c cho+` ddo+.i ba'c ddu+a ra su+. lie^n he^. giu+~a o^ng bo^' va` hai nha^n
va^.t anh hu`ng na`y\. He`n ra thi` cu~ng co' mo^.t ma`n o^ng Pho' ba?ng ddi
theo pho` ta' ngu+o+`i la`m vie^.c lo+'n. To'm ta('t la` o^ng Pho' ba?ng co'
ddo'ng go'p ti' ti cho phong tra`o cho^'ng Ta^y\.
Nhu+ng kho^ng! Ca`ng ddo.c thi` ca`ng
tha^'y o^ng Pho' ba?ng bi. que^n luo^n. O^ng a^'y cha(?ng di'nh da'ng ti' ti
na`o dde^'n nhu+~ng chuye^.n nu+o+'c non. Tha`nh ti'ch cu?a tha^n phu. ba'c chi?
la` cu. Pho' ba?ng. He^'t ! O^ng Phan DDi`nh
Phu`ng, o^ng Hoa`ng Hoa Tha'm va` ca'c ngu+o+`i Vie^.t ye^u nu+o+'c kha'c
muo^'n xa? Tha^n cho^'ng Ta^y the^' na`o cu~ng ddu+o+.c, cu. Pho' ba?ng va^~n
bi`nh cha^n nhu+ va.i ddu+'ng be^n le^`. Trong ddoa`n qua^n kha'ng chie^'n
kho^ng he^` co' bo'ng da'ng cu..
Ba'c
Ho^` vie^'t: "Cu. (Phan DDi`nh Phu`ng) to^? chu+'c nhu+~ng pha^`n tu+?
tri' thu+'c va` no^ng da^n Trung bo^., la~nh dda.o ho. dda^'u tranh gian kho^?
cho^'ng bo.n xa^m lu+o+.c... Bo.n Pha'p ba('t no^ng da^n tu+` mu+o+`i ta'm
dde^'n na(m mu+o+i pha?i ddi phu\... Na(m 1907, la^`n dda^`u tie^n no^ng da^n
o+? ca'c ti?nh Trung bo^. no^?i da^.y cho^'ng thue^'."
Nga^`n a^'y chuye^.n, co' bie^'t bao
nhie^u co+ ho^.i cho cu. Pho' ba?ng ddo'ng go'p. The^' ma` cu. cha(?ng co'
ma(.t trong ddoa`n qua^n cu?a cu. Phan (du` cu. Pho' ba?ng vu+`a la` tri'
thu+'c vu+`a la` no^ng da^n). Trong dda'm
ngu+o+`i no^?i da^.y cho^'ng thue^' kho^ng co' cu., ma` cho dde^'n ca'i vie^.c
bi. Ta^y ba('t ddi phu cu. cu~ng lo.t so^? luo^n. The^' thi` khoe khoang
chuye^.n Pho' ba?ng ra la`m gi`? Tha` cu+' vie^'t: Ba'c sinh nga`y\...,
te^n bo^' ba'c:... , te^n me. Ba'c:... , la.i ddo+~ ngo+' nga^?n va` kho^ng
la`m ngu+o+`i ddo.c cho+` ddo+.i ma^'t co^ng.
Ca'ch
ha`nh va(n khoe khoang vo+' va^?n cu?a ba'c la.i co' ve? nhu+ nga^`m si? va?
o^ng bo^' ve^` to^.i cha(?ng ddo'ng go'p ddu+o+.c ca'i ti'ch su+. gi`. Ca`ng
ke^? tha`nh ti'ch chie^'n dda^'u anh du~ng cu?a ngu+o+`i kha'c, ba'c ca`ng la`m
no^?i ba^.t su+. tro^'ng ro^~ng, vo^ i'ch, thu+`a tha~i cu?a cuo^.c ddo+`i cu.
Pho' ba?ng no^ng da^n. Pha?i cha(ng ca'i y' tu+o+?ng dda^'u to^' cha me. dda~
nhen nhu'm trong dda^`u vi. chu? ti.ch nu+o+'c tu+` nga`y a^'y\?
Suo^'t
hai trang sa'ch, ba'c vie^'t ve^` tha`nh ti'ch cu?a ca'c cu. Phan DDi`nh Phu`ng, Hoa`ng Hoa Tha'm ro^`i Phan Chu
Trinh, Phan Bo^.i Cha^u\. Ba'c que^n mi`nh dde^? ca tu.ng ngu+o+`i kha'c ro^`i
cha(ng? Kho^ng dda^u\. DDe^'n o^ng gia` ba'c ma` co`n
bi. cho de vi` kho^ng ddo'ng go'p gi` cho su+. ve? vang cu?a ba'c, ca'c vi. Phan
DDi`nh Phu`ng, Hoa`ng Hoa Tha'm... dda^u co' the^? ddu+o+.c ca tu.ng kho+i
kho+i, vo^ vi. lo+.i nhu+ the^' ddu+o+.c. Ba'c chi.u ke^? tha`nh ti'ch cu?a ho.
cha(?ng qua chi? dde^? la`m mi`nh no^?i ba^.t the^m. DDe^'n trang 10, ba'c oang
oang khoe ra(`ng mi`nh kho^n ngoan, sa'ng suo^'t ho+n ca? bo^'n vi., ho+n tu+`
lu'c ba'c mo+'i mu+o+`i la(m tuo^?i!
Ba'c
vie^'t :
"DDo'
la` ti`nh tra.ng trong nu+o+'c va` ngoa`i nu+o+'c, khi Chu? ti.ch Ho^` chi'
Minh co`n la` ngu+o+`i thie^'u nie^n mu+o+`i la(m tuo^?i. Ngu+o+`i thie^'u
nie^n a^'y dda~ so+'m hie^?u bie^'t va` ra^'t ddau xo't tru+o+'c ca?nh tho^'ng
kho^? cu?a ddo^`ng ba`o\. Lu'c ba^'y gio+` anh dda~ co' chi' dduo^?i thu+.c
da^n Pha'p, gia?i pho'ng ddo^`ng ba`o\. Anh dda~ tham gia co^ng ta'c bi' ma^.t,
nha^.n co^ng vie^.c lie^n la.c. Anh kha^m phu.c ca'c cu. Phan DDi`nh Phu`ng,
Hoa`ng Hoa Tha'm, Phan chu Trinh va` Phan Bo^.i Cha^u nhu+ng kho^ng hoa`n toa`n
ta'n tha`nh ca'ch la`m cu?a mo^.t ngu+o+`i na`o\. Vi`:
- Cu.
Phan Chu Trinh chi? ye^u ca^`u ngu+o+`i Pha'p thu+.c hie^.n ca?i lu+o+ng, anh
nha^.n ddie^`u ddo' sai la^`m, cha(?ng kha'c gi` dde^'n xin gia(.c ru? lo`ng
thu+o+ng.
- Cu.
Phan Bo^.i Cha^u hy vo.ng Nha^.t giu'p ddo+~ dde^? dduo^?i Pha'p. DDie^`u ddo'
ra^'t nguy hie^?m, cha(?ng kha'c gi` "ddu+a ho^? cu+?a tru+o+'c, ru+o+'c
beo cu+?a sau".
- Cu.
Hoa`ng Hoa Tha'm co`n thu+.c te^' ho+n, vi` tru+.c tie^'p dda^'u tranh cho^'ng
Pha'p. Nhu+ng theo lo+`i ngu+o+`i ta ke^?
thi` cu. co`n na(.ng co^'t ca'ch phong kie^'n ( trang 10).
Ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh lu'c 15 tuo^?i
tho^ng minh ta`i gio?i co+~ na`o ro^`i ta se~ no'i vi` trong sa'ch co' ghi la.i
nhie^`u ba(`ng co+'. Nhu+ng ba'c xa^'c la'o vo+'i tie^`n nha^n dde^'n ddo^.
khoe mi`nh sa'ng suo^'t ho+n ho. tu+` lu'c co`n nie^n thie^'u thi` ba'c ngu va`
phe't la'c qua'. Hai chu+~ "phong kie^'n" ba'c mo+'i ho.c ddu+o+.c
sau na`y, sau khi ddu+o+.c bo.n Co^.ng sa?n Nga-Ta^`u da.y do^~. Mo+'i nu+'t
ma('t ra thi` chu+~ nghi~a kie^'n thu+'c dda^u ma` che^ bai ca'c cu. Hoa`ng Hoa
Tha'm, Phan DDi`nh Phu`ng, la.i co`n ho^` ddo^` che^ cu. Hoa`ng "theo
lo+`i ngu+o+`i ta ke^?" !
Gia` nhu+ ba'c nga`y ga^`n cha^`u to^? ma`
tho+? ra ca'i gio.ng a^'y cu~ng dda~ can to^.i ho^~n la'o ro^`i\. Che^ cu. Phan
Chu Trinh sai la^`m trong ca'ch xu+? su+. vo+'I Pha'p nhu+ng ba?n tha^n ba'c la.i
tu+`ng na(n ni? Pha'p va` bi. lu+`a xie^?ng lie^?ng nhie^`u phen. Che^ cu. Phan
Bo^.i Cha^u nho+` Nha^.t giu'p la` "ddu+a ho^? cu+?a tru+o+'c, ru+o+'c beo
cu+?a sau" nhu+ng chi'nh ba'c thi` la.i co`ng lu+ng co~ng ra('n Nga, Ta^`u
va` mo^.t chu? nghi~a Co^.ng sa?n go+'m ghie^'c ve^` nha`, tha`nh ra ba'c
"dduo^?i ho^? cu+?a tru+o+'c, ru+o+'c ha`ng ta' hu`m beo, ra('n re^'t
cu+?a sau".
The^' ma` ba'c la.i ngo^`i vie^'t sa'ch
che^ tie^`n nha^n la` ke'm sa'ng suo^'t, la.i co`n che^ ba(`ng lo+`i nho^ con
Nguye^~n Ta^'t Tha`nh mo+'i 15 tuo^?i, ra ca'i ddie^`u la` ngay lu'c hi? mu~i
chu+a sa.ch, ba'c dda~ sa'ng la'ng ho+n ca'c ba^.c tie^`n bo^'i ro^`i !
Ca^.u Be' Sie^u Pha`m
Sau khi cho ca^.u be' 15 tuo^?i che^ bai tie^`n nha^n xong, ba'c
be`n mo^ ta? ra^'t ky~ ta^`m kie^'n thu+'c, su+. hie^?u bie^'t, kinh nghie^.m
cu?a ca^.u\. Ba'c vie^'t:
"Mo^.t
tri' thu+'c o+? Sa`igo`n ke^? la.i cho to^i : "Trong khi co`n ho.c o+?
tru+o+`ng Chasseloup-Laubat, to^i ga(.p mo^.t ngu+o+`i thanh nie^n o+? Trung
bo^. va`o Sa`i Go`n o+? nha` mo^.t ngu+o+`i ba.n. Vi` cu`ng lu+'a tuo^?i, cho
ne^n chu'ng to^i la^.p tu+'c tro+? ne^n ddo^i ba.n tha^n. To^i ddu+a anh dde^'n
tru+o+'c tie^.m ca`-phe^ cu?a Pha'p xem dde`n ddie^.n, xem chie^'u bo'ng va`
ma'y nu+o+'c. Nhu+~ng ca'i ddo' tru+o+'c kia anh chu+a he^` tha^'y. Mo^.t ho^m,
to^i mo+`i anh a(n kem. Anh ra^'t la.. La^`n dda^`u tie^n, anh mo+'i ne^'m mu`i
kem..." (trang 11).
"Ta`u
ddie^.n ddo^'i vo+'i anh Ba (ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh 15 tuo^?i lu'c ddo'
va` ba'c Ho^` sau na`y) la` mo^.t chuye^.n ky` la.. La^`n dda^`u tie^n anh ta
tro^ng tha^'y nhu+~ng "ca'i nha` bie^'t cha.y" a^'y\. Ca'i gi` cu~ng
la`m anh ta chu' y', vi` ca'i gi` ddo^'i vo+'i anh ta cu~ng mo+'i ca?." (trang 15). "Ca'i gi` ddo^'i vo+'i anh Ba cu~ng
mo+'i, anh pha?i ho.c ta^'t ca?. Vi' du. mo+'i dda^`u anh kho^ng a(n ddu+o+.c
ba'nh mi` va` bo+\. A(n Xu'p thi` anh du`ng Ni~a\..." (trang 14).
Ca'i vu.
tho^.n ma(.t ra khi ddu+o+.c a(n ca` rem hay tha^'y xe ddie^.n thi` ke^u tha?ng
tho^'t: "O^ ! Ca'i nha` bie^'t cha.y !" kho^ng dda'ng tra'ch. Ca^.u
be' Nguye^~n Ta^'t Tha`nh o+? que^ tu+` nho?, chu+a theo ki.p ne^'p so^'ng va(n
minh, cha? sao\. Nhu+ng ca^.u la.i du`ng Ni~a dde^? a(n Xu'p thi`... to^'i da.
kho^ng chi.u ddu+o+.c. Du` ca^.u Tha`nh chu+a tu+`ng ddu+o+.c tro^ng tha^'y
ca'i thi`a, ca'i muo^~ng thi` o+? nha` que^ da^n ta dda~ co' nhu+~ng du.ng cu.
dde^? mu'c cha'o va` ca'c cha^'t lo?ng kha'c giu'p tri' kho^n cho ca^.u\. Va^.y
ma` ca^`m to^ xu'p tre^n tay ca^.u ta la.i cu+' du`ng ni~a ma`... mu'c la^'y
mu'c dde^? thi` dda^`u o'c co' ho+n gi` ddu+'a tre? le^n ba\.
Que^
mu`a va` to^'i da. chu+a ha(?n dda~ la` ngu+o+`i bo? ddi\. Ca^.u nho'c Nguye^~n
Ta^'t Tha`nh kho+` kha.o, da.i do^.t, chu+a tu+`ng tha^'y que ca` rem hay ca'i
ta^`u ddie^.n, nhu+ng co' thie^n ta`i ve^` chi'nh tri., hie^?u bie^'t ro^.ng
ra~i ve^` nha^n va(n, ddi.a ly' thi` sao\? Ha~y cho ca^.u mo^.t co+ ho^.i dde^? khoe ta`i\. Va` dda^y la` nhu+~ng
pha't bie^?u cu?a ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh ve^` nhu+~ng ddi.a ha.t a^'y:
No'i ve^` nu+o+'c Pha'p, o+? trang 14 va`
15, co' to+'i hai la^`n ca^.u bie^?u lo^. su+. nga.c nhie^n. Chuye^.n gi` o+? Pha'p
la`m ca^.u bo+~ ngo+~, ba`ng hoa`ng dde^'n the^'? Mo^.t la^`n ca^.u ha' ho^'c
mo^`m ke^u: "O^ ! O+? Pha'p Cu~ng Co' Ngu+o+`i Nghe`o nhu+ be^n
ta" (trang 15). Ngoa`i vu. kinh nga.c vi` nu+o+'c Pha'p "cu~ng
co' ngu+o+`i nghe`o" ca^.u co`n mo^.t phen kinh nga.c nu+~a vi` nu+o+'c
Pha'p co'... ngu+o+`i to^'t. Ba'c vie^'t: "Anh (Ho^` chi' Minh) no'i
vo+'i to^i vo+'i Mo^.t Ve? Nga.c Nhie^n: "Anh Mai, cu~ng co' nhu+~ng ngu+o+`i
Pha'p to^'t anh a.". (trang 14, 15)
O^ng nho'c con ca^`m ni~a mu'c... xu'p,
nga.c nhie^n ra(`ng nu+o+'c Pha'p co' ngu+o+`i nghe`o, kho^ng bie^'t ra(`ng
da^n to^.c Pha'p cu~ng co' ngu+o+`i to^'t,v.v... la.i oang oang le^n tie^'ng
che^ bai ca'c nha` ca'ch ma.ng tu+`ng bo^n ba ha?i ngoa.i!
Con da.i
ca'i mang. Ha`nh vi ngo^n ngu+~ cu?a ca^.u be' vi. tha`nh nie^n Nguye^~n Ta^'t
Tha`nh, cu. Pho' ba?ng pha?i chi.u mo^.t pha^`n tra'ch nhie^.m. Phe'p nha` cu?a
cu. lo?ng le?o, cu. kho^ng da^.y con tu+? te^' cha(ng? Hay ca^.u Nguye^~n Ta^'t
Tha`nh co' ddu+o+.c da^.y, nhu+ng que^n be'n ma^'t lo+`i cha\?
Ke? ha^.u sinh kho^ng da'm che^ cu. Pho' ba?ng dda~
khie^'m khuye^'t trong vie^.c gia'o hua^'n. DDa`nh ngo+` ra(`ng ca^.u be' ho^~n
xu+o+.c Nguye^~n Ta^'t Tha`nh bo? nha` giang ho^` va(.t tu+` nho?, ne^n so+'m
dda'nh ro+'t ma^'t nhu+~ng lo+`i da.y do^~ cu?a cha o^ng.
(Ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh ti`m ca'ch
xua^'t ngoa.i dde^? ho.c ho?i Ca^.u ra ddi "bi' ma^.t" ba(`ng ca'ch
le^u be^u o+? be^'n ta`u, na(n ni? ho+i o^`n a`o dde^? xin vie^.c. Co' ke?
thu+o+ng ha.i, cho ca^.u cha^n phu. be^'p tre^n chuye^'n ta`u ddi Pha'p. U?a^y
la` va`i tha`nh ti'ch lo+'n cu?a ca^.u be' dda~ tu+`ng che^ tuo^'t luo^'t ca'c
nha` Ca'ch ma.ng la~o tha`nh).
Ngoa`i vie^.c khoe nhu+~ng ca'i ngu nho nho? nhu+ du`ng
ni~a dde^? mu'c xu'p, ba'c co`n khoe ra mo^.t qua? to^'i da. vi~ dda.i: to^'i
da. dde^'n ddo^. suy't ma^'t ma.ng!
Ba'c
Ho^` vie^'t :
"Mo^.t
la^`n, do.c ddu+o+`ng anh Ba (te^n cu?a ba'c Ho^` lu'c ddo') suy't che^'t
dduo^'i\. Be^? no^?i so'ng. La`n so'ng to
nhu+ nhu+~ng qua? nu'i cho^`m le^n ddo^? xuo^'ng. Ha^`u he^'t mo.i ngu+o+`i say
so'ng. Nhu+ mo.i nga`y, anh Ba ddi le^n ddi xuo^'ng tu+` be^'p dde^'n ha^`m.
Kho^ng the^? va'c nhu+~ng ro^? rau le^n vai vi` ta`u tro`ng tra`nh, anh pha?i
buo^.c ro^? rau va`o da^y dde^? ke'o ddi, chuye^'n thu+' hai mo^.t ngo.n so'ng
lo+'n thi`nh li`nh phu? le^n sa`n ta`u va` cuo^'n xuo^'ng be^? mo.i va^.t tre^n
sa`n ta`u\. Ca? nhu+~ng ro^? rau va` anh Ba nu+~a\. Anh bi. dda^?y
va`o giu+~a co^.t buo^`m va` da^y xi'ch, nho+` va^.y ma` thoa't che^'t." (trang 14).
Da^y Xi'ch Oan Nghie^.t
Ta`u ddang ga(.p ba~o. Mo.i ngu+o+`i say so'ng nga^'t ngu+ ca?.
Ca'c o^ng ba` chu? cu?a ba'c cu~ng nhu+ ha`nh kha'c tre^n ta`u dde^`u na(`m
be.p, dda^u co' muo^'n a(n uo^'ng gi`. The^' ma` "anh Ba" cu+' nha^'t
ddi.nh so+. chu? ddo'i bu.ng, cu+' lie^`u che^'t dde^? chu toa`n vai tro`
khua^n va'c. Kho^n ngoan mo^.t ti', anh Ba chi? vie^.c ddau o^'m nhu+ mo.i
ngu+o+`i, hoa(.c i't nha^'t thi` cu~ng cho+` cho ta`u ra kho?i vu`ng gio^ng
ba~o, ro^`i ha~y phu.c vu. chu? cu~ng co`n ki.p cha'n.
Ne^'u
kho^ng co' co^.t buo^`m va` so+.i da^y xi'ch giu+~ la.i, thi` ba'c Ho^` dda~ hi
sinh ti'nh ma.ng, dda~ ddi ddoong va` li.ch su+? nga`nh bo^`i be^'p se~ co'
mo^.t gu+o+ng danh nha^n: anh phu. be^'p bo? ma.ng sa tru+o+`ng vi` quye^'t
ta^m phu.c vu. nhu+~ng ca'i bu.ng chu? nha^n... kho^ng ddo'i\.
O^i, so+.i da^y xi'ch oan nghie^.t na`o dda~ giu+~ ca^.u
phu. be^'p Nguye^~n Ta^'t Tha`nh la.i nga`y ho^m ddo', kho^ng cho ca^.u ddi
cho+i vo+'i Ha` Ba'? Ne^'u kho^ng co' no' thi` lo`ng bie^?n dda~ co' the^m bo^.
xu+o+ng kho^ cu?a mo^.t anh bo^`i co' tinh tha^`n bo^`i be^'p na(.ng va` ho+n
nu+?a the^' ky? sau ha`ng tra(m nga`n ngu+o+`i da^n Vie^.t dda~ kho^ng che^'t
tha?m tre^n bie^?n DDo^ng.
Che^ ba'c Ho^` to^'i da. co' the^? la`
che^ oan. Ne^n ti`m mo^.t ca'ch gia?i thi'ch kha'c cho ha`nh ddo^.ng
"lie^`u mi`nh cu+'u ca'i da. da`y chu?" cu?a ba'c. Ba'c dda~ suy't
che^'t cha(?ng vi` kho+` kha.o ma` vi` co' tinh tha^`n bo^`i be^'p qua' cao,
sa(~n sa`ng phu.c vu. ca'c o^ng ba` chu? dde^'n ddo^. que^n ca? ba?n tha^n
mi`nh.
Lo+`i gia?i thi'ch na`y co' ve~ ho+.p ly'
va` ddo+~ tai ha.i cho nha^n vi. cu?a ba'c. Ca'i tinh tha^`n vi` chu? ma` ha^`u
ha. ta^.n tu.y che^'t bo?, ba'c giu+~ suo^'t ddo+`i\. Sau na`y, khi co' co+
ho^.i tie^'n tha^n trong su+. nghie^.p to^i to+', ba'c ddu+o+.c di.p phu.c vu.
nhu+~ng o^ng chu? to ho+n: hai o^ng chu? Nga, Ta`u\. Cu~ng vo+'i tinh tha^`n
lie^`u mi`nh trong gio^ng ba~o, ba'c bie^?u die^~n mo^.t ta'c phong to^i ddo`i
vo^ cu`ng a'c lie^.t. Ba'c hy sinh ca? dda^'t nu+o+'c, ca? sinh ma.ng cu?a
ha`ng trie^.u ngu+o+`i da^n Vie^.t dde^? cho ca'c quan tha^`y ha`i lo`ng.
Tinh hoa
bo^`i be^'p dda~ pha't tie^'t ra ngoa`i tu+` lu'c ba'c co`n vi. tha`nh nie^n.
Tu+`
trang 15, ba'c Ho^` ke^? chuye^.n o+? Pha'p. Ta`u ca(.p be^'n Ma.c-xa^y\. Ca'c
nha^n vie^n Vie^.t Nam ddu+o+.c la~nh lu+o+ng he`n nha^'t la` mo^.t tra(m quan
la.i the^m vo^ so^' tie^`n thu+o+?ng cu?a ha`nh kha'ch. Rie^ng ba'c Ho^`, ke?
lie^`u mi`nh trong gio^ng ba~o, suy't che^'t ma^'t xa'c vi` qua' ha(ng say
phu.c vu., la.i chi? ddu+o+.c pha't ddu'ng... mu+o+`i quan !
Ba'c bi. bo^'c lo^.t the^ tha?m!
DDe^? tu+. an u?i, ba'c vie^'t: "Anh
ta (ba'c Ho^`) ddu+o+.c i't lu+o+ng, nhu+ng anh ho.c ddu+o+.c nhie^`u chuye^.n
mo+'i la.". Va` mo^.t trong nhu+~ng ddie^`u mo+'i la. ba'c ho.c
ddu+o+.c trong chuye^'n na`y la` "O^`! O+? Pha'p cu~ng co' ngu+o+`i nghe`o
nhu+ be^n ta !".
Ho'a ra, khi chu+a ddu+o+.c
"ho.c" ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh cu+' ddinh ninh ra(`ng nu+o+'c
Pha'p la` thie^n ddu+o+`ng, la` no+i chi? co' toa`n ngu+o+`i gia`u!
Ngu+o+`i Pha'p To^'t
O^ng Mai, ngu+o+`i giu'p ddo+~ ba'c
Ho^` o+? Ma.c-xa^y ke^? ra(`ng:
-
"Co^ng vie^.c trong nga`y xong, to^i cho anh ta (ba'c Ho^`) mu+o+.n bo^.
a'o qua^`n, va` chu'ng to^i ddi dde^'n tie^.m ca` phe^ o+? ddu+o+`ng
Ca-no^-bia\. Kho^ng ca^`n pha?i no'i, DDa^y la` la^`n dda^`u tie^n anh ta vo^
tie^.m ca` phe^, va` cu~ng la` la^`n dda^`u tie^n ddu+o+.c ngu+o+`i Pha'p go.i
ba(`ng "O^ng" (trang 16).
DDu+o+.c
go.i ba(`ng "o^ng", ba'c su+o+'ng me^ to+i, su+o+'ng dde^'n ddo^.
ma^'y nga`y sau, ddu+o+.c ho?i ca?m tu+o+?ng, ba'c khen Pha'p ro^'i ri't:
-
"Sau nhu+~ng nga`y dda^`u tie^n o+? Ma.c-xa^y, anh Ba to'm ta('t ca?m
tu+o+?ng cu?a mi`nh ba(`ng ma^'y chu+~:
"Ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p to^'t, le^~
phe'p ho+n ngu+o+`i Pha'p o+? DDU?o^ng du+o+ng." (trang 16)
DDu+o+.c go.i ba(`ng "o^ng"
mo^.t ca'i la` dda~ su+o+'ng run ngu+o+`i, vo+ ddu~a ca? na('m khen
"ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p to^'t, le^~ phe'p...". Mo+'i ga(.p va`i anh
Pha'p bo^`i ba`n dda~ vo^.i ke^'t lua^.n ve^` toa`n the^? da^n Pha'p, dda~
ddu+a ra nha^.n xe't ve^` ta^'t ca? ngu+o+`i Pha'p o+? DDo^ng du+o+ng!
Ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh to? ra vu+`a ha^'p ta^'p vu+`a ngu\. Bo+?i vi`
nhu+~ng te^n Pha'p thu+.c da^n chu'a, chu? tru+o+ng dda'nh chie^'m va` cai tri.
DDo^ng du+o+ng, ba`y ra nhu+~ng mu+u sa^u ke^' ddo^.c... chi'nh la` nhu+~ng
ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p chu+' bo.n Pha'p cha^n tay o+? DDo^ng du+o+ng dda^u co' "to^'t" ddu+o+.c
dde^'n the^'. DDang say su+a ke^? chuye^.n ba'c, dde^'n khu'c na`y, chu' Tra^`n
Da^n Tie^n cho+.t ngu+ng la.i\. Cha('c la` ddo.c xong nhu+~ng trang dda~
vie^'t, chu' khoa'i ti? la('m, tu+. phu.c mi`nh la('m. The^' ne^n, theo ddu'ng
gu+o+ng sa'ng cu?a ba'c, chu' Tra^`n Da^n Tie^n ta.m de.p ba'c qua mo^.t be^n
dde^? tu+.... na^ng bi\. Chu' vie^'t nhu+~ng do`ng tu+. khen nhu+ sau:
"Cho
dde^'n nay, ca'ch cu?a to^i - ca'ch la`m ta^.p the^? - hi`nh nhu+ ddu+o+.c
vie^.c. Nhu+~ng ngu+o+`i co^.ng ta'c dda^`u tie^n va` to^i chi? cu+' nha^~n
na.i theo ddu+o+`ng da^y, ghi che'p ca^?n tha^.n nhu+~ng ma^?u chuye^.n giu+~
nguye^n nhu+ the^'. Va` dda^y la` mo^.t tie^?u su+? Trung Tha`nh, ddu+'ng
dda('n, sinh ddo^.ng, kho^ng the^u de^.t, kho^ng Ba`y DDa(.t." (trang 16)
Hai
chu+~ "Trung Tha`nh" ba'c du`ng sai, dda'ng le~ pha?i vie^'t la`
"trung thu+.c". Co`n ca'i khoa?n "kho^ng the^u de^.t, kho^ng
ba`y dda(.t" thi` sau na`y, chu'ng ta se~ co' nhie^`u co+ ho^.i no'i
to+'i\.
Ba'c Ho.c Va(n Chu+o+ng
Ta ha~y tie^'p tu.c ddo.c ho^`i ky' dde^? xem tha`nh ti'ch cu?a
ba'c ho^`i o+? Ma.c-xa^y. Ba'c vie^'t:
"Theo
ddi.a chi? o^ng Mai ma'ch, anh Tra^`n, ngu+o+`i co^.ng ta'c tre? tuo^?i cu?a
to^i, dde^'n ga(.p o^ng Da^n o+? Nha Trang. DDa^y la` nhu+~ng ddie^`u anh
Tra^`n ghi che'p: O^ng Da^n sa'u mu+o+i hai tuo^?i, chu? mo^.t cu+?a ha`ng nho?
sa.ch se~ va` ddo^ng kha'ch, nha` ddo^ng con. O^ng ta tie^'p to^i nie^`m no+?
va` ke^? chuye^.n: "To^i co' hai con trai ddi Ve^. quo^'c qua^n va` mo^.t
con ga'i ddi cu+'u thu+o+ng. Nha` to^i co`n ba con nu+~a: hai mu+o+i hai, hai
mu+o+i va` mu+o+`i sa'u tuo^?i, dde^`u la` ddoa`n vie^n cu?a ddoa`n Thanh nie^n
cu+'u quo^'c..." .......
"O^ng Da^n co' ta`i no'i\. O^ng ba('t
chuye^.n na`y sang chuye^.n kha'c ra^'t tha^`n ti`nh. Ke'o o^ng ve^`
ca^u chuye^.n ma` to^i dda(.c bie^.t chu' y' kho^ng pha?i la` de^~. Nhu+ng sau to^i dda~ tha`nh co^ng.
- Co' chu+', to^i co`n nho+' anh Ba a^'y\.
Cha('c cha('n to^i co`n nho+' anh ta ma(.c da^`u ca'ch dda^y dda~ ba mu+o+i
na(m.
To^i o+? vo+'i o^ng chu? cu?a to^i o+? Xanh
A-ddo+-re't (Saint-Adresse), mo^.t ngoa.i o^ cu?a Ha-vo+-ro+, mo^.t ho^m, o^ng
chu? gia` da^~n ve^` mo^.t ngu+o+`i tre? tuo^?i, ga^`y ye^'u, qua^`n a'o lo^i
tho^i nhu+ng co' ve? lanh lo+.i\. Te^n= anh ta la` Ba\. O+? nu+o+'c ngoa`i
ma` ga(.p ddu+o+.c mo^.t ngu+o+`i ddo^`ng hu+o+ng, thi` la^.p tu+'c ngu+o+`i ta
de^~ tro+? tha`nh ba.n tha^n. Chu'ng to^i cu~ng va^.y\.
Chu'ng to^i o+? mo^.t bie^.t thu+. co'
vu+o+`n hoa\. O^ng chu? gia` khi ra?nh vie^.c thi` o+? ca^u la.c bo^. tha`nh
pho^'. Ba` chu? thu+o+`ng dde^'n nha` ngu+o+`i con ga'i, vo+. mo^.t nha^n vie^n
cu?a co^ng ty\. Mo^.t ngu+o+`i na^'u be^'p, mo^.t ngu+o+`i to^'t, ne^'u anh
khe'o ni.nh thi` ba` ta cho anh a(n ngon, nhu+ng khi ba` ta ca'u thi` nhu+
mo^.t mu. ye^u tinh. Mo^.t co^ sen xinh xinh hay la`m da'ng, co' mo^.t
"ba` me. hay o^'m". "Ba` me. o^'m" chi'nh la`
mo^.t cha`ng thu?y thu?. DDe^? ddi ga(.p ti`nh nha^n, chi. ta lu+`a do^'i
chu'ng to^i luo^n, va` no'i la` ddi tha(m me. o^'m. Trong nha` ta^'t ca? la`
sa'u ngu+o+`i\.
DDo^`
ddo^`ng dda'nh bo'ng, ddo^` dda.c lau xong, ba`n ghe^' sa.ch bu.i, the^' la`
o^ng chu?, ba` chu? ba(`ng lo`ng va` ra^'t to^'t, luo^n mo^`m mo^.t ddie^`u
"con" hai ddie^`u "con". Nhu+ng pha^`n lo+'n co^ng vie^.c
do co^ sen la`m. Chi. ta muo^'n cho cho'ng xong dde^? ddi ga(.p "ba` me. o^'m".
Vi`
va^.y chu'ng to^i co' ra^'t nhie^`u thi` gio+` ra?nh. Anh Ba du`ng thi` gio+`,
cha(m bo'n hoa vo+'i ngu+o+`i la`m vu+o+`n hoa(.c gio+? nhu+~ng to+` ba'o co'
a?nh trong tu? sa'ch ra xem. Sau khi dde^'n ddu+o+.c ba nga`y, anh ho?i to^i:
"Anh Da^n, anh co' bie^'t vie^'t chu+~ quo^'c ngu+~ kho^ng?". To^i ho+i the.n nhu+ng tra? lo+`i tha`nh tha^.t:
"Kho^ng, to^i kho^ng bie^'t." Anh Ba lie^`n gia?ng gia?i va` khuye^'n
khi'ch to^i ho.c. To^i la`m theo lo+`i anh. Anh Ba cu~ng the^', anh ho.c
tie^'ng Pha'p vo+'i co^ sen." (trang 16, 17, 18).
Ca?
ddoa.n va(n na`y la`m no^?i ba^.t hai chuye^.n :
1/ Ba'c
kho^n va(.t va` cu~ng u+a bo^'c lo^.t, lo+.i du.ng su+'c lao ddo^.ng cu?a ke?
ddo^`ng ca?nh ngo^., cu`ng tha^n pha^.n nhu+ mi`nh.
2/ Ba'c
ho.c va(n chu+o+ng chu+~ nghi~a Pha'p tu+` mo^.t se^'n nu+o+ng.
Ve^`
su+. kho^n va(.t va` ta`i bo^'c lo^.t cu?a ba'c thi` ta tha^'y lu'c la`m bo^`i
ta`u, la` cha^n phu. be^'p ha.ng be't, ba'c dda`nh lao ddo^.ng che^'t bo?.
The^' ma` lu'c o+? Ma.c-xa^y, ga(.p chi. sen to^'t bu.ng, ba'c bo^'c lo^.t
su+'c lao ddo^.ng cu?a chi. ngay\. Bie^'t chi. na`y ddang bi. a'i ti`nh va^.t,
chi? mong cho so+'m xong vie^.c dde^? ddi vo+'i ke'p, ba'c tru't he^'t ca?
co^ng vie^.c le^n dda^`u chi., "pha^`n lo+'n co^ng vie^.c do co^ Sen
la`m". Ga(.p mo^.t ddo^`ng nghie^.p kho^n va(.t va` cho+i ba^?n nhu+
the^', se^'n nu+o+ng kho^ng he^` gia^.n, la.i va^~n ra co^ng da.y tie^'ng Pha'p
cho ba'c. Cha(?ng hie^?u ba'c Ho^` khoe ca'i tha`nh ti'ch vu+`a he`n vu+`a vo^
o+n na`y ra dde^? ne^u gu+o+ng gi` cho ca'c ddo^`ng chi' cha'u ngoan cu?a ba'c.
Ve^`
nguo^`n go^'c ta`i vie^'t va(n tie^'ng Pha'p cu?a ba'c nhu+ the^' la` chu'ng ta
dda~ ro~, ba'c thu. gia'o tu+` mo^.t. se^'n nu+o+ng. Co`n va(n chu+o+ng Vie^.t
thi` sao\? Ma^`m non va(n nghe^. ba'c Ho^` co' ddu+o+.c mo^.t chi. sen na`o
da^~n da('t lu'c dda^`u ddo+`i kho^ng ma` vie^'t tie^'ng Vie^.t lu?ng cu?ng
chi.u kho^ng no^?i\.
Qui' vi.
ddo.c la.i nhu+~ng ca^u na`y:
"Mo^.t
ba` na^'u be^'p, mo^.t ngu+o+`i to^'t, ne^'u anh khe'o ni.nh thi` ba` ta cho anh
a(n ngon." "DDo^` ddo^`ng dda'nh bo'ng, ddo^` dda.c lau xong, ba`n
ghe^' sa.ch bu.i, the^' la` o^ng chu? ba` chu? ba(`ng lo`ng va` ra^'t to^'t,
luo^n mo^`m mo^.t ddie^`u "con" hai ddie^`u "con". Nhu+ng pha^`n lo+'n co^ng vie^.c do co^ sen
la`m."
Ngo^n ngu+~ nha^n va^.t cu~ng nhu+ va(n
chu+o+ng cu?a ba'c cu+' nhu+ o^ng Ta^y no'i tie^'ng Vie^.t. Trang 19, ba'c ghi
lo+`i mo^.t ngu+o+`i ke^? chuye^.n: "Anh ta la`m vie^.c nhu+ mo^.t Con
Bo`." Cha(?ng bie^'t lo^'i so sa'nh a^'y co' Ta^y la('m kho^ng nhu+ng
cha('c cha('n ra^'t kha'c Ta\. Ngu+o+`i Vie^.t ta thi` hay no'i: "La`m
vie^.c nhu+ tra^u" ma` Ngu u thi` mo+'i "Nhu+ Bo`".
Suo^'t
cuo^'n sa'ch, co' kha' nhie^`u ca^u va(n lu?ng cu?ng, lai ca(ng nhu+ va(n di.ch
cu?a mo^.t anh cha`ng ddang ta^.p vie^'t.
o
o o
To+'i
dda^y, ta ngu+ng mo^.t chu't dde^? xe't la.i lo+`i tu+. khe= n cu?a chu' Tra^`n
Da^n Tie^n "kho^ng the^u de^.t, kho^ng ba`y dda(.t."
DDe^?
thu+.c hie^.n cuo^'n ho^`i ky', chu' Tie^n la^`n lu+o+.t ddi ti`m (hoa(.c nho+`
phu. ta'), pho?ng va^'n nhu+~ng ngu+o+`i na`y:
Mo^.t
tri' thu+'c o+? Sa`igo`n (ddu+o+.c go.i la` anh Le^) ke^? chuye^.n ba'c dde^'n
ru? ddi la`m bo^`i ta`u dde^? xua^'t ngoa.i\. Anh ta kho^ng ddi theo ne^n
kho^ng bie^'t sau ddo', ba'c Ho^` ddi ngoa.i quo^'c ba(`ng ca'ch na`o\. Anh Le^
no'i : "Ve^` sau, to^i chi? bie^'t ngu+o+`i thanh nie^n ye^u nu+o+'c
dda^`y nhie^.t huye^'t a^'y la` cu. Nguye^~n a'i Quo^'c, la` Ho^` chu? ti.ch
cu?a chu'ng ta nga`y nay\."
Ke?
thu+' hai ddu+o+.c pho?ng va^'n la` o^ng Mai, ngu+o+`i cu`ng la`m vie^.c tre^n
ta^`u vo+'i ba'c. O^ng Mai dda~ cu+'u ba'c nhie^`u la^`n, da^.y ba'c go.t
khoai, go.t ma(ng ta^y (co' la^`n o^ng Mai pha?i ne'm xuo^'ng bie^?n ta^'t ca?
ddo^'ng ma(ng ta^y ba'c go.t ta^`m ba^.y dde^? xo'a to^.i, giu+~ job cho ba'c).
O^ng Mai cu~ng la` ngu+o+`i da.y ba'c ba`i ho.c cu?a lo+'p ma^~u gia'o: kho^ng
ne^n du`ng ni~a dde^? mu'c xu'p, v.v.
Cuo^'i
cuo^.c pho?ng va^'n o^ng Mai ke^? ra(`ng o^ng va` ba'c chia tay nhau o+? Pha'p.
O^ng theo ta`u tro+? ve^` DDo^ng du+o+ng, ba'c muo^'n o+? la.i ne^n ddu+o+.c
chu? ta`u ddem ve^` nha` nuo^i, cho la`m mo^.t cha^n phu. ta' cu?a se^'n
nu+o+ng nha` o^ng. O^ng Mai ke^'t lua^.n: "Tu+` dda^'y, to^i kho^ng
ddu+o+.c tin tu+'c gi` cu?a anh Ba nu+~a\.".
Sau khi
anh Ba bie^'n ddi mo^.t ca'ch "bi' ma^.t" nhu+ the^' thi` cu~ng
chi'nh o^ng Mai la` ngu+o+`i ma'ch cho chu' Tra^`n Da^n Tie^n ca'i ddi.a chi?
cu?a o^ng Da^n o+? Nha Trang. Bo+?i vi` o^ng Mai bie^'t ro~ la` o^ng Da^n dda~
so^'ng cu`ng vo+'i ba'c suo^'t tho+`i gian ba'c o+? ddo+. cho o^ng Ta^y chu?
ta`u\. O^ng Mai "kho^ng ddu+o+.c tin tu+'c gi` ve^` anh Ba" nhu+ng
la.i la` ngu+o+`i lie^n la.c thu+o+`ng xuye^n, bie^'t ro~ ddi.a chi? hie^.n
ta.i cu?a ngu+o+`i dda~ so^'ng vo+'i anh Ba\. Ly ky` tha^.t !
Nhu+ng
dde^'n phie^n o^ng Da^n ra tuo^`ng thi` ti`nh the^' co`n ly ky` ho+n. Sau khi
ke^? ra nhu+~ng tha`nh ti'ch dde.p dde~ cu?a ba'c Ho^` trong tho+`i o+? ddo+.,
o^ng Da^n be`n nga.c nhie^n khi ddu+o+.c cho bie^'t anh Ba chi'nh la` Ho^` chu?
ti.ch ba^y gio+`. O^ng die^~n xua^'t ra(`ng o^ng kho^ng bie^'t ti' gi` ve^`
qua?ng ddo+`i sau cu?a anh Ba\. Nhu+ng cu~ng la.i chi'nh o^ng Da^n la` ngu+o+`i
"bie^'t cha('c cha('n" ve^` o^ng Bo^'n, ke? dda~ ddi cu`ng vo+'i Ba'c
sang Phi cha^u\.
DDu+o+.c
pho?ng va^'n, sau khi chu toa`n nhie^.m vu. na^ng bi anh Ba, o^ng Bo^'n la.i
gio+'i thie^.u o^ng Nam la` ngu+o+`i dda~ so^'ng cu`ng vo+'i ba'c o+? Lua^n ddo^n.
"O^ng co' bie^'t o^ng Nam kho^ng
?"
- Co', ha^`u he^'t chu'ng to^i bie^'t nhau, vi` chu'ng to^i DDe^`u O+? Ca?
Trong To^? Chu+'c. (trang 22).
Nhu+~ng ngu+o+`i dda~ so^'ng cu`ng vo+'i
ba'c mo^.t tho+`i hoa(.c= la` cu`ng o+? trong to^? chu+'c, hoa(.c la` thu+o+`ng
xuye^n lie^n la.c dde^'n no^~i bie^'t ca? ddi.a chi? hie^.n ta.i cu?a nhau la.i
cu+' nha^'t ddi.nh kho^ng chi.u chia xe? nhu+~ng tin tu+'c ve^` anh Ba, dde^?
cho anh a^'y tha ho^` bi' ma^.t!
Ca'c o^ng Mai, o^ng Bo^'n, o^ng Nam dde^`u
bie^'t anh Ba la` ba'c Ho^`. Ca? dde^'n mo^.t vi. tri' thu+'c o+? Sa`igo`n (anh
Le^), ngu+o+`i ga(.p ba'c so+'m nha^'t, lu'c ba'c co`n la` mo^.t ho.c sinh,
cu~ng bie^'t anh Ba la` Ho^` chi' Minh.
Chi? co' mo^.t mi`nh o^ng Da^n la` co'c
bie^'t !
Ta'ch rie^ng o^ng Da^n ra nhu+ the^', ba'c
co' ly' do\. Ba'c= muo^'n ba('t o^ng ta die^~n tuo^`ng su+?ng so^'t. Ba'c Ho^`
vie^'t:
"DDe^? ke^'t lua^.n cuo^.c pho?ng
va^'n cu?a to^i, to^i ho?i o^ng Da^n:
- O^ng co' bie^'t anh Ba hie^.n nay the^'
na`o kho^ng ?
- Kho^ng, to^i ra^'t tie^'c la` kho^ng bie^'t.
- O^ng co' muo^'n to^i no'i cho o^ng bie^'t kho^ng ?
- Co`n gi` ba(`ng nu+~a\.
- O^ng quay la.i xem, anh Ba a^'y dda^y ki`a To^i vu+`a no'i vu+`a a chi? cha^n
dung Ho^` chu? ti.ch treo tre^n ba`n tho+` giu+~a nhu+~ng bi`nh hoa, bi`nh
hu+o+ng, dde`n ne^'n. O^ng Da^n quay dda^`u, mo+? to ddo^i ma('t, ha' mie^.ng,
ga~i tai\. Va` o^ng ba^.t le^n nhu+ mo^.t ca'i lo` xo, va` ke^u:
" Ho^` chu? ti.ch ! Ho^` chu? ti.ch
cu?a chu'ng ta ! A di dda` Pha^.t! Nhu+ng la`m sao anh bie^'t? Anh no'i
tha^.t dda^'y chu+'? O^`, la. qua' nhi??! Ho^` chu? ti.ch la` anh Ba a^'y nga`y
xu+a\. Hay qua' nhi? ! To^i se~ ke^?
ddie^`u ddo' cho ba` nha` to^i nghe, cho ca'c cha'u nghe\. Chu'ng no' se~ mu+`ng bie^'t ma^'y! Cha cu?a chu'ng
no' ddu+o+.c quen bie^'t cu. Ho^` nga`y xu+a\." (trang 19, 20).
Ro~
ra`ng la` giu+~a mo^.t chuo^~i nhu+~ng ngu+o+`i dda~ tu+`ng so^'ng vo+'i ba'c,
bie^'t tie^?u su+? cu?a ba'c, va^~n giu+~ lie^n la.c vo+'i nhau, o^ng Da^n bi.
ba'c ta'ch ra, ba('t ddo'ng vai ngo+' nga^?n dde^? co' co+' reo le^n:
"Ho^` chu? ti.ch la` anh Ba nga`y xu+a! Hay qua' nhi? !", cho ba'c
ddu+o+.c di.p su+o+'ng te^ me^, cho ta'c pha^?m cu?a ba'c co' mo^.t cu' ba^'t
ngo+` re? tie^`n.
DDa^y
la` mo^.t trong nhu+~ng ddoa.n va(n tie^u bie^?u nha^'t cho tinh tha^`n
"kho^ng the^u de^.t, kho^ng ba`y dda(.t" cu?a ba'c.
Kie^`u
Phong so+. mi`nh ke^'t lua^.n qua' vo^.i va`ng ma` ngo+` oan cho ba'c ne^n
ddo.c la.i kha' ky~ ddoa.n va(n ta? o^ng Da^n "ba^.t le^n nhu+ mo^.t
ca'i lo` xo".
DDo.c ky~, tha^'y mo^.t chi tie^'t co'
the^? gia?i oan cho ba'c. Kho^ng chu+`ng ba'c chi? la` na.n nha^n. Ca'i o^ng
Da^n na`y mo+'i chi'nh la` ke? ba`y dda(.t, thue^ de^.t, vo+` vi.t "kho^ng
bie^'t anh Ba hie^.n nay nhu+ the^' na`o" dde^? die^~n tuo^`ng su+?ng
so^'t, phi?nh ba'c cho+i\.
Nguye^n va(n ddoa.n ta? pha?n u+'ng cu?a
o^ng Da^n khi ddu+o+.c bie^'t anh Ba chi'nh la` ba'c Ho^`: "O^ng Da^n quay
dda^`u, mo+? to ddo^i ma('t, ha` mie^.ng, Ga~i Tai\. Va` o^ng ba^.t
le^n nhu+ ca'i lo` xo va` ke^u\...".
Chi'nh
ha`nh ddo^.ng "Ga~i Tai" dda~ to^' ca'o su+. vo+` vi.t cu?a o^ng
Da^n.
"Quay
dda^`u, mo+? ma('t, ha' mie^.ng, ba^.t le^n nhu+ ca'o lo` xo" dde^`u
ddu+o+.c, ngu+o+`i nga.c nhie^n, su+?ng so^'t dde^'n ddo^. ba^.t le^n nhu+ lo`
xo kho^ng co' gi`a^y phu't na`o da`nh cho vie^.c ga~i tai\.
"Ga~i
tai" la` ha`nh ddo^.ng cu?a ke? ba(n khoa(n, suy ti'nh hay ddang a'y na'y
mo^.t ddie^`u gi`. Ga(.p chuye^.n kinh ha~i ngu+o+`i ta gia^.t mi`nh, ga(.p
chuye^.n nga.c nhie^n ngu+o+`i ta nha?y du+.ng, pha?n u+'ng a^'y tu+. nhie^n
nhu+ khi cha.m nu+o+'c no'ng thi` ru.t tay la.i, bi. ddau thi` he't le^n,
kho^ng co' thi` gio+` na`o dde^? ba(n khoa(n, suy ti'nh, ca`ng kho^ng co' ddu?
thi` gio+` dde^? co' ha`nh ddo^.ng the^? hie^.n su+. ba(n khoa(n, suy ti'nh.
Tru+o+'c
khi ba^.t le^n nhu+ mo^.t ca'i lo` xo, o^ng Da^n ga~i tai suy ti'nh. O^ng suy ti'nh gi` ?
Co' le~ o^ng so+. ca'i tuo^`ng nga.c
nhie^n o^ng sa('p die^~n chue^' qua', lo^. lie^~u qua'. Ta^'t ca? nhu+~ng
ngu+o+`i dda~ quen bie^'t ba'c Ho^` thu?a ha`n vi dde^`u bie^'t anh Ba nga`y
nay la` ai, chi? co' mo^.t mi`nh o^ng gia? bo^. kho^ng bie^'t, lo+~ ba'c su`ng
le^ n ghe'p cho ca'i to^.i "khi qua^n" thi` bo? ma.ng. Nhu+ng trong
lu'c ga~i tai, suy ti'nh, o^ng la.i tro^ng tha^'y hi`nh ba'c Ho^` dde^? tre^n
ba`n tho+` nha` mi`nh, kho^ng ai co' the^? ngo+` la` o^ng coi re? ba'c
ddu+o+.c, the^' ne^n o^ng quye^'t ddi.nh die^~n xua^'t tie^'p. Va` o^ng ba^.t
le^n nhu+ lo` xo, v.v…
Ke^'t qua? ru+.c ro+~. Ba'c Ho^` su+o+'ng
me^ to+i vi` ta^'n tuo^`ng kinh nga.c cu?a o^ng Da^n, ba'c tri.nh tro.ng vie^'t
va`o sa'ch.
Ba'c Thu+o+ng Ngu+o+`i
Sau o^ng Da^n, to+'i phie^n o^ng
Bo^'n ca tu.ng ba'c. Theo lo+`i o^ng Bo^'n, ba'c la` ngu+o+`i ra^'t nha^n tu+`.
"Dde^'n Dda-ca, be^? no^?i so'ng
ra^'t du+~. Ta^`u kho^ng the^? va`o bo+`. Cu~ng kho^ng the^? tha? ca no^
xuo^'ng vi` so'ng ra^'t to. Dde^? lie^n la.c vo+'i ta^`u, bo.n Pha'p tre^n bo+`
ba('t nhu+~ng ngu+o+`i da dden pha?i bo+i ra chie^'c ta^`u. Mo^.t, hai, ba,
bo^'n ngu+o+`i da dden nha?y xuo^'ng nu+o+'c. Ngu+o+`i na`y dde^'n ngu+o+`i
kia, ho. bi. so'ng be^? cuo^'n ddi." "Ca?nh tu+o+.ng a^'y, Mo.i
Ngu+o+`i coi la` thu+o+`ng. Nhu+ng ddie^`u ddo' la`m cho anh Ba he^'t su+'c
ca?m ddo^.ng, anh kho'c. Nga.c nhie^n
to^i ho?i ta.i sao." (trang 21)
Nho+` o^ng Bo^'n "nga.c nhie^n ho?i", ba'c Ho^` co' di.p chu+?i
thu+.c da^n la` lu~ hung a'c, vo^ nha^n dda.o. Ca?nh tu+o+.ng la`m ba'c kho'c
thi` "mo.i ngu+o+`i" coi la` thu+o+`ng. Coi bo^. o^ng Bo^'n dda~ hy
sinh chi'nh ba?n tha^n mi`nh dde^? ca tu.ng ba'c. Bo+?i vi` trong so^'
"mo.i ngu+o+`i coi la` thu+o+`ng" co' ca? o^ng Bo^'n. O^ng na`y co'
la` thu+.c da^n dda^u ma` cu~ng hung a'c, vo^ nha^n dda.o nhu+ the^' ?
Thu+.c ra, cha('c o^ng Bo^'n dda^u la` ke?
xa^'u xa ba^'t nha^n. Cha(?ng qua la` vi` trong ca'i nu+o+'c "Da^n chu?,
Co^.ng ho`a, Ddo^.c la^.p, Tu+. do, Ha.nh phu'c" do ba'c tha`nh la^.p,
nhu+~ng mo'n qui' ho'a nhu+ "sa'ng suo^'t, to^'t bu.ng, nha^n dda.o"
dde^`u pha?I da^ng cho la~nh tu. ca?.
Cu~ng con ngu+o+`i bie^'t ca?m ddo^.ng,
kho'c thu+o+ng cho nhu+~ng ngu+o+`i da dden bi. so'ng cuo^'n ddi a^'y chi?
ma^'y chu.c na(m sau kho^ng he^` nho? mo^.t gio.t nu+o+'c ma('t cho ha`ng
trie^.u ngu+o+`i da^n Vie^.t bi. ne'm va` lo` lu+?a chie^'n tranh.
Che^' ddo^. thu+.c da^n bie^'n ddo^?i
nhu+~ng ngu+o+`i Pha'p to^'t bu.ng tha`nh nhu+~ng ke? hung a'c, vo^ nha^n
dda.o, ddu+'ng tre^n bo+` bie^?n Dda-ca ho^m a^'y.
Che^' ddo^. Co^.ng sa?n cu~ng bie^'n anh
thanh nie^n Vie^.t "thu+o+ng ngu+o+`i" tre^n bo+` bie^?n Dda ca ho^m
a^'y tha`nh mo^.t anh gia` ta`n nha^~n, ddo^.c a'c ngo^`i trong Ba('c bo^. phu?
sau na`y.
Ca?m o+n o^ng Bo^'n. Nho+` ca^u chuye^.n
o^ng ke^? ve^` anh Ba ma` tu+` nay ngu+o+`i Vie^.t se~ bo+'t ba(n khoa(n a'y
na'y. Ngu+o+`i ta cu+' tu+o+?ng dda^'t nu+o+'c Vie^.t Nam dda~ na^?y sinh ra
mo^.t ke? lo`ng da. ddo^.c a'c ngay tu+` ta^'m be'. Ho'a ra kho^ng,
ca^.u be' Nguye^~n Ta^'t Tha`nh cho dde^'n lu'c na`y va^~n la` mo^.t ca^.u be'
Vie^.t Nam tu+? te^'. Chi'nh chu? nghi~a Co^.ng sa?n sau ddo' gie^'t ca^.u va`
ne'm tra? ve^` cho da^n Vie^.t mo^.t anh gia` tai a'c, qua'i dda?n.
[pha^`n
3]
Gia~
tu+` o^ng Bo^'n va` nghe^` bo^`i ta^`u, ba'c Ho^` ddi Anh, no'i la` dde^? ho.c
tie^'ng Anh.
Ngu+o+`i
ke^? chuye^.n ve^` cuo^.c ddo+`i ba'c khu'c na`y la` o^ng Nam. O+? Anh, vie^.c
dda^`u tie^n cu?a ba'c la` ddi ca`o tuye^'t cho tru+o+`ng ho.c. La`m ddu'ng
ddu+o+.c mo^.t nga`y thi` me^.t ba' tho+?, pha?i qui't. Sau ddo', xin ddu+o+.c
mo^.t cha^n ddo^'t lo`. Nhu+ng nghe^` na`y cu~ng kho^ng kha'. Ba'c than "O+? dda^y tha^.t dda'ng so+., luo^n
luo^n o+? trong ca?nh tranh to^'i tranh sa'ng... Trong ha^`m he^'t su+'c no'ng,
ngoa`i tro+`i he^'t su+'c re't, va` kho^ng co' ddu? qua^`n a'o, to^i bi.
ca?m... "(trang 25).
Vi` bi. ca?m, ba'c na(`m phe` luo^n hai
tua^`n. Lu'c a(n ga^`n ca.n la'ng, ba'c xin ddu+o+.c mo^.t cha^n ru+?a ba't
kie^m ddo^? ra'c. O^ng Nam ke^? ra(`ng trong lu'c ha`nh nghe^` ddo^? ra'c, ba'c
bie^?u die^~n ddu+o+.c mo^.t tro` ngoa.n mu.c: Tha^'y nhu+~ng pha^`n a(n thu+`a
bi. vu+'t ddi phi' qua' ba'c "giu+~ gi`n sa.ch se~ va` ddu+a la.i cho nha`
be^'p". Ngu+o+`i dda^`u be^'p E't-co^'p-phi-e be`n ca?m kha'i va` cho ba'c
le^n chu+'c la`m ba'nh. Co^ng vie^.c nhe. nha`ng ho+n ru+?a ba't ma` lu+o+ng
cao ho+n.
DDi Xem Chie^'n Tranh
O^ng Nam ke^? tie^'p: "The^'
gio+'i dda.i chie^'n bu`ng no^?... Anh ba dde^'n no'i vo+'i to^i: "Xin tu+`
bie^.t anh Nam "
- Anh ddi dda^u?
- To^i ddi Pha'p.
- Kho^ng no'i cho+i chu+'? Nu+o+'c Pha'p ddang
co'
chie^'n tranh. Anh dde^'n Pha'p
la`m gi`?
- TO^I DDI XEM. To^i se~ vie^'t thu+ cho anh.
Anh Ba ba('t tay to^i, chu'ng to^i ho^n nhau. Va` cu+' the^' anh Ba ddi, kho^ng
va ly, kho^ng ha`nh ly'".(trang
27).
Ba'c Ho^` ddo`i "ddi xem chie^'n
tranh!"
Ca'c cu. ta da.y ra(`ng: "A(n ti`m
dde^'n, dda'nh nhau ti`m ddi." Da^n to^.c ca'c nu+o+'c kha'c du` kho^ng
tu+`ng nghe kinh nghie^.m kho^n ngoan cu?a ca'c cu. ta, cu~ng chi? xem chie^'n
tranh tre^n ma`n a?nh, trong ra.p ha't, trong sa'ch vo+?... La.ng qua.ng va`o
vu`ng chinh chie^'n dde^? che^'t ma^'t xa'c a`? Ba'c Ho^` tu+` dda^`u sa'ch
to+'i gio+` va^~n ddu+a ra nhu+~ng ly' do kho^n ngoan dde^? gia?i thi'ch cho
vie^.c xua^'t ngoa.i cu?a mi`nh: di Phi cha^u dde^? xem ca'c nu+o+'c, ddi Pha'p
dde^? ho.c ho?i, ddi Anh dde^? ho.c tie^'ng Anh v.v...
Ba^y
gio+`, ba'c hu`ng du~ng tuye^n bo^': ddi Pha'p dde^? xem chie^'n tranh! Cha('c
ba'c cu~ng kho^ng to^'i ta(m dde^'n the^', dda^y chi? la` mo^.t qua? phe't la'c
dde^? loe` o^ng Nam dda^'y tho^i.
O^ng Nam
mo^ ta? cuo^.c ra ddi cu?a ba'c Ho^` vo+'i ve? kha^m phu.c: "...Va`
cu+' the^' anh Ba ddi, kho^ng va ly, kho^ng ha`nh ly'."
Me. kie^'p! DDi xem chie^'n tranh di~ nhie^n pha?i ddi
cha^n tay kho^ng chu+' be^ theo ha`nh ly', va ly co^`ng ke^`nh thi`... cha.y
le. the^' na`o ddu+o+.c!
DDe^'n DDa^y La` He^'t
Vie^'t dde^'n khu'c na`y tie^?u thuye^'t gia Ho^` chi' Minh bu't
hie^.u Tra^`n da^n Tie^n la.i ddo^.t nhie^n le^n co+n sa?ng. Kho^ng bie^'t bom
dda.n o+? Pha'p co' la`m ke? "ddi
xem" la` anh Ba ma't da^y cha(ng?
Sau khi la?m nha?m i't do`ng mo^ ta? ti`nh
tra.ng chie^'n tranh, nha('c la.i no^.i dung la' thu+ cu?a anh Ba khoe ra(`ng dda~
ddu+o+.c ga(.p nha` a'i quo^'c Phan chu Trinh v.v... chu' Tra^`n da^n Tie^n
vie^'t: "Cuo^.c pho?ng va^'n cu?a to^i dde^'n dda^y la` he^'t, va`
cu~ng tu+` ddo' ba('t dda^`u kho' kha(n cho chu'ng to^i. Chu'ng to^i kho^ng
bie^'t ho?i va`o dda^u. Kho^ng bie^'t sau na`y anh Ba la`m gi`." (trang
28).
The^' la` he^'t chuye^.n, the^' la` cuo^'n
sa'ch ngu+ng la.i o+? giu+~a trang 28 cha(ng? Cuo^.c pho?ng va^'n he^'t. He^'t
ngu+o+`i dde^? ho?i. Kho^ng bie^'t gi` the^m ve^` anh Ba. Cuo^'n sa'ch ddu+o+.c
thu+.c hie^.n du+.a tre^n lo+`i ke^? ddi dde^'n cho^~ hoa`n toa`n be^' ta('c.
Chu' Tra^`n da^n Tie^n ti.t ngo'p, buo^ng bu't. va` ddo^.c gia? co' the^?
buo^ng cuo^'n sa'ch ro^`i cha(ng?
Chu+a dda^u. 28 trang va(n chu+o+ng ca
tu.ng dda^u co' la`m ba'c thoa? ma~n ddu+o+.c.
The^'
ne^n ngay sau khi ke^u mi`nh la^m va`o cho^~ be^' ta('c, ba'c la.i vie^'t
tie^'p, ti?nh bo+.
Dda^y
la` mo^.t va`i ddoa.n va(n xua^'t hie^.n ngay sau khi chu' Tra^`n da^n Tie^n
be^' ta('c:
"DDu+'c
bi. dda'nh ba.i. Chie^'n tranh cha^'m du+'t. Vua DDu+'c tro^'n sang Na uy, va`
o+? dda^y vua la`m nghe^` xe? go^~. DDa?ng Co^.ng sa?n Bo^n-se^-vi'ch va` Le^
Nin dda~ la~nh dda.o co^ng no^ng Nga no^?i da^.y. Ca'ch ma.ng tha'ng Mu+o+`i
tha`nh co^ng. Nhu+~ng ddoa`n dda.i bie^?u ca'c nu+o+'c tha('ng tra^.n va` ca'c
nu+o+'c ba.i tra^.n dde^'n Ve'c-xa^y ho.p Ho^.i nghi. hoa` bi`nh. Be^n ca.nh
nhu+~ng ddoa`n dda.i bie^?u chi'nh thu+'c, co' nhie^`u ddoa`n dda.i bie^?u thay
ma(.t cho ca'c da^n to^.c bi. a'p bu+'c. Ho. to+'i la` vi` nghe co' 14 ddie^?m
cu?a to^?ng tho^'ng My~ Uynso+n (Wilson). Co' ca? ngu+o+`i A'i nhi~ lan, ngu+o+`i A^'n ddo^., ngu+o+`i Trie^`u
tie^n, ngu+o+`i A? Ra^.p v.v... Ho. dde^'n dde^? ye^u ca^`u ddo^.c la^.p va`
tu+. do. Trong so^' ddo' ngu+o+`i ta tha^'y
co' o^ng Nguye~n a'i Quo^'c (tu+'c la` anh Ba).
O^ng Nguye^~n lie^n la.c vo+'i ca'c ddoa`n
dda.i bie^?u Trie^`u tie^n, A'i nhi~ lan va` ca'c ddoa`n dda.i bie^?u kha'c. O^ng
Nguye^~n to^? chu+'c nho'm ngu+o+`i Vie^.t nam ye^u nu+o+'c o+? pa-ri va` o+?
ca'c ti?nh kha'c. Vo+'i danh nghi~a cu?a to^? chu+'c na`y, o^ng dda~ nhu+~ng
ye^u ca^`u ra tru+o+'c ho^.i nghi. Ve'c xa^y.
Ye^u ca^`u go^`m co' 8 khoa?n. Nhu+~ng
khoa?n chi'nh la`:
- Vie^.t nam tu+. tri.
- Tu+. do ho^.i ho.p, tu+. do ti'n ngu+o+~ng, tu+. do ba'o chi', tu+. do ddi
la.i, dda.i xa' tu` chi'nh tri..
- Quye^`n lo+.i bi`nh dda(?ng giu+~a ngu+o+`i Pha'p va` ngu+o+`i Vie^.t Nam.
- Ba~i bo? vie^.c ba('t e'p da^n mua ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n. ba~i bo?
thue^' ddinh (ngu+o+`i), thue^' muo^'i va` su+u di.ch.
Nhu+~ng ye^u ca^`u a^'y gu+?i dde^'n cho
ca'c ddoa`n dda.i bie^?u ddo^`ng minh va` ta^'t ca? nghi. vie^n cu?a Quo^'c
ho^.i Pha'p.
Cu~ng ne^n nha('c la.i la` o^ng Phan chu
Trinh va` o^ng Phan va(n Tru+o+`ng kho^ng ta'n tha`nh hoa.t ddo^.ng cu?a nho'm
Vie^.t nam ye^u nu+o+'c, vi` ca'c o^ng a^'y cho nho'm thanh nie^n la`
"tre? con" (trang 29).
"... DDu+o+.c nhu+~ng su+. tha^.t
a^'y re`n luye^.n, o^ng Nguye^~n hie^?u ra(`ng nhu+~ng lo+`i tuye^n bo^' tu+.
do cu?a ca'c nha` chi'nh tri. tu+ ba?n trong lu'c chie^'n tranh tha^.t ra chi?
la` nhu+~ng lo+`i ddu+o+`ng ma^.t dde^? lu+`a bi.p ca'c da^n to^.c. Va` muo^'n
ddu+o+.c gia?i pho'ng, ca'c da^n to^.c chi? co' the^? tro^ng ca^.y va`o mi`nh,
tro^ng ca^.y va`o lu+.c lu+o+.ng cu?a ba?n tha^n mi`nh.
Nhu+~ng lo+`i ye^u ca^`u cu?a o^ng Nguye^~n
cu~ng nhu+ ca'c dda.i bie^?u ca'c da^n to^.c bi. a'p bu+'c kha'c kho^ng co'
ke^'t qua? gi` he^'t." (trang 30).
Ca?
ddoa.n va(n hoa`n toa`n la` lo+`i tu+. thua^.t cu?a ba'c. Ba'c la`m gi`, nghi~
gi`, ba'c cu+' vanh va'ch ke^? ra. Ho.c kho^n ddu+o+.c gi` trong lu'c a^'y,
ba'c cu~ng khai luo^n ("DDu+o+.c nhu+~ng su+. tha^.t a^'y re`n luye^.n,
o^ng Nguye^~n hie^?u ra(`ng...") Ca'i tro` vie^'t tie^?u su+? du+.a tre^n
ca'c cuo^.c pho?ng va^'n, du+.a tre^n lo+`i ke^? cu?a ca'c o^ng Bo^'n, o^ng Da^n,
o^ng Nam v.v... dde^'n dda^y bi. de.p ddi ca'i ru.p. Ca? dde^'n nhu+~ng lo+`i
huye^nh hoang tu+. na^ng bi: Ba'c ba^.n kho^ng vie^'t tie^?u su+?, ba'c khie^m
to^'n kho^ng muo^'n ai vie^'t tie^?u su+?... o+? dda^`u sa'ch, lu'c na`y cu~ng
bi. ba'c que^n tie^.t.
Tu+o+?ng
nhu+, dde^m ho^m tru+o+'c, ba'c ddeo ma(.t na. Tra^`n da^n Tie^n ngo^`i vie^'t
tha^.t khuya, me^.t qua', tri' tu+o+?ng tu+o+.ng ca.n, phi.a ra dde^'n o^ng Nam
la` he^'t vo^'n sa'ng ta'c, Tra^`n da^n Tie^n pho'ng dda.i xuo^'ng gia^'y ma^'y
do`ng: "Cuo^.c pho?ng va^'n dde^'n dda^y la` he^'t" ro^`i buo^ng bu't
la(n quay ra ngu?. Ho^m sau, ba'c bu+`ng ma('t da^.y, ho^'t hoa?ng nha?y le^n
ba`n vie^'t tie^'p su+. nghie^.p na^ng bi, ba'c que^n ma^'t tie^u chu' Tra^`n
da^n Tie^n, cu~ng cha(?ng nho+' chu' a^'y dda~ ba`y ra tro` gi`, vie^'t ca'i
gi`. Ba'c phom phom ke^? tie^'p tha`nh ti'ch, ba^'t ca^`n lo+`i re^n xie^'t
cu?a chu' Tie^n: "Chu'ng to^i kho^ng bie^'t ho?i va`o dda^u. Kho^ng ai
bie^'t sau na`y anh Ba la`m gi`?"
Ba?o
ra(`ng vi` que^n ma` ba'c ha`nh ddo^.ng ky` qua'i nhu+ the^' thi` cu~ng kho^ng
ddu'ng. Chu+~ nghi~a ba'c vie^'t ra co`n lu` lu` tre^n gia^'y, va(n chu+o+ng
ba'c la.i ddu+o+.c in to+'i in lui. "Va(n mi`nh" dda~ la` mo^.t mo'n
ha^'p da^~n, hay ho," "Va(n mi`nh" tu+. ca tu.ng thi` co`n hay
bie^'t ma^'y, cha('c ba'c pha?i ddo.c la.i ca? nga`n la^`n, ddo.c thu?ng gia^'y
luo^n, que^n sao ddu+o+.c.
Kho^ng
ke'm tri' nho+', kho^ng dda^`n ddo^.n, ma` nha^'t ddi.nh kho^ng tha^'y mo^.t
ddoa.n sa'ch lo^' bi.ch nhu+ the^'... cha('c cha('n ba'c Ho^` ki'nh ye^u cu?a
chu'ng no' khi ddo.c dde^'n ddoa.n a^'y la.i le^n co+n me^. Va(n tu+. bi cu?a
ba'c dda~ ta'c du.ng va`o ta^m tri' ba'c nhu+ ma tu'y la`m dde^ me^, ddo+`
ddda^~n nhu+ nhu+~ng anh ghie^`n.
Cu~ng
trong ddoa.n va(n la.c ba^`y vo^ duye^n na`y, ba'c Ho^` ta(.ng cho ddo^.c gia?
nhie^`u chi tie^'t hay ho. Xin qui' vi. ddo^.c gia? coi la.i ddoa.n va(n
ddu+o+.c tri'ch da^~n o+? tre^n no'i ve^` ba?n ye^u ca^`u 8 khoa?n cu?a ba'c
va` lo+`i che^ cu?a qui' o^ng Phan chu Trinh, Phan va(n Tru+o+`ng. Hai vi. che^
nho'm cu?a ba'c Ho^` la`... tre? con.
Bi. che^
ba'c co' ve? ha^.m hu+.c la('m, ba'c nha('c la.i vu. na`y ba(`ng gio.ng cay cu'
ra ma(.t. Nhu+ng la.i chi'nh ba'c la` ngu+o+`i chu+'ng minh lo+`i che^ cu?a
ca'c cu. Phan chu Trinh, Phan va(n Tru+o+`ng la` ddu'ng. Bo+?i vi` sau
ddo':" Nhu+~ng lo+`i ye^u ca^`u cu?a o^ng Nguye^~n cu~ng nhu+ cu?a ca'c
dda.i bie^?u ca'c da^n to^.c bi. a'p bu+'c kha'c kho^ng co' ke^'t qua? gi`
he^'t" va` "DDu+o+.c nhu+~ng su+. tha^.t a^'y re`n luye^.n, o^ng
Nguye^~n hie^?u ra(`ng nhu+~ng lo+`i tuye^n bo^'tu+. do cu?a ca'c nha` chi'nh
tri. tu+ ba?n trong lu'c chie^'n tranh tha^.t ra chi? la` nhu+~ng lo+`i
ddu+o+`ng ma^.t dde^? lu+`a bi.p ca'c da^n to^.c."
Ta'm Khoa?n Ye^u Ca^`u
La.i xem 8 khoa?n ye^u ca^`u nho'm cu?a ba'c ddu+a ra tru+o+'c
ho^.i nghi. Ve'c-xa^y thi` tha^'y "nho'm thanh nie^n" kho^ng nhu+~ng
tre? con ma` co`n kho+` kha.o tu+'c cu+o+`i.
Ba?n
ye^u ca^`u go^`m 8 khoa?n thi` dda~ co' to+'i 7 khoa?n du+ thu+`a. DDo`i
"Vie^.t Nam ddu+o+.c tu+. tri." la` ddu? ro^`i, co`n ddo`i the^m:
ba~i bo? vie^.c e'p da^n mua ru+o+.u, ba~i bo? thue^' muo^'i, ddo`i tu+. do
ho^.i ho.p, tu+. do ti'n ngu+o+~ng v.v... chi nu+~a. La`m the^' co' kha'c gi`
mo^.t anh vie^'t gia^'y ddo`i nha`, ddo`i la.i quye^`n la`m chu? ca(n nha`,
xong ro^`i la.i the^m nhu+~ng khoa?n: to^i pha?i ddu+o+.c tu+. do na^'u
nu+o+'ng trong be^'p ca(n nha` ddo', to^i pha?i ddu+o+.c tu+. do su+? du.ng
ca^`u tie^u ca(n nha` ddo' v.v...
Vie^.t
nam ddu+o+.c tu+. tri. ro^`i, mi`nh ddu+o+.c la`m chu? mi`nh, ddu+o+.c to^?
chu+'c dda^'t nu+o+'c mi`nh ro^`i thi` Pha'p no' ddu+'ng o+? dda^u dde^? ba~i
bo? du`m mi`nh vie^.c e'p da^n mua ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n? Ngo^' can kho^ng no^?i!
Tu+. nhie^n nha?y cho^`m va`o kho+i kho+i
vie^'t mo^.t ddoa.n (tu+` trong 28 dde^'n giu+~a trang 31) ro^`i thi`nh li`nh,
kho^ng ba'o hie^.u tru+o+'c, kho^ng gia?i thi'ch, ba'c ru't lui ti?nh bo+, trao
la.i co^ng ta'c cho chu' Tra^`n da^n Tie^n. Sau ba ca'i hoa thi. nga(n ca'ch
"cu.m" va(n chu+o+ng la.c loa`i cu?a ba'c, chu' Tra^`n da^n Tie^n
vie^'t tie^'p: "Mo^.t ngu+o+`i quen o^ng Nguye^~n o+? Pa-ri dda~ cho
chu'ng to^i nhie^`u ta`i lie^.u ra^'t qui' ba'u."(trang 31)
DDe^'n
phie^n chu' Tra^`n da^n Tie^n le^n co+n me^ sa?ng. Ta^'t nhie^n, trong ti`nh
tra.ng "tuy hai ma` mo^.t" chu' Tie^n, ba'c Ho^` la`m gi` cu~ng co'
ddo^i, co' ca(.p, ba'c dda~ sa?ng thi` chu' pha?i me^. Nhu+ng co+n me^ na`y
ke'o ho+i da`i. Mo+'i ca^u tru+o+'c chu' Tie^n kha(?ng ddi.nh: "Cuo^.c
pho?ng va^'n cu?a to^i dde^'n dda^y la` he^'t. Chu'ng to^i kho^ng bie^'t ho?i va`o
dda^u. KHO^NG AI BIE^'T sau na`y anh Ba la`m gi`. " Ngay ca^u sau ba'c
dda~ vie^'t ti?nh bo+: "Mo^.t ngu+o+`i quen o^ng Nguye^~n... cho chu'ng to^i nhie^`u ta`i lie^.u qui' ba'u."
Hai ca^u va(n la(ng ma. o^ng tha^n sinh
cu?a nhau tha^.m te^. nhu+ the^' cha('c cha('n ddo^.i ngu~ va(n no^ Ha` no^.i
pha?i tha^'y. Nhu+ng kho^ng anh na`o da'm ho' he' phe^ bi`nh, da'm dde^` nghi.
ca('t bo?.
Ba'c
Ho^` thi` me^ sa?ng ma` ca'c cha'u thi` re't!
Ca`ng Lo+'n Ca`ng Do^'t
Ngu+o+`i quen o^ng Nguye^~n o+? Pa-ri
qua? thu+.c dda~ cho chu' Tra^`n da^n Tie^n va` ddo^.c gia? nhie^`u ta`i lie^.u
ra^'t qui' ba'u. O^ng ta tie^'t lo^. ve6` kha? na(ng, kie^'n thu+'c thu+.c su+.
cu?a ba'c Ho^` lu'c ddo'.
Tra^`n da^n Tie^n vie^'t:
"O^ng na`y no'i vo+'i chu'ng to^i
nhu+ sau:
"Lu'c a^'y, o^ng Nguye^~n la` mo^.t ngu+o+`i ye^u nu+o+'c quye^'t ta^m hy
sinh ta^'t ca? cho To^? quo^'c; nhu+ng o^ng Nguye^~n lu'c ddo' RA^'T I'T HIE^?U
VE^` CHI'NH TRI., KHO^NG BIE^'T THE^' NA`O LA` CO^NG HO^.I, the^' na`o la` BA~I
CO^NG va` the^' na`o la` CHI'NH DDA?NG." (trang 31)
Lu'c ddo', "o^ng Nguye^~n" dda~
he^'t tuo^?i vi. tha`nh nie^n, dda~ dde^'n Pha'p, dda~ ddi qua ca'c xu+' Phi
cha^u, dda~ dde^'n nu+o+'c Anh v.v... nghi~a la` dda~ hoc. ho?i ddu+o+.c
nhhie^`u ro^`i the^' ma` va^~n mu` ti.t, kho^ng vie^'t the^' na`o la` ba~i
co^ng, la` co^ng ddoa`n, la` chi'nh dda?ng, va^~n "ra^'t i't hie^?u
ve^` chi'nh tri."
x Ha(?n qui' vi. ddo^.c gia? co`n nho+'.
O+? nhu+~ng trang dda^`u sa'ch, lu'c Nguye^~n ta^'t Tha`nh mo+'i la` mo^.t
ca^.u be' 15 tuo^?i, chu+a ra kho?i nu+o+'c, thi` la.i ddu+o+.c Tra^`n da^n
Tie^n ta^ng bo^'c la` mo^.t ca^.u be' sa'ng suo^'t ve^` chi'nh tri., ca^.u che^
bai kha('p lu+o+.t ca'c nha` ca'ch ma.ng Phan bo^.i Cha^u, Phan chu Trinh...
ro^`i che^ cu. Hoa`ng hoa Tha'm la` phong kie^'n. Lu'c nho? sa'ng suo^'t the^',
dde^'n tuo^?i tru+o+?ng tha`nh, bo^n ba ha?i ngoa.i, ho.c ho?i trau gio^`i
kie^'n thu+'c ha`ng nga`y la.i hoa' ra "ra^'t i't hie^?u ve^` chi'nh
tri." nghi~a la` ca`ng lo+'n ca`ng ngu do^'t ddi.
Pha?i cha(ng vi` ba'c Ho^` tu+. thu+o+ng
mi`nh qua', tu+. phu.c mi`nh qua' ne^n hay so^'t ruo^.t, bo^'c nha(`ng. Vu+`a
tha^'y ca^.u be' Nguye^~n ta^'t Tha`nh ra tuo^`ng la` ba'c pha?i ca tu.ng ngay,
ca^`m lo`ng kho^ng dda^.u, cho+` kho^ng no^?i. The^' ne^n chi'nh nhu+~ng lo+`i ca
tu.ng vo^.i va`ng cu?a ba'c la`m cho ba'c hoa' ra ke? tie^'n bo^. gia^.t lu`i.
Lu'c nho? kho^n, lu'c lo+'n da.i. Mu+o+`i la(`m tuo^?i thi` sa'ng ma` lu'c hai
mu+o+i dda^`u o'c la.i to^'i hu`?
DDo.c ddi ddo.c la.i ddoa.n va(n na`y,
Kie^`u Phong dda^m ra ho^` nghi: Pha?i cha(ng ky~ thua^.t tu+. na^ng bi cu?a
ba'c co' cho^~ tru.c tra(.c dda~ ta.o ra ti`nh ca?nh nghi.ch thu+o+`ng, hay
su+. tha^.t ddu'ng nhu+ the^'? Su+. tha^.t ddu'ng la` ba'c Ho^` ca`ng lo+'n
ca`ng to^'i ta(m ddi?
Bo+?i vi` cu+' nhi`n va`o pha^`n dda^'t
nu+o+'c Vie^.t nam ddu+o+.c ba'c hu+o+'ng da^~n thi` cu~ng tha^'y mo^.t ti`nh
tra.ng gia^.t lu`i tu+o+ng tu+.. Du+o+'i su+. la~nh dda.o anh minh cu?a Ba'c,
ca? mie^`n Ba('c hu`ng hu.c cha.y ngu+o+.c chie^`u tie^'n cu?a nha^n loa.i.
ba'c Ho^` ca`ng lo+'n ca`ng to^'i ta(m, a'c ddo^.c. Nha^n da^n ddu+o+.c ba'c
la~nh dda.o ca`ng lu'c ca`ng ddo^? do^'c a`o a`o "tu+` ngu+o+`i xuo^'ng
vu+o+.n" ma^'t co' ma^'y na(m! (tho+ Nguye^~n chi' Thie^.n).
DDo+~ DDa^`u Va(n Ho.c
Tu+` trang 31, ba'c Ho^` vie^'t ve^` tho+`i ky` ba'c ho.c la`m
ba'o, vie^'t va(n.
Cu~ng chi'nh trong tho+`i ky` na`y, con
ca'o gia` Co^.ng sa?n dda~ nhi`n tha^'y o+? Nguye^~n ta^'t Tha`nh mo^.t dde^.
tu+? sa'ng gia', mo^.t te^n tay sai dda('c lu+.c. No' ra tay ve vuo^'t, nuo^i
na^'ng, da.y do^~ ca^.u.
"Trong ta^'t ca? nhu+~ng to+` ba'o
Pha'p, chi? co' to+` "Da^n chu'ng", co+ quan cu?a DDa?ng xa~ ho^.i
Pha'p la` dda~ in nhu+~ng lo+`i ye^u ca^`u cu?a Vie^.t nam. O^ng Nguye^~n
dde^'n toa` ba'o. Chu? nhie^.m ba'o, o^ng Sa.c-Lo^ng-ghe^ (Charles Longuer),
cha'u ngoa.i Ca'c Ma'c va` nghi. vie^n cu?a Quo^'c ho^.i Pha'p, dda~ tie^'p
o^ng. O^ng Nguye^~n la^'y la`m la., vi` chu+a bao gio+` o^ng ta ddu+o+.c
ai ddo'n tie^'p tha^n ma^.t nhu+ the^'! O^ng Lo^ng-ghe^ go.i o^ng Nguye^~n la`
ddo^`ng chi' tha^n a'i. O^ng no'i cho o^ng Nguye^~n ro~ ta^'t ca? ca?m ti`nh
cu?a o^ng ddo^'i vo+'i nha^n da^n Vie^.t nam. O^ng khuye^'n khi'ch o^ng
Nguye^~n vie^'t ba`i va` o^ng se~ dda(ng le^n to+` ba'o "Da^n chu'ng"
dde^? la`m cho nha^n da^n Pha'p hie^?u ro~ nhu+~ng su+. ba^'t co^ng xa?y ra o+?
Vie^.t nam. Co' the^? no'i ra(`ng cuo^.c ga(.p go+~ a^'y dda~ mo+? ddu+o+`ng
cho su+. hie^?u bie^'t chi'nh tri. cu?a o^ng Nguye^~n. No' cu~ng la`m cho o^ng
Nguye^~n hie^?u ro~ nha^n da^n Pha'p.
O^ng
Nguye^~n kho^ng ddu? tie^'ng Pha'p dde^? vie^'t va` pha?i kha^?n khoa?n ye^u
ca^`u o^ng Phan va(n Tru+o+`ng vie^'t thay. O^ng Tru+o+`ng vie^'t gio?i, nhu+ng
kho^ng muo^'n ky' te^n. Ma` chi'nh o^ng Nguye^~n dda~ pha?i ky' te^n nhu+~ng
ba`i ba'o.
Nhu+o+.c
ddie^?m ve^` tri' thu+'c la`m cho o^ng Nguye^~n ra^'t kho' chi.u . Nha^'t la`
o^ng Tru+o+`ng kho^ng vie^'t ta^'t ca? nhu+~ng ddie^`u o^ng Nguye^~n muo^'n
no'i. Vi` va^.y, o^ng Nguye^~n ba('t tay va`o vie^.c ho.c la`m ba'o. Thu+o+`ng
lui to+'i toa` ba'o "Da^n chu'ng", o^ng la`m quen vo+'i nhu+~ng
ngu+o+`i Pha'p kha'c trong ddo' co' chu? bu't to+` "DDo+`i so^'ng tho+.
thuye^`n".
Cu~ng
nhu+ o^ng Lo^ng-ghe^, ngu+o+`i chu? bu't na`y cu~ng ra^'t dda'ng me^'n. O^ng
ba?o o^ng Nguye^~n vie^'t tin tu+'c cho to+` ba'o cu?a o^ng. Bie^'t ra(`ng
kho^ng the^? nho+` o^ng Tru+o+`ng vie^'t ma~i, o^ng Nguye^~n no'i tha^.t la`
mi`nh co`n ke'm tie^'ng Pha'p. Ngu+o+`i
chu? bu't no'i: DDie^`u ddo' kho^ng nga.i; co' the^' na`o anh vie^'t the^'
a^'y. To^i se~ chu+~a ba`i cu?a anh tru+o+'c khi ddu+a in. Anh kho^ng ca^`n
vie^'t da`i: na(m, sa'u do`ng cu~ng ddu+o+.c. O^ng Nguye^~n ba('t dda^`u vie^'t
ra^'t kho' kha(n. Tin tu+'c ve^` Vie^.t nam o^ng Nguye^~n kho^ng thie^'u, o^ng
thie^'u nha^'t la` va(n Pha'p..." (trang 31-32) DDoa.n va(n na`y cho ddo^.c gia? tha^'y hai ddie^`u: 1-
Nhu+~ng ngu+o+`i nhu+ o^ng Phan va(n Tru+o+`ng ddo^'i xu+? vo+'i ca^.u Nguye^~n
ta^'t Tha`nh ra^'t tu+? te^', bao dung. Tuy che^ nho'm cu?a Ho^` la` "tre?
con", kho^ng ta'n tha`nh ddu+o+`ng lo^'i hoa.t ddo^.ng cu?a Ho^`, nhu+ng
tha^'y Ho^` do^'t Pha'p va(n, vie^'t kho^ng ddu+o+.c, o^ng Phan va(n Tru+o+`ng
va^~n ra tay vie^'t giu'p, ro^`i cho Ho^` ky' te^n. Trong ta^.p ho^`i ky' na`y
Ho^` ke^u ca ra(`ng: "O^ng Tru+o+`ng kho^ng vie^'t ta^'t ca? nhu+~ng
ddie^`u o^ng Nguye^~n muo^'n no'i." Nghi~a la` Ho^` muo^'n no'i nhie^`u,
co' "y' kie^'n" na`y no. ghe^ la('m nhu+ng o^ng Tru+o+`ng cu+' de.p
ddi, ca^'t bo+'t ddi. Nghe Ho^` re^n xie^'t, ta co' ca?m tu+o+?ng la` o^ng
Tru+o+`ng dda~ e^'m ta`i cu?a ma^`m non chi'nh tri. Nguye^~n ta^'t Tha`nh, dda~
ca('t bo? cu?a ca^.u nhu+~ng y' kie^'n, lo+`i le~ hay ho, xua^'t xa('c la('m.
Nhu+ng
o^ng Tru+o+`ng dda~ chi.u kho' vie^'t ba`i du`m ca^.u, cho ca^.u ky' te^n,
dde^? tho^?i ca^.u le^n, ta^'t nhie^n o^ng cu~ng mong ca^.u co' nhu+~ng y'
kie^'n hay ho dde^? o^ng ddo+~ va^'t va?. Co`n e'm ta`i ca^.u la`m gi`. Va^.y
ta.i sao o^ng cu+' "kho^ng vie^'t ta^'t ca? nhu+~ng ddie^`u o^ng Nguye^~n
muo^'n no'i." ? ta dda~ co' ca^u tra? lo+`i na(`m trong ddoa.n tru+o+'c
"O^ng Nguye^~n" dda~ tro^? ta`i no'i o+? ho^.i nghi. Ve'c-xa^y. O^ng ddo`i ho?i ra(`ng nu+o+'c Pha'p pha?i
dde^? "Vie^.t
Nam tu+. tri." Va` ddo' mo+'i la` mo^.t khoa?n. Sau khi Vie^.t Nam tu+.
tri. ro^`i ong co`n ddo`i the^m to+'i ba^?y khoa?n nu+~a: Pha'p kho^ng ddu+o+.c
e'p da^n Vie^.t mua ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n, pha?i bo? thue^' dinh, thue^'
muo^'i va` su+u di.ch v.v..
"O^ng
Nguye^~n" no'i nhu+ the^' thi` cha('c ddoa`n dda.i bie^?u ddo^`ng minh o+?
ho^.i nghi. dda~ ddu+o+.c mo^.t phen cu+o+`i vo+~ bu.ng.
O^ng
Phan va(n Tru+o+`ng cha('c pha?i de.p bo+'t nhu+~ng lo+`i le~ le`m be`m cu?a
"o^ng Nguye^~n" ddi vi` dda^u co' chu? ddi'ch giu'p "O^ng
Nguye^~n" vie^'t va(n kho^i ha`i.
2-ba'c
Ho^` lu'c ve^` gia` the`m kha't lo+`i xu+ng tu.ng ma` lu'c tre? thi` cu+' che^'t
li.m ngu+o+`i ddi vi` nhu+~ng ca^u vuo^'t ve. Ca? hai no^~i the`m kha't na`y
dde^`u la`m cho ba'c u me^, ddo+` dda^~n. Khi ddu+o+.c cha'u ngoa.i Ca'c Ma'c
xoa dda^`u, ba'c ha? he^ ghi la.i: "O^ng Nguye^~n la^'y la`m la., vi`
chu+a bao gio+` o^ng ta ddu+o+.c ddo'n tie^'p tha^n ma^.t nhu+ the^'! O^ng
Lo^ng-ghe^ go.i o^ng Nguye^~n la` ddo^`ng chi' tha^n a'i..." va` ba'c reo
le^n: " Co' the^? no'i ra(`ng cuo^.c ga(.p go+~ a^'y dda~ mo+? ddu+o+`ng
cho su+. hie^?u bie^'t chi'nh tri. cu?a o^ng Nguye^~n."
Lu'c
mo+'i to+'i Pha'p, ddi uo^'ng ca` phe^, la^`n dda^`u tie^n ddu+o+.c mo^.t anh
bo^`i go.i la` o^ng, ba'c dda~ su+o+'ng me^ to+i va` vo^.i va~ ke^'t lua^.n:
" Ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p ra^'t to^'t." Ba^y gio+` ddu+o+.c mo^.t
anh Co^.ng sa?n go^.c go.i la` "ddo^`ng chi' tha^n a'i" thi` ta^'t
nhie^n " O^ng Nguye^~n pha?i tha^'y ngay: Co^.ng sa?n la` mo^.t che^'
ddo^. de^~ thu+o+ng nha^'t the^' gio+'i.
Nho+`
anh chu? bu't mo^.t to+` ba'o Co^.ng sa?n hu+o+'ng da^~n, ba'c Ho^` da^`n da^`n
vie^'t ddu+o+.c nhu+~ng ma^?u tin nga('n. Dda^y la` ddoa.n mo^ ta? tho+`i ky`
ba'c ho.c la`m ba'o:
"...
Khi tha^'y vie^'t dda~ bo+'t sai la^`m o^ng chu? bu't ba?o o^ng Nguye^~n:
" Ba^y gio+` anh vie^'t da`i ho+n mo^.t ti', vie^'t ddo^. ba?y ta'm
do`ng" O^ng Nguye^~n vie^'t ba?y, ta'm do`ng.
Da^`n
da^`n o^ng Nguye^~n co' the^? vie^'t ca? mo^.t co^.t ba'o va` co' khi da`i
ho+n. Lu'c ba^'y gio+`, ngu+o+`i chu? bu't ba.n tha^n cu?a o^ng Nguye^~n khe~
ba?o: "Ba^y gio+` anh vie^'t nga('n la.i. Vie^'t tu+`ng na`y hoa(.c tu+`ng
na`y do`ng. Kho^ng vie^'t da`i ho+n."
"O^ng Nguye^~n tha^'y ra(`ng pha?i ru't
nga('n cu~ng kho' nhu+ tru+o+'c kia pha?i ke'o da`i. Nhu+ng cu~ng he^'t su+'c
co' ga('ng. Va` o^ng tha`nh co^ng. O^ng ba('t dda^`u
VA`O LA`NG BA'O tu+` ddo'." (trang 32-33).
Ta`i nghe^.
mo+'i vie^'t ddu+o+.c mo^.t co^.t ba'o dda~ bi. chu? bu't ba?o pha?i vie^'t ...
nga('n la.i. The^' ma` ma^`m non ba'o chi' Nguye^~n A'i Quo^'c dda~ khoe
nga('ng le^n la` mi`nh "va`o la`ng ba'o" ro^`i ! ne^'u o+? mie^`n Nam
tru+o+'c na(m 1975, vo+'i va(n ta`i "ba?y ta'm do`ng" nhu+ the^', ky'
gia? Nguye^~n A'i Quo^'c may phu+o+'c la('m thi` xin ddu+o+.c la`m dda`n em
cu?a o^ng Va(n DDo^ chuye^n tri. ddi nha(.t tin xe ca'n cho'.
Nhu+~ng
ba`i ho.c ve^` ba'o chi' cu?a ba'c cu~ng cha(?ng gio^'ng ai. Trong khi mo^.t
ky' gia? pha?i ho.c ca'ch sa(n tin, vie^'t tin, ddie^`u tra, pho?ng va^'n
v.v... thi` ba`i ho.c ma` anh chu? bu't Co^.ng sa?n da.y ba'c quanh ddi qua^?n
la.i va^~n la`: "Vie^'t na(m, sa'u do`ng". Ba^y gio+`, pha?i vie^'t
da`i mo^.t ti' ddo^. ba?y ta'm do`ng". "Ba^y gio+`, pha?i vie^'t
nga('n la.i." Khi vie^'t ho^`i ky' khoe mi`nh "va`o la`ng ba'o"
ta^'t nhie^n ba'c pha?i tri`nh la`ng ta^'t ca? nhu+~ng ba`i ho.c hay ho sa'ng
gia' nha^'t, nhu+~ng ca^u ddo^'i thoa.i sa^u sa('c nha^'t giu+~ tha`y tro`
ba'c. Ca'i sa^u sa('c nha^'t a^'y chi? la` chuye^.n vie^'t nga('n, vie^'t da`i
!
Nhu+ng
ba'o chi' kho^ng pha?i la` na.n nha^n duy nha^'t. Sau khi ha`nh ha. la`ng ba'o,
ba'c quay qua tra ta^'n, dda^'u to^' la`ng va(n.
Tra^`n Da^n Tie^n ke^? tie^'p:
"Ve^` va(n ho.c, o^ng Nguye^~n thi'ch
ddo.c Se^'ch-Pia (ShakeSpeare) va` DDi'ch-ken (Dickens) ba(`ng tie^'gn Anh,
Lo^~ Ta^'n ba(`ng tie^'ng Trung Hoa va` Huy-go^ (Hugo), Do^-la (Zola) ba(`ng
tie^'ng Pha'p. A-na-ton Pho+-ra(ng-so+ (Anatole France) va` Le^-O^ng To^n-stoi
(Leon Tolstoi) co' the^? no'i la` nhu+~ng ngu+o+`i DDO+~ DDA^`U VA(N HO.C cho
o^ng Nguye^~n.
DDo.c nhu+~ng truye^.n nga('n cu?a A-na-to^n
Pho+-ra(ng-Xo+ va` cu?a Le^-o^ng To^n-sto^i, o^ng Nguye^~n tha^'y hu+'ng thu'
ve^` va(n chu+o+ng gia?n ddo+n va` tu+. nhu?: "Ngu+o+`i ta chi? ca^`n
vie^'t ddie^`u gi` ngu+o+`i ta tha^'y va` ca?m, ba(`ng ca'ch na('m la^'y ma`u
sa('c va` hoa.t ddo^.ng cu?a su+. va^.t, nhu+ the^' thi` vie^'t cun~g kho^ng
kho' la('m. " (trang 33).
Rie^ng lo+`i tu+. nhu? cu?a ba'c dda~ la` mo^.t ca^u
nha^.n ddi.nh ve^` va(n chu+o+ng la?m nha?m, lu?ng cu?ng va` co' the^? khie^'n
ca'c o^ng Antole France va` Leon Tolstoi kho'c the't. Vie^'t ddie^`u gi`
"ngu+o+`i ta tha^'y va` ca?m" thi` ddu+o+.c ro^`i, nhu+ng la.i
"ba(`ng ca'ch na('m la^'y (?) ma`u sa('c va` hoa.t ddo^.ng cu?a su+.
va^.t" thi` la` nghi~a the^' na`o?
Le^-o^ng To^n-sto^i va` A-na-to^n Pho+-ra)ng-Xo+ la` 2
nha` va(n xa^'u so^' nha^'t. Ho. la` thu? pha.m go+.i hu+'ng cho ba'c Ho^` la(n
xa? va`o la`ng va(n, ga^y cho ba'c ca?m tu+o+?ng "vie^'t cun~g kho^ng kho'
la('m."
Nhu+ng ca'i to^.i lo+'n nha^'t cu?a ho. la` "ddo+~
dda^`u va(n ho.c" cho Ho^` chi' Minh. DDo+~ dda^`u ba(`ng ca'ch na`o? DDo.c va(n Ho^`? Su+?a va(n Ho^`?
khuye^'n khi'ch Ho^` vie^'t? Gio+'i thie^.u
ta'c pha^?m cu?a Ho^`? Chi? cho Ho^` nhu+~ng sa'ch ca^`n ddo.c? Nhu+~ng
chuye^.n ca^`n ho.c? Thu+ tu+` qua la.i ba`n chuye^.n va(n chu+o+ng vo+'i Ho^`?
Hu+o+'ng
da^~n Ho^` va`o la`ng va(n?
May
phu+o+'c cho o^ng va(n si~ Nga va` o^ng va(n si~ Pha'p na`y: Ca? hai dde^`u
kho^ng so^'ng ddo^`ng tho+`i vo+'i Ho^`. Ca? hai chi? co' mo^.t ha`nh ddo^.ng
lie^n he^. vo+'i Ho^` duy nha^'t la` ho. vie^'t sa'ch dde^? la.i cho ddo+`i,
va` Ho^` ddo.c ddu+o+.c, hu+'ng thu' ve^` "va(n chu+o+ng gia?n ddo+n"
cu?a ho., the^' tho^i. Ca'i vie^.c Ho^` mu+`ng ro+~ reo le^n: hai o^ng a^'y
ddo+~ dda^`u va(n ho.c cho to^i ! hoa`n toa`n ngoa`i du+. tu+o+?ng cu?a ho.,
ngoa`i tri' tu+o+?ng tu+o+.ng cu?a ngu+o+`i bi`nh thu+o+`ng.
DDo.c
sa'ch cu?a ngu+o+`i xu+a, ca?m hu+'ng vi` sa'ch ro^`i ca^`m bu't vie^'t va(n,
la`m tho+ ... chuye^.n a^'y xa?y to+'i cho nhie^`u ngu+o+`i. Nhu+ng nha^.n vo+
ta'c gia? cuo^'n sa'ch la` ngu+o+`i "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" cho
mi`nh thi` co^? kim, DDo^ng Ta^y chi? co' ma^`m non va(n nghe^. Ho^` chi' Minh
da'm la`m ca'i co^ng vie^.c nha^.n quo+, nha^.n qua`ng tro+ tre~n dde^'n the^'.
Trong
ta^'t ca? nhu+~ng tru+o+`ng ho+.p "tha^'y ke? sang ba('t qua`ng la`m
ho." cu?a da^n Vie^.t, cu~ng chu+a tu+`ng co' vu. nha^.n qua`ng na`o kho^i
ha`i ho+n.
Theo
gu+o+ng ba'c, nhu+~ng anh va(n co^ng chuye^n la`m ve` co' the^? ho^ hoa'n
"Nguye^~n Du dda~ ddo+~ dda^`u va(n ho.c cho to^i" bo+?i vi` ca'c anh
a^'y dda~ ddo.c va` thi'ch truye^.n Kie^`u.
Ca'c thi
ha`o, thi ba' Ly' Ba.ch, DDo^~ Phu?, Ba.ch Cu+ Di. v.v... se~ can to^.i
"ddo+~ dda^`u va(n ho.c" cho mo^.t o^ng chuye^n la`m tho+ qua?ng ca'o
thuo^'c ho Ba` lang tro.c vi` o^ng na`y cu~ng me^ ddo.c DDu+o+`ng thi du+~
la('m .
Ba'c Sa'ng Ta.o
Du` sao, ne^'u Ho^` tro+? tha`nh mo^.t va(n thi si~ lo^~i la.c
thi` vu. nha^.n vo+ na`y cu~ng kho^ng la`m ddau lo`ng qui' o^ng Anatole France
va` Leon Tolstoi. Ta ha~y xem tha`nh ti'ch cu?a ma^`m non va(n nghe^. Nguye^~n
A'i Quo^'c:
Ba'c co'
vie^'t mo^.t so^' truye^.n nga('n, ddu+o+.c to+` "Nha^n DDa.o" dda(ng
ta?i. Nha^n dda.o kho^ng pha?i la` mo^.t to+` ba'o va(n chu+o+ng. No' la` to+` truye^`n ddo+n qua?ng ca'o che^' ddo^. Co^.ng
sa?n. Truye^.n nga('n ddu+o+.c dda(ng tre^n "Nha^n DDa.o" kho^ng
chu+'ng to? va(n ta`i, chi? the^? hie^.n kha? na(ng la`m dda^`y to+' Co^.ng
sa?n.
Ve^` ta'c pha^?m lo+'n cu?a Ho^` thi`:
"O^ng Nguye^~n chi? vie^'t mo^.t
quye^?n sa'ch duy nha^'t la` quye^?n: "Ba?n a'n ke^'t to^.i che^. ddo^.
thu+.c da^n Pha'p" quye^?n na`y go^`m nhu+~ng ta`i lie^.u cho^'ng thu+.c
da^n Pha'p, TRI'CH TRONG NHU+~NG SA'CH CU?A NGU+O+`I PHA'P VIE^'T DDE^? O+?
THU+ VIE^.N QUO^'C GIA." (trang 34)
Ta`i sa'ng ta'c cu?a ba'c dda~ ye^'u ke'm
ma` dde^'n kha? na(ng vie^'t sa'ch ke^? to^.i thu+.c da^n cu?a ba'c cu~ng
kho^ng kha'. Co^ng ta'c cu+.c nho.c nha^'t cu?a ma^`m non va(n nghe^. Nguye^~n
A'i Quo^'c la` cha.y va`o thu+ vie^.t co'p nha(.t nhu+~ng trang sa'ch cu?a ca'c
ta'c gia? Pha'p, gom la.i, la`m mo^.t cuo^'n sa'ch cu?a mi`nh, ma` la.i la`
"QUYE^?N SA'CH DUY NHA^'T."
O+?
ddoa.n tre^n, chu' Tra^`n Da^n Tie^n ddu+o+ng huye^nh hoang ra(`ng ba'c "kho^ng
co' mo^.t phu't na`o que^n To^? Quo^'c mi`nh bi. gia`y xe'o va` ddo^`ng ba`o
mi`nh bi. a'p bu+'c." (trang 34). Nhu+ng to^? quo^'c bi. gia`y xe'o,
ddo^`ng ba`o bi. a'p bu+'c the^' na`o ba'c kho^ng vie^'t (hay kho^ng vie^'t
no^?i) tha`nh sa'ch. Vie^.c a^'y dda^u co' ddo`i ho?i o+? ba'c mo^.t kha? na(ng
sa'ng ta'c, tu+o+?ng tu+o+.ng. Chi? ca^`n ghi la.i vu.ng ve^` nhu+~ng chuye^.n
ddang xa?y ra o+? Vie^.t Nam la` ba'c co' mo^.t cuo^'n sa'ch da`y. Nhu+ng ngu+o+`i
ddu+o+.c Leon Tolstoi va` Anatole France "ddo+~ dda^`u va(n ho.c"
chi? la`m no^?i mo^.t vie^.c la` ddi che'p nhu+~ng trang sa'ch trong thu+
vie^.n, sa('p xe^'p la.i ro^`i hu`ng du~ng ky' te^n!
To^.i
nghie^.p hai o^ng Leon Tolstoi va` Anatole France ! Chi? vi` vie^'t va(n
"gia?n ddo+n" ddu+o+.c ba'c thi'ch ma` mang ca'i ho. "ddo+~
dda^`u va(n ho.c" cho mo^.t ca^y bu't qua' to^`i.
Ve^`
co^ng tri`nh sa'ng ta'c cu?a ba'c, Tra^`n Da^n Tie^n bo^'c:
"DDa^`y
ha(ng ha'i, o^ng Nguye^~n vie^'t ca? mo^.t vo+? ki.ch RO^`NG TRE".(trang 34)
DDa'ng
le~ chu' Tie^n pha?i vie^'t: "O^ng Nguye^~n vie^'t vo+? ki.ch Ro^`ng
Tre" hoa(.c "O^ng Nguye^~n vie^'t mo^.t vo+? ki.ch nhan dde^` la`
Ro^`ng Tre." Nhu+ng tho^i, chuye^.n va(n chu+o+ng ba'c lu?ng cu?ng thi`
no'i sao cho he^'t. (Va? la.i, tre^~ ro^`i. Ne^'u ba'c co`n so^'ng, "Ne^'u
co' ba'c trong nga`y vui di ta?n" thi` ta dda~ gu+?i ba'c dde^'n trung
ta^m Vie^.t ngu+~ Ho^`ng Ba`ng tu nghie^.p la` mo.i chuye^.n em tha('m ngay,
kho?i ma^'t co^ng che^ bai.)
Xin qui'
vi. ddo^.c gia? chu' y' dde^'n chu+~ "ca?" trong ca^u va(n cu?a
Tra^`n Da^n Tie^n. Chu+~ "ca?" la`m cho ca^u va(n nhu+ reo le^n mo^.t
ca'ch la~ng xe.t. "...o^ng Nguye^~n vie^'t CA? mo^.t vo+? ki.ch.
"CA?" kho^ng ha`m y' ta^'t ca? (co' ai vie^'t nu+?a vo+? ki.ch ro^`i
ngu+ng dda^u.) Vie^'t ca? mo^.t vo+? ki.ch thi` co' gi` la` ghe^ go+'m, phi
thu+o+`ng?
Tra^`n
Da^n Tie^n reo ho` tha'n phu.c vo+'i ngu. y' ra(`ng: ngoa`i cuo^'n sa'ch co'p
nha(.t, ba'c co`n vie^'t ddu+o+.c mo^.t vo+? ki.ch nu+~a dda^'y. O^i chao! Chi?
ca^`n gio+? ba^'t cu+' mo^.t dda(.c san, bi'ch ba'o na`o cu?a tre? em trung
ho.c mie^`n Nam, chu'ng ta cu~ng ga(.p nhu+~ng sie^u nha^n ngang ta`i vo+'i
ba'c "vie^'t ca? mo^.t vo+? ki.ch." Co' em vie^'t ca? hai ba vo+?
ki.ch la^.n.
Vo+? ki.ch Ro^`ng Tre hay ho co+~ na`o?
Tra^`n Da^n Tie^n vie^'t: "DDa.i
y' vo+~i ki.ch nhu+ the^' na`y: Co' nhu+~ng ca^y tre tha^n hi`nh qua(`n que.o.
Nhu+~ng ngu+o+`i cho+i ddo^` co^? la^'y ve^` dde~o go.t tha`nh con ro^`ng. No' la` mo^.t
ddo^` cho+i. La` con ro^`ng nhu+ng tha^.t ra chi? la` mo^.t khu'c tre. La`
mo^.t khu'c tre, nhu+ng la.i ha~nh die^.n co' te^n va` hi`nh da'ng con ro^`ng.
Tuy va^.y chi? la` mo^.t qua'i va^.t vo^ du.ng." (trang 34)
Tre,
tru'c la` gio^'ng mo.c tha(?ng. Ta^y con co' the^? kho^ng bie^'t, chu+'
ngu+o+`i go^'c Mi't nhu+ ba'c Ho^` pha?i bie^'t. Mo^.t ca^y tre mo.c cong queo
la` dda~ la` hie^'m, o+? dda^y ba'c Ho^` bao?: "Co' nhu+~ng ca^y tre tha^n
hi`nh qua(`n que.o" nghi~a la` nhie^`u. Nhu+ lo+`i A'n Tu+~ xu+a no'i:
"Ca^y qui't mo.c o+? phi'a Nam so^ng Hoa`i thi` ngo.t, mo.c o+? phi'a
Ba('c so^ng Hoa`i thi` chua, la` vi` thu?y tho^? kha'c nhau." Va^.y nay,
nhu+~ng ca^y tre mo.c o+? ngoa`i ddo+`i thi` tha(?ng ma` mo.c trong lo`ng ba'c
la.i qua(`n que.o cha(?ng la` vi` ta^m ddi.a ba'c cong queo kha'c thu+o+`ng
cha(ng?
Tre cong
queo dda~ hie^'m, ma` cong queo dde^'n ddo^. nhu+ con ra('n, con ro^`ng uo^'n
khu'c thi` ddu'ng la` kim co^? ky` quan. Tre^n the^' gian nhu+~ng gio^'ng ca^y cong queo dda^u co' thie^'u gi`. Ba'c
la.i cho.n ddu'ng loa`i ca^y mo.c tha(?ng nha^'t, ba('t no' cong dde^? vie^'t
ki.ch thi` ddu'ng la` dda~ "va^.n du.ng he^'t o'c sa'ng ta.o", he^'t
tie^.t luo^n.
DDa^'y la` ca'i khoa?n cho.n va^.t, ba^y
gio+` ha~y xe't ca'ch cho.n ngu+o+`i cu?a ki.ch ta'c gia Ho^`. Ngu+o+`i cho+i
ddo^` co^? la` ngu+o+`i chuye^n su+u ta^`m va` co' the^? buo^n ba'n ddo^` co^?.
Mo^.t ca^y tre cong queo dda^u co' pha?i la` mo^.t mo'n ddo^` co^? dda'ng dde^?
ho. su+u ta^`m. Nha` cho+i ddo^` co^? ddi kie^'m ca^y tre cong dda~ la., ca'i
vie^.c dde~o go.t no' tha`nh con ro^`ng ca`ng la. ho+n. Vie^.c cho+i ddo^` co^?
kho^ng cho ho. co' ba`n tay ta`i hoa cu?a mo^.t nha` ddie^u kha('c. Vie^'t nhu+
the^' thi` cu~ng kho^ng kha'c gi` ke^? chuye^.n ra(`ng o+? be^n ddu+o+`ng co'
mo^.t khu'c go^~, co' ma^'y anh chuye^n gia thie^'n heo ddem khu'c go^~ ve^`
ddeo~ go.t no' tha`nh mo^.t ... ca^y ddo+`n!
Muo^'n dde~o go.t ca^y tre cong queo
tha`nh con ro^`ng, nha^n va^.t ki.ch cu?a ba'c pha?i la` mo^.t nha` ddie^u
kha('c, hay he`n nha^'t thi` cu~ng la` mo^.t o^ng tho+. mo^.c khe'o tay.
Nhu+ng ki.ch cu?a ba'c nha^'t ddi.nh ba('t
ma^'y tay cho+i ddo^` co^? hi` hu.c go.t ca^y tre tha`nh con ro^`ng, coi bo^.
ho. cu~ng gian kho^? a'c lie^.t nhu+ nha^n da^n bi. ba'c ba('t bie^'n so?i dda'
tha`nh ... co+m va^.y! Anh na`o lo.t va`o tay ba'c cu~ng ho^'c ha'c!
Vo+~ ki.ch ddu+o+.c ba'c ga'n cho mo^.t y'
nghi~a cao sie^u: "La` mo^.t khu'c tre, nhu+ng la.i ha~nh die^.n co'
te^n va` hi`nh da'ng con ro^`ng."
Mo+'i nghe tu+o+?ng ghe^, tu+o+?ng sa'ng
kie^'n mo+'i la. Nhu+ng y' kie^'n na`y, tie^'c thay, ba'c Ho^` la.i thuo^?ng
cu?a tie^`n nha^n. Ba`i tho+ "Tie^'n si~ gia^'y" cu?a co^? nha^n
tha^m tra^`m, sa^u sa('c bie^'t bao nhie^u. Ca'i anh cha`ng thuo^?ng la.i, ddem
ve^` vie^'t ki.ch, la`m tha`nh chuye^.n ro^`ng, chuye^.n ra('n vu+`a ngo^ nghe^
vu+`a ngo+' nga^?n cha(?ng ra la`m sao ca?.
Xu+a nay, trong ho^`i ky', bu't ky',
nhu+~ng truye^.n tu+'c cu+o+`i, nhu+~ng ha`nh ddo^.ng lo^' bi.ch, nhu+~ng sa'ng
ta'c vu.ng da.i, non ke'm ddu+o+.c ke^? la.i kho^ng pha?i la` hie^'m. Nhu+ng
khi ke^? nhu+~ng chuye^.n a^'y, ta'c gia? chi? co^'t du+.ng la.i mo^.t thuo+?
xa xu+a, mo^.t tho+`i non tre? lu'c ma` ta'c gia? chu+a tru+o+?ng tha`nh, chu+a
la`m ra ca'i gi` ne^n ho^`n. Chi? nhu+~ng thie^n ta`i, tha^`n ddo^`ng mo+'i co'
nhu+~ng tha`nh ti'ch lo+'n lao dda'ng khoe khoang tu+` lu'c co`n ra^'t tre?. Ngoa`i
ra ngu+o+`i ta ke^? la.i chuye^.n cu~ dde^? cu+o+`i, dde^? gie^~u co+.t chu't
ddi?nh ... kie^?u nhu+ mo^.t ngu+o+`i nha('c la.i ca'i be^.nh te` da^`m cu?a
mi`nh tho+`i be' da.i, va^.y tho^i .
Ba'c kho^ng pha?i la` thie^n ta`i, tha^`n
ddo^`ng. Ne^`n va(n chu+o+ng, ki.ch co+.m cu?a ba'c du` ddu+o+.c to+'i hai va(n
ha`o Nga va` Pha'p "ddo+~ dda^`u va(n ho.c" va^~n chi? la` mo^.t
cuo^'n sa'ch co'p nha(.t, mo^.t vo+? ki.ch le`m be`m, do+? e.c . The^' ma` ba'c
long tro.ng ghi la.i ta^'t ca? mo^.t ca'ch nghie^m trang, nhu+ ghi la.i mo^.t
ddoa.n ddo+`i tha`nh co^ng lo+'n lao, vo+'i nhu+~ng tha`nh ti'ch to lo+'n !
Ti`nh
ye^u qua? thu+.c dda~ la`m ngu+o+`i ta mu` qua'ng. Ba'c si me^ ba'c qua' ne^n kho^ng bao gio+` tha^'y no^?i su+. lo^' bi.ch
cu?a ngu+o+`i ye^u.
Nghe^` Nghie^.p va` Hoa.t DDo^.ng
Sau khi khoe ba'c vie^'t ki.ch ddu+o+.c ca'c nha` phe^ bi`nh va(n
nghe^. khen hay, ba'c ho.c ta^.p nghe^` la`m ba'o ra^'t gian kho^? va` ddu+o+.c
va`o la`ng ba'o Ta^y v.v... chu' Tra^`n Da^n
Tie^n ke^? tie^'p:
"Trong tho+`i gian o+? Paris, o^ng
Nguye^~n so^'ng ra^'t cu+.c kho^?..." (trang 34).
O^ hay ! DDa~ va`o la`ng ba'o Ta^y la` ngon
ro^`i, kho?e ro^`i sao co`n "ra^'t cu+.c kho^?." Ta^y vo^'n
tro.ng nha` va(n, nha` ba'o. O^ng nha` va(n, ki.ch ta'c gia kie^m ky' gia?
Nguye^~n A'i Quo^'c sao la.i tha?m va^.y?
Ha~y
nghe chu' Tra^`n Da^n Tie^n ke^? tie^'p: "DDe^? kie^'m tie^`n, o^ng
Nguye^~n la`m nghe^` ru+?a a?nh va` pho'ng dda.i a?nh. Chi'nh cu. Phan Chu
Trinh dda~ da.y cho o^ng Nguye^~n nghe^` na`y." (trang 34).
(O+?
dda^y chu'ng ta la.i co' di.p tha^'y ta^'m lo`ng bao dung cu?a nha` ca'ch ma.ng
Phan Chu Trinh. Ga(.p mo^.t ke? la^'c ca^'c, ba('ng nha('ng nhu+ Ho^`, o^ng
va^~n kho^ng gia^.n, kho^ng ghe't, va^~n da.y nghe^` cho). Con ngu+o+`i ddo'i
nha^'t cu?a la`ng ba'o Ta^y, ngoa`i nghe^` ru+?a a?nh, co`n co' mo^.t ca'i
"gio'p" cao qui' ho+n:
"O^ng la`m ca? nghe^` SO+N VE~ DDO^`
CO^?. O+? Paris co' nhie^`u nha` LA`M GIA? DDO^` CO^? TRUNG QUO^'C; ho. la`m
ddo^` go^~, bi`nh phong va` nhu+~ng va^.t kha'c ba('t chu+o+'c theo kie^?u
Trung Quo^'c. Ho. so+n ba(`ng so+n Nha^.t va` ve~ hoa(.c vie^'t nhu+~ng chu+~
ngoa(`n ngoe`o gia? chu+~ Trung Quo^'c. Nhu+~ng ba` qui' to^.c gia?, nhu+~ng
tro.c phu' ra^'t ham nhu+~ng va^.y a^'y, kho^ng bie^'t la` ddo^` gia? va` mua
ra^'t dda('t. Co^ng vie^.c so+n ve~ gia? ddo^` co^? Trung quo^'c ra^'t de^~ cho
o^ng Nguye^~n, KHO^NG MAY dda^'y chi? la` mo^t. co^ng vie^.c ha`ng mu`a, mo^~i
na(m chi? la`m va`i tha'ng." (trang
34-35)
O^'i tro+`i ! Ho'a ra ba'c Ho^` chi' Minh
ru+.c ro+~ te^n va`ng cu?a chu'ng no' ddi la`m ca'i nghe^` che^' ta.o ddo^`
co^? gia? dde^? lu+`a bi.p ma^'y ba` gia`!
Tu+o+?ng tu+o+.ng ra ca'i ma(.t ba'c
nghe^.t, ca'i lu+o+~i ba'c the`, ca'i tay ba'c ca(.m cu.i vie^'t nhu+~ng chu+~
"ngoa(`n ngoe`o" gia? la`m chu+~ Trung Quo^'c, tha^'y "anh
minh" kho^ng the^? ta? ddu+o+.c, chi? ho+i ke'm lu+o+ng thie^.n ti' tho^i.
DDo.c dde^'n cho^~ na`y, ta tha^'y mo^.t
nghi va^'n va(n ho.c dda~ ddu+o+.c gia?i toa?, dda~ co' lo+`i gia?i thi'ch. Qui'
vi. co`n nho+': khi vie^'t vo+? ki.ch Ro^`ng Tre, ba'c "sa'ng ta.o"
ra(`ng: "Nhu+~ng ngu+o+`i cho+i ddo^` co^? ddem khu'c tre cong que.o ve^`
dde~o go.t tha`nh con ro^`ng v.v..." Tha^.t ra co' le~ ba'c ddi.nh vie^'t:
"nhu+~ng ngu+o+`i La`M DDO^` CO^? ddem khu'c tre ve^` dde~o go.t..."
La`m ddo^` co^?? O+? tre^n ddo+`i dda^u
co' loa.i ngu+o+`i ta`i ba dde^'n the^'. Mo'n ddo^` ddu+o+.c coi la` co^?,
pha?i co' ba`n tay cu?a tho+`i gian xia' vo^. Ke? la`m ca'i ddi~a tho+`i Khang
Hy cu~ng chi? la` mo^.t anh tho+. ddo^` go^'m chuye^n la`m ddi~a la`m che'n. Tra(m
na(m, nga`n na(m sau, mo^.t mo'n ddo^` ta^`m thu+o+`ng ho'a ra ddo^` co^?. DDa^u
co' ai la`m ra mo^.t mo'n gi` ro^`i la^.p tu+'c bie^'n no' gia` ddi va`i tra(m
na(m tha`nh ddo^` co^?. DDo^` co^? kho^ng ai la`m ddu+o+.c tru+` phi no' la` ddo^`
... gia?. Va` ddo' la` nghe^` cu?a cha`ng.
Ba'c
ngo^`i la`m ddo^` co^? gia? hung ha~ng qua' ne^n no' nha^.p ta^m, ho'a ra no'
me'o mo' nghe^` nghie^.p, khi vie^'t ki.ch cu~ng ddu+a dda.i ca'i nghe^` ba^'t
lu+o+ng ddo' vo^ ta'c pha^?m va` kha'n gia? mo+'i co' di.p tha^'y
"ngu+o+`i cho+i ddo^` co^?" la.i co' kha? na(ng dde~o ro^`ng, go.t
phu+o+.ng!
O^i chao! Ne^'u tro+`i kho^ng xui, dda^'t
kho^ng khie^'n cho ba'c tu+. khoe ra thi` bo^' ai ma` bie^'t ddu+o+.c ba'c la.i
co' lu'c cho+i nhu+~ng tro` gian va(.t, ba^'t nha^n, ddi lu+`a lo.c ma^'y ba`
gia` kho+` kha.o nhu+ the^' !
Cu~ng
o+? cho^~ na`y, the^m mo^.t la^`n nu+~a ta bie^'t Tra^`n Da^n Tie^n chi'nh la`
ba'c. Ne^'u ddu+'a kha'c vie^'t ho^`i ky' giu`m ba'c ma` la.i phang ra ca'i
nghe^` lu+`a bi.p ba` gia` cu?a ba'c thu?a thie^'u tho+`i, khie^'n ba'c nom
buo^`n cu+o+`i qua' nhu+ the^' thi` ddo^.i ngu~ va(n no^ se~ xu'm la.i khie^`n
no' tha^'y me.
Ba'c co' hai nghe^` ddo^. tha^n. Ca'i
nghe^` cu. Phan Chu Trinh da.y cho (ru+?a a?nh, pho'ng dda.i a?nh) thi` oai
hu`ng, lu+o+ng thie^.n ma` ca'i nghe^` ba'c tu+. kie^'m la^'y la.i ba^'t
lu+o+ng qua' ddi tho^i. Sao kho^ng noi gu+o+ng nhu+~ng la~o o^ng di ta?n ru+.c ro+~
te^n va`ng, thu+o+`ng ca`y hay gio'p phom phom ma` gio'p na`o cu~ng dda`ng
hoa`ng ca?.
Lu'c
a^'y co`n tre? tu'ng ddo'i, cha`ng thanh nie^n Nguye^~n A'i Quo^'c ba^'n qua'
pha?i sinh nhai ba(`ng ca'i nghe^` lu+`a bi.p. Tho^i thi` cu~ng tho^ng ca?m,
bo? qua. Nhu+ng khi vie^'t ho^`i ky', ba'c dda~ gia` dda^`u ro^`i, dda~ bie^'t
suy nghi~, dda('n ddo ro^`i, the^' ma` co`n le^n gio.ng tie^'c hu`i hu.i: "KHO^NG
MAY, dda^y chi? la` mo^.t co^ng vie^.c ha`ng mu`a, mo^~i na(m chi? la`m va`i
tha'ng." !
Ba'c
kho^ng may mo^.t, thi` nha^n da^n Vie^.t Nam kho^ng may mu+o+`i.
Gia?
thu+? ra(`ng ca'i tro` so+n ddo^` co^? bi.p ba` dda^`m gia` cu?a ba'c lu'c ddo'
ma` pho^`n thi.nh, ba'c may ma('n ho+n, kie^'m a(n kha' ho+n, ba^.n ro^.n
suo^'t bo^'n mu`a thi` co' le~ ba'c dda~ tha`nh mo^.t tay so+n ddo^` co^? gia?
chuye^n nghie^.p va`, vo+'i su+. chi.u kho', ta`i la'u ca' va(.t, ba'c se~
tha`nh co^ng. Nu+o+'c Pha'p co' the^m mo^.t tha(`ng bi.p nhu+ng nu+o+'c Vie^.t
thoa't ddu+o+.c mo^.t ke? ha.i nu+o+'c, ta`n da^n .
Kho^ng may tha^.t. Uo^?ng tha^.t. Kie^`u
Phong cu~ng tie^'c hu`i hu.i.
[pha^`n 4]
Ddo' la` chuye^.n nghe^` ngo^~ng, ba^y
gio+` dde^'n ca'i khoa?n a(n ngu? va` hoa.t ddo^.ng cu?a ba'c.
Ve^` khoa?ng a(n, theo lo+`i Tra^`n da^n
Tie^n, ba'c thuo^.c loa.i de^~ nuo^i:
"Mo^~i buo^?i mai, o^ng Nguye^~n
na^'u co+m trong mo^.t ca'i sanh nho? ba(`ng sa('t ta^y dda(.t tre^n mo^.t
ngo.n dde`n da^`u. Vo+'i mo^.t con ca' ma('m hoa(.c mo^.t ti' thi.t. O^ng a(n
mo^.t nu+?a va` dde^? da`nh mo^.t nu+?a dde^'n chie^`u. Co' khi mo^.t mie^'ng
ba'nh mi` vo+'i mo^.t mie^'ng pho'-ma't la` ddu? a(n ca? nga`y" (trang 35).
Ve^` o+?, ba'c la.i va^.n du.ng tri' sa'ng
ta.o ddu+a ra mo^.t kie^?u cho^'ng la.nh ra^'t ly ky`:
"O^ng tro. o+? mo^.t pho`ng nho?
trong mo^.t kha'ch sa.n ra^'t re? tie^`n o+? xo'm lao ddo^.ng. Pho`ng chi?
vu+`a ke^ mo^.t ca'i giu+o+`ng sa('t cha^.t, mo^.t ca'i ba`n nho? va` mo^.t
ca'i ghe^'. Chi? the^' tho^i, kho^ng co' gi` kha'c.
Ve^` mua` ddo^ng la.nh, mo^~i buo^?i sa'ng tru+o+'c khi ddi la`m, o^ng dde^?
mo^.t vie^n ga.ch va`o lo` be^'p cu?a kha'ch sa.n. Chie^`u dde^'n o^ng la^'y
vie^n ga.ch ra, bo.c no' va`o trong Nhu+~ng To+` Ba'o Cu~, dde^? xuo^'ng ne^.m
cho ddo+~ re't." (trang 36)
Ne^'u dda^y chi? la` lo+`i bi.a dda(.t
thua^`n tuy', dde^? tu+. dde^` cao, dde^? cho ddo+`i tha^'y ba'c dda~ co'
thuo+? thie^'u tho+`i vo^ cu`ng re't mu+o+'t, vv..vv ta ne^n bo? qua vi` tri'
sa'ng ta.o cu?a ba'c chi? co' va^.y.
Nhu+ng ne^'u tha^.t su+. ba'c dda~ tu+`ng
cho^'ng re't ba(`ng ca'i kie^?u go'i vie^n ga.ch va`o nhu+~ng to+` ba'o cu~
thi` lu'c ddo' ba'c co`n to^'i ta(m la('m, kho^ng ho+n gi` ca'i thuo+? a(n xu'p
ba(`ng ni~a.
Kho^ng ai go'i giu+~ nhie^.t ddo^. ba(`ng
gia^'y ba'o cu~. Kha'ch sa.n ba'c tro. kho^ng co' ma'y su+o+?i o+? ca'c pho`ng,
mu`a Ddo^ng Paris se~ la.nh ta`n nha^~n vo^ nha^n dda.o. Lo` be^'p kha'ch sa.n
dda^u co' o+? ca.nh pho`ng ba'c. Cu.c ga.ch la^'y tu+` be^'p ra, go'i va`o
gia^'y ba'o thi` chi? mo^.t lu'c sau, ba'c ve^` to+'i pho`ng la` no' la.nh nhu+
cu.c nu+o+'c dda' ro^`i. Dde^? cu.c nu+o+'c dda' a^'y xuo^'ng ne^.m ma` na(`m
cho no' oa(.t xu+o+ng so^'ng ra a`!
Ye^u ca^`u ca'c cha'u va(n no^ cu?a ba'c
trong ky` ta'i ba?n to+'i su+?a la.i khu'c na`y la`: ba'c bo.c cu.c ga.ch no'ng
va`o mo+' gie? ra'ch. May ra ddo+~ la.nh ho+n va` na(`m cha('c cha('n e^m ho+n,
xu+o+ng so^'ng ddu+o+.c an toa`n.
Co' Ve? De^~ Ye^u
Ve^` sinh hoa.t thu+o+`ng nga`y cu?a ba'c. chu' Tra^`n da^n Tie^n
ke^?:
"Thu+o+`ng
thu+o+`ng, o^ng chi? la`m vie^.c nu+?a nga`y, la`m buo^?i sa'ng dde^? kie^'m
tie^`n, co`n buo^?i chie^`u thi` ddi dde^'n thu+ vie^.n hoa(.c dde^'n du+.
nhu+~ng buo^?i no'i chuye^.n chi'nh tri.. To^'i dde^'n o^ng ddi du+. mi't tinh o+? Paris... Ha^`u he^'t trong
nhu+~ng buo^?i mi't tinh na`y, o^ng dde^`u pha't bie^?u y' kie^'n." (trang 36)
Vu+`a ke^? dde^'n ddo', ba'c ca^`m lo`ng
kho^ng dda^.u, la.i tu+. khen ngay mo^.t pha't ra gi`:
"Vi` o^ng la` ngu+o+`i ngoa.i quo^'c
ddo^.c nha^'t trong nhu+~ng no+i na`y va` vi` o^ng CO' VE? DE^~ ME^'N cho ne^n
thi'nh gia? thi'ch nghe o^ng. O^ng Nguye^~n KHE'O LA'I nhu+~ng va^'n dde^`
tha?o lua^.n sang va^'n dde^` thuo^.c ddi.a, dda(.t bie^.t la` va^'n dde^`
Vie^.t nam." (trang 36) Mo+'i co' ma^'y do`ng
ke^? chuye^.n ddi mi't tinh ba'c dda~ nho^`i nhe't vo^ ddu+o+.c ba bo^'n lo+`i
tung ho^ va.n tue^': na`o la` ba'c "khe'o la'i", ba'c ddu+o+.c thi'nh
gia? thi'ch nghe, ba'c co' ve? de^~ ye^u me^'n. Nhu+ng o+? ddoa.n na`y, ba'c
muo^'n "no'i co' sa'ch, ma'ch co' chu+'ng" dda`ng hoa`ng, ba'c ddu+a
ra vi' du. ve^` chuye^.n "khe'o la'i" ro^`i chuye^.n "de^~
ye^u". Ba'c ke^?:
"Co' mo^.t la^`n ba'c si~ Cu-e^
(Coue') no'i ve^` thua^.t tho^i mie^n. Nhie^`u ngu+o+`i pha't bie^?u y' kie^'n,
ngu+o+`i ddo^ng y, ngu+o+`i pha?n ddo^'i phu+o+ng pha'p chu+~a be^.nh ba(`ng
tho^i mie^n. Dde^'n lu+o+.t o^ng Nguye^~n, o^ng KI.CH LIE^.T PHA?N DDO^'I
thua^.t tho^i mie^n. Ly' do cu?a o^ng: Thu+.c da^n Pha'p dda~ THO^I MIE^N
CHU'NG TO^I dde^? dda`n a'p va` bo'c lo^.t chu'ng to^i." (trang 36)
"O^ng Nguye^~n pha't bie^?u y' kie^'n
kie^?u ddo' thi` thi'nh gia? thi'ch nghe o^ng tha^.t. Ngu+o+`i ta va^~n khoa'i
nghe lo+`i no'i gie^~u, khoa'i coi ve? ma(.t ngo^ nghe^, ha`nh ddo^.ng lo^'
bi.ch tu+'c cu+o+`i cu?a nhu+~ng tha(`ng he^`.
Ca'c cu. ha~y tu+o+?ng tu+o+.ng phong
ca?nh mo^.t pho`ng ho.p: ca'c chuye^n gia ddang ha(ng say tha?o lua^.n ve^`
thua^.t tho^i mie^n, dde^` ta`i tranh ca~i la` co' ne^n du`ng tho^i mie^n trong
y khoa kho^ng. Ddo^.t nhie^n co' mo^.t anh Mi't nha^?y le^n die^~n dda`n, pha?n
ddo^'i thua^.t tho^i mie^n a^`m i~, ke^u la ra(`ng chi'nh thu+.c da^n dda~ ....
tho^i mie^n da^n to^.c cu?a anh a^'y! Thu+.c da^n na`o du`ng thua^.t tho^i
mie^n? Chu'ng no' ddem vu~ khi' to^'i ta^n, qua^n ddo^.i hu`ng ha^.u, sa'ch
lu+o+.c tha^m ddo^.c dde^'n Vie^.t nam dde^? dda`n a'p bo'c lo^.t chu+' tho^i
mie^n la`m gi` cho the^m ra('c ro^'i. Co' bao gio+` ta tha^'y mo^.t anh thu+.c
da^n ddu+'ng ddu+a ca'i qua? la('c tru+o+'c ma(.t anh Mi't ngo+ nghe^.ch va`
du. khi. "Ngu? ddi! Ngu? ddi .... " dde^? ro^`i sau ddo' mo+'i bo'c lo^.t, dda`n a'p!
Ba'c "khe'o la'i" the^' thi`
kha'n gia? dde^'n cu+o+`i la(n ra ma` che^'t. Su+. ngo^ nghe^ cu?a ba'c co'
kha? na(ng cho.c cu+o+`i, la`m kha'n gia? bi. ba^'t ngo+`. Lo+`i no'i ca`ng
ngu, ma(.t mu~i ca`ng nghie^m chi?nh thi` ngu+o+`i ta ca`ng buo^`n cu+o+`i,
ca`ng tha^'y ba'c "co' ve? de^~ ye^u".
Khi ke^? chuye^.n le^n die^~n dda`n
cho^'ng thua^.t tho^i mie^n, ba'c kho^ng nha('c dde^'n pha?n u+'ng cu?a kha'n
gia?. Nhu+ng o+? mo^.t di.p pha't bie^?u y' kie^'n kha'c, ba'c mo^ ta? ro~
ha`nh ddo^.ng cu?a mo.i ngu+o+`i sau khi nghe ba'c no'i: Ho. cu+o+`i la(n ra!
Ba'c ke^?: "Mo^.t ho^m, o^ng
Nguye^~n ddu+'ng le^n pha't bie^?u: "Ca'c ba.n tha^n me^'n! Ca'c ba.n
dde^`u la` nhu+~ng ngu+o+`i xa~ ho^.i, ra^'t to^'t! Ta^'t ca? ca'c ba.n dde^`u
muo^'n gia?i pho'ng giai ca^'p co^ng nha^n. Va^.y nhu+ the^' du` dde^. nhi.,
dde^. nhi. ru+o+~i hay dde^. tam quo^'c te^' pha?i cha(ng cu~ng the^' ca?. Nhu+~ng
Quo^'c te^' a^'y dde^`u kho^ng la` ca'ch ma.ng ca? sao? Nhu+~ng Quo^'c te^'
a^'y dde^`u kho^ng dda^'u tranh cho chu? nghi~a xa~ ho^.i ca? sao? Du` ca'c
ba.n gia nha^.p Quo^'c te^' na`y hoa(.c Quo^'c te^' no., ca'c ba.n cu~ng pha?i
ddoa`n ke^'t, nha^'t tri'.
Ta.i sao tranh lua^.n nhie^`u the^'. Trong khi ca'c ba.n tanh lua^.n o+? dda^y
thi` ddo^`ng ba`o chu'ng to^i ddang re^n xie^'t o+? Vie^.t nam."
Mo.i ngu+o+`i cu+o+`i. (trang 44) Ba'c la`m thie^n ha. pha' le^n cu+o+`i. Nhu+ng
nghe ba` con cu+o+`i, ba'c la.i hie^?u ra(`ng: "Mo.i ngu+o+`i cu+o+`i,
nhu+ng kho^ng la` mi?a mai, ma` la` cu+o+`i ca?m ti`nh vo+'i mo^.t ddo^`ng chi'
non, chu+a hie^?u ddu+o+.c va^'n dde^`."
Co'
the^? ho. kho^ng cu+o+`i mi?a mai tha^.t. Nhu+ng cu+o+`i ca?m ti`nh thi` chu+a
cha('c. Ddo' la` nhu+~ng tie^'ng cu+o+`i da`nh cho mo^.t anh la^'c ca^'c, lo^'
bi.ch, ra^'t he^`.
Tu+`
trang 38 dde^'n trang 46 ba'c Ho^` ke^? la.i nhu+~ng chuye^.n du li.ch, tho+`i
gian la`m to+` ba'o "NGU+O+`I CU~NG KHO^?" va` vu. gia nha^.p dda?ng
Co^.ng sa?n Pha'p.
Ve^`
to+` ba'o "NGU+O+`I CU~NG KHO^?" thi` "o^ng Nguye^~n ddu+o+.c
mo.i ngu+o+`i cu+? ra dde^? la`m to+` ba'o cha.y. Vi` va^.y o^ng Nguye^~n kie^m
ca? vie^'t, chu? nhie^.m, chu+~a ba`i, thu? quy~, xua^'t ba?n va` lie^n
la.c."
To+`
ba'o do mo^.t o^ng ta`i nghe^. mo+'i ma^'p me' to+'i mu+'c ky' gia? sa(n tin xe
ca'n cho' chu? tru+o+ng kie^m nhie^`u chu+'c vu. nhu+ the^' ne^n "lu'c
dda^`u o^ng Nguye^~n gu+?i ba'n ta.i nhu+~ng cu+?a ha`ng nho?. Nhu+ng ba'n kho^ng cha.y la('m". Nghi~a la`
kho^ng kha', ba'o e^'. O^ng Nguye^~n gia?i thi'ch ca'i su+. ba'o e^' na`y
ba(`ng ly' do "vi` o+? Paris co' vo^ so^' ba'o, ngu+o+`i ta kho^ng
the^? ddo.c va` mua ta^'t ca?." (trang 41).
Ba'c no'i phe't, la`m nhu+ ngu+o+`i ta
kho^ng mua ba'o ba'c la` ta.i thi. tru+o+`ng nhie^`u ba'o qua' chu+' kho^ng
pha?i ta.i ba'o ba'c do+? e.c.
Ve^` vu. va`o dda?ng xa~ ho^.i, ba'c than
tho+? la` ngu+o+`i ta tha?o lua^.n nhie^`u qua' va` thu' thu+.c ra(`ng ba'c
cha(?ng hie^?u me. gi`.
"O^ng Nguye^~n la('ng nghe nhu+ng
kho^ng hie^?u ro~ la('m, vi` ngu+o+`i ta thu+o+`ng nha('c ddi nha('c la.i
nhu+~ng tie^'ng, nhu+~ng ca^u: Chu? nghi~a tu+ ba?n, giai ca^'p vo^ sa?n, bo'c
lo^.t, chu? nghi~a xa~ ho^.i, ca'ch ma.ng kho^ng tu+o+?ng, khoa ho.c, xi mo^ng,
phu-ri-e^, Ma'c (Saint Simon, Fourrier, Marx) chu? nghi~a vo^ chi'nh phu?, chu?
nghi~a ca?i lu+o+ng, sa?n xua^'t, lua^.n dde^`, pha?n lua^.n dde^` ....
Ngoa`i nhu+~ng y' kie^'n tre^n, co`n co' nhu+~ng lo+`i gia?i thi'ch va` nhu+~ng
lo+`i tranh lua^.n kha'c. O^ng Nguye^~n nhu+'c dda^`u vi` kho' hie^?u." (trang 43).
Rie^ng vu. du li.ch, ba'c co' ve? ra`nh,
ne^n ba'c ba hoa:
"Sau mo^~i chuye^'n ddi, o^ng
Nguye^~n ke^? cho chu'ng to^i nghe ca?m tu+o+?ng cu?a o^ng. Thu+o+`ng thu+o+`ng
o^ng no'i nu+?a ddu`a nu+?a tha^.t. Trong nhu+~ng nga`y nghi?, kho^ng ne^n
tie^u phi' tie^`n ba.c, ma^'t tho+`i gio+` o+? ba?~i be^? dde^? nhi`n ngu+o+`i
dda`n ba` ddi ta('m, ma` ne^n du li.ch, ho.c ho?i ddu+o+.c nhie^`u (trang 38). Kho^ng
pha?i chi? vi` thi'ch ddi du li.ch ma` o^ng nhi.n a(n, nhi.n tie^u. Ddie^`u
ddo' cu~ng co', nhu+ng nha^'t la` o^ng muo^'n bie^'t nhu+~ng nu+o+'c a^'y To^? Chu+'c va` Cai
Tri. nhu+ the^' na`o." (trang 40)
Khoe la`
ddi ca'c nu+o+'c dde^? xem ngu+o+`i ta to^? chu+'c va` cai tri. nhu+ the^'
na`o, nhu+ng nhu+~ng ddoa.n va(n ddu+a ra nha^.n xe't cu?a ba'c ve^` ca'c
quo^'c gia thi` toa`n la` va(n ta? ca?nh hoa(.c mo^ ta? sinh hoa.t mo^.t ca'ch
mo+ ho^` va` le`m be`m kie^?u nhu+:
"Va-ti-ca(ng
co' nhie^`u la^u dda`i vi~ dda.i. Nha` tho+` tha'nh Pi-e (Pierre) la` mo^.t ky`
co^ng kie^'n tru'c. Vie^.n ba?o ta`ng Va-ti-ca(ng la` mo^.t cuo^'n sa'ch so^'ng
ve^` li.ch su+? to^n gia'o. Ngoa`i nhu+~ng va^.t qui' kha'c, ngu+o+`i ta co`n
tha^'y ca? nhu+~ng ba'nh xe tho+`i Trung co^?. Khi na`o no^ng da^n kho^ng no^.p
thue^' cho nha` chung, ngu+o+i` ta buo^.c cha^n tay ngu+o+`i no^ng da^n va`o
ba'nh xe vu+`a dda'nh, vu+`a quay" (trang 38) "phu. nu+~ Y' ha't
ra^'t hay. Tie^'ng ha't trong nhu+ tie^'ng
chuo^ng. Theo o^ng Nguye^~n thi` nu+o+'c Thuy. Si~ xinh ho+n he^'t. Ba' linh so
vo+'i Pa ri va` La ma~ gio^'ng nhu+ mo^.t mie^'ng ba'nh mi` so vo+'i ba'nh ga
to^. So sa'nh nhu+ va^.y cu~ng kho^ng ddu'ng la('m vi` Ba' linh cu~ng nhu+
ta^'t ca? nu+o+'c Ddu+'c ddang kho^'n kho^? vi` na.n ddo'i. Na.n la.m pha't
ghe^ go+'m. Mo^.t chu't gi` cu~ng tra? ma^'y nga`n Ma'c (ddo^`ng tie^`n
DDu+'c)." (trang 40).
Co' tha^'y
"ca'ch to^? chu+'c va` cai tri." cu?a nu+o+'c na`o dda^u, chi? nghe
lo+`i ke^? la?m nha?m, nha.t nhe~o cu?a mo^.t nha` du li.ch kie^'n thu+'c
nghe`o na`n. Lo+`i ke^? cu~ng dda^`u Ngo^ mi`nh So+?, lo^.n xo^.n kho^ng dda'ng
vie^'t tha`nh sa'ch.
Sau nhu+~ng tha?o lua^.n ki.ch lie^.t "la`m o^ng
Nguye^~n nhu+'c dda^`u le^n" vi` kho' hie^?u, dda?ng xa~ ho^.i Pha'p chia
ra la`m hai: Pha^`n lo+'n tha`nh dda?ng Co^.ng Sa?n Pha'p. Ba'c Ho^` ddi theo
nho'm dda so^' va` ddu+o+.c ddu+a qua Nga ho.c ta^.p, ba('t dda^`u do+.t nghe^`
la`m tay sai cho ddie^.n Ca^?m linh.
Ra DDi Bi' Ma^.t
Sau dda^y la` ca?nh ba'c Ho^` ro+`i kho?i Paris, va(n si~ Tra^`n
da^n Tie^n da`n va(n, xe^'p y', go` khu'c na`y du+~ la('m dde^? cho ca?nh
bie^'n ma^'t cu?a ba'c he^'t su+'c ddo^.t ngo^.t, ly ky` va` ca?i lu+o+ng ra
ri't. Cu~ng pha?i no'i the^m: trong ca?nh bie^.t ly a?o na~o na`y co' ma^'y
nha^n va^.t nhu+ co^ be' Alice va` ca^.u be' Paul ddo^.t ngo^.t xua^'t hie^.n
ddo'ng tuo^`ng. tru+o+'c ddo' kho^ng ai he^` ddu+o+.c nha('c to+'i. Ba` B.,
Alice, Paul ra ddo+`i chi? vi` nhu ca^`u "la^m li" cu?a ddoa.n va(n
ma` tho^i.
"Theo
le^. thu+o+`ng, chie^`u thu+' ba^?y, nhu+~ng ddo^`ng chi' Se^-ne^-ga-le, Ma
ro^'c, An-gie^-ri, Man-ga't, vv .. vv dde^'n toa` ba'o Ngu+o+`i Cu`ng Kho^?
dde^? tha?o lua^.n ve^` nhu+~ng ba`i vie^'t cho so^' ba'o sau. Nga`y ho^m a^'y
ho. tha^'y toa` ba'o ddo'ng cu+?a. Ho. go~ cu+?a. Kho^ng tha^'y tra? lo+`i.
Ngu+o+`i ta ba('t dda^`u nga.c nhie^n va` ba`n ba.c.
- Co' le~ o^ng Nguye^~n o^'m cha(ng?
- Kho^ng, ne^'u o^'m thi` o^ng dda~ ba'o cho chu'ng ta bie^'t.
- Hoa(.c bi. ba('t cha(ng?
- Kho^ng the^?. Chu'ng no' kho^ng
da'm la`m nhu+ the^' o+? Pa-ri\.
- Co' le~ o^ng ba^.n ddi vie^.c gi`.
- O^ng Nguye^~n se~ dde^? la.i cho chu'ng ta mo^.t chu+~. O^ng Nguye^~n
thu+o+`ng la`m nhu+ the^'.
- Nhu+ va^.y chu'ng ta ddo+.i mo^.t la't.
- Kho^ng ca^`n. Chu'ng ta dde^'n nha` o^ng B.., chu'ng ta se~ tro+? la.i sau\.
O^ng B.. la` mo^.t lua^.t su+ ngu+o+`i A(ng-ri. O^ng Nguye^~n thu+o+`ng
dde^'n nha` o^ng. Ba` vo+. o^ng coi o^ng Nguye^~n nhu+ anh em. O^ng Nguye^~n
ra^'t ye^u hai ddu+'a con o^ng, mo^.t cha'u ga'i ta'm tuo^?i va` mo^.t cha'u
trai bo^'n tuo^?i, va` cu~ng ddu+o+.c chu'ng ra^'t me^'n.
Nhu+~ng ngu+o+`i ba.n ga(.p o^ng B.. trong pho`ng kha'ch cu`ng vo+. va` hai
con. Hai vo+. cho^`ng co' ve? buo^`n.
hai ddu+'a tre? kho'c.
- Gi` the^'? Nhu+~ng ngu+o+`i ba.n ho?i
o^ng B..
Ba` B.. ga.t nu+o+'c ma('t chi? ma?nh gia^'y ga^'p dde^? tre^n ba`n va` no'i:
- Ca'c ba.n ddo.c ddi se~ bie^'t ....
(Sau dda^y la` ddoa.n cho't la' thu+ cu?a "o^ng Nguye^~n) "To^i
se~ vie^'t thu+ cho ca'c ba.n. Nhu+ng to^i kho^ng gia'm hu+'a vo+'i ca'c ba.n,
vi` kho^ng pha?i de^~ vie^'t thu+ khi ngu+o+`i ta hoa.t ddo^.ng bi' ma^.t. Du`
to^i co' vie^'t thu+ cho ca'c ba.n hay kho^ng, ca'c ba.n ha~y tin cha('c ra(`ng
lo`ng to^i luo^n luo^n ye^u ca'c ba.n. Nho+` ca'c ba.n ba('t tay nhu+~ng
ngu+o+`i ba.n Pha'p cu?a chu'ng ta.
Ba^y gio+` mo^.t va`i lo+`i vo+'i cha'u trai va` cha'u ga'i.
Ca'c cha'u ra^'t ye^u chu' va` chu' cu~ng ra^'t ye^u ca'c cha'u, pha?i kho^ng
ca'c cha'u? Chu' se~ no'i vo+'i nhu+~ng ngu+o+`i ba.n nho? Vie^.t Nam la` ca'c
cha'u ra^'t ngoan. Chu' se~ thay ma(.t ca'c cha'u ba('t tay ca'c ba.n nho?
Vie^.t nam.
Co' le~ ra^'t la^u, ca'c cha'u se~ kho^ng tha^'y ddu+o+.c chu' Nguye^~n, kho^ng
ddu+o+.c leo le^n ddu`i, le^n lu+ng chu' nhu+ ca'c cha'u thu+o+`ng la`m. Va`
cu~ng ra^'t la^u chu' se~ kho^ng tha^'y co^ A-li't-so+ (Alice) va` ca^.u Po^n
(Paul) cu?a chu'. Khi chu' cha'u mi`nh ga(.p nhau, co' le~ chu' dda~ gia`, ca'c
cha'u lo+'n ba(`ng ba va` ma'. Ddie^`u ddo'
kho^ng nga.i gi`. Chu' se~ luo^n nho+' dde^'n ca'c cha'u. Ca'c cha'u luo^n
luo^n va^~n la` co^ be' A-li't-so+ va` ca^.u be' Po^n tha^n ye^u cu?a chu'
Ca'c cha'u ngoan. Ho.c thuo^.c ba`i. Va^ng lo+`i cha me.. Ddu+`ng dda'nh con
cho' nho? Ma-ri-uy't (Marius) cu?a ca'c cha'u. Khi ca'c cha'u dda~ ho+i
lo+'n, ca'c cha'u se~ dda^'u tranh cho to^? quo^'c cu?a ca'c cha'u cu~ng nhu+
ba ma', chu' Nguye^~n va` nhu+~ng chu' kha'c.
Ca'c cha'u nho? tha^n ye^u cu?a chu', chu' ho^n ca'c cha'u ra^'t ke^u. Ca'c
cha'u ho^n me. ho^. chu'.
Chu'
Nguye^~n
Ba'c
si~ R.. ngu+`ng ddo.c.
Mo.i ngu+o+`i nhi`n nhau kho^ng no'i. Ca^.u be' Po^n pha' tan ca?nh im la(.ng ho?i me.:
- Chu' Nguye^~n dda^u ho+? me.?
- Khi na`o thi` chu' a^'y tro+? la.i ho+? me.? Co^ be' A-li't-so+ ho?i theo\.
- Chu' a^'y se~ tro+? la.i khi na`o nu+o+'c chu' ddo^.c la^.p. Ba` B. tra? lo+`i
va` o^m cha(.t la^'y hai con". (trang 47-50)
Ca'c
ddo^`ng chi' Se^-ne^-ga-le, Ma-ro^'c, An-ge^-ri, Man-ga't v..v.. cu`ng chung
mo^.t ly' tu+o+?ng, hoa.t ddo^.ng "bi' ma^.t" cu`ng vo+'i ba'c, la`m
ba'o "Ngu+o+`i Cu`ng Kho^?" vo+'i ba'c. To'm ta('t, ho. chia xe?
vo+'i ba'c nhu+~ng chuye^.n sinh tu+? lo+'n lao. The^' ma` lu'c bo? Pha'p qua
Nga ba'c kho^ng ba'o tru+o+'c cho anh na`o mo^.t lo+`i. Dde^'n no^~i ca? lu~
ddo^`ng chi' pha?i lo^'c nho^'c ke'o nhau dde^'n nha` o^ng ba` B... Ma` ba'c
co' ra ddi bi' ma^.t hoa`n toa`n kho^ng? Dda^u co', ba'c gu+?i la.i nhu+~ng
do`ng thu+ ta^m ti`nh tha thie^'t, ca?m ddo^.ng me^ to+i cho hai "ddo^`ng
chi'" Alice va` Paul (mo^.t cha'u ta'm tuo^?i va` mo^.t cha'u mo+'i bo^'n
tuo^?i). Vo+'i ca^.u be' bo^'n tuo^?i ba'c ddem ca? chuye^.n dda^'u tranh cho
to^? quo^'c ra da(.n do`, nhu+ng vo+'i ca'c ddo^`ng chi' lo+'n, ba'c hoa`n
toa`n bi' ma^.t. Cho ca? lu~ tha ho^` xo+'n xa'c ti`m ba'c.
O^i chao! Ca'c ddo^`ng chi' nu+o+'c ba.n
Se^-ne^-ga-le, Ma-ro^'c, An-gre^-ri, vv..vv.. cu~ng cha? ne^n buo^`n vi` lo^'i
cu+ xu+? ngo+' nga^?n, nha?m nhi' cu?a ba'c. Cha(?ng qua la` ta.i ba'c me^ ca?i
lu+o+ng qua' ddo^~i. Va` trong ca?nh ly bie^.t ra^'t ca?i lu+o+ng na`y, ca'c
ddo^`ng chi' kho^ng co' vai tro` na`o ga^y ca?m ddo^.ng ba(`ng hai ddu+'a be'
con. The^' ne^n ca'c ddo^`ng chi' mo+'i bi.
ba'c ti?nh bo+ de.p qua mo^.t be6n.
Nghe^. Thua^.t Ve~ Ro^`ng
Vie^'t xong khu'c na`y, chu' Tie^n, ba'c Ho^` co' ve? dda('c tri',
ha? he^ la('m.
Ba'c
la.i long tro.ng ha. hai ca^u:
"The^'
la` mo^.t la^`n nu+~a o^ng Nguye^~n bie^.t ti'ch
Mo^.t la^`n nu+~a chu'ng to^i ma^'t kha^u chuye^`n" (trang 51)
Ba^y gio+` thi` ddo^.c gia? bie^'t to?ng
ra ro^`i. Lo+`i dde doa. cu?a ba'c he^'t thie^ng. Du` ba'c bie^.t
ti'ch, du` chu' la lo^'i ma^'t kha^u chuye^`n thi` ro^`i ca^u chuye^.n va^~n
tie^'p tu.c nhu+ thu+o+`ng.
Nhu+ng
ta.i sao o^ng Nguye^~n la.i hay "bie^.t ti'ch" the^'? Se~ co' ddo^.c
gia? dda(.t ca^u ho?i nhu+ va^.y, va` ddo' la` mo^'i lo cu?a nha` ca^`m bu't
Tra^`n da^n Tie^n. Ca'i tro` ba('t ba'c khi bie^'n, khi hie^.n na`y la` mo^.t
nghe^. thua^.t cao cu+o+`ng cu?a chu'. Ne^'u ngu+o+`i ddo+`i kho^ng tha^'y
ddu+o+.c ca'i cho^~ hay ho, ta`i ti`nh a^'y thi` uo^?ng la('m, thie^.t tho`i
cho chu' la('m.
The^'
la` chu' Tie^n dda`nh kho+i kho+i gia?ng huy.ch toe.t ca'i hay trong nghe^.
thua^.t vie^'t va(n cu?a mi`nh ra:
"Mo^.t
ca^u cha^m ngo^n Trung quo^'c no'i: "Mo^.t nha` ho.a si~ ve~ gio?i kho^ng
bao gio+` ve~ nguye^n ca? mo^.t con ro^`ng, ma` ve~ con ro^`ng khi a^?n, khi
hie^.n giu+~a nhu+~ng dda'm ma^y."" (trang 51)
(Dda'ng
le~ cho^~ na`y ne^n dde^? cho lu~ va(n no^ xu'm la.i bo^'c tho+m ho^`i ky' cu?a
ba'c, "pha't gia'c" ra, nhu+ng ba'c so^'t ruo^.t qua', xi' luo^n
co^ng vie^.c a^'y. Tha`nh ra ba'c vie^'t va(n tu+. ca tu.ng ro^`i la.i vie^'t
ca tu.ng chi'nh ca'i nghe^. thua^.t tu+. ca tu.ng cu?a mi`nh.)
Vie^'t
xong ca^u gia?i thi'ch. nga^~m ngi~, ba'c la.i tha^'y hi`nh nhu+ chu' Tra^`n
da^n Tie^n ho+i a't gio.ng ba'c Ho^` ki'nh ye^u. Ddo^.c gia? co' the^? hie^?u
la^`m ra(`ng so+? di~ con ro^`ng dde.p la` nho+` nha` hoa. si~ co' ta`i. Ca'i
ky~ thua^.t ta`i ti`nh du`ng ma^y che bo+'t ro^`ng la`m cho con ro^`ng no^?i
ba^.t, chu+' su+. tha^.t, ro^`ng co' the^? xa^'u xi' ho+n ro^`ng trong tranh.
The^'
la`, ba'c vo^.i dde` co^? chu' Tie^n xuo^'ng ba('t vie^'t nhu+~ng lo+`i khie^m
to^'n.
"Chu'ng
to^i kho^ng pha?i la` nhu+~ng nha` ho.a si~ co' ta`i. Chu'ng to^i kho^ng dde^?
nhu+~ng dda'm ma^y trong tie^?u su+? cu?a Ho^` chu? ti.ch, nhu+ng dde^'n dda^y
thi` chu'ng to^i pha?i thu' tha^.t ra(`ng dda~ ma^'t mo^'i ca^u chuye^.n."
(trang
51)
Nghi~a
la` bu+'c tranh dde.p kho^ng nho+` ta`i ho.a si~ ma` nho+` chi'nh con ro^`ng.
Con ro^`ng, khi ddu+'ng chu.p hi`nh, dda~ bie^'t la^'y ma^y che bo+'t va`i
khu'c cho mi`nh the^m mo+` a?o. tranh dde.p vi` Ro^`ng Ho^` khe'o da`n ca?nh,
kho^ng vi` ho.a si~ Tie^n khe'o ve~.
Ta^'t ca? nhu+~ng tro` ly ky` ru`ng ro+.n nhu+ "ba'c bie^.t ti'ch",
"chu' Tie^n ma^'t kha^u chuye^`n" ddu+o+.c gia?i quye^'t de^~
da`ng ba(`ng hai chu+~ "May thay\...". Tu+` nay thi` ddo^.c gia? co' the^? ye^n ta^m, trong
sa'ch co`n nhie^`u "may thay!" nu+~a.
"May thay la^`n na^`y, kha^u chuye^`n
thie^'u kho^ng la^u. Chi? trong tho+`i gian nga('n mo^.t ngu+o+`i ba.n Pha'p
dda~ ke^? cho chu'ng to^i nghe nhu+ sau:
"Tuye^'t
xuo^'ng nhie^`u, phu? mo^.t lo+'p da^`y tre^n chie^'c ta^`u Xo^ vie^'t te^n la`
X ... chie^'c ta^`u vu+`a tha? neo tru+o+'c cu+?a be^? Le^- nin - go+` - ra't. Vi. thuye^`n tru+o+?ng ddu+a
cho mo^.t ngu+o+`i A' ddo^ng tre? tuo^?i mo^.t bo^. a'o qua^`n lo^ng va` vu+`a
no'i vu+`a cu+o+`i: Anh ta.m du`ng, se~ tra? la.i to^i khi na`o anh kho^ng
ca^`n dde^'n nu+~a".
Ngu+o+`i A' ddo^ng tre? tuo^?i ca?m o+n,
ma(.c a'o qua^`n a^'m va` ddo+.i. Hai ngu+o+`i thu?y thu? tre? tie^'n dde^'n
va` no'i vo+'i ngu+o+`i A' DDo^ng:
"Ne^'u anh cho phe'p, chu'ng to^i
ddu+a anh dde^'n tru. so+?".
DDe^'n tru. so+? thi` mo^.t ca'n bo^. ra
tie^'p, mo+`i ngo^`i, mo+`i mo^.t ddie^'u thuo^'c la' Nga, da`i ba(`ng hai
ngo'n tay, va` ho?i:
- Xin ddo^`ng chi' cho bie^'t te^n.
- To^i la` Nguye^~n.
- DDo^`ng chi' muo^'n ddi dda^u?
- To^i muo^'n dde^'n dda^y, dde^'n Nga.
- DDe^'n co' vie^.c gi`, ddo^`ng chi' vui lo`ng cho bie^'t?
- DDe^? ga(.p ddo^`ng chi' Le^-nin.
- Ra^'t dda'ng tie^'c, kho^ng the^? ga(.p ddo^`ng chi' Le^-nin, vi` Ngu+o+`i
vu+`a mo+'i ma^'t ho^m kia - Ngu+o+`i ca'n bo^. vu+`a no'i vu+`a lau nu+o+'c
ma('t.
- Tro+`i o+i ! DDo^`ng chi' Le^ nin ma^'t ro^`i sao?
O^ng
Nguye^~n su+?ng so^'t va` vo^ cu`ng ca?m ddo^.ng. Ngu+o+`i ca'n bo^. ho?i
tie^'p:
- Theo lo+`i thuye^`n tru+o+?ng, ddo^`ng
chi' ddi ta^`u ... kho^ng co' gia^'y phe'p?
- DDu'ng, to^i Bi' Ma^.t." (trang 52)
DDe^'n dda^y, ddo^.c gia? tha^'y ra(`ng
ngoa`i ca'i ta^.t me^ nhu+~ng ca?nh ca?i lu+o+ng, ba'c co`n khoa'i truye^.n
gia'n ddie^.p re? tie^`n, ho+i mo^.t ti' la` ke^u nha('ng le^n: "bi'
ma^.t!". O+? dda^y ba'c le^n chie^'c ta`u Nga, "bi' ma^.t" the^'
na`o ma` dde^"n ca? o^ng thuye^`n tru+o+?ng cu~ng bie^'t, ddu+o+.c o^ng
ta(.ng bo^. qua^`n a'o lo^ng. Ca? ca'n bo^. va` thu?y thu? ddoa`n tre^n ta`u dde^`u
bie^'t ba'c. Ro+`i ta`u , ba'c pha?i ddi ba('t tay tu+`ng ngu+o+`i, la.i
ddu+o+.c ca'n bo^. hu+o+'ng da^?n dde^'n ta^.n tru. so+?. O^ng thuye^`n
tru+o+?ng thi` khai vanh va'ch ve^` ti`nh tra.ng cu?a ba'c vo+'i ca'n bo^.
ddi.a phu+o+ng. The^' ma` khi co^ng an ho?i, ba'c
cu+' nghie^m nghi. dda'p ti?nh bo+:
- DDu'ng, to^i bi' ma^.t!
"May thay" cho te^n ca'n bo^. Nga lu'c ddo', nho+` che^' ddo^. Co^.ng sa?n ki`m
ke.p, no' he^'t bie^'t cu+o+`i. Ne^'u kho^ng thi` dde^'n ddu+'t ruo^.t ma`
che^'t.
Tro` bi'
ma^.t ba'c khoa'i tu+` ho^`i nho?. Qui' vi. ddo^.c gia? co`n nho+': O+? dda^`u
sa'ch, ca^.u be' Nguye^~n Ta^'t Tha`nh khi ru? mo^.t ca^.u be' kha'c o+?
Sa`igo`n ddi ra nu+o+'c ngoa`i cu~ng ba('t ca^.u kia pha?i giu+~ "bi'
ma^.t". Vi` ly' do gi`? Vi` ca^.u Tha`nh
ddu+o+.c go+?i ra nu+o+'c ngoa`i ba(`ng ddu+o+`ng da^y Ca'ch Ma.ng? Vi` ca^.u
se~ le^n ddu+o+`ng trong mo^.t dde^m ta(m to^'i, mu+a gio' ba~o bu`ng, kho^ng
dde^? ai pha't gia'c ddu+o+.c ha`nh tung? Kho^ng co'. Ca^.u xua^'t ngoa.i
ba(`ng ca'ch giu+~a thanh thie^n ba.ch nha^.t dda`ng hoa`ng dde^'n be^'n ta`u
xin vie^.c. Xin he^'t ta`u na^`y dde^'n ta`u kia mo+'i ga(.p mo^.t ke? thu+o+ng
ti`nh cho cha^n phu. be^'p. The^' ma` cu~ng cu+' nha^'t ddi.nh kha(ng kha(ng
giu+~ ... bi' ma^.t!
Bo^'c Tho+m Quan Tha^`y
Con ngu+o+`i dde^'n Nga "mo^.t ca'ch bi' ma^.t"
a^'y dda~ bi. ca'n bo^. Nga ddo'n tie^'p mo^.t ca'ch kho^ng bi' ma^.t ti' na`o
ca~. Sau ma`n pho?ng va^'n, bie^'t ga(.p ddu+o+.c mo^.t te^n tay sai dda^`y
trie^?n vo.ng, ca'n bo^. Nga cho Ho^` dde^'n o+? kha'ch sa.n quo^'c doanh va`
nuo^i na^'ng ca^?n tha^.n, chi? ca^'m kho^ng cho ra ngoa`i. The^' cho ne^n
ma^'y ho^m sau, ddu+o+.c ho?i nha^.n xe't, ca?m tu+o+?ng ve^` nu+o+'c Nga, ba'c
phang ra mo^.t ca^u xanh ro+`n: "To^i tha^'y ra^'t re't!".
Nguye^n va(n ddoa.n ddo^'i thoa.i:
" - Anh dda^'y u+? Paul ho?i.
- Va^ng to^i dda^y, o^ng Nguye^~n tra? lo+`i.
- Anh la`m the^' na`o ma` dde^'n dda^y ddu+o+.c?
- Nhu+ le^. thu+o+`ng tho^i, ba(`ng ca'ch Bi' Ma^.t.
- Anh dde^'n dda^y va`o lu'c ddang buo^`n. Le^ nin vi~ dda.i vu+`a mo+'i ma^'t.
Hai ngu+o+`i ba.n la(.ng ye^n mo^.t la't,
buo^`n ra^`u. Ro^`i Po^n no'i tie^'p:
- Anh tha^'y xu+' na`y the^' na`o?
- To^i Tha^'y Ra^'t Re't. Ngoa`i ra kho^ng bie^'t chuye^.n gi` kha'c, vi` to^i
dda~ hu+'a vo+'i ngu+o+`i ca'n bo^. la` kho^ng ra kho?i kha'ch sa.n." (trang 54)
Coi bo^. ti`nh ca?nh ba'c to+'i Nga la^`n
dda^`u tha?m ho+n la^`n to+'i Pha'p. DDe^'n Pha'p, ba'c co`n ddu+o+.c ta` ta ra
tie^.m ca` phe^, ddu+o+.c bo^`i go.i la` O^ng ne^n ba'c co' nha^.n xe't ra^'t
ro^.ng ra ra~i:" Ngu+o+`i Pha'p o+? Pha'p to^'t va li.ch su+. v
...v..." DDe^'n Nga, bi. ca'n bo^. ca^'m ra kho?i pho`ng ba'c sa^`u
ddo+`i, phang ra mo^.t qua? nha^.n xe't co^.c lo^'c: " To^i tha^'y ra^'t
re't!" Nghe tuy que^ mu`a nhu+ng cu~ng kha' du~ng ca?m.
Nhu+ng su+. ha^.m hu+.c che^ bai nu+o+'c
Nga chi? co' the^'. Sau ddo' la` tra`ng giang dda.i ha?i nhu+~ng lo+`i ca
ngo+.i, kie^?u nhu+:
"O^ng chu' y' nha^'t dde^'n che^'
ddo^. xa~ ho^.i nu+o+'c Nga. O+? dda^y, mo.i ngu+o+`i ra su+'c ho.c ta^.p,
nghie^n cu+'u dde^? tie^'n bo^. Chi'nh phu? thi` giu'p ddo+? khuye^'n khi'ch
nha^n da^n ho.c ta^.p. O+? dda^u cu~ng tha^'y tru+o+`ng ho.c ..." (trang 56)
DDie^`u na`y ba'c ca ngo+.i ddu'ng. Nga
mo+? ra nhie^`u tru+o+`ng la('m. Ta^y ba' lo+.i a' cu~ng dda^`y tru+o+`ng. Chi'nh
phu? kho^ng nhu+~ng khuye^'n khi'ch ma` co`n co`ng da^n, di' su'ng va`o lu+ng
da^n dda^?y dde^'n tru+o+`ng ho.c ta^.p.
"Co' mo^.t so^' no^ng tru+o+`ng ta^.p
the^? ra^'t gia`u ma` ngu+o+`i ta go.i la` no^ng tru+o+`ng trie^.u phu'. Nhu+~ng
no^ng tru+o+`ng na^`y co' tru+o+`ng ho.c so+ ca^'p va` trung ca^'p, thu+
vie^.n, nha` chie^'u bo'ng, sa^n va^.n ddo^.ng, nha` thu+o+ng, pho`ng nghie^n
cu+'u no^ng nghie^.p, no+i chu+'a ma'y mo'c, va^n va^n ..." (trang 56).
Tri'ch da^~n nhie^`u chi? la`m nha`m tai
ddo^.c gia?. Ha`ng trie^.u cuo^'n sa'ch, ba`i ba'o tuye^n truye^`n cu?a Co^.ng
sa?n dde^`u co' nhu+~ng lo+`i tu+o+ng tu+.
Ba'c cu~ng co`n da`nh mo^.t trang dde^? ca
tu.ng Nga la` thie^n ddu+o+`ng cu?a con ni't (trong khi cho+` ddo+.i tha`nh
thie^n ddu+o+`ng cu?a ngu+o+`i lo+'n.) Nhu+~ng ddie^`u ca tu.ng cu?a ba'c,
nu+~a the^' ky? sau nu+o+'c Nga va^~n ... chu+a thu+.c hie^.n ddu+o+.c.
DDa(.c bie^.t o+? nhu+~ng trang ca tu.ng
nu+o+'c quan tha^`y na`y, ba'c vie^'t nhu+ che'p tu+` nhu+~ng ta`i lie^.u
tuye^n truye^`n hoa(.c nghe la.i lo+`i ba hoa cu?a mo^.t ca'n bo^. tuye^n
truye^`n. Ba'c kho^ng ke^? no^?i te^n mo^.t ngu+o+`i, mo^.t ddi.a danh na`o
dda(.c bie^.t. Co' le~ tu.i Nga chi? cho ba'c ddi va`i vo`ng nga('m ca?nh ro^`i
giam ba'c o+? kha'ch sa.n cho ho.c ta^.p to^'i nga`y.
Ca'i khu'c con
ro^`ng hie^.n ra o+? nu+o+'c Nga na`y ho+i tha?m. Gia' ba'c cu+' cho no'
"bie^.t ti'ch" luo^n thi` la.i ddo+~ ho+n
Tu+` trang 62, ba'c ke^? la.i tho+`i gian
hoa.t ddo^.ng o+? Ta^`u, o+? Xie^m (Tha'i Lan).
DDu+o+.c
quan tha^`y Nga hua^'n luye^.n, da^.y do^~, ba'c tie^'n bo^.tha^'y ro~. Ta`i
cho^m chi?a cu?a ba'c nhuye^~n la('m ro^`i. Ca'c sa'ng kie^'n, co^ng lao cu?a
ngu+o+`i kha'c, o+? mo.i ddi.a ha.t, ne^'u vu+`a ma('t, ha.p y', ba'c vo^`
go.n.
Thi' du.
o+? trang 62, ba'c ke^?:
"Ba
nguye^n ta('c cu?a ba'c si~ To^n da^.t Tie^n la`:
- Da^n to^.c ddo^.c la^.p.
- Da^n quye^`n tu+. do.
- Da^n sinh ha.nh phu'c."
Qui' vi.
co' tha^'y ca'i gi` quen quen kho^ng? Va^ng, ma^'y kha^?u hie^.u a^'y, ba'c
thuo^?ng he^'t, xa`i suo^'t ddo+`i, tha`nh ra ta cu+' ddo.c tha^'y nhu+~ng ca^u
da`i do`ng: "Vie^.t Nam Da^n Chu? Co^.ng Ho`a ddo^.c la^.p, tu+. do, ha.nh
phu'c" ddu+o+.c ga('n nguye^n con cho mie^`n Ba('c.
Ve^` vu.
du+.a ho+i ha.i nha` ca'ch ma.ng Phan bo^.i Cha^u va` Phan chu Trinh, ba'c
ke^?:
"...Thu+.c
da^n Pha'p dda~ pha.m mo^.t sai la^`m la` ba('t nha` la~o chi' si~ ye^u nu+o+'c
Phan bo^.i Cha^u, lu'c ba^'y gio+` o+? Trung quo^'c, va` muo^'n ke^'t a'n tu+?
hi`nh cu. Phan. Ta^'t ca? nha^n da^n Vie^.t Nam no^?i da^.y cho^'ng la.i vu.
a'n na`y va` ye^u ca^`u tha cu. Phan. Chu+a bao gio+` co' mo^.t phong tra`o
qua^`n chu'ng ro^.ng ra~i nhu+ va^.y. DDa^y la` mo^.t di.p to^'t cho o^ng
Nguye^~n tuye^n truye^`n chu? nghi~a ye^u nu+o+'c." (trang 63).
"Nha`
la~o a'i quo^'c Phan chu Trinh o+? Pha'p tro+? ve^` Vie^.t Nam. Ve^` ddu+o+.c
mo^.t na(m thi` cu. ma^'t. Tu+` Ba('c chi' Nam, nha^n da^n ta to^? chu+'c dda'm
tang ra^'t lo+'n. Bo.n ca^`m quye^`n Pha'p can thie^.p ca^'m nhu+~ng cuo^.c
truy ddie^.u va` ba('t bo+' nhu+~ng thanh nie^n, sinh vie^n ha(ng ha'i nha^'t
trong cuo^.c va^.n ddo^.ng ddo'. Su+. can thie^.p na`y dda~ tho^?i the^m ngo.n lu+?a ye^u nu+o+'c cu?a
o^ng Nguye^~n ...". (trang 64)
Ba'c Tu+. Cu+'u DDo'i
Nhu+ng ly' thu' nha^'t la` vu. ba'c a(n cu+o+'p co+m chim, nghi~a
dden.
Nguye^n
la` ho^`i bo^n ba o+? Tha'i Lan, ba'c tha^'t nghie^.p na(.ng. Lu'c o+? Ta^`u,
ba'c sinh so^'ng ba(`ng nghe^` tho^ng di.ch. O+? Nga, ba'c ddu+o+.c nuo^i. O+? Anh thi` co' nghe^` ru+?a che'n. Tho+`i gian o+? Pha'p
huy hoa`ng ho+n ca?, ba'c ca^`y hai "do'p" : mo^.t la` ru+?a va`
pho'ng dda.i hi`nh, hai la` ngo^`i so+n ve~ ddo^` co^? gia? dde^? bi.p ma^'y
ba` gia`. Rie^ng tho+`i o+? Tha'i, ba'c khai nghe^` nghie^.p ra^'t mo+ ho^`:
"Cuo^'c dda^'t, ddi buo^n." Cha('c la` ddo.i. Ba'c be`n ke^? la.i
mo^.t mu+u me.o tha^`n sa^`u dde^? cu+'u ddo'i cho chi'nh mi`nh va` ddo^`ng
bo.n.
Ba'c
ke^?:
"Ngu+o+`i
Xie^m mo^. dda.o Pha^.t va` ra^'t hie^`n la`nh. DDe^'n tuo^?i na`o ddo', con
trai pha?i ddi tu o+? chu`a ma^'y tha'ng. Vi` va^.y trong nu+o+'c co' ha`ng
nga`n nha` su+. Su+ ra^'t ddu+o+.c nha^n da^n ki'nh tro.ng. Va` ddu+o+.c nha^n
da^n nuo^i. Mo^~i nga`y ho. chi? a(n mo^.t bu+~a, va`o mu+o+`i gio+` sa'ng.
Chi. em mang co+m dde^'n chu`a. Su+ cu+' vie^.c a(n kho^ng ca?m o+n ai. Ho. chi? ca?m o+n Pha^.t to^?. Khi su+ a(n xong, co+m
rau co`n la.i kha'ch qua ddu+o+`ng co' the^? a(n. Nhu+~ng ngu+o+`i ddu+a co+m
dde^`u ra^'t sung su+o+'ng ddu+o+.c di.p bo^' thi'.
Nho+` the^' ma` o^ng Nguye^~n va` nhu+~ng
ngu+o+`i ba.n cu?a o^ng co' the^? ddi ddu+o+`ng kho^ng to^'n tie^`n co+m.
Ne^'u kho^ng ga(.p Nhu+~ng Ngu+o+`i Kha'ch
DDo'i, ngu+o+`i ddu+a co+m ddem mo^.t pha^`n co+m thu+`a cho chim a(n." (trang 66)
To^.i nghie^.p nhu+~ng con chim bi.
nhu+~ng ngu+o+`i kha'ch ddo'i "a(n cha(.n." Tru+o+'c khi co'
"o^ng Nguye^~n va` ddo^`ng bo.n" xua^'t hie^.n, chim Tha'i Lan so^'ng
ra^'t phu? phe^. Co+m thu+`a cu?a ca'c nha` su+ bao gio+` cu~ng du+ gia?. Ba^y
gio+` thi` " nhu+~ng ngu+o+`i kha'ch ddo'i " ve't sa.ch ba'ch.
Nguo^`n go^'c cu?a tu+` ngu+~ " a(n
cu+o+'p co+m chim " cha('c la` dda^y.
Nghi~ ky~ ra thi` nhu+~ng con chim Tha'i
Lan thu+?a a^'y va^~n co`n may ma('n la('m. Nga`y ddo' co' ba'c ddi nhe. va`o
ddo+`i chim, chim pha?i mo^.t phen bu+~a ddo'i bu+~a no, nhu+ng co`n tu+. do
dda^.u tre^n ca`nh ho't chu+?i ba'c va` tu+. do bay ddi. Co`n da^n Vie^.t Nam
bi. ba'c ddi nhe. va`o ddo+`i thi` ddo'i kinh nie^n, ma^'t tu+. do the^ tha?m
cho to+'i che^'t.
Ba.n DDo.c Ho^`i Ho^.p
Khi ro+`i nu+o+'c Ta^`u, dde^'n Tha'i Lan hoa.t ddo^.ng ba'c la.i
bie^?u die^?n tuo^`ng "bie^'n ma^'t" the^m mo^.t pha't nu+~a.
"Mo^.t
la^`n nu+~a o^ng la.i ma^'t ti'ch.
O^ng Nguye^~n ddi dda^u. Kho^ng ai bie^'t. Nhu+~ng ddo^`ng chi' cu?a o^ng cu~ng
bi. nghi ngo+` va` bi. Quo^'c da^n dda?ng
ba('t bo? tu`.
Chu'ng to^i la.i ma^'t mo^'i the^m mo^.t la^`n nu+~a..." (trang 65)
Trong tro` "bie^'n ma^'t", "ma^'t
mo^'i" ky` na`y, chu' Tra^`n da^n Tie^n va` vai tro` cu?a chu' la.i bi.
ba'c que^n ma^'t tie^u. Hai chu+~ "may thay" ba'c cu~ng que^n luo^n.
Sau khi than ba'c ma^'t ti'ch, chu'ng to^i "ma^'t mo^'i" ba'c vie^'t
ti?nh bo+, kho^ng ca^`n ai ke^?, kho^ng ca^`n "may thay co' ngu+o+`i
bie^'t..." nhu+ thu+o+`ng le^..
Ca? o+? nhu+~ng vie^.c kho^ng dda'ng gi` ba'c cu~ng cu+'
nho+n nho+n, tra('ng tro+.n pho+i su+. la'o khoe't cu?a mi`nh ra nhu+ the^'! Qua'i
dda?n tha^.t.
Ro^`i dde^'n cuo^'i trang 85, thi`nh li`nh ba'c Ho^` la.i
la hoa?ng:
"O^ng Nguye^~n La.i Ma^'t Ti'ch!"
Va` la^`n na`y coi bo^. ba'c so^'t ruo^.t la('m ro^`i,
chi.u kho^ng no^?i, ba'c no'i tha(?ng vo+'i ddo^.c gia?: " Ca'c ba.n tha^n
me^'n, cha('c ca'c ba.n cu~ng Ho^`i Ho^.p khi ddo.c chuye^.n cu?a mo^.t
ngu+o+`i khi xua^'t hie^.n khi ma^'t ti'ch, la.i xua^'t hie^.n, la.i ma^'t
tic'h luo^n luo^n va` ddo^.t ngo^.t nhu+ the^'".
Ho'a ra ba'c Ho^` the`m thuo^`ng su+. vinh quang cu?a
ma^'y tay vie^'t truye^.n trinh tha'm, gia'n ddie^.p re? tie^`n. Ba'c xa`o ddi
xa`o la.i ca'i tro` "o^ng Nguye^~n ma^'t ti'ch" dde^? ba('t ba` con
"ho^`i ho^.p" dda^'y\.
Nhu+ng ho^`i ho^.p the^' qua'i na`o ddu+o+.c. Ke^'t
cuo^.c ca^u chuye^.n cu?a ba'c dda~ ddu+o+.c pho+i ra tu+` nhu+~ng trang
dda^`u. DDo^.c gia? bie^'t to?ng ra(`ng "o^ng Nguye^~n" du` co'
bie^'n, hie^.n loa.n xi. thi` cuo^'i cu`ng cu~ng ve^` ngo^`i lu` lu` o+? Ba('c bo^. phu?. Va? la.i, cu+' theo ti`nh tie^'t ca^u
chuye^.n thi` thu+o+`ng mo^~i la^`n ga(.p the^' nguy, ba'c la.i bie^'n ma^'t
tie^u. Bi. Quo^'c Da^n DDa?ng Trung Hoa muo^'n ha~m ha.i, ba'c bie^'n. Bi.
thu+.c da^n gia(ng ba^~y ba('t, ba'c "ma^'t ti'ch". An toa`n kho?e ru
nhu+ the^', ho^`i ho^.p va`o ca'i kho^? na`o\.
DDa^`u tie^n, ba'c bie^?u die^~n ky~
thua^.t vie^'t: cho nha^n va^.t la^u la^u bie^'n mo^.t la^`n. Ro^`i ba'c gia?i
thi'ch ca'i hay cu?a ky~ thua^.t a^'y ba(`ng thi' du. o^ng ho.a si~ ve~ ro^`ng
dde^? nha('c khe'o ddo^.c gia? ra(`ng ba'c vie^'t ta`i ti`nh la('m ddo'. Sau
cho't, cha? ca^`n giu+~ y' tu+' gi`, ba'c huy.ch toe.t ho?i tha(?ng ddo^.c
gia?: To^i vie^'t co' hay kho^ng? co' khe'o kho^ng? cha('c la` to^i la`m qui'
nga`i ho^`i ho^.p pha?i bie^'t!
Loa.i va(n si~ nghi~ va(n mi`nh la` nha^'t
kho^ng hie^'m tre^n ddo+`i, nhu+ng vu+`a vie^'t va(n vu+`a tu+. khen, cu+o+~ng
ba'ch ddo^.c gia? pha?i khen ngay ta.i tra^.n thi` chi? co' mi`nh ba'c.
Ti`nh ca?nh a^'y tha?m thu+o+ng nhu+ mo^.t
anh he^` vu+`a gie^~u xong vo^.i gia?i thi'ch ta^'t ca? ky~ thua^.t gie^~u cu?a
mi`nh ro^`i cha^'t va^'n kha'n gia?: cha('c la` "ca'c ba.n tha^n
me^'n" ddang buo^`n cu+o+`i la('m vi` ta`i gie^~u cu?a to^i!
[pha^`n 5]
Nhu+~ng anh tha^n co^.ng thu+o+`ng nha^.n
d-i.nh: Ho^` la` mo^.t ngu+o+`i quo^'c gia, ma~i sau mo+'i tha`nh co^.ng sa?n.
Nhu+~ng o^ng quo^'c gia nga^y tho+ cu~ng phu. ho.a: Ho^` khe'o gia^'u ca'i
d-uo^i co^.ng sa?n trong suo^'t tho+`i gian kha'ng chie^'n, sau na`y mo+'i lo^.
ra\. Nhu+ng theo chi'nh lo+`i ba'c thi` co+` lie^`m bu'a, ba?n cha^'t tay sai
d-a('c lu+.c cu?a Nga d-a~ d-u+o+.c ba'c tru+o+ng le^n ngay tu+` nhu+~ng nga`y
d-a^`u. Trang 76 ba'c ke^?: "Trong tho+`i ky` d-a^`u, phong tra`o lan
ro^.ng va` a(n sa^u... Trong nhu+~ng ti?nh Nghe^. An va` Ha` Ti~nh, nha^n da^n
Vie^.t Nam d-a~ la^.t d-o^? che^' d-o^. cai tri. cu?a Pha'p va` phong kie^'n
va` La^.p Chi'nh Quye^`n Xo^ Vie^'t. Ho. tuye^n bo^' d-o^.c la^.p va` thi ha`nh
tu+. do da^n chu?. Nhu+~ng u?y ban xa~, u?y ban huye^.n d-u+o+.c du+.ng
ne^n". Nhu+ the^', vu+`a chie^'m ddu+o+.c va`i no+i, ba'c dda~ a'p du.ng
ngay ca'ch cai tri., to^? chu+'c kie^?u Lie^n Xo^, nghi~a la` ddu'ng sa'ch vo+?
cu?a quan tha^`y. Bao nhie^u ba`i ba?n ho.c ddu+o+.c tu+` Nga (trong nhu+~ng
khoa?ng tho+`i gian "bie^'n ma^'t","ma^'t ti'ch"
v.v...)ddu+o+.c ddem ra du`ng ca?.
A^'y
the^' nhu+ng khi bo.n dde^' quo^'c ke^'t to^.i nhu+~ng con ngu+o+`i chu?
tru+o+ng "la^.p chi'nh quye^`n so^ vie^'t o+? Nghe^. Ti~nh a^'y la` Co^.ng
sa?n, la` dda`n em Nga thi` ba'c la.i kho^ng chi.u. Ngay o+? trang sau (trang
77) ba'c ha^.m hu+.c vie^'t:
"Bo.n
dde^' quo^'c Bi.a DDa(.t ra(`ng nhu+~ng ngu+o+`i ca'ch ma.ng ddo' la` tay sai
cu?a DDe^. tam quo^'c te^', cu?a Lie^n xo^ ... DDe^' quo^'c Anh cho ra(`ng o^ng
Nguye^~n la` tay sai cu?a Lie^n xo^. "
Hai
chu+~ "bi.a dda(.t" o+? dda^y ba^.t le^n ca'i y' phu? nha^.n mo^.t
ddie^`u xa^'u xa ngu+o+`i ta ga'n cho mi`nh. The^' mo+'i la.. Ma(.c da^`u ba'c gia^~y na^?y le^n, cho^'i cho ba(`ng
ddu+o+.c ca'i ma'c Co^.ng sa?n, ca'i to^.i la`m dda^`y to+' Nga, chi'nh phu? Anh va^~n bie^'t
ro~ ha`nh tung va` chu? tru+o+ng cu?a ba'c. The^' la` o^ng "Nguye^~n"
bi. phu' li't Anh to'm co^? nho^'t o+? Hu+o+ng Ca?ng.
Chu+a Bao Gio+` Su+o+'ng The^'
Tu+` trang 77 dde^'n trang 84, ba'c Ho^` mo^ ta? nhu+~ng chuye^.n
bi. giam giu+~, bi. ddu+a ra to`a xu+? ro^`i ddu+o+.c tha. Va`, ngo^. nghi~nh
vo^ cu`ng, ca? ddoa.n va(n a^'y la` mo^.t ba`i da`i ca ngo+.i ne^`n tu+ pha'p
cu?a dde^' quo^'c Anh.
Lu'c bi.
giam o+? xa` lim (ddu+o+.c coi la` tho+`i ky` tu` dda`y ghe^ go+'m nha^'t) ba'c
bi. a(n uo^'ng kho^? so+? nhu+ sau:
"Mo^~i
nga`y hai la^`n, chu'ng cho o^ng a(n co+m ga.o xa^'y va` ma('m tho^'i. Mo^~i
tua^`n hai la^`n, chu'ng cho o^ng a(n THi.T BO`, CO+M TRa('NG. Tha^.t la` mo^.t
bu+~a tie^.c sang!" (trang 78)
Ga.o
xa^'y, ma('m tho^'i nha` tu` bi`nh thu+o+`ng na`o cu~ng co'. Chi? du+o+'i che^'
ddo^. Co^.ng sa?n thi` sinh vie^n ca'c tru+o+`ng ca?i ta.o mo+'i co' nhie^`u
nga`y ngo^`i mo+ u+o+'c ddu+o+.c chu't ma('m tho^'i, chu't ga.o xa^'y ma`
cu~ng... kho^ng co', pha?i nhai ddo+~ bo bo\. The^' nhu+ng xa` lim ba'c o+?
cu+' mo^.t tua^`n hai la^`n thu+.c ddo+n la.i co' khoa?n "co+m tra('ng
vo+'i thi.t bo`". DDem chuye^.n a^'y ra ke^? kho^?,ba'c kho^ng so+. nha^n da^n
mie^`n Ba('c sinh ra mo+ u+o+'c ddu+o+.c la`m tu` nha^n o+? Hu+o+ng ca?ng sao ?
DDa^'y
la` vu. a(n uo^'ng, gio+` dde^'n vu. ho?i cung.
Xu+a
na`y, chuye^.n tra va^'n, ho?i cung va^~n la` chuye^.n dda'ng so+. ddo^'i vo+'i
ta^'t ca? tu` nha^n. Ngu+o+`i ta truye^`n tu.ng nhu+~ng hi`nh thu+'c tra ta^'n
da~ man cu?a thu+.c da^n: ddi ta^`u bay, ta^`u nga^`m, quay ddie^.n, ki`m ke.p
v.v... the^' ma` ba'c Ho^` la.i khoa'i ddu+o+,c
ddi ho?i cung mo+'i la.. Ba'c la` ngu+o+`i gan da. phi thu+o+`ng, mi`nh ddo^`ng
da sa('t, coi thu+o+`ng mo.i tro` tra ta^'n, khinh bi? nhu+~ng cu+.c hi`nh
cha(ng? Ha~y nghe ba'c gia?i thi'ch:
"Nhu+~ng buo^?i bi. ddu+a ddi ho?i
cung la` nhu+~ng lu'c nghi? ngo+i khoa'i nha^'t o+? trong tu`.
Mo^.t la` ddu+o+.c ra kho?i xa` lim mo^.t lu'c, ca'i xa` lim nghe.t tho+?,
to^'i om va` ho^i ha'm.
Hai la` vi` bo.n tru`m ma^.t tha'm thu+o+`ng ho?i cung o^ng, mo+`i o^ng Hu't
Thuo^'c La' Anh" (trang 79)
Ho'a ra nha` ca'ch ma.ng vo^ sa?n kho^ng
bi. dda'nh dda^'m gi`, la.i co`n ddu+o+.c phi` phe`o thuo^'c la' tho+m, ne^n
thi'ch bi. ho?i cung qua' xa'.
Nhu+ng "ddi ho?i cung" cu~ng
chu+a su+o+'ng ba(`ng ddau o^'m. Khi tu` nha^n Nguye^~n a'i Quo^'c e^? mi`nh,
tu.i cai tu` dde^' quo^'c A(ng le^ thu+.c da^n tha^m ddo^.c la^.p tu+'c cho ddi
na(`m be^.nh vie^.n. Va` o^ng Nguye^~n la.i khoe nha('ng le^n:
"O^ng co' ddu+o+.c ca'i giu+o+`ng
to^'t va` ddu+o+.c a(n co+m ta^y. O^ng no'i:" Ca? ddo+`i chu+a bao gio+`
Nguye^~n ddu+o+.c a(n uo^'ng sung su+o+'ng nhu+ the^' na`y." (trang 82)
Thu' tha^.t mo^.t lo+`i khoe pha?n ddo^.ng
dda^`y ti'nh ca'ch tuye^n truye^`n cho^'ng pha' Ca'ch ma.ng vo^ sa?n, si? nhu.c
na(.ng ne^` dda`n anh Lie^n xo^. Cho dde^'n lu'c na`y thi` ddo+`i o^ng Nguye^~n
dda~ da`i ro^`i, dda~ na(m la^`n ba?y lu+o+.t o^ng dde^'n nu+o+'c quan tha^`y
dde^? cha^`u chu+.c hoa(.c ho.c ta^.p. Lie^n xo^ nuo^i na^'ng, chie^u dda~i
o^ng du+~ la('m. Va^.y ma`, chu+a co' khi na`o ddo^`ng chi'
"Nguye^~n" ddu+o+.c "a(n uo^'ng sung su+o+'ng" ba(`ng lu'c
la` mo^.t tu` nha^n cu?a A(ng le^. Xa~ ho^.i gu+o+ng ma^~u, thie^n ddu+o+`ng
Lie^n xo^ dda~i kha'ch kho^ng tu+? te^' ha^.u hi~nh ba(`ng che^' ddo^. thu+.c
da^n cu+ su+? vo+'i ... tu`. Ne^'u chi'nh ba'c cha(?ng khai ra thi` ma^'y ai bie^'t
ddu+o+.c ca'i cho^~ hay ho a^'y\.
Lo`ng
to^'t cu?a thu+.c da^n Anh chu+a ngu+`ng o+? dda^y. Ho. co`n cu+? mo^.t lua^.t
su+ ta`i ba la` Loseby ra ca~i cho ba'c. Va` vi` A(ng le^ kho^ng co' ca'i mo'n
to`a a'n nha^n da^n ne^n du` ba'c Ho^` la` mo^.t te^n Co^.ng sa?n chi'nh
hie^.u, mo^.t te^n tay sai trung tha`nh cu?a Nga, ba'c va^~n ddu+o+.c xu+? la`
... vo^ to^.i. O^ng cha'nh a'n chi? ye^u ca^`u pha.m nha^n pha?i ro+`i kho?i
Hu+o+ng ca?ng.
Lua^.t
su+ Loseby va^~n kho^ng chi.u, ca~i cho ba'c tra('ng a'n ro^`i o^ng ta co`n
muo^'n ba'c kho^ng bi. dduo^?i kho?i Hu+o+ng ca?ng. O^ng cho^'ng a'n le^n to+'i
to`a a'n cu?a Hoa`ng dde^' Anh o+? Lua^n ddo^n.
Va`
cuo^'i cu`ng o^ng ta tha`nh co^ng, ba'c Ho^` reo le^n: "The^' la` o^ng
Nguye^~n tha('ng lo+.i" (trang 84)
Ba'c dda~ co' co^ng tra.ng gi` trong vu. "tha('ng
lo+.i" na`y\? Co+m tra('ng thi.t bo` hai tua^`n mo^.t la^`n la` co^ng
cu?a nha` tu` Anh. Ba'c ddu+o+.c na(`m nha` thu+o+ng, ddu+o+.c a(n nhu+~ng
bu+~a "su+o+'ng nha^'t ddo+`i" la` nho+` o^ng lua^.t su+
ngu+o+`i Anh, nho+` che^' ddo^. ddo^'i xu+? vo+'i tu` nha^n cu?a Anh. Ba'c
ddu+o+.c tha bo^?ng la` nho+` to`a a'n A(ng le^ kho^ng gio^'ng to`a a'n nha^n
da^n, nho+` o^ng lua^.t su+ ngu+o+`i Anh lo^~i la.c. Ba'c chi? co' co^ng may
ma('n ddu+o+.c o+? tu` du+o+'i che^' ddo^. thu+.c da^n Anh! The^' tho^i\.
Ha`ng trie^.u tu` nha^n cu?a nhu+~ng nha`
tu` do chi'nh ba'c du+.ng ne^n sau na`y kho^ng co' anh na`o may ma('n, to^'t
phu+o+'c nhu+ the^'. Nhie^`u ke? cha('c dda~ so^'ng so't, so^'ng dai ho+n ne^'u
ga(.p lu~ cai tu` tu+? te^' ba(`ng mo^.t pha^`n tra(m, mo^.t pha^`n nga`n cai
tu` A(ng le^ thu+.c da^n, dde^' quo^'c.
o
o o
Cu~ng trong ddoa.n ho^`i ky' ve^` nhu+~ng
nga`y le^u be^u o+? Ta^`u, ta hay ga(.p nhu+~ng ca^u va(n mo^ ta? thu+`a tha~i,
vo^ duye^n. Mo^.t thi' du. na(`m o+? trang 84: "O^ng Nguye^~n tro^'n ddi,
ddo'ng vai mo^.t nha` buo^n to Trung quo^'c. Tu+` Hu+o+ng ca?ng dde^'n nha`
mo^.t ngu+o+`i ba.n tha^n cu?a o^ng Lo^ddo+-bai o+? mo^.t tha`nh pho^' kha'c. O+?
dda^y o^ng Nguye^~n so^'ng nhu+ mo^.t nha` gia^`u ddi nghi?. O^ng ddi da.o trong
ru+`ng, ddi tha(m ca'c chu`a. O^ng la`m quen vo+'i ca'c ngu+o+`i va(n nghe^.. O^ng
vie^'t ba`i cho nhu+~ng to+` ba'o ddi.a phu+o+ng, ba(`ng tie^'ng Anh va`
tie^'ng Trung quo^'c, ky' te^n kha'c nhau. O^ng Thu+o+`ng Ta^.p The^? Du.c DDe^? La^'y La.i Su+'c."
Ca^u cuo^'i vu+`a la.c lo~ng vu+`a da`i
do`ng. Ve~ ra hi`nh a?nh mo^.t o^ng Nguye^~n ca?i trang, ha`nh tung bi' ma^.t,
mo^ ta? o^ng ddi
da.o, tha(m chu`a, la`m quen vo+'i va(n
nghe^. si~, vie^'t ba'o ... la` ddu? ro^`i, chuye^.n ta^.p the^? thao thi` cu~ng
nhu+ vu. a(n uo^'ng, ta('m gia(.t, ddi ca^`u . DDo^.c gia? dda^u ca^`n nhu+~ng
chi tie^'t a^'y . Chuye^.n ke^? vo^ duye^n ma` lo+`i
ke^? thi` thu+`a . Mu.c ddi'ch cu?a ta^.p the^? du.c dda^u co' bi' hie^?m gi`
ma` pha?i gia?i thi'ch. No'i o^ng thu+o+`ng ta^.p the^? du.c la` ddu?, ca^`n
gi` pha?i "dde^? cho no' khoe?" hay "dde^? la^'y la.i
su+'c". Cu+' dda` le`m be`m a^'y, tinh tha^`n mo^ ta? a^'y, ba'c pha?i
vie^'t the^m: ha`ng tua^`n o^ng ta('m va`i la^`n cho no' sa.ch, mo^~i sa'ng
o^ng ddi ca^`u dde^? tra'nh be^.nh ta'o bo'n, khi ddi te` o^ng va^?y ra^'t ky?
dde^? kho?i u+o+'t qua^`n v.v... DDa~ the^', ca'i vie^.c bo^~ng du+ng ke^? la`
ba'c thu+o+`ng ta^.p the^? du.c va`o tho+`i ky` dda(.c bie^.t na`y khie^'n
ngu+o+`i ddo.c dda^m ngo+`: cha('c tru+o+'c ddo' ba'c lu+o+`i, cha? ta^.p ta`nh
gi`, gio+` mo+'i the^? thao chu't ddi?nh, pha?i vo^.i khoe .
Tu+` trang 87, ba'c mo^ ta? ti`nh hi`nh Vie^.t Nam, nhu+~ng hoa.t ddo^.ng cu?a
dda?ng Co^.ng sa?n sau khi dda.i chie^'n the^' gio+'i thu+' hai bu`ng no^?. Ba'c
nha^.n tro.ng tra'ch sang Ta^`u ca^`u vie^.n. Vi`: "DDe^'n lu'c ca^`n
tranh thu? the^m su+. giu'p ddo+~ cu?a DDo^`ng minh. DDo^`ng minh ga^`n nha^'t
va` co' quan he^. nha^'t dde^'n vie^.c cho^'ng Nha^.t o+? Vie^.t Nam la` Trung
quo^'c. Vi` va^.y, pha?i ti`m dde^'n Trung quo^'c. Trong nhu+~ng ngu+o+`i Ca'ch
ma.ng Vie^.t Nam, o^ng Nguye^~n la` ngu+o+`i hie^?u bie^'t Trung quo^'c va`
ngu+o+`i Trung quo^'c ho+n he^'t. Vi` va^.y mo.i ngu+o+`i ddo^`ng thanh cu+?
o^ng Nguye^~n ddi Trung quo^'c. DDi bo^. dde^'n Tru`ng Kha'nh kho^ng pha?i la`
mo^.t vie^.c de^~ da`ng. Nhu+ng o^ng Nguye^~n nha^.n lo+`i ra ddi." (trang
90)
Cha`! Khu'c na`y ly ky` ru`ng ro+.n
dda^y\. Kho^ng ca^`n bi. ba'c ho^'i thu'c, ddo^.c gia? va^~n ba('t dda^`u ca?m
tha^'y ho^`i ho^.p. Ba'c la` tay "bi' ma^.t" co' ha.ng. Ho^`i co`n
vi. tha`nh nie^n, chi? mo+'i su+?a soa.n ddi la`m bo^`i ta^`u, ba'c dda~ bi'
ma^.t. Khi le^n ta^`u sang Nga, ca? o^ng
thuye^`n tru+o+?ng la^~n thu?y thu? ddoa`n
dde^`u bie^'t, ba'c va^~n cu+o+ng quye^'t "bi' ma^.t". Phen na`y,
nha^.n co^ng ta'c xua^'t ngoa.i ca^`u vie^.n, cu+'u nu+o+'c, ba'c bi' ma^.t
pha?i bie^'t.
Qua? nhie^n, tru+o+'c khi le^n ddu+o+`ng,
ba'c ra chie^u, tro^? ta`i gia'n ddie^.p, qua ma(.t phe ddi.ch vu` vu`: "DDe^?
dda'nh la.c hu+o+'ng bo.n ma^.t tha'm o^ng Nguye^~n la^'y te^n la` "Ho^`
Chi' Minh." (trang 90)
DDo^.c gia? chu+ng hu+?ng. Co' va^.y tho^i
sao\? Tu+` chuye^.n gia'n ddie^.p nghie^m chi?nh trong binh thu+ DDo^ng Ta^y
dde^'n nhu+~ng cuo^'n tie^?u thuye^'t James Bond, ngu+o+`i ta i't ga(.p mo^.t
phu+o+ng pha'p "dda'nh la.c hu+o+'ng" na`o gia?n di. nhu+
va^.y: ddo^?i te^n. Ke? chu+a tu+`ng bi. nghi ngo+`, theo do~i co' the^?
la`m tro` a^'y ddu+o+.c. Ba'c thi` ngu.y trang, thay hi`nh ddo^?i da.ng, ve?
ma(.t bo^i ra^u ... chu+a cha('c dda~ lu+`a ddu+o+.c bo.n ma^.t tha'm. Va? la.i
chu'ng no' chi? theo do~i ba'c tho^i chu+' co' cha^.n ba'c la.i dde^? ho?i te^n
dda^u ma` ho`ng ddem te^n mo+'i ra "dda'nh la.c hu+o+'ng".
Vi` kha? na(ng "bi' ma^.t"
chi? la` nhu+~ng tro` vo+' va^?n nhu+ the^' ne^n: "ddi lie^`n mu+o+`i
dde^m va` na(m nga`y, cu. Ho^` dde^'n mo^.t thi. tra^'n Trung quo^'c, chu+a
ki.p nghi? cha^n thi` nga`y ho^m ddo' cu. bi. ba('t."(trang 90)
Cha('c tu.i ti`nh ba'o Ta^`u, kha? na(ng
ti`nh ba'o ke'm, chu+a bie^'t o^ng Nguye^~n dda~ co' te^n mo+'i, ne^n kho^ng
bi. "la.c hu+o+'ng" cu+' vo^` dda.i . Va` cu. Ho^` bi. to'm
co^? ho+i so+'m.
O^i! DDu+'c Pha^.t To^?!
Lu'c mo+'i bi. cum, ba'c cu~ng qua^.y du+~ la('m: "Quo^'c
Da^n DDa?ng giam cu. va`o nha` lao C.H.S. ho+n hai tua^`n, nga`y mang go^ng,
dde^m cu`m cha^n. Cu. quen huye^.n tru+o+?ng, tru+o+'c kia dda~ ga(.p nhau o+?
Q.L. nhu+ng huye^.n tru+o+?ng tu+` cho^'i kho^ng ga(.p cu. . Cu. gu+?i ddie^.n
cho nhu+~ng nha` ca^`m quye^`n cao ca^'p, kho^ng tha^'y tra? lo+`i." (trang
90)
Ho'a ra ca'i
anh ddo^`ng minh ma` ba'c ddang hi' hu+?ng ti'nh ca^`u vie^.n la.i cho+i ba'c
mo^.t vo^' na(.ng. Co`n che^' ddo^. tu` dda^`y cu?a Trung quo^'c thi` kho?i
no'i, vo^` ddu+o+.c cu. Ho^` la` no' cho
cu. "nga`y mang go^ng, dde^m cu`m cha^n" lie^`n mo^.t khi,
dda^u co' nhu+ tu.i thu+.c da^n Anh, cu+? ca? mo^.t lua^.t su+ lo^~i la.c ra
ca~i cho cu., lu'c cu. o^'m la.i cho ddi na(`m nha` thu+o+ng a(n nhu+~ng bu+~a
ngon nho+' ddo+`i v.v...
Ba'c re^n ri? ve^` nhu+~ng chuye^.n cu+.c
kho^? trong tu` nhu+ sau:"Ca'i la`m cho cu. kho^? nha^'t la` ghe? va`
ra^.n. Cu. bi. ghe? kha('p ngu+o+`i, dda^`y ca? ca'nh tay va` ba`n tay. Kho^ng
pha?i la` mo^.t thu+' ma` la` hai thu+' ghe?: ghe? ruo^`i ngu+'a va` lo+?, co`n
ra^.n thi` vo^ so^'. Kho^ng co' ca'ch gi` tru+` tie^.t ddu+o+.c ra^.n. O+?
dda^u cu~ng co': trong qua^`n a'o, trong cha(n chie^'u, trong va'n na(`m. Ra^.n
va` re^.p tranh nhau ha`nh ha. nhu+~ng ngu+o+`i tu`. DDe^m dde^'n ho. bi. mo^.t
ke? thu` dda'ng so+. nu+~a la` muo^~i ." (trang 92)
Tu+o+?ng
gi`. O+? tu` ma` chi? co' vu. ghe? lo+?, muo^~i, re^.p, na(`m ga^`n ca^`u tie^u
... thi` thu+o+`ng tho^i . Ba'c re^n xie^'t qua' co' the^? la`m cho nhu+~ng
o^ng tu` ca?i ta.o cu+o+`i vo+~ bu.ng. Ho.c vie^n ca?i ta.o cu?a ba'c dda^u co'
sung su+o+'ng the^'. Ho. co`n bi. ba('t buo^.c lao ddo^.ng ca^.t lu+.c trong
khi bu.ng ddo'i kinh nie^n. Nha` tu` cu?a ba'c co' nhie^`u mo'n a(n cho+i
ddo^.c ddi.a ho+n nhie^`u .
Khi bi.
gia?i dde^'n Lie^~u Cha^u, ba'c ddu+o+.c ddo^'i xu+? tu+? te^' ho+n: "Tu+`
Que^' la^m ngu+o+`i ta gia?i cu. ddi Lie^~u Cha^u, giam va`o nha` giam qua^n
su+.. O+? dda^y cu. ddu+o+.c hu+o+?ng "che^' ddo^. chi'nh tri.". Co' ddu? co+m a(n, mu+o+`i la(m phu't buo^?i sa'ng
dde^? ddi i?a, co' ngu+o+`i ga'c. Kho^ng bi. go^ng, kho^ng bi. xi'ch. Thi?nh
thoa?ng Cu. co' the^? ddo.c mo^.t to+` ba'o hoa(.c mo^.t quye^?n sa'ch. Mo^.t
ho^m Cu.c tru+o+?ng cu.c chi'nh tri. dde^'n ba('t co'c o+? trong pho`ng
ngu+o+`i kha'c. O^ng na`y ha. le^.nh ngu+o+`i ga'c cho phe'p Cu. ddi da.o nu+?a
gio+` trong sa^n nho?, ca('t to'c cho cu. va` cho cu. ta('m nu+o+'c
no'ng." (trang 93)
DDe^'n dda^y, ba'c ca?m kha'i qua',
su+o+'ng qua', ba'c ddo^.t ngo^.t reo le^n: "DDu+'c Pha^.t to^? dda.i
tu+` dda.i bi, to^'t bie^'t bao! Ma^'y ho^m sau ghe? la(.n ga^`n mo^.t
nu+?a!" (trang 93)
DDu+o+.c
ta('m nu+o+'c no'ng mo^.t pha't, ba'c su+o+'ng tha^'y ... DDu+'c Pha^.t to^?,
ne^n la.i que^n be'ng ma^'t chu' Tra^`n da^n Tie^n. Ma(.t na. Tra^`n da^n Tie^n ro+'t ma^'t tie^u ho^`i na`o ba'c
kho^ng hay\.
DDo^.c gia? dda?ng tri' nha^', i't chi.u suy nghi~
nha^'t, dde^'n lu'c na`y cu~ng tha^'y ngay Tra^`n da^n Tie^n chi'nh la` ba'c. Va(n
no^ na`o ke^? chuye^.n ba'c ma` la.i da'm tu+. tie^.n ho^ hoa'n mo^.t ca^u
la.ng qua.ng nhu+ the^'! DDu+o+.c anh cai tu` cho ta('m nu+o+'c no'ng mo^.t pha't
ke^u ra^`m "dda.i tu+` bi, to^'t bie^'t bao!". Nhe't va`o
mie^.ng ba'c mo^.t lo+`i re^n su+o+'ng ti? nhu+ the^' dde^? cho.c que^, dde^?
la`m gia?m uy ti'n cu?a ba'c a`?
Ca'i anh
dda~ cho ba'c ta('m nu+o+'c no'ng mo^.t pha't dde^? ddo+`i na`y mo+'i la` qua^n
ddo^.c ddi.a. Cu`m ke.p, tu` dda^`y khie^'n ba'c bi. ghe? lo+?, ddo'i re't chi?
ta(ng uy ti'n ba'c. La`m cho ba'c, ha`ng chu.c na(m sau, co`n pha?i tha?ng
tho^'t la le^n trong sa'ch "DDa.i tu+` dda.i bi! to^'t bie^'t bao"
mo+'i tha^.t la` ha.i ddo+`i tu+ cu?a ba'c. No' to^' ca'o ra(`ng nha` ca'ch
ma.ng vo^ sa?n, con ngu+o+`i ddu+o+.c nhie^`u ke? to^n xu+ng la` vi~ nha^n a^'y
cu~ng kho^'n ddo^'n vi` ca'i xa'c pha`m.
(Ba'c
co' mo^.t bo^. tha^`n kinh ba(`ng the'p, mo^.t y' chi' sa('t dda', luo^n luo^n
bi`nh tha?n coi thu+o+`ng ca'i ddau cu?a the^? xa'c, nhu+ng la` no^~i ddau
the^? xa'c cu?a ... nhu+~ng ddu+'a kha'c tho^i . Con da^n ba'c bi. tu` dda^`y,
dda^'u to^'. DDa`n ba`, tre? ni't tan xu+o+ng na't thi.t vi` kho^ng thi'ch
Co^.ng sa?n, ba'c ti?nh bo+ . He^'t the^' he^.
na`y dde^'n the^' he^. kia cha'y ngu`n ngu.t trong lo` chie^'n tranh, ba'c
ti?nh bo+ . Nhu+ng khi tha^n xa'c ba'c the`m thuo^'c, ba'c ngo^`i tha('c tho?m
ca^`u nguye^.n ddu+o+.c "bi. tha^?m va^'n" dde^`u dde^`u (dde^?
ddu+o+.c hu't thuo^'c tho+m A(ng le^), kho^ng ly' gi` to+'i mo^'i nguy so+
sa^?y tie^'t lo^. nhu+~ng ddie^`u co' ha.i cho ca'c ddo^`ng chi' . Khi tha^n
xa'c ba'c the`m ta('m ma` bo^~ng ddu+o+.c cho ta('m, thi` du` ke? cho chi'nh
la` cai tu`, ba'c va^~n ke^u to+'i ca? "DDu+'c Pha^.t to^?" dde^? ca
ngo+.i su+. to^'t bu.ng cu?a no'! Tha^n xa'c vu+`a ddu+o+.c vuo^'t ve la` y'
chi' la.ng qua.ng, pha't ngo^n bu+`a ba~i, me^ sa?ng ngay, cha(?ng co`n ra ca'i
the^? tho^'ng gi`.) Tu+` trang 110, ba'c Ho^` ke^? chuye^.n tho+`i la`m chu?
ti.ch. Sau mo^.t tho+`i gian da`i chie^'n dda^'u gian kho^?, ba'c ro+`i hang
Pa('c Bo' ve^` Ha` No^.i hu+o+?ng tha`nh qua? chie^'n tha('ng, tro^? ta`i cai
tri. da^n . DDe^'n dda^y thi` ca'i ma'y "tu+. ca tu.ng" cu?a ba'c
dda~ cha.y dde^`u, du` la` "ngu+o+`i vo^ cu`ng khie^m to^'n" ba'c
cu~ng cu+' dda`nh pha?i nhu~n nha(.n co^ng nha^.n ra(`ng mi`nh ddu'ng la` vi.
tha'nh, kho^ng co`n gi` pha?i nghi ngo+` nu+~a\.
Nhu+ng trong lu'c bi.a ra va`i ma^?u
chuye^.n dde^? tu+. na^ng bi, nha` sa'ng ta.o Ho^` chi' Minh la.i sa?n xua^'t
ddu+o+.c nhu+~ng lo+`i phe't la'c ra^'t tie^'u la^m.
BA'C HO^` CHO A'O
Nguye^n va(n lo+`i ba'c ke^?:
"Nga`y
2-9-1945.
Nga`y
chi'nh phu? Ho^` chi' Minh ra ma('t nha^n da^n.
Ho^`
chu? ti.ch su+?a soa.n ddi du+. le^~. Cu. Ho^` cho+.t tha^'y mi`nh kho^ng co' qua^`n a'o\.
Ve^` vie^.c qua^`n a'o co' hai chuye^.n
dda'ng ke^?:
1- Vu+`a mo+'i o+? ru+`ng ve^` dde^'n Ha`
No^.i, mo^.t vo~ quan ngoa.i quo^'c dde^'n cha`o Ho^` chu? ti.ch, vo~ quan na`y
ba^.n qua^`n ka-ki va` a'o ba(`ng va?i du`. Vo~ quan thu' tha^.t la` kho^ng co'
a'o na`o kha'c. La^.p tu+'c chu? ti.ch CO+?I A'O KHOA'C NGOa`I va` bie^'u
ngu+o+`i vo~ quan a^'y. Tha^'y ngu+o+`i na`y ca?m ddo^.ng va` ba(n khoa(n
kho^ng muo^'n nha^.n chie^'c a'o. Chu? ti.ch cu+o+`i no'i: "Chu'ng ta quen
bie^'t nhau kho^ng ne^n kha'ch khi'. Anh nha^.n ddi . To^i co`n mo^.t ca'i a'o
nu+~a", va` ngu+o+`i vo~ quan ra ddi vo+'i bo^. qua^`n a'o dda^`y ddu?,
co`n chu? ti.ch thi` suo^'t nga`y ma(.c a'o so+-mi .
... Trong ru+`ng, Ho^` chu? ti.ch cu~ng
nhu+ ca'c chie^'n si~ du ki'ch, ai cu~ng quen ba^.n qua^`n ddu`i va` o+?
tra^`n. Ve^` dde^'n Ha` No^.i, Ho^` chu? ti.ch cu~ng GIu+~ NGUYE^N Bo^. QUA^`N A'O KHI
O+? TRONG RU+`NG." (trang 111)
Bo^. qua^`n a'o cu?a ba'c khi o+? trong ru+`ng la` bo^.
na`o, go^`m nhu+~ng mo'n gi`, kho^ng tha^'y no'i\. DDo^.c gia? chi? co' mo^.t
ca'ch hie^?u la` ba'c "nhu+ ca'c chie^'n si~ du ki'ch" cu~ng:
"ba^.n qua^`n ddu`i va` o+? tra^`n".
Ve^` Ha` No^.i, Ho^` chu? ti.ch "giu+~ nguye^n bo^.
qua^`n a'o khi o+? trong ru+`ng" nghi~a la` chu? ti.ch va^~n cho+i mo^.t
qua? qua^`n ddu`i va` o+? tra^`n.
The^' nhu+ng o^ng Chu? ti.ch chi? co' mo^~i ca'i qua^`n
ddu`i tre^n ngu+o+`i la.i bie^?u die^~n ddu+o+.c mo^.t ma`n tu+` thie^.n,
nhu+o+`ng co+m xe? a'o ra^'t a?o thua^.t. Tha^'y o^ng vo~ quan ngoa.i quo^'c
nghe`o kho^? ra'ch ru+o+'i qua', chi? co' ca'i a'o ba(`ng va?i du`, Chu? ti.ch
thu+o+ng la('m. Va` o^ng chu? ti.ch gia^`u lo`ng nha^n, du` ddang co+?i tra^`n
va^`n cu+' ... co+?i a'o khoa'c ngoa`i ra bie^'u o^ng vo~ quan nhu+ thu+o+`ng!
DDang o+? tra^`n tru`ng tru.c ma` la.i co+?i ddu+o+.c a'o
khoa'c ngoa`i dda~ sie^u . Nhu+ng ba'c Ho^` co`n sie^u ho+n, cho a'o khoa'c
ngoa`i ddi ro^`i, ba'c kho^ng tro+? la.i ti`nh ca?nh o+? tra^`n ma` la.i "suo^'t
nga`y ma(.c a'o so+-mi".
Thu+o+ng thay! Ca^u chuye^.n cho a'o cu?a
ba'c mo+'i cha`o ddo+`i o+? cuo^'i trang 110 thi` vu+`a dde^'n giu+~a trang 111
dda~ bi. ta'c gia? gie^'t che^'t tha(?ng ca(?ng, hu+o+?ng du+o+ng ddu+o+.c
ddu'ng 21 do`ng.
Chuye^.n cho a'o co' the^? tha^.t vi`
ma^'y anh co^.ng sa?n ra^'t u+a na(.ng pha^`n tri`nh die^~n nhu+~ng tro` nhu+
the^'. Nhu+ng khi ddu+o+.c ke^? la.i no' ho'a ra chuye^.n tie^'u la^m, chi? vi`
ba'c tham qua' . Ba'c muo^'n ddu+o+.c tie^'ng co' lo`ng nha^n ddo^`ng tho+`i
la.i muo^'n mo.i ngu+o+`i tin la` ba'c dda~ chi.u ddu+.ng gian kho^?, nghe`o
ddo'i nhu+ ma^'y anh du kic'h: O+? ru+`ng chuye^n tri. qua^`n ddu`i ma` ve^`
to+'i Ha` No^.i ro^`i va^~n kho^ng kha'c lu'c o+? ru+`ng . Tham thi` tha^m ! Vi`
ma?i me^ vo^` ta^'t ca? nhu+~ng ca'i to^'t dde.p ve^` mi`nh, ba'c tu+. du mi`nh
va`o hoa`n ca?nh nga(.t nghe`o: DDang o+? tra^`n ma` va^~n cu+' pha?i co+?i a'o
khoa'c ngoa`i cho ba(`ng ddu+o+.c !
NHa` BA'O NA^NG BI
Ve^` nga`y ra ma('t ddo^`ng ba`o, ba'c Ho^` tu+. na^ng bi nhu+
sau:
"Mo^.t
vi. Chu? ti.ch dda~ tra(m la^`n thay ddo^?i te^n, la`m mu+o+`i hai nghe^` kha'c
nhau, bi. tu` nhie^`u la^`n, mo^.t la^`n bi. ke^'t a'n tu+? hi`nh, mo^.t la^`n
co' tin la` che^'t - nha^n da^n cho+` ddo+.i ddu+o+.c tha^'y, kho^ng nhu+~ng
la` vi. Chu? ti.ch dda^`u tie^n cu?a
nu+o+'c Co^.ng Ho`a mo+'i, ma` co`n la. vi. Chu? ti.ch kha'c thu+o+`ng ." (trang 111)
Ba'c dda~ la` vi. chu? ti.ch dda^`u tie^n
thi` la^'y dda^u ra ca'c chu? ti.ch kha'c dde^? so sa'nh xem ba'c la` loa.i
thu+o+`ng hay kha'c thu+o+`ng Hay ba'c ti'nh tu+. ca mi`nh la` Chu? ti.ch
"phi thu+o+`ng" nhu+ng cho.n lo^.n chu+~?
Nhu+~ng tha`nh ti'ch cu?a Chu? ti.ch nhu+
"bi. ke^'t a'n tu+? hi`nh, bi. tu` nhie^`u la^`n" dda'ng khoe ra. Nhu+ng
ca'i ma`n ddo^?i te^n, la`m nhie^`u nghe^` thi` co' gi` ghe^ go+'m, phi
thu+o+`ng dda^u. Bo.n tro^.m cu+o+'p, ta` gian ddo^?i te^n nhu+ ma'y, ddo^?i
nhie^`u ho+n ba'c . Ba'c lu+u la.c na(m ba?y nu+o+'c ma` la`m co' 12 nghe^` la`
ye^'u\. Kie^`u Phong bo^n ba co' mo^~i nu+o+'c My~ ma` dda~ qua^'t ddu? 14
nghe^` ro^`i, so vo+'i ddo^`ng ba`o ti. na.n thi` con so^' 14 cu~ng xoa`ng.
Vie^.c ddo^?i te^n ddo^?i nghe^` xoa`nh xoa.ch dda^u co' pha?i la` nhu+~ng
tha`nh ti'ch phi thu+o+`ng, la`m cho nga`i chu? ti.ch the^m vi~ dda.i\.
Tuy
nhie^n, tu+. na^ng bi dde^'n khu'c na`y, ba'c co' ve? ha? he^. La^`n dda^`u
tie^n, ba'c cho phe'p mo^.t va(n no^ xia' va`o na^ng bi tie^'p. Tha^.t la`
mo^.t bie^'n co^' tro.ng dda.i, mo^.t vinh du+. lo+'n cho anh va(n no^ . Con
ngu+o+`i co' may ma('n ky` die^.u, ddu+o+.c chia xe? co^ng ta'c na^ng bi vo+'i
ba'c la` ai? DDo^.c gia? kho^ng ddu+o+.c bie^'t . Ba'c dda^u co' the`m ne^u
te^n ha('n ra . Ba'c chi? vie^'t:
"DDa^y
la` Mo^.T NHa` BA'O ke^? la.i ca?m tu+o+?ng cu?a mi`nh sau buo^?i mi't
tinh". (trang 111)
"Nha`
ba'o na`y ddu+o+.c ba'c cho.n la` pha?i vi` "ca?m tu+o+?ng" cu?a anh
ta quanh qua^?n ho+i nhie^`u o+? nhu+~ng lo+`i ta^ng bo^'c ba'c le^n to+'i ma^y
xanh . Nhu+ng dda(.c bie^.t, anh nha` ba'o na`y co' mo^.t lo^'i na^ng bi kha'
gio^'ng ba'c . Ca(n cu+' tre^n nhu+~ng su+. kie^.n vo+' va^?n, anh ta ho^ le^n
nhu+~ng lo+`i "ho't" ra^'t ba^'t ngo+`:
"Tu+` xa to^i tha^'y Chu? ti.ch Ho^`
chi' Minh. Chu? ti.ch ddo^.i mu~ va?i dda~ nga? ma^`u va`ng vi` mu+a gio', ddi
mo^.t ddo^i de'p cao su, ma(.c mo^.t bo^. qua^`n a'o ka-ki .
Khi chu? ti.ch ba('t dda^`u ddo.c ba?n
Tuye^n Ngo^n DDo^.c La^.p, gio.ng sang sa?ng cu?a Chu? ti.ch co`n nha('c la.i
ru+`ng nu'i xa xa(m, chie^'n tranh du ki'ch . DDo.c mo^.t ddoa.n va` giu+~a nhu+~ng
tie^'ng vo^~ tay, tie^'ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t. Chu? ti.ch no'i:
"To^i no'i ddo^`ng ba`o nghe ro`
kho^ng?"
Ca^u ho?i gia?n ddo+n na`y la`m tie^u tan
ta^'t ca? nhu+~ng ca'i gi` co`n xa ca'ch giu+~a Chu? ti.ch va` nha^n da^n, va`
la`m tha`nh mo^.t mo^'i ti`nh tha('m thie^'t ke^'t cha(.t la~nh tu. va` qua^`n
chu'ng. Vo+'i ca^u ho?i L_ LU`NG na`y kho^ng mo^.t ai ngo+` Chu? ti.ch Ho^`
chi' Minh dda~ tru+` bo? ta^'t ca? le^~ tie^'t ta^'t ca? hi`nh thu+'c Chu?
ti.ch tro+? tha`nh "Cha Ho^`" cu?a da^n to^.c Vie^.t Nam .
"To^i no'i ddo^`ng ba`o nghe ro~
kho^ng?", ta^'t ca? qua^`n chu'ng ca?m tha^'y sa^u sa('c lo`ng thu+o+ng
ye^u cu?a mo^.t ngu+o+`i Cha, cu?a chu? ti.ch Ho^` chi' Minh ddo^'i vo+'i
qua^`n chu'ng, vo+'i nha^n da^n." (trang 113-114)
Tru+o+'c he^'t ha~y ba`n ve^` ca^u
ho?i:"To^i no'i ddo^`ng ba`o nghe ro~ kho^ng?" Anh "nha`
ba'o" ke^u ra(`ng "ca^u ho?i la. lu`ng, kho^ng mo^.t ai ngo+`."
La. lu`ng, kho^ng ai ngo+` ddu+o+.c
tha^.t, vi` mo^.t die^~n gia? thu+o+`ng chi? dda(.t ca^u ho?i nhu+ the^' khi
tha^'y ma(.t kha'n gia? nghe^.t ra, kho^ng hie^?u, kho^ng nghe ro~ mi`nh no'i
gi`. Co`n ba'c Ho^` thi` ho?i ca^u a^'y "giu+~a nhu+~ng tie^'ng vo^~ tay,
tie^'ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t." Ba'c ddo.c xong mo^.t ddoa.n, kha'n gia?
pha?i hie^?u, pha?i chi.u la('m mo+'i vo^~ tay, hoan ho^ . DDu+o+.c mo.i
ngu+o+`i hoan ho^ ma` la.i ga^n co^? ho?i: "Nghe to^i co' ro~ kho^ng"
thi` ngu qua' . Ho?i the^' co' kha'c gi` chu+?i kha'n gia? hoan ho^, vo^~ tay
mo^.t ca'ch mu` qua'ng, kho^ng nghe kho^ng hie^?u me. gi` cu~ng cu+' vo^~ tay
bu+`a\.
Ba'c dda(.t ca^u ho?i dda~ vo^ duye^n,
kho^ng ddu'ng cho^~ ma` anh nha` ba'o die^~n lo+`i ba'c dde^? ta^ng bo^'c co`n
la~ng nha'ch, vo^ duye^n ho+n.
Chi? ho?i "To^i no' ddo^`ng ba`o nghe
ro~ kho^ng?" ma` "la`m tha`nh mo^.t mo^'i ti`nh tha('m thie^'t ke^'t
cha(.t la~nh tu. va` qua^`n chu'ng"... tro+? tha`nh "cha Ho^`"
cu?a da^n to^.c Vie^.t Nam... la`m cho ta^'t ca? qua^`n chu'ng ca?m tha^'y sa^u
sa('c lo`ng thu+o+ng ye^u\..."! Me. kie^'p! The^'
thi` nhu+~ng ca'n bo^. ha.ng be't, nhu+~ng ca si~ ma^`m non, nhu+~ng anh ba'n
thuo^'c e^ giu+~a cho+., va` ha`ng trie^.u die^~n gia? ta^`m thu+o+`ng tre^n
d-o+`i d-e^`u co' the^? tro+? tha`nh "cha gia` da^n to^.c, thu+o+ng ye^u
qua^`n chu'ng sa^u sa('c" ne^'u ho. le^n die^~n d-a`n vo+'i mo^.t ca'i
micro to^`i\. Ma'y khue^'ch a^m re` re`, tie^'ng no'i lu'c co' lu'c kho^ng...
cam d-oan anh die^~n gia? se~ lo+'n tie^'ng ho?i mo^.t ca^u gio^'ng he^.t nhu+
ba'c, du` cha(?ng he^` "thu+o+ng da^n sa^u sa('c".
Ba'c chi? xi` ra mo^.t ca^u ho?i ta^`m thu+o+`ng ma` anh
nha` ba'o d-a~ suy't xoa, ca tu.ng ba(`ng d-u? lo+`i di. ho+.m, lo^' la(ng. Xem
ca'ch na^ng bi cu?a anh na`y sao ma` gio^'ng ba'c qua'. Hay la` anh nha`
ba'o kia cha(?ng pha?i xa la. ma` chi'nh la` chu'... Tra^`n Da^n Tie^n?
Sa'u Va^'n D-e^` Ca^'p Ba'ch
Nga`y 3 tha'ng 9, Ho^` chi' Minh ho.p ho^.i d-o^`ng chi'nh phu?
la^`n d-a^`u tie^n. Tu+o+`ng thua^.t ve^` buo^?i ho.p, Tra^`n Da^n Tie^n cho
tha^'y chi? co' mo^.t mi`nh ba'c no'i, d-u+a ra ke^' hoa.ch, ho^.i d-o^`ng co'
tha?o lua^.n ha(ng say cu~ng chi? la` d-e^? hoa`n toa`n d-o^`ng y' vo+'i Chu?
ti.ch.
Ca'c
bo^. tru+o+?ng ta'n tha`nh vo^.i va`ng qua' ne^n y' kie^'n cu?a ba'c d-u+o+.c
giu+~ nguye^n con, tha ho^` lo^.n xo^.n, la?m nha?m. Ba'c ne^u ra ca'c va^'n
d-e^` "ca^'p ba'ch" d-a'nh so^' ca^?n tha^.n tu+` 1 to+'i 6.
Va^'n
d-e^` thu+' sa'u (Tuye^n bo^' ti'n ngu+o+~ng tu+. do va` lu+o+ng gia'o d-oa`n
ke^'t) d-a'ng le~ pha?i na(`m trong va^'n d-e^` thu+' ba (Thu+.c hie^.n da^n
chu?) thi` ba'c ta'ch ra la`m hai\. Va^'n d-e^` thu+' tu+, thu+' na(m thi`
hoa`n toa`n lo^.n xo^.n, ba't nha'o:
Nguye^n
va(n: "VA^'N DDe^` THU+' TU+: Che^' ddo^. thu+.c da^n dda~ dda^`u ddo^.c
da^n ta vo+'i ru+o+.u va` thuo^'c phie^.n. No' dda~ du`ng mo.i thu? ddoa.n
ho`ng hu? ho'a da^n to^.c chu'ng ta ba(`ng nhu+~ng tho'i xa^'u, lu+o+`i
bie^'ng, gian gia?o, tham o^ va` nhu+~ng tho'i xa^'u kha'c . Chu'ng ta co'
nhie^.m vu. ca^'p ba'c la` pha?i gia'o du.c la.i nha^n da^n chu'ng ta\. Chu'ng
ta pha?i la`m cho da^n to^.c chu'ng ta tro+? ne^n mo^.t da^n to^.c du~ng ca?m
ye^u nu+o+'c, ye^u lao ddo^.ng, mo^.t da^n to^.c xu+'ng dda'ng vo+'i nu+o+'c
Vie^.t Nam ddo^.c la^.p.
To^i
dde^` nghi. mo+? mo^.t chie^'n di.ch gia'o du.c la.i tinh tha^`n nha^n da^n
ba(`ng ca'ch thu+.c hie^.n: CA^`N, KIe^.M, LIE^M, CHI'NH.
"VA^'N
DDe^` THU+' NA(M: Thue^' tha^n, thue^' cho+., thue^' ddo` la` 1 lo^'i bo'c
lo^.t vo^ nha^n dda.o. To^i dde^` nghi. bo? ngay ba thu+' thue^' a^'y. Cuo^'i
cu`ng to^i dde^` nghi. TUYe^.T DDO^'I CA^'M HU'T THUO^'C PHie^.N" (trang
116).
Chuye^.n
ca^'m hu't thuo^'c phie^.n pha?i na(`m trong "va^'n dde^` thu+' tu+",
ngay sau khi ba'c to^' thu+.c da^n dda^`u ddo^.c da^n ta ba(`ng ru+o+.u va`
thuo^'c phie^.n. Va^'n dde^` thu+' na(m ddang no'i chuye^.n thue^', tu+. nhie^n
la.i phang ngay ra ca'i khoa?n ca^'m thuo^'c phie^.n, lo^.n xo^.n qua' . Lu'c
ddo' ba'c chu+a du`ng nhu+~ng chu+~ "ta`n ti'ch do thu+.c da^n dde^?
la.i" nhu+ng tinh tha^`n ddo^~ thu+`a dda~ cao . Ba'c ba?o thu+.c da^n hu? ho'a la`m cho da^n ta "gian gia?o". Nhu+ng
trong so^' nhu+~ng ngu+o+`i Vie^.t gian gia?o, ba'c va` ca'n bo^. Ve.m cu?a
ba'c ta`i nghe^. o+? mu+'c thu+o+.ng thu+`a, gian khie^'p la('m. Cu~ng bi.
thu+.c da^n hu? ho'a cha(ng?
Ba'c muo^'n mo+? chie^'n di.ch gia'o du.c
la.i tinh tha^`n nha^n da^n, nhu+ng ddo`i da.y da^n pha?i ca^`n, kie^.m, lie^m,
chi'nh. Da^n ddang ddo'i nha(n ra(ng, cha? ca^`n ai da.y cu~ng ca^`n kie^.m.
Ba'c muo^'n da.y da^n hai ddu+o+'c ti'nh a^'y, tho^i thi` cu~ng ddu+o+.c ddi . Nhu+~ng
ca'i khoa?n lie^m chi'nh thi` pha?i da^n cho ca'c quan lo+'n, quan be' ca'n
bo^. cu?a ba'c chu+' . Da^n chu'ng co' quye^`n ha`nh chu+'c tu+o+'c gi` ma`
so+. ho. kho^ng lie^m kho^ng chi'nh.
Ca'i khoa?n "va^'n dde^` thu+'
na(m" mo+'i khie^'p: Ba'c ban le^.nh mie^~n thue^'. Thu+.c da^n ba`y ra
kho^ng bie^'t bao nhie^u thu+' thue^' ddo^.c a'c, ba'c la.i chi? bo? co' ba:
Thue^' tha^n, thue^' cho+., thue^' ddo` .
Co' nha^n da^n na`o che^'t vi` thue^'
cho+. thue^' ddo` dda^u\. Ba'c thu+.c ti`nh kho^ng bie^'t dde^'n nhu+~ng
"lo^'i bo'c lo^.t vo^ nha^n dda.o" kha'c cu?a thu+.c da^n? Hay ba'c
bie^'t, nhu+ng ki'n dda'o giu+~ la.i, chi? tha cho nha^n da^n va`i mo'n thue^'
vo+' va^?n, co' so^' tha^u ye^'u ke'm nha^'t dde^? la`m ca?nh.
[pha^`n 6]
Con ngu+o+`i ddo^.c ta`i, ddo^.c to^n
he^'t co+~ na`y la.i co`n ham ddu+o+.c tie^'ng la` co' tinh tha^`n... da^n chu?. Ba'c nha^'t
ddi.nh to^? chu+'c to^?ng tuye^?n cu+?. Tro` cho+i a^'y nha^n da^n che^'t vo^
so^', ba'c va^~n cu+' la`m.
Ba'c mo^
ta?:
"O+?
mie^`n Nam Trung bo^., cuo^.c tuye^?n cu+? tie^'n ha`nh du+o+'i bom dda.n cu?a
Pha'p. Chie^'n si~ du ki'ch mo^.t tay ca^`m su'ng mo^.t tay ca^`m la' phie^'u.
O+?
Saigon va` Cho+. Lo+'n va` ca'c vu`ng ta.m bi. chie^'m, cuo^.c tuye^?n cu+? tie^'n
ha`nh bi' ma^.t. BAN DDE^M nhu+~ng thanh nie^n nam nu+~ xung phong DDI BI'
MA^.T TU+` NHA` NA`Y SANG NHA` KHA'C GIA^'U KI'N THU`NG PHIE^'U DU+O+'I A'O.
Ta'm mu+o+i hai pha^`n tra(m cu+? tri o+? Saigon va` Cho+. Lo+'n dda~ bo?
phie^'u. Nhu+ng bo^'n mu+o+i nha(m thanh nie^n xung phong dda~ bi. ddi.ch ba('t
va` ba('t che^'t. Tha^.t la` mo^.t cuo^.c tuye^?n cu+? dda^~m ma'u, ra^'t anh
du~ng" (Trang 123).
Chi'nh
nha^n da^n va` ca'n bo^. dda~ la`m hu+ ba'c. Ba'c no'i ca'i gi` nha^n da^n
cu~ng hoan ho^ nhie^.t lie^.t. Ba'c ddu+a ra ke^' hoa.ch na`o Ho^.i ddo^`ng
chi'nh phu? cu~ng "hoa`n toa`n ddo^`ng y'" rie^'t ro^`i ba'c no'i
phe't ca`ng nga`y ca`ng to^`i, ke^? cho ddo^.c gia?n nghe nhu+~ng ca^u chuye^.n
ra^'t ra'c tai.
Ca'i
thu`ng phie^'u to ba(`ng co+~ na`o ma` thanh nie^n nam nu+~ xung phong ddo`i
"da^'u ki'n du+o+'i a'o"? No' ba(`ng
ca'i ho^.p que.t cha('c? Co' le~ mo^.t so^' thanh nie^n xung phong bi. ba('n
che^'t tha^.t vi` ho. bi. thu+.c da^n tu+o+?ng la^`m la` bo.n... a(n tro^.m.
Ban dde^m, tha^'y co' ke? o^m tru+o+'c bu.ng mo^.t va^.t lu` lu`, la^'m le't,
tro^'n tra'nh trong ca'c go'c pho^' to^'i, thu+.c da^.n tu+o+?ng ga(.p bo.n
dda.o chi'ch pha?i vo^`. Vo+'i ca'i tro` o^m thu`ng phie^'u, ddo+.i dde^m to^'i
mo+'i bi' ma^.t di chuye^?n tu+` nha` no. sang nha` kia thi` ca'c co^ ca'c
ca^.u ddi ddu+o+.c ma^'y nha`? The^' ma` ba'c khoe "ta'm mu+o+i hai pha^`n
tra(m cu+? tri o+? Saigon va` Cho+. Lo+'n dda~ bo? phie^'u."
Nha^n da^n ngoa`i vie^.c lie^`u che^'t bo?
phie^'u, co`n ddu+o+.c ba'c khen la` sa'ng suo^'t, "ra^'t tho^ng
minh".
Ba'c ke^?:
"Ba?n du+. a'n hie^'n pha'p ddu+o+.c
tha?o ra ca^?n tha^.n va` pha't ro^.ng ra~i dde^? nha^n da^n co' the^? nghie^n
cu+'u phe^ bi`nh va` go'p y' kie^'n. O+? trong tha`nh pho^' va` no^ng tho^n
to^? chu+'c nhu+~ng cuo^.c ho^.i ho.p dde^? gia?i thi'ch cho nha^n da^n cho.n
ngu+o+`i u+'ng cu+? va` to^? chu+'c ba^`u cu+? nhu+ the^' na`o?
Tru+o+'c tuye^?n cu+? co' ngu+o+`i nghi
ngo+`, ho. no'i "Nha^n da^n co`n do^'t, chu+a bie^'t du`ng quye^`n da^n
chu?. Bo.n dda^`u co+ se~ lo+.i du.ng. Cuo^.c tuye^?n cu+? se~ tha^'t
ba.i."
Co' mo^.t lo`ng tin tu+o+?ng vo^ ha.n o+?
nha^n da^n, Ho^` chu? ti.ch no'i: "Nha^n da^n ra^'t tho^ng minh. Ho. se~
bie^'t du`ng la' phie^'u cu?a ho., to^?ng tuye^?n cu+? se~ tha`nh co^ng!"
Ke^'t qua? dda~ chu+'ng minh lo+`i Ho^`
chu? ti.ch la` ddu'ng." (trang 122)
Ke^'t
qua? ra sao? Nha^n da^n dda~ la`m gi`, dda.t ddu+o+.c tha`nh ti'ch hay ho na`o
dde^? chu+'ng to? xu+'ng dda'ng vo+'i lo+`i ba'c khen la` tho^ng minh, sa'ng
suo^'t? DDa^y la` ca^u tra? lo+`i:
"Nhie^`u
ddi.a phu+o+ng ye^u ca^`u Ho^` chu? ti.ch ra u+'ng cu+? o+? ddi.a phu+o+ng
mi`nh. Nhie^`u ddi.a phu+o+ng kha'c ye^u ca^`u Ho^` chu? ti.ch co' quye^`n la`
nghi. vie^n kho^ng ca^`n tham gia u+'ng cu+?." (Trang 122)
Nhu+~ng
nha^n da^n coi ba'c nhu+ tha'nh nhu+ tha^`n, ddo`i cho ba'c kho?i u+'ng cu+?
cu~ng tru'ng, co' ddu+o+.c ba'c khen "sa'ng suo^'t, tho^ng minh"
cu~ng la` pha?i qua'.
Ba^`u Cu+? Da^n Chu?
Co' mo^.t chi tie^'t kha' vui trong tro` cho+i ba^`u cu+? cu?a
ba'c: Vi` no^?i su`ng vo+'i DDa?ng pha'i cu?a ca'c o^ng Nguye^~n Ha?i Tha^`n,
Nguye^~n Tu+o+`ng Tam, ba'c vo^ ti`nh tu+. to^' ca'o mi`nh la` to^? chu+'c
ba^`u cu+? gian. Ba'c ke^?:
"Bo.n
pha?n ddo^.ng nhu+ dda?ng pha'i Nguye^~n Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng Tam
ddu+o+.c Quo^'c Da^n DDa?ng Trung Quo^'c giu'p ddo+~, a^m mu+u pha' hoa.i
to^?ng tuye^?n cu+?.
...
Ho^` chu? ti.ch dda~ ti`m ra mo^.t gia?i pha'p: nhu+o+`ng cho Nguye^~n Ha?i
Tha^`n va` Nguye^~n Tu+o+`ng Tam ba?y mu+o+i ghe^'" (trang 120)
To^?
chu+'c ba^`u cu+?, the^? hie^.n da^n chu? ma` la.i bie^'t cha('c ta^'t ca? ca'c
ghe^' trong quo^'c ho^.i la` cu?a mi`nh, muo^'n nhu+o+`ng bao nhie^u ghe^' cho
phe na`o cu~ng ddu+o+.c! Ke^'t uqa? ba^`u cu+? dda~ ddu+o+.c xe^'p dda(.t,
ti'nh toa'n tru+o+'c. Nhu+~ng ghe^' trong quo^'c ho^.i do ba'c pha^n pha't,
nhu+~ng te^n tuo^?i dda('c cu+? do ba'c ddi.nh ddoa.t, cho.n sa(~n ca?... the^'
thi` ba`y dda(.t ra ca'i vu. bo? phie^'u la`m gi` cho ma^'y co^ ca^.u thanh
nie^n xung phong da.i do^.t che^'t oan. Tuo^`ng da^n chu? ba'c gia? vo+` la`m.
Nha^n da^n sa'ng suo^'t thi` bi. che^'t tha^.t. Cuo^'i cu`ng ho. chi? ddu+o+.c
nghe ba'c bo^'c nha(?ng mo^.t ca^u: "Tha^.t la` mo^.t cuo^.c tuye^?n
cu+? dda^~m ma'u, ra^'t anh du~ng"
Tha^'y
ma'u xu+o+ng nha^n da^n ddo^? ra cho mo^.t tro` bi.p cu?a mi`nh, con ngu+o+`i
"thu+o+ng da^n sa^u sa('c" a^'y kho^ng he^` co' mo^.t lo+`i a^n
ha^.n, xo't xa!
DDa^u
pha?i sau na`y Ho^` mo+'i tro+? ne^n ddo^.c ddi.a. Lu'c mo+'i na('m quye^`n cai
tri., con ngu+o+`i a^'y dda~ sa(~n sa`ng vi` ca'i danh ha~o ma` nha^~n ta^m
dda^?y da^n chu'ng va`o cho^~ che^'t.
Ca`ng
dde^'n cuo^'i sa'ch thi` ba'c ca`ng mo+? ma'y tu+. ta^ng bo^'c, vo^.i va`ng,
cuo^'ng qui't nhu+ ddu+'a tre? tho^?i bong bo'ng, so+. mi`nh ngu+ng la.i thi`
bo'ng xe.p.
DDa^y
la` nhu+~ng do`ng na^ng bi ddu+a ba'c le^n ddi?nh cao:
"Nhie^`u
nha` ba'o va` nhie^`u ngu+o+`i ba.n ngoa.i quo^'c ra^'t la^'y la`m nga.c nhie^n
tru+o+'c lo`ng ki'nh ye^u cu?a nha^n da^n Vie^.t Nam ddo^'i vo+'i vi. cha gia`
Ho^` chi' Minh. Nhu+ng ddo^'i vo+'i chu'ng ta, ngu+o+`i Vie^.t Nam thi` ra^'t
de^~ hie^?u.
Ho^`
chu? ti.ch ddu+o+.c nha^n da^n ye^u me^'n la` do lo`ng ye^u nu+o+'c ye^u nha^n
da^n cu?a Ho^` chu? ti.ch." (trang 138)
"...
chu? ti.ch dda~ tu+`ng chi.u ddu+.ng kho^? so+? va^'t va? kho^ng the^? tu+o+?ng
tu+o+.ng ddu+o+.c trong suo^'t tho+`i ky` hoa.t ddo^.ng bi' ma^.t. Chu? ti.ch
dda~ bi. ddu? mo.i thu+' du. do^~. Nhu+ng chu? ti.ch dda~ du~ng ca?m va` kie^u
quye^'n vu+o+.t qua mo.i kho' kha(n" (trang 139)
"...Nha^n
da^n Vie^.t Nam muo^n ngu+o+`i nhu+ mo^.t, nghe theo lo+`i Ho^` chu? ti.ch, vi`
ho. hoa`n toa`n tin tu+o+?ng o+? Ho^` chu? ti.ch, ho. hoa`n toa`n ki'nh ye^u
Ho^` chu? ti.ch. Kho^ng co' gi` so sa'nh ddu+o+.c vo+'i lo`ng da^n Vie^.t Nam
ki'nh me^'n tin tu+o+?ng la~nh tu. Ho^` chi' Minh." (trang 138)
"...Ho^` chu? ti.ch ddu+o+.c nha^n
da^n ye^u me^'n la` do lo`ng hy sinh va` lo`ng nha^n tu+` cu?a ngu+o+`i. DDu'ng
nhu+ lo+`i no'i cu?a Ma(.c Tu+?, nha` trie^'t ho.c Trung quo^'c ddo+`i xu+a:
N^'u co' lo+.i cho thie^n ha. thi` mi`nh bi. ma`i mo`n tu+` go't dde^'n dda^`u
cu~ng vui lo`ng." (trang 139-140)
"...Chu? ti.ch kho^ng bao gio+` nghi~
dde^'n mi`nh. Ngu+o+`i chi? nghi~ dde^'n ngu+o+`i kha'c, nghi~ dde^'n nha^n
da^n." (trang 140)
"...Chi'nh sa'ch cu?a Ho^` chu? ti.ch
va` cu?a chi'nh phu? ra^'t gia?n ddo+n va` ro~ ra`ng.
Ho^` chu? ti.ch no'i vo+'i nha^n da^n:
"Kha'ng chie^'n, kha'ng chie^'n
tru+o+`ng ky`. Kha'ng chie^'n nu+~a. Kha'ng chie^'n dde^'n cu`ng. Kha'ng
chie^'n cho dde^'n khi nu+o+'c Vie^.t Nam gia`nh ddu+o+.c tho^'ng nha^'t va`
ddo^.c la^.p!" (trang 138)
"DDo^'i vo+'i nhi ddo^`ng te^n ba'c
Ho^` nhu+ la` mo^.t ngu+o+`i me. hie^`n. Chi? nha('c dde^'n te^n Ba'c la` ca'c
em tro+? ne^n ngoan ngoa~n." (trang 141)
"Mo^.t va`i chuye^.n nho? ke^?
du+o+'i dda^y cu~ng dda~ to? lo`ng ki'nh me^'n cu?a nha^n da^n Vie^.t Nam
ddo^'i vo+'i ba'c Ho^`. Mo^.t bu+'c a?nh nho? cu?a Ngu+o+`i o+? Ha` No^.i co'
ddo^`ng ba`o mua to+'i gia' mo^.t tra(m ba mu+o+i va.n ddo^`ng.
O+? Nam bo^. mo^.t chie^'n si~ du ki'ch
ho.a si~ bi. thu+o+ng o+? chie^'n tru+o+`ng, trong khi cho+` ddo+.i cu+'u
thu+o+ng dde^'n, dda~ la^'y ma'u mi`nh ve~ le^n a'o a?nh Ho^` chu? ti.ch.
...Nhu+~ng chuye^.n nhu+ tre^n co`n
nhie^`u, ke^? kho^ng he^'t ddu+o+.c Thanh nie^n, nhi ddo^`ng ca'c nu+o+'c ba.n
cu~ng thu+o+`ng gu+?i thu+ tha(m ho?i ba'c Ho^`. Nha^n da^n go.i
Chu? ti.ch la` Cha gia` cu?a da^n to^.c." (Trang 142)
Hoa`n Toa`n Tin Tu+o+?ng
Tru+o+'c he^'t, ha~y xe't ve^` nhu+~ng ddie^?m vui vui trong ba`i
ca tu+. ho't cu?a ba'c:
Ba'c
khoe ca'i kha^?u hie^.u: "Kha'ng chie^'n, kha'ng chie^'n tru+o+`ng ky`.
Kha'ng chie^'n nu+~a..." la` gia?n ddo+n va` ro~ ra`ng. Ro~ ra`ng thi`
ta.m ddu+o+.c. Nhu+ng gia?n ddo+n o+? cho^~ na`o\? No' ru+o+`m ra` nhu+ lo+`i mo^.t ngu+o+`i ma('c be^.nh no'i la('p dda~ng
tri'. DDa~ "kha'ng chie^'n to+'i cu`ng" thi` ca^`n pha?i "kha'ng
chie^'n tru+o+`ng ky`." DDa~ "kha'ng chie^'n cho dde^'n khi
nu+o+'c Vie^.t Nam gia`nh ddu+o+.c tho^'ng nha^'t va` ddo^.c la^.p" la`
ddu? qua' ro^`i, la` to^'p ddu+o+.c ro^`i, sao la.i pha?i "kha'ng
chie^'n nu+~a.". Ca'i kha^?u hie^.u co' ma^'y do`ng ma` lu?ng cu?ng,
la?ng ca?ng nhu+~ng chu+~, nhu+~ng y' la^.p ddi la^.p la.i .. The^' ma` la.i
cu+' say su+a tu+. khen la` "gia?n ddo+n".
Nhu+ng va(n chu+o+ng chu+~ nghi~a cu?a
ba'c, ta dda~ thu+o+?ng thu+'c ro^`i. Tinh tha^`n khoa'i nhu+~ng ma`n ca?i
lu+o+ng, gia'n ddie^.p re? tie^`n cu?a ba'c, ta cu~ng dda~ bie^'t ro^`i. Ha~y
no'i ve^` nhu+~ng chuye^.n quan tro.ng, nghie^m chi?nh ho+n.
Nghie^m chi?nh ma` xe't thi` tha^'y ba'c
la` anh cha`ng phe't la'c bi. to^? tra'c ho+i nhie^`u. Ba'c tu+. to^' ca'o,
tu+. lo^.t ma(.t na. dde^`u dde^`u suo^'t chie^`u da`i cuo^'n sa'ch.
Co' tha^.t la`: "Nha^n da^n Vie^.t
Nam muo^n ngu+o+`i nhu+ mo^.t... HOA`N TOA`N TIN TU+O+?NG o+? Ho^` chu? ti.ch,
HOA`N TOA`N KI'NH YE^U Ho^` chu? ti.ch" hay cha(ng?
Kho^ng ca^`n tra cu+'u sa'ch vo+~, ti`m
nha^n chu+'ng, cu+' ddo.c chi'nh nhu+~ng do`ng ba'c vie^'t ra se~ bie^'t su+.
tha^.t ve^` lo+`i huye^nh hoang a^'y.
Trang 126, Ho^` ke^? ve^` vu. ky' hie^.p
ddi.nh 6 tha'ng 3 va` pha?n u+'ng cu?a nha^n da^n.
No^.i dung ca'i hie^.p ddi.nh ma` Chu?
ti.ch long tro.ng ky' ke^'t vo+'i Sainteny, dda.i die^.n Pha'p, go^`m co'
nhu+~ng ddie^`u khoa?n hay ho nhu+ sau: Vie^.t Nam thu+`a nha^.n nhu+~ng
quye^`n lo+.i kinh te^' va` va(n ho'a cu?a Pha'p o+? Vie^.t Nam (toa`n nhu+~ng
dda(.c quye^`n, dda(.c lo+.i ra^'t thu+.c da^n) - Vie^.t Nam cho phe'p mu+o+`i
la(m nghi`n li'nh Pha'p ddo^? bo^. o+? Ba('c bo^. va` Trung bo^. dde^? thay
the^' qua^n cu?a Tu+o+?ng Gio+'i Tha.ch - DDa(.c bie^.t la` Vie^.t Nam thu+`a
nha^.n o+? trong kho^'i lie^n hie^.p Pha'p!
Nha^n
da^n nghi~ sao ve^` vie^.c la`m cu?a ba'c? Ha~y nghe chi'nh lo+`i ba'c mo^ ta?:
"DDa^y la` mo^.t lu'c kha' kho' kha(n
cho Ho^` chu? ti.ch. Ba'o chi' cu?a Nguye^~n Tu+o+`ng Tam va` Nguye^~n Ha?i
Tha^`n co^ng kic'h Chu? ti.ch ki.ch lie^.t, vu ca'o Chu? ti.ch dda~ dde^? cho
Pha'p mua chuo^.c." (trang 126)
Co`n "vu ca'o" va`o ca'i kho^?
na`o nu+~a: Ne^'u kho^ng bi. mua chuo^.c thi` cha('c cha('n ba'c dda~ bi. Pha'p
lu+`a\.
(Qua nhu+~ng lo+`i ha^.m hu+.c cay cu'
cu?a ba'c, chu'ng ta la.i tha^'y ro~ mo^.t ddie^`u: Ca'c nha` ca'ch ma.ng
Nguye^~n Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng Tam la` nhu+~ng ngu+o+`i sa'ng suo^'t.
Ho. tro^ng tha^'y ta^'t ca? nhu+~ng a^m mu+u sa^u ddo^.c cu?a thu+.c da^n, ho.
tha^'y ngu+o+`i la~nh dda.o Ho^` chi' Minh ddang ddi la.c ddu+o+`ng.)
DDa^u pha?i chi? co' nho'm o^ng Nguye^~n
Ha?i Tha^`n, Nguye^~n Tu+o+`ng Tam sa'ng suo^'t, co^ng ki'ch chu? ti.ch ki.ch
lie^.t. Da^n chu'ng cu~ng pha?n ddo^'i a`o a`o. Ba'c vie^'t: "Nha^n
da^n kho^ng ba(`ng lo`ng ..." nhu+ng la.i gia?i thi'ch ngay "...vi`
ho. ca(m thu` sa^u sa('c bo.n Pha'p thu+.c da^n."
Nha^n da^n na`o "muo^n ngu+o+`i
nhu+ mo^.t, hoa`n toa`n tin tu+o+?ng o+? Ho^` chu? ti.ch"? Co`n nha^n
da^n na`o thi` "kho^ng ba(`ng lo`ng" vi` vie^.c ky' ke^'t
ba^.y ba. cu?a ba'c? Hay nu+o+'c Vie^.t co' to+'i hai ca'i "toa`n the^?
nha^n da^n."
Ba'o chi' cu?a ca'c o^ng Nguye^~n Tu+o+`ng
Tam, Nguye^~n Ha?i Tha^`n co^ng ki'ch ba'c the^' na`o, ba'c kho^ng no'i ro~ chi
tie^'t, chi? ke^u la` "ki.ch lie^.t". Nha^n da^n bie^?u lo^.
su+. "kho^ng ba(`ng lo`ng" ba(`ng ca'ch na`o, ba(`ng lo+`i le~
che^ ba'c ra sao, ba'c cu~ng lo+`i ddi. Nhu+ng xem lo+`i bie^.n minh cu?a ba'c,
ta co' the^? ddoa'n ddu+o+.c mo^.t pha^`n. I't nha^'t, trong nhu+~ng lo+`i che^
bai, nha^n da^n dda~ phang cho ba'c mo^.t ca'i to^.i ra^'t na(.ng: QUA^N BA'N
NU+O+'C!
Kho^ng Bao Gio+` Ba'n Nu+o+'c
Cha('c vu+`a ddau vu+`a teo, ba'c pha?i tra^`n ti`nh: "Tru+o+'c
ma(.t ddo^ng dda?o qua^`n chu'ng, Ho^` chu? ti.ch gia?i thi'ch nhu+~ng nguye^n
nha^n trong nu+o+'c va` ngoa`i nu+o+'c ba('t buo^.c pha?i ky' hie^.p ddi.nh.
Cuo^'i cu`ng, Chu? ti.ch ke^'t thu'c ba(`ng nhu+~ng lo+`i ca?m ddo^.ng:
"Ho^` chi' Minh kho^ng va` se~ kho^ng bao gio+` la` mo^.t ngu+o+`i ba'n
nu+o+'c." (trang 126)
Ba'c
tu+. khen ca^u bie^.n ba.ch cu?a mi`nh la` nhu+~ng "lo+`i ca?m
ddo^.ng". Nhu+ng no' kho^ng ca?m ddo^.ng
ma^'y, chi? nhu+ la` mo^.t lo+`i cho^'i to^.i mo+ ho^`. Ke? vu+`a bi. ba('t
qua? tang a(n ca('p, cu~ng co' the^? co' nhu+~ng lo+`i ca?m ddo^.ng tu+o+ng
tu+.: "To^i kho^ng va` se~ kho^ng bao gio+` la` mo^.t te^n a(n
ca('p."
Ke^? ra nha^n da^n "HOA`N TOA`N KI'NH
YE^U BA'C" cu~ng ho+i na(.ng lo+`i khi chu+?i ba'c la` "qua^n ba'n
nu+o+'c". Nhu+ng ho. pha^~n no^. ddu'ng vi` su+. nha^`m la^~n cu?a ba'c
dda~ ddu+a ho. va`o cho^? che^'t, trong khi ba'c cu+' ho+'n ho+? vi` nhu+~ng
tro` vuo^'t ve cu?a Pha'p, cu+' su+o+'ng me^ to+i vi` nhu+~ng vinh du+. ha~o
huye^`n Pha'p ban cho.
Nhu+~ng tro` la^.t lo.ng pha?n tra('c
hie^?m ddo^.c cu?a thu+.c da^n, ca'c o^ng Nguye^~n Tu+o+`ng Tam, Nguye^~n Ha?i
Tha^`n cu`ng nha^n da^n Vie^.t Nam nhi`n tha^'y tru+o+'c thi` ba'c pha?i ddo+.i
kha' la^u sau khi ky' hie^.p u+o+'c mo^`ng 6 tha'ng 3 mo+'i tha^'y. Pha?i
ddo+.i thu+.c da^n ta`n pha' gie^'t cho'c da^n ta to+i bo+`i ro^`i ba'c mo+'i
chi.u mo+? ma('t ra.
Ba'c
ke^?:
"Qua?
tha^.t, Cao uy? Pha'p dda~ kho^ng tu+` mo^.t ha`nh ddo^.ng na`o dde^? pha'
hoa.i hie^.p ddi.nh mo^`ng 6 tha'ng 3. Nhu+~ng ha`nh ddo^.ng khie^u khi'ch
kho^ng nhu+~ng kho^ng ddi`nh chi? ma` co`n ta(ng the^m. Va` qua^n ddo^.i Pha'p
ddo^? bo^. o+? Trung bo^. va` Ba('c bo^. luo^n kie^'m ca'ch ga^y nhu+~ng su+.
xung ddo^.t cho^'ng la.i ngu+o+`i Vie^.t Nam. Nhu+~ng cuo^.c xung ddo^.t ddo^?
ma'u dda~ xa?y ra ngay o+? Ha` No^.i.
Ve^` ma(.t kinh te^', ddo^ ddo^'c
DDa('c-gia(ng-li-o+ dda~ du`ng thu? ddoa.n xa?o quye^.t. Y ra le^.nh bo? gia^'y
ba.c na(m tra(m ddo^`ng. DDa^y la` mo^.t ma'nh kho'e thu+.c da^n xa?o tra' dda~
la`m cho ha`ng chu.c va.n gia ddi`nh Vie^.t Nam va` ngoa.i kie^`u bi. pha'
sa?n." (trang 127)
"...Mo^.t nga`y sau khi chu? ti.ch
nu+o+'c Vie^.t Nam da^n chu? co^.ng ho`a sang Pha'p, ddo^ ddo^'c DDa'c gia(ng
li o+, cao u?y Pha'p to^? chu+'c chi'nh phu? bu` nhi`n Nam Ky` va` tuye^n bo^'
"Nam ky` tu+. tri.".
Vi` chi'nh sa'ch gian do^'i a^'y la`m cho
nha^n da^n pha^~n ua^'t, cho ne^n chie^'n tranh ca`ng ki.ch lie^.t ho+n o+? Nam
bo^. va` mie^`n Nam Trung bo^.. Ma'y bay Pha'p ba('n cha'y nhie^`u la`ng ma.c
va` ba('n gie^'t nhie^`u da^n chu'ng. Khu?ng bo^' die^~n ra kha('p trong vu`ng
qua^n ddo^.i Pha'p chie^'m ddo'ng... (trang 128)
DDi Ta^`u Chie^'n, Nghe DDa.i Ba'c
Vi` ba'c tho` tay va`o ky' hie^.p ddi.nh 6-3 ma` nha^n da^n Vie^.t
Nam la^m ca?nh kho^'n kho^? nhu+ va^.y, co`n rie^ng pha^`n ba'c thi` ddu+o+.c
gi`? Nhie^`u la('m. Toa`n nhu+~ng tro` ddo'n ru+o+'c long tro.ng la`m ba'c
pho^?ng mu~i, su+o+'ng te^ ngu+o+`i. Ba'c ho+'n ho+? khoe:
"Ro^`i
cuo^.c ga(.p go+~ giu+~a Ho^` chu? ti.ch va` ddo^ ddo^'c DDa'c gia(ng li o+
ta.i vi.nh Ha. Long vo+'i ra^'t nhie^`u nghi thu+'c long tro.ng, 21 pha't dda.i
ba'c cha`o khi Ho^` chu? ti.ch ddi, ha.m ddo^.i Pha'p duye^.t binh,
v.v..." (trang 127)
Vo+'i
nha^n da^n Vie^.t, Thu+.c da^n Pha'p la`m cho "ha`ng chu.c va.n gia
ddi`nh bi. pha' sa?n", "ba('n cha'y nhie^`u la`ng ma.c, ba('n gie^'t
nhie^`u da^n chu'ng, khu?ng bo^' die^~n ra kha('p no+i" ... Nhu+ng
rie^ng ba'c chu'ng ddu+a ra vi.nh Ha. Long, thu.t cho nghe 21 pha't dda.i ba'c,
to^? chu+'c die^~n binh ke`n tro^'ng um xu`m, the^' la` ba'c chi.u la('m, khoa'i
ti? la('m, khoa'i dde^'n ddo^. lu'c vie^'t ho^`i ky' co`n ddem ra khoe.
Thu+.c
da^n co`n ta(.ng ba'c nhu+~ng cu' vuo^'t ve to^'i ta^n, a'c lie^.t ho+n. Chu'ng
mo+`i ba'c sang Pha'p dde^? vuo^'t tie^'p. Va` ba'c la.i ho+'n ho+? khoe
chuye^'n ddi Pha'p dda^`y vinh du+. nhu+ sau:
"Nga`y
31 tha'ng 5 na(m 1946 Ho^` chu? ti.ch cu`ng pha'i ddoa`n Vie^.t Nam le^n
ddu+o+`ng sang Paris. Pha'i ddoa`n na`y dda'ng le~ do Nguye^~n Tu+o+`ng Tam,
ba^'y gio+` la` Bo^. tru+o+?ng Ngoa.i giao la~nh dda.o. Nhu+ng ngay ho^m
tru+o+'c khi ddi, Bo^. tru+o+?ng Tam dda~ bo? tro^'n..." (nho+` o+n ba'c
vie^'t la.i ma` chu'ng ta la.i ddu+o+.c tha^'y nha` va(n, nha` ca'ch ma.ng
Nha^'t Linh Nguye^~n Tu+o+`ng Tam la` mo^.t ngu+o+`i sa'ng suo^'t, nhi`n xa
tha^'y ro^.ng. Bie^'t ke? thu` xa?o tra' va` tha^m ddo^.c tha^'y la~nh tu. u
me^, chui dda^`u va`o ba^~y, o^ng can nga(n kho^ng ddu+o+.c thi` chu+'c Bo^.
Tru+o+?ng Ngoa.i giao o^ng cu~ng kho^ng ma`ng.)
DDem ddu+o+.c ba'c qua Pha'p ro^`i, o+? Vie^.t
Nam thu+.c da^n ba('t dda^`u khu?ng bo^', ba('n gie^'t. Trong khi a^'y "Ho^`
chu? ti.ch dda~ ddi tha(m mie^`n Nam va` mie^`n Ba('c nu+o+'c Pha'p... Chu?
ti.ch dda~ ga(.p nhie^`u ngu+o+`i: chi'nh tri., nha` tri' thu+'c, la~nh tu.
kinh te^', la~nh tu. tho+. thuye^`n, dda.i bie^?u phu. nu+~, la~nh tu. thanh
nie^n." (trang 129)
To'm ta('t, no' cho ba'c ddi ngu+o+.c ddi
xuo^i, lo^ng bo^ng tu+` Ba('c chi' Nam, ga(.p he^'t ngu+o+`i na`y ngu+o+`i no.
dde^? ca^u gio+`.
The^ tha?m nha^'t la` ca'i khu'c ba'c khoe
ddu+o+.c Pha'p cho ve^` nu+o+'c ba(`ng ta^`u chie^'n, Ba'c ve^nh va'o ke^?:
"Pha'i ddoa`n Vie^.t Nam ve^`
tru+o+'c va`i nga`y, Chu? ti.ch ve^` sau tre^n mo^.t chie^'c ta`u chie^'n
DDuy-mo^ng DDuye^.c-vin (Dumont Durville) cu?a Pha'p.
Ca'ch dda^y tre^n ba mu+o+i na(m, Chu?
ti.ch ddi Pha'p, la`m phu. be^'p tre^n mo^.t chie^'c ta`u buo^n. Nga`y nay chu?
ti.ch ddi tre^n mo^.t chie^'c ta`u chie^'n, la` thu+o+.ng kha'ch cu?a nu+o+'c
Pha'p... Ve^` dde^'n Cam-ranh, ddo^ ddo^'c DDa'c gia(ng li o+ ddo'n Ho^` chu?
ti.ch tre^n mo^.t chie^'c ta`u chie^'n kha'c. Cuo^.c ga(.p go+~ ra^'t long
tro.ng." (trang 129)
Ro~ ra`ng la` bo.n thu+.c da^n ra^'t quy?
qua'i. No' bie^'t ba'c khoa'i nhu+~ng tro` ddo'n ru+o+'c linh ddi`nh ne^n
tri`nh die^`n toa`n nhu+~ng thu+' a'c lie^.t ca?. Ba'c su+o+'ng me^ man ca? ngu+o+`i.
So+. da^n Vie^.t ngo+` ba'c "tham va`ng bo? nga~i" ba'c vo^.i tra^'n
an:
"Tuy hoa`n ca?nh kha'c nhau nhu+ng
chu? ti.ch va^~n luo^n luo^n la` ngu+o+`i ca'ch ma.ng trong sa.ch va` ha(ng
ha'i. Tha'i ddo^. ddo^'i xu+? tha`nh tha^.t vo+'i mo.i ngu+o+`i va` lo`ng ye^u
nha^n loa.i va^~n kho^ng thay ddo^?i." (trang 129)
Ba'c
la`m nhu+ ca'i qua? "ddi ta`u chie^'n" co' the^? la`m thay ddo^?i
ba'c, bie^'n ba'c tha`nh mo^.t ke? he^'t ca'ch ma.ng, he^'t trong sa.ch, he^'t
tha`nh tha^.t ma` la.i he^'t ca? ... ye^u nha^n loa.i nu+~a.
Vi` ba'c
nha('c chuye^.n 30 na(m tru+o+'c, khoe ra(`ng ba^y gio+` mi`nh va^~n the^',
Kie^`u Phong dda`nh pha?i va.ch ra mo^.t cho^~ kha'c nhau kha' quan tro.ng: Ba
mu+o+i na(m tru+o+'c, ca^.u Nguye^~n Ta^'t Tha`nh la`m phu. be^'p cho mo^.t
chie^'c ta`u buo^n, ca^.u co`n trong sa.ch va` vo^ to^.i. Nhu+~ng lo^~i la^`m
cu?a ca^.u lu'c a^'y cha(?ng qua chi? co+~ vu. go.t ma(ng Ta^y la'o le^'u, la`m
thie^.t ha.i nha` be^'p.
Ba^y
gio+`, la^`m lo^~i cu?a ba'c ga^y dda.i ho.a cho ca? da^n to^.c. DDu+o+.c
ngo^`i tre^n ta`u chie^'n long tro.ng qua', oai qua', ba'c que^n ba(~ng ma^'t
so^' pha^.n cu?a nha^n da^n. Va` la^`m lo^~i cu?a ba'c lu'c na`y ddu+a dde^'n
"ha`ng va.n ngu+o+`i bi. pha' sa?n, nhie^`u ngu+o+`i bi. ta`n sa't,
nhie^`u la`ng bi. ddo^'t pha'"!
Kha'c
nhau ghe^ la('m.
Ca'i
qua? ddu+o+.c ddi ta`u chie^'n, ddu+o+.c Thu+.c da^n thu.t 21 pha't dda.i ba'c
la`m nga`i Chu? ti.ch nga^'t ngu+ ho+i la^u, khoa'i ti? dde^'n mu. ma^~m ca?
ngu+o+`i ho+i la^u\. Cho ne^n, trong khi Pha'p:
"...Cao
u?y Pha'p hu+'a he.n se~ tha`nh tha^.t cha^'p ha`nh ba?n ta.m u+o+'c. Nhu+ng
trong khi ddo' y bi' ma^.t ra le^.nh cho ha?i qua^n Pha'p phong to?a cu+?a be^?
Ha?i Pho`ng... Y ra le^.nh BA('N
VA`O QUA^`N CHU'NG o+? Nha Trang trong cuo^.c mi't tinh mu+`ng nga`y thi ha`nh
ba?n ta.m u+o+'c. Y su+?a soa.n ke^' hoa.ch ta^'n co^ng Ha?i Pho`ng va` La.ng
So+n." (trang 130)
Thi`
ba'c va^~n cu+' ddo+' dda^~n, ngo+ nga^?n:
"Ma(.c
da^`u nhu+~ng ha`nh ddo^.ng ddo^'i ddi.ch ve^` phi'a Pha'p, Ho^` chu? ti.ch
va^~n cu+o+ng quye^'t giu+~ gi`n ho`a bi`nh." (trang 130)
Cho
dde^'n lu'c:
"Nhu+ng
thi`nh li`nh tha`nh pho^' Ha?i Pho`ng bi. qua^n ddo^.i Pha'p ta^'n co^ng.
DDa^'y la` nga`y 20-11-1946. Nga`y ho^m sau thu+.c da^n Pha'p la.i ta^'n co^ng
La.ng So+n. Ha?i qua^n, kho^ng qua^n, lu.c qua^n Pha'p ddo^`ng tho+`i ta`n sa't
ngo't va.n ddo^`ng ba`o o+? Ha?i
Pho`ng.
DDa~ ma^'y la^`n, chu? ti.ch gu+?i nhu+~ng
bu+'c ddie^.n va(n ca^'p ba'ch cho chi'nh phu?, quo^'c ho^.i va` nha^n da^n
Pha'p, ye^u ca^`u cha^'m du+'t chie^'n tranh, song chi'nh phu? Pha'p kho^ng
tra? lo+`i nhu+~ng lo+`i ke^u go.i cu?a Ho^` chu? ti.ch."
(Cho^~ na`y kho^ng co`n tha^'y Chu? ti.ch
nha('c gi` dde^'n nha^.n xe't cu?a nhi ddo^`ng Nguye^~n Ta^'t Tha`nh: ngu+o+`i
Pha'p o+? Pha'p to^'t ho+n ngu+o+`i Pha'p o+? DDo^ng Du+o+ng).
Tra'i la.i chi'nh phu? Pha'p gu+?i the^m
vie^.n binh. Nhie^`u qua^n ddo^.i nha?y du` va` ddo^.i qua^n le^ du+o+ng ddo^?
bo^. o+? Ha?i Pho`ng, DDa` Na(?ng va` Ha`
No^.i.
"...Ha`ng nga`y, ma'y bay Pha'p thi.
uy tre^n kho^ng pha^.n Ha` No^.i, tha^.m chi' lu+o+.n qua ca? dinh Ho^` chu?
ti.ch. Binh li'nh Pha'p ta(ng the^m khie^u khi'ch.
Nga`y 17 tha'ng Cha.p, li'nh Pha'p du`ng
vo~ lu+.c ddo`i chie^'m tru. so+? cu?a Bo^. ta`i cha'nh." (trang 130 va` 131).
Thu+ ba'c vie^'t Pha'p kho^ng the`m tra?
lo+`i. Ha`ng va.n ddo^`ng ba`o cu?a ba'c bi. qua^n Pha'p ta`n sa't!... Ba'c
ddau xo't chu+a? Ba'c no^?i gia^.n chu+a?
-
Chu+a\. Ba'c va^~n kha(ng kha(ng:
"Ma(.c
da^`u ta^'t ca? nhu+~ng vie^.c ddo', Ho^` chu? ti.ch va^~n co^' da`n xe^'p mo.i
vie^.c mo^.t ca'ch ho`a bi`nh." (trang 131)
La`m
chu? ti.ch nu+o+'c ma` mu` qua'ng kho^ng tha^'y no^?i su+. tha^m ddo^.c cu?a
ke? thu`, u me^ vi` ma^'y tro` vuo^'t ve, vi` nhu+~ng tuo^`ng ddo'n tie^'p long
tro.ng, nhu+ng ba'c va^~n tu+. tha^'y mi`nh anh minh!
Mo^.t
ta^'c dda^'t que^ hu+o+ng, ti'nh ma.ng mo^.t ngu+o+`i da^n dda'ng le~ nha`
la~nh dda.o pha?i tie^'c, pha?i xo't. O+? dda^y, que^ hu+o+ng bi. ta`n pha',
ha`ng va.n ngu+o+`i bi. ta`n sa't, Chu? ti.ch va^`n chu+a chi.u mo+? ma('t ra,
co`n kha(ng kha(ng tin tu+o+?ng va`o lo`ng to^'t cu?a ke? thu` ! Lu'c ngo^`i o+? vi.nh Ha. Long, ddu+o+.c ke? thu`
thu.t cho nghe 21 pha't dda.i ba'c, su+o+'ng te^ me^ dde^'n que^n tro+`i que^n
dda^'t, du` sao cu~ng co`n tha thu+' ddu+o+.c vi` ba'c chu+a bie^'t to+'i ca'i
vu. da^n chu'ng bi. ta`n sa't sau lu+ng mi`nh. Nhu+ng ba^y gio+` ngo^`i vie^'t
ho^`i ky', mo^.t dda^`u o'c ta(m to^'i nha^'t cu~ng tha^'y ddu+o+.c su+. vie^.c
thu+.c da^n cho ba'c ddi ta^`u chie^'n, vuo^'t ve ta^ng bo^'c ba'c ga('n lie^`n
vo+'i nhu+~ng chie^'n di.ch ddo^'t nha`, ne'm bom, ta`n sa't ha`ng va.n
ngu+o+`i Vie^.t. The^' ma` chu? ti.ch Ho^` nha('c la.i nhu+~ng tro` "long
tro.ng ddo'n tie^'p" cu?a thu+.c da^n vo+'i ta^'t ca? no^~i ha~nh die^.n
ha^n hoan cu?a mo^.t ke? nghe`o he`n ddo^.t ngo^.t ddu+o+.c phong quan tu+o+'c.
To^.i nghie^.p nhu+~ng ngu+o+`i da^n
Vie^.t tho+`i ddo'. No+i trang 130 ba'c khoe ra(`ng: "Tru+o+'c khi ddi
Pha'p, Ho^` chu? ti.ch nha^.n ddu+o+.c ha`ng va.n la' thu+' khuye^n chu? ti.ch
ddu+`ng ddi ma'y bay. Nhu+~ng bu+'c thu+ na`y la` cu?a ca'c ha.ng ngu+o+`i ddu?
ca'c ta^`ng lo+'p, ddu? ca'c lu+'a tuo^?i." Va^.y thi` i't nha^'t dda` co'
ha`ng va.n ngu+o+`i Vie^.t thuo^.c ddu? ca'c ta^`ng lo+'p sa'ng suo^'t, bie^'t
ro~ su+. tha^m ddo^.c cu?a thu+.c da^n, lo a^u cho ti'nh ma.ng cu?a ba'c.
Nhu+ng ti'nh ma.ng cu?a ho. thi` cha(?ng
ddu+o+.c ai lo, ho. kho^ng nha^.n ddu+o+.c mo^.t lo+`i khuye^n na`o ve^` ca'ch
ddo^'i pho' vo+'i su'ng dda.n thu+.c da^n. Nha` ho. cu+' bi. ddo^'t, la`ng ho.
cu+' bi. ta`n pha', ho. cu+' bi. ba('n gie^'t trong khi Chu? ti.ch ba^.n nghe
21 pha't dda.i ba'c, ba^.n ddi ta`u chie^'n Ta^y va` ba^.n "da`n xe^'p
mo.i vie^.c mo^.t ca'ch ho`a bi`nh."
"Chu? ti.ch kho^ng bao gio+` nghi~
dde^'n mi`nh. Ngu+o+`i chi? nghi~ dde^'n ngu+o+`i kha'c, nghi~ dde^'n nha^n
da^n." Ha~y bo? qua nhu+~ng ca^u chuye^.n
da.i do^.t, lo^' bi.ch ke^? tre^n ... chi? ca^`n nhi`n la.i chi'nh ca'i gia^y
phu't ba'c ngo^`i na('n no't vie^'t ca^u ddo' la` tha^'y ba'c man tra' chu+`ng
na`o.
DDa^'t nu+o+'c co`n nghe`o, nha^n da^n
co`n ddo'i, chie^'n tranh co`n kho^'c lie^.t ... con ngu+o+`i "chi~ nghi~
dde^'n nha^n da^n" a^'y la.i co`n tranh nghe^` cu?a bo.n va(n no^, bo?
he^'t tho+`i gio+` ta^m tri' va`o vie^.c ngo^`i vie^'t va(n tu+. ta^ng bo^'c.
Va`o lu'c ngu+o+`i da^n Vie^.t ddang thi ddua gu.c nga~ o+? chie^'n tru+o+`ng
theo su+. hu+o+'ng da^~n cu?a chu? ti.ch thi` vi. "cha gia` da^n
to^.c" cu+' say su+a ba^.n ro^.n vo+'i su+. nghie^.p tu+. na^ng bi .
Co' o^ng Cha gia` na`o tre^n ddo+`i la.i
nho^' nha(ng, vi. ky? va` ba^'t nha^n dde^'n the^' !
[pha^`n 7]
Truye^`n tho^'ng Vie^.t ba?o
"nghi~a tu+? la` nghi~a ta^.n" nhu+ng va^~n cha^'p nha^.n ra(`ng
nhu+~ng con ngu+o+`i ddo^.c ddi.a tha^m hie^?m co' the^? bi. cuo^'c ma?, dda`o
mo^`. Ke? ddoa^t sa'ch cho^n ho.c tro`, du` che^'t dda~ nghi`n na(m va^~n
kho^ng thoa't bi. nguye^`n ru?a la` ba.o chu'a\.
Va? la.i, ba'c dda^u co' chi.u che^'t.
Trong khi ngo^`i hi` hu.c vie^'t sa'ch tu+. ta^ng bo^'c, ba'c dda~ mu+u toan
muo^'n so^'ng vinh quang ddo+`i ddo+`i\. Va` tinh tha^`n ba'c co`n ddang so^'ng
hu`ng so^'ng ma.nh no+i dda'm thu+`a ke^' dde^? tie^'p tu.c da^~n da('t que^
hu+o+ng dda^'t nu+o+'c xuo^'ng vu+.c tha(?m.
Chuye^.n
tu+. ta^ng bo^'c cu?a ba'c chi? la` mo^.t tro` lo^' la(ng vo^ ha.i cha(ng?
Tro`
a^'y qua? co' ve? vo^ ha.i, nhu+ng con ngu+o+`i o+? vi. the^' la~nh dda.o ma`
tu+. say me^ dde^'n the^' thi` cu+.c ky` nguy hie^?m cho da^n to^.c. Ke? tu+.
ki'nh phu.c thu+o+`ng i't khi tha^'y mi`nh kho^ng sa'ng suo^'t va` cha(?ng bao
gio+` chi.u la` mi`nh cu~ng co' the^? sai la^`m. Ba'c Ho^` ddu? ta`i dde^? lo^i
cuo^'n xo^ dda^?y mo^.t nu+?a da^n Vie^.t va`o con ddu+o+`ng che'm gie^'t nu+?a
kia, nhu+ng ba'c la.i kho^ng ddu? kho^n ngoan dde^? ti`m ra mo^.t con ddu+o+`ng
ddu'ng. Nu+o+'c Nga sau ho+n nu+?a the^' ky? ca'ch ma.ng va^~n chu+a da'm dde^?
ngu+o+`i da^n so^'ng cho ra con ngu+o+`i, ba'c Ho^` cu+' kha(ng kha(ng cho.n
no' la`m ma^~u mu+.c. Con ddu+o+`ng dda^~m ma'u da^~n to+'i bo+` vu+.c, ba'c
Ho^` cu+' pha(ng pha(ng da^~n ca'c cha'u ddi\.
Co'
ngu+o+`i nha^'n ma.nh dde^'n nhu+~ng tha`nh ti'ch cu?a Ho^` dde^? la`m le^~
to^n ba'c la`m vi~ nha^n: na`o la` ba'c co' y' chi' tho^'ng nha^'t dda^'t
nu+o+'c, ba'c va^.n du.ng ddu+o+.c su+'c ma.nh cu?a ha`ng trie^.u ngu+o+`i,
ba'c ddu+o+.c nhie^`u ke? theo, to^n su`ng nhu+ tha^`n tha'nh, ba'c co' ta`i
la~nh dda.o,v.v...
O^i chao! Mi' ma('t nha^n loa.i cu~ng
na(.ng la('m, nhie^`u khi pha?i to^'n ha`ng trie^.u ma.ng ngu+o+`i mo+'i he'
mo+? ddu+o+.c nhu+~ng ddo^i ma('t ddang nha('m nghie^`n. Ba'c Ho^` ddu+o+.c
nhie^`u ngu+o+`i theo u+\? Qui? Sa Ta(ng cu~ng co' ddu? ti'n ddo^` dde^? ta.o
tha`nh su+'c ma.nh ga^y kho^'n ddo^'n cho ca'c vi. tha'nh. Ba'c lo^i cuo^'n
u+\? Su+. lo^i cuo^'n cu?a ba'c dda^u qua ma(.t no^?i Hitler, con ngu+o+`i
va^.n du.ng ddu+o+.c toa`n the^? su+'c ma.nh da^n DDu+'c dde^? la`m ddie^n
dda?o the^' gio+'i\. Cu+' go.i nhu+~ng ke? a^'y la` ca'c nha` la~nh dda.o co'
ta`i, kho^ng sao, nhu+ng ca'i cho^~ ma` ho. da^~n con ngu+o+`i to+'i la`m cho
ho. gio^'ng nhu+~ng te^n ddie^n, kho^ng di'nh da'ng ti' gi` dde^'n tu+o+'c
hie^.u vi~ nha^n ca?.
Ba'c co'
y' chi' tho^'ng nha^'t dda^'t nu+o+'c u+\? Quy? Sa Ta(ng cu~ng ra^'t quye^'t
ta^m tho^'ng nha^'t toa`n the^? the^' gio+'i trong lo` lu+?a ddi.a ngu.c
va^.y\.
Ba'c Ho^` Ye^u Nhi DDo^`ng
Lo+`i tu+. ta^ng bo^'c nghe ra'c tai nha^'t cu?a ba'c la` ma^'y
ca^u khoe: nhi ddo^`ng Vie^.t Nam ye^u ba'c Ho^` ma` ba'c Ho^` cu~ng thu+o+ng
nhi ddo^`ng la('m la('m
"DDo^'i
vo+'i nhi ddo^`ng te^n ba'c Ho^` la` nhu+ mo^.t ngu+o+`i me. hie^`n. Chi?
nha('c dde^'n te^n Ba'c la` ca'c em tro+? ne^n ngoan ngoa~n".
(Khoe
nhu+ the^', ba'c to? ra cha(?ng hie^?u me. gi` ve^` ta^m ly' nhi ddo^`ng,
nha^'t la` nhi ddo^`ng Vie^.t Nam. Mo^.t o^ng nho'c ddang gio+? chu+'ng ma` nghe
nha('c te^n me. hie^`n, te^n ba` no^.i, no' se~ la`m du+~ ho+n. Do.a tre?,
ngu+o+`i ta nha('c te^n "o^ng ke.", o^ng "Ngoa'o o^.p".
Ne^'u ca'c ba^.c phu. huynh dda~ du`ng te^n ba'c thay the^' cho nhu+~ng o^ng
ke., o^ng ngoa'o o^.p thi` nhi ddo^`ng chi? teo vi` ba'c chu+' ye^u thu+o+ng
gi`!)
Trong
ca^u khoe nga('n ngu?i a^'y, ngu+o+`i ddo.c la.i ba('t ga(.p tho'i hue^nh
hoang, lo`ng tham vo^ ddo^. cu?a ba'c: DDa~ ddo`i la`m "cha gia` da^n
to^.c" ba^y gio+` ba'c la.i muo^'n la` "ba` me. hie^`n cu?a nhi ddo^`ng"
ro^`i kie^m luo^n vai tro` nha` gia'o du.c sie^u dda(?ng, chi? xo`e ca'i te^n
ra la` tre? ho'a ngoan!
Tho^i
thi` cu~ng kho^ng ne^n cho+i kho' ba'c qua', cu+' gia? vo+` co^ng nha^.n ra(`ng
nhi ddo^`ng ye^u ba'c tha^.t, nhu+ng co`n pha^`n ba'c ddo^'i vo+'i nhi ddo^`ng
thi` sao\?
Ha~y bo?
qua nhu+~ng em be' bi. ho?a tie^~n cu?a ba'c gie^'t trong sa^n tru+o+`ng Cai
La^.y\... Ta chi? no'i ve^` tha^n pha^.n nhu+~ng em be' ddu+o+.c ba'c a^u ye^'m
xoa dda^`u, ddu+o+.c ba'c ca^?n tha^.n ddi.nh tru+o+'c cho mo^.t tu+o+ng lai,
ddu+o+.c ba'c sa(n co'c ky~ lu+o+~ng ba(`ng ca? mo^.t ke^' hoa.ch qui mo^\.
Ha~y
nho+' la.i ca^u chuye^.n ho+n 20 na(m tru+o+'c.
Na(m Ma^.u Tha^n, Ho^` mo+? cuo^.c to^?ng
ta^'n co^ng mie^`n Nam. Di~ nhie^n mie^`n Nam bi. ta`n pha', thie^.t ha.i
nhie^`u nhu+ng ddoa`n qua^n na(`m vu`ng cu?a ba'c cu~ng bi. tie^u die^.t ga^`n
he^'t.
Kho^ng tha('ng no^?i sau cuo^.c "xa?
la'ng" ba'c ba('t dda^`u chi.u no'i chuye^.n ho`a bi`nh, ho^.i nghi..
Nghe tin mie^`n Ba('c bo^~ng du+ng "ye^u
ho`a bi`nh" kho^ng rie^ng gi` ngu+o+`i Vie^.t, ca? the^' gio+'i tu+.
do dde^`u mu+`ng hu'm. La`m sao kho^ng vui cho ddu+o+.c khi cuo^.c chie^'n
dda^~m ma'u o+? Vie^.t Nam co' hy vo.ng se~ cha^'m du+'t.
Ho^` chi' Minh ye^u ho`a bi`nh tha^.t
cha(ng? Ca?nh ngu+o+`i Vie^.t che'm gie^'t ngu+o+`i Vie^.t dai da(?ng suo^'t
ma^'y tha^.p nie^n dda~ la`m ba'c me^`m lo`ng, thu+o+ng so't ro^`i cha(ng?
Kho^ng co' dda^u\. Trong Ba('c bo^. phu?,
ca'i dda^`u o'c "kho^n ngoan, thie^n ta`i" a^'y la.i sa'ng ta.o ra
mo^.t ke^' hoa.ch ta`i ti`nh dde^? sa(~n sa`ng cho mo^.t cuo^.c che'm gie^'t
mo+'i, trong tu+o+ng lai, khi ta^'n tuo^`ng ye^u ho`a bi`nh ba'c thu? die^~n
dda~ ru ddu+o+.c the^' gio+'i ngu? ngon la`nh, ba'c Ho^` la.i ra tay\.
Ke^' hoa.ch kho^n ngoan cu?a ba'c, ky`
na`y, nha(`m khai tha'c ta^.n ti`nh su+'c lu+.c va` ti'nh ma.ng cu?a ha`ng
tra(m nga`n ddu+'a tre? con. Ba'c cho ca'n bo^. ba('t co'c tre? em o+? mie^`n
Nam, ddu+a ra Ba('c hua^'n luye^.n, da.y do^~, bie^'n chu'ng tha`nh nhu+~ng
ngu+o+`i li'nh co^.ng sa?n. Khi ho.c ta^.p xong, to^'t nghie^.p, ca'c cha'u
cha('c cha('n se~ ddu+o+.c ba'c gu+?i tro+? la.i mie^`n Nam dde^? ba('n gie^'t,
trong khi ddo', tru+o+'c ma('t the^' gio+'i, ba'c va^~n la` ngu+o+`i ddang no^~
lu+.c, tha thie^'t ti`m ho`a bi`nh cho Vie^.t Nam. Ba`i "Ba('t Tre? DDo^`ng
Xanh" cu?a nha` va(n Vo~ Phie^'n mo^ ta? ra^'t ro~ ve^` ke^' hoa.ch
na`y: "Trong nhu+~ng nga`y ga^`n dda^y ai na^'y chi? nhu+~ng xo^n xao
ve^` chuye^.n ngu+ng chie^'n: Bao la^u nu+~a nhi?? La`m gi` ba^y
gio+`?...
...Trong
lu'c a^'y nho'm la~nh dda.o o+? Ha` No^.i la(.ng le~ lo co^ng vie^.c mai sau:
tu+'c mo^.t cuo^.c chie^'n tranh kha'c. Mo^.t cuo^.c chie^'n tranh qua^n su+.
ha(?n hoi\. Va` ho. tie^'n ha`nh thu+.c hie^.n chua^?n bi., ngoa`i su+. chu' y'
cu?a du+ lua^.n: ca'c bi`nh lua^.n gia co' tie^'ng, khe't hay kho^ng khe't,
ga^`n nhu+ kho^ng ma?y may quan ta^m dde^'n chuye^.n a^'y\.
*
* *
Cuo^.c ba('n gie^'t sa('p to+'i giu+~a mie^`n Nam va` mie^`n Ba('c
dda~ ddu+o+.c co^.ng sa?n xe^'p dda(.t tu+` lu'c na`y, cu~ng nhu+ cuo^.c ba('n
gie^'t the^ tha?m mu+o+`i na(m qua ddu+o+.c ho. xe^'p dda(.t tu+` tru+o+'c
tha'ng 7-1954, tru+o+'c nga`y ddi`nh chie^'n theo hie^.p ddi.nh Gene`ve\.
Thu+o+.ng
tua^`n tha'ng 7-68 mo^.t nho'm lua^.t gia ho.p o+? Grenoble buo^.c Hoa Ky` va`o
to^.i ga^y chie^'n ta.u Vie^.t Nam. Sau ddo', nho'm lua^.t gia tranh dda^'u
chi'nh tri. Vie^.t Nam ho.p ta.i Sa`i Go`n ca~i la.i: Ma(.t tra^.n Gia?i pho'ng
Mie^`n Nam dda~ tha`nh la^.p tu+` na(m 1958 va` ra ma('t nga`y 20-12-1960, co`n
ngu+o+`i li'nh My~ dda^`u tie^n chi? mo+'i tu+? tra^.n tre^n la~nh tho^? mie^`n
Nam nga`y 22-12- 61.
Ngu+o+`i cu?a lua^.t pha'p, ho. ca~i ly'
vo+'i nhau, ho. ba('t be? nhau nhu+ the^'. Kho^ng hie^?u sao ho. chi? no'i
to+'i Ma(.t tra^.n Gia?i pho'ng Mie^`n nam. Tru+o+'c ho., nhie^`u ngu+o+`i dda~
ddi ngu+o+.c le^n to+'i Ma(.t tra^.n To^? quo^'c, va` xa ho+n Ma(.t tra^.n To^?
quo^'c: to+'i ca'i nghi. quye^'t cu?a dda?ng Lao ddo^.ng dda~ dde? ra Ma(.t
tra^.n na`y\.
Ma(.t tra^.n na`y, ma(.t tra^.n no....,
ddo' la` nhu+~ng ba(`ng chu+'ng dda~ co' te^n go.i\. Cho+` cho co^.ng sa?n
dda(.t te^n ro~ ra`ng ca'c hoa.t ddo^.ng cu?a ho. mo+'i chi.u cho ra(`ng ho.
hoa.t ddo^.ng tu+'c la` nghi~ te^. cho ho. nhie^`u qua'. Ho. dda^u co'
cha^.m cha.p nhu+ va^.y\? Tru+o+'c nhu+~ng hoa.t ddo^.ng co' te^n go.i dda~
tu+`ng xa?y ra nhie^`u hoa.t ddo^.ng kho^ng te^n go.i, va` tru+o+'c ca? ca'c
hoa.t ddo^.ng kho^ng te^n la` nhu+~ng toan ti'nh xe^'p dda(.t ky~ ca`ng.
Khi
ho. nha^.n tha^'y kho^ng the^? thanh toa'n ca? nu+o+'c Vie^.t Nam mo^.t la^`n,
ma` pha?i cha^'p nha^.n ddie^`u ddi`nh vo+'i Pha'p dde^? giu+~ la^'y nu+?a
nu+o+'c, thi` ho. dda~ dda(.t ra ngay va^'n dde^`: co`n la.i nu+?a nu+o+'c kia,
pha?i gia?i quye^'t ra sao\? Va` ho. dda(.t ke^' hoa.ch "gia?i
quye^'t" cu`ng lu'c vo+'i ke^' hoa.ch ddie^`u ddi`nh. Nghi~a la` va`o na(m
1954, chu+' kho^ng pha?i na(m 1958.
Tha^.t
va^.y, hie^.p ddi.nh ddi`nh chie^'n vu+`a ky' ke^'t, thi` nhu+~ng ddie^`u
khoa?n ngu+ng cuo^.c chie^'n tranh ba^'y gio+` ddu+o+.c ho. thi ha`nh ddo^`ng
tho+`i vo+'i nhu+~ng ddie^`u chua^?n bi. cuo^.c chie^'n tranh sau\. DDo^`ng tho+`i, kho^ng muo^.n ho+n mo^.t nga`y na`o\.
Lu'c a^'y, chi'nh quye^`n quo^'c gia lo
ddu`m tu'm ke'o nhau va`o Nam, va` to^? chu+'c cuo^.c di cu+ cho ddo^`ng ba`o
mie^`n Ba('c. Di cu+ la` ddi ca? nam la^~n nu+~, ca? gia` la^~n tre?: co^ng
chu+'c gia` thi` va`o theo nha` nu+o+'c dde^? la~nh lu+o+ng hu+u, ca'c cu. co^'
thi` theo con cha'u va`o dde^? ddu+o+.c nuo^i na^'ng va` che^'t giu+~a dda'm
con cha'u,v.v...
Cu`ng lu'c a^'y, co^.ng sa?n lo lie^.u
co^ng vie^.c cu?a ho. co' lo+'p lang:
- Vu~ khi', ho. cho^n gia^'u la.i mo^.t
so^' o+? mie^`n Nam;
- Ca'n bo^. va` binh si~, ho. vho.n lu+.a
mo^.t so^' cho o+? la.i: co' ha.ng ddu+o+.c bo^' tri' dde^? len lo?i va`o ca'c
co+ quan quo^'c gia, co' ha.ng tro+? ve^` cuo^.c so^'ng thu+o+`ng da^n cho+`
tho+`i co, co' ha.ng ddo^?i vu`ng dde^? hoa.t ddo^.ng, co' ha.ng vu+`a la^?n
tro^'n vu+`a ba'm la^'y ddi.a phu+o+ng dde^? hoa.t ddo^.ng,v.v...
-DDi.a chu? phu' no^ng, tro't bi. ngu+o+.c
dda~i tu` to^.i, dde^`u ddu+o+.c tha thu+', gia?i thi'ch, do^~ da`nh dde^? xo'a
bo? ha^.n thu`. Nhu+~ng tha`nh pha^n kho^ng do^~ da`nh ddu+o+.c thi` ho. thu?
tie^u, vi` xe't nguy hie^?m ddo^'i vo+'i ti'nh ma.ng nhu+~ng ca'n bo^. na(`m
vu`ng cu?a ho..
- Ta^.p ke^'t theo nguye^n ta('c: DDu+a ra
Ba('c ha.ng trai tre? co' the? la'm vie^.c dda('c lu+.c va` sa?n xua^'t gio?i
cu`ng ha.ng co' uy ti'n co' kha? na(ng; bo? la.i trong Nam ha.ng la~o nhu+o+.c
co' the^? la`m mo^.t ga'nh na(.ng cho quo^'c gia\. Co^' y' ga^y pha^n ly chia
ca'ch, la`m the^' na`o dde^? mo.i gia ddi`nh dde^`u co' ke? ddi ngu+o+`i o+?.
- Ga^'p ru't ta.o the^m nhie^`u lie^n he^.
giu+~a tha`nh pha^`n ta^.p ke^'t ra Ba('c va` da^n chu'ng mie^`n Nam: dda(.c
bie^.t la` to^? chu+'c nhu+~ng dda'm cu+o+'i ca^'p to^'c khie^'n cho ha'ng
chu.c va.n binh si~ va` ca'n bo^. Vie^.t co^.ng ra ddi bo? la.i trong Nam ba^'y
nhie^u co^ vo+. tre?, co' nhu+~ng co^ chi? a(n o+? vo+'i cho^`ng ddu+o+.c ddo^i
ba ho^m.
Ba^'y nhie^u co^ vo+. tre? va` ga^'p ddo^i
ga^'p ba chu+`ng a^'y cha me. gia` cu`nf co^ ca^.u chu' ba'c,v.v... la` mo^.t lu+.c
lu+o+.ng dda'ng ke^?. Ba(`ng chi'nh sa'ch ta^.p ke^'t va` ga^y lie^n he^. na`y,
co^.ng sa?n cu+o+~ng bu+'c mo^.t so^' ngu+o+`i ve^` sau pha?i la`m no^.i
tuye^'n cho chu'ng.
Ngay
tu+` dda^`u, ti`nh ca?m cu?a nhu+~ng ngu+o+`i na`y dda~ hu+o+'ng ve^` Ba('c,
theo bo'ng ke? tha^n ye^u\. Tha'i ddo^. va` hoa`n ca?nh e'o le cu?a ho. khie^'n
nha` chu+'c tra'ch ddi.a phu+o+ng lo nga.i, dde^` pho`ng. Do ddo', ho. tha`nh
mo^.t kho^'i ngu+o+`i da^`n da` so^'ng ca'ch bie^.t, ne^'u kho^ng la` ddo^'i
la^.p vo+'i chi'nh quye^`n mie^`n Nam. Mo^.t va`i tru+o+`ng ho+.p ddo^'i xu+?
vu.ng ve^` bi. khai tha'c, mo^.t va`o su+. hie^?u la^`m bi. xuye^n ta.c: the^'
la` ma^u thua^~n giu+~a hai be^n tro+? tha`nh tra^`m tro.ng. Ro^`i mo^.t nga`y
kia, chuye^.n ddu+o+.c ti'nh tru+o+'c se~ xa^?y ra\. Xin thu+? tu+o+?ng
tu+o+.ng: gia ddi`nh co' ddu+'a con hay ngu+o+`i cho^`ng ra Ba('c na(m 1954,
hai na(m sau, mo^.t dde^m na`o ddo', co' ke? la. ma(.t le?n va`o nha`, le'n
lu't trao cho xem mo^.t la' thu+ va` mo^.t ta^'m hi`nh mo+'i nha^'t cu?a con
hay cu?a cho^`ng tu+` Ba('c mang va`o, gia ddi`nh no. la`m sao no+~ to^' gia'c
ke? la. ma(.t, bu` bie^'t ho. ddang ga^y loa.n. DDa~ kho^ng to^' gia'c ddu+o+.c,
ta^'t ca? pha?i che gia^'u, nuo^i du+o+~ng mo^'i lie^n la.c. Tu+` vie^.c na`y
dde^'n vie^.c kha'c, gia ddi`nh no. da^`n da^`n ddi sa^u va`o su+. co^.ng ta'c
vo+'i to^? chu+'c bi' ma^.t cu?a ddo^'i phu+o+ng, chi.u me^.nh le^.nh cu?a ho.,
ro^'t cuo^.c gia nha^.p ha(?n va`o ha`ng ngu~ cu?a ho\.
Chi'nh
vi` nhu+ the^' ma` thu+ tu+` hi`nh bo'ng cu?a ca'n binh ta^.p ke^'t co' gia'
tri. dda(.c bie^.t quan tro.ng: nhu+~ng na(m 1956, 57, 58, ca'n bo^. tu+`
ngoa`i Ba('c xa^m nha^.p va`o hoa.t ddo^.ng, trong ngu+o+`i ho. bao gio+` cu~ng
mang theo mo^.t so^' thu+ tu+`, hi`nh bo'ng cu?a ca'n binh ta^.p ke^'t. DDo'
la` lo+.i khi' he^'t su+'c dda('c du.ng giu'p ho. dda(.t ca'c co+ so+? qua^`n
chu'ng dda^`u tie^n.
Ga^y
ddu+o+.c co+ so+? qua^`n chu'ng, va^.n ddo^.ng ddu+o+.c su+. ddo'ng go'p so^'
lu+o+ng thu+.c tie^`n ba.c ca^`n thie^'t dde^? nuo^i qua^n ro^`i, ba^'y gio+`
ca'c lu+.c lu+o+.ng vu~ trang ta.i cho^~ ba('t dda^`u ddu+o+.c tha`nh la^.p,
ca'c lu+.c lu+o+.ng vu~ trang ngoa`i Ba('c ke'o va`o\. Sau ddo' mo+'i co' ca'i Ma(.t tra^.n gia?i pho'ng ra
ddo+`i\.
Nhu+ va^.y, cuo^.c chie^'n hie^.n nay
kho^ng he^` kho+?i dda^`u tu+` nhu+~ng ba^'t ma~n cho^'ng mo^.t che^' ddo^.
ddo^.c ta`i gia ddi`nh tri., kho^ng he^` kho+?i dda^`u tu+` sau vie^.c chi'nh
quye^`n Sa`i Go`n tu+` cho^'i cuo^.c to^?ng tuye^?n cu+? 1956, kho^ng he^`
kho+?i dda^`u tu+` nga`y khai sanh ma(.t tra^.n no. ma(.t tra^.n kia\.
Cuo^.c chie^'n na`y xua^'t hie^.n ngay
tu+` nhu+~ng cuo^.c lie^n hoan chia tay giu+~a ke? o+? ngu+o+`i ddi trong
tho+`i ha.n 300 nga`y ta^.p ke^'t, nhu+~ng cuo^.c lie^n hoan co' ha't co' mu'a,
co' ba'nh tra'i tie^.c tu`ng... No' xua^'t hie^.n ngay tu+` nhu+~ng dda'm
cu+o+'i vo^.i va~ sau nga`y ddi`nh chie^'n, nhu+~ng dda'm cu+o+'i la('m khi
to^? chu+'c ta^.p the^?, do tru+o+?ng co+ quan tru+o+?ng ddo+n vi. chu? to.a\. Na.n
nha^n dda^`u tie^n cu?a cuo^.c chie^'n na`y kho^ng pha?i la` nhu+~ng ke? nga~
gu.c va`o 1958, 1959, ma` la` nhu+~ng co^ ga'i tu+'c kha('c bie^'n tha`nh go'a
bu.a tu+` 1954.
Da^n chu'ng mie^`n Nam ai na^'y dde^`u bie^'t
nhu+~ng ba^.n ro^.n to+'i ta^'p, nhu+~ng co^ng vie^.c be^` bo^.n ngo^?n ngang
ma` nha` ca^`m quye^`n co^.ng sa?n ho^`i a^'y pha?i la`m cho ki.p tru+o+'c khi
ru't ra Ba('c. Trong hoa`n ca?nh ro^.ng ra`ng ba^'y gio+`, ne^'u kho^ng vi` ly'
do quan tro.ng, cha('c cha('n dda?ng va` nha` nu+o+'c co^.ng sa?n ho^`i a^'y
kho^ng dde^'n no^~i qua' so^'t sa('ng lo cu+o+'i vo+. cho ca'n binh nhu+ the^'.
Cha('c cha('n. Du` ti`m trong ba^'t cu+' tho+`i ky` li.ch su+? na`o cu?a ba^'t
cu+' da^n to^.c na`o, cu~ng hie^'m tha^'y mo^.t tru+o+`ng ho+.p chi'nh phu? lo
vo+. tu'i bu.i dde^'n chu+`ng a^'y\.
*
* *
Cu~ng nhu+ hie^.n nay, trong giai ddoa.n
a'c lie^.t sau cu`ng cu?a chie^'n cuo^.c ta.i mie^`n Nam na`y, ne^'u kho^ng vi`
ly' do quan tro.ng, dda?ng va` nha` nu+o+'c co^.ng sa?n nha^'t ddi.nh kho^ng
bao gio+` kho^? co^ng gom go'p thie^'u nhi o+? dda^y ddu+a ra Ba('c, tra?i qua
bao nhie^u gian nan kho' nho.c, trong nhu+~ng ddie^`u kie^.n di chuye^?n nguy
hie^?m dde^'n no^~i ca? ca'c binh si~ kho?e ma.nh cu?a ho. cu~ng pha?i hao mo`n
suy kie^.t do.c ddu+o+`ng.
DDu+a thie^'u nhi mie^`n Nam ra Ba('c,
kho^ng pha?i co^.ng sa?n nha(`m la`m nhe. ga'nh na(.ng nuo^i du+o+~ng, giu'p
ca'c o^ng to^?ng tru+o+?ng kinh te^' hoa(.c xa~ ho^.i cu?a chu'ng ta\. Mo.i
ngu+o+`i dde^`u ro~, ta.i Ba('c Vie^.t va` Trung co^.ng, ngu+o+`i ta tie^'t
gia?m sinh sa?n ra^'t ga('t gao: ho. ha.n che^' ho^n nha^n, ha.n che^' luye^'n
a'i\.
DDu+a thie^'u nhi mie^`n Namra Ba('c,
cu~ng kho^ng pha?i co^.ng sa?n nha(`m giu'p to^?ng tru+o+?ng gia'o du.c cu?a
chu'ng ta mo^.t tay dde^? gia?i quye^'t na.n thie^'u tru+o+`ng o+? trong na`y\.
Trong gio+'i quan sa't nhie^`u ke? ba?o
ra(`ng Ba('c Vie^.t kie^.t que^. ro^`i, kho^ng ddu? su+'c ke'o da`i chie^'n
tranh nu+~a, ho. bo^'i ro^'i la('m, luo^'ng cuo^'ng la('m. Du` kho^ng tin va`o
nha^.n ddi.nh a^'y, i't ra cu~ng pha?i chi.u ra(`ng lu'c na`y ho. ba^.n tra(m
co^ng nga`n vie^.c, ne^'u chuye^.n ba('t tre? mie^`n Nam kho^ng co' mo^.t ta^`m
quan tro.ng dda(.c bie^.t thi` ho. kho^ng ho+i dda^u nghi~ dde^'n. DDa`ng na`y
ho. ddang ra su+'c thu+.c hie^.n mo^.t ke^' hoa.ch ba('t tre? qui mo^ tre^n
mo^.t pha.m vi he^'t su+'c ro^.ng lo+'n: ddo^`ng loa.t, ngu+o+`i ta pha't gia'c
ra tre? em bi. ba('t o+? kha('p no+i tre^n toa`n quo^'c Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a,
tu+` Qua?ng Tri., Thu+`a Thie^n, Pleiku, Kontum, dde^'n My~ Tho, Ca` Ma^u,
ngu+o+`i ta ga(.p nhu+~ng toa'n tre? em chuye^?n ra Ba('c Vie^.t ba(`ng phi co+
tu+` Cam Bo^'t, hoa(.c bi. da^~n ddi lu~ lu+o+.t tre^n ddu+o+`ng mo`n Ho^` chi'
Minh, nghi~a la` ba(`ng mo.i phu+o+ng tie^.n, mo^.t ca'ch ga^'p ga'p.
Ho. bo^? xung qua^n so^' ddo' cha(ng?
-Kho^ng dda^u\. Tre? bi. ba('t co' ha.ng mo+'i ta'm chi'n tuo^?i\. Trong
nhu+~ng tru+o+`ng ho+.p kha(?n ca^'p, ho. co' the^? ta.m su+? du.ng mo^.t so^'
tre? con ba('t ddu+o+.c ngay ta.i ddi.a phu+o+ng; chu+' tha`nh la^.p nhu+~ng
ddo+n vi. con ni't nhu+ the^' dde^? du`ng ngay va`o chie^'n cuo^.c na`y la`
chuye^.n ddie^n ro^`. Kho^ng pha?i bo^? xung qua^n so^' ddu+a va`o chie^'n cuo^.c
ddang ke^'t thu'c dda^u, ma` la` ho. ddang to^? chu+'c chie^'n cuo^.c mai sau
dda^'y\.
DDem chu't i't kinh nghie^.m ve^` la^`n
tru+o+'c dde^? suy nghie^.m ve^` la^`n na`y, chu'ng ta tha^'y tru+o+'c da(m ba
ddie^`u ho. se~ la`m sau khi tho?a u+o+'c ngu+ng chie^'n ddu+o+.c ky' ke^'t:
- Ho. se~ bo? la.i mie^`n Nam ta^'t ca?
nhu+~ng thu+o+ng phe^' binh, nhu+~ng ca'n bo^. la^m na.n, ta`n ta^.t,v.v... Mang
mo^~i pha^`n tu+? vo^ du.ng nhu+ the^' ve^` Ba('c chi? ga^y the^m xu'c ddo^.ng
ta^m ly' trong qua^`n chu'ng ngoa`i a^'y; dde^? ha.ng a^'y o+? la.i, ho. ta.o
the^m ga'nh na(.ng cho kinh te^' mie^`n Nam;
- Lu'c cuo^.c "chie^'n tranh chi'nh
tri." ma` ca'c nha` la~nh dda.o mie^`n Nam va^~n no'i ddu+o+.c ba('t
dda^`u, thi` bao nhie^u u+'c va.n gia ddi`nh co' con cha'u ra Ba('c (va`
nhu+~ng co^ ga'i co' cho^`ng li'nh cu+o+'i vo^.i cu+o+'i va`ng tru+o+'c khi
ve^` Ba('c nu+~a) ho'a ra nhu+~ng tha`nh pha^`n ma` cha'nh quye^`n kho^ng sao
lo^i ke'o tranh thu? no^?i\. Lo`ng ho. hu+o+'ng ve^` nhu+~ng con tin o+? ngoa`i
Ba('c, pha^n nu+?a sinh ma.ng ho. do nha` ddu+o+ng cuo^.c mie^`n Ba('c ddi.nh
ddoa.t. Tha'i ddo^. cu?a ho. khie^'n nha` chu+'c tra'ch ddi.a phu+o+ng co'
the^? pha.m va`o va`i bie^.n pha'p ky` thi. vu.ng ve^`: the^' la` pha't sinh
ma^u thua^~n, ba^'t ma~n, cho^'ng ddo^'i,v.v...
- Mo^.t nga`y na`o ddo', nhu+~ng ca'n bo^.
tu+` Ba('c la.i le'n lu't xa^m nha^.p, mang theo thu+ tu+` cu?a con, cu?a
cho^`ng ho.: ho. mu+`ng nhu+ mo+? co+` trong bu.ng. Ho. ba('t tay co^.ng ta'c
vo+'i nhu+~ng ca'n bo^. no., cu`ng nhau hoa.t ddo^.ng dde^? ta.o ddie^`u kie^.n
cho cho^`ng con so+'m tro+? ve^` o^` a.t theo nhu+~ng ddo+n vi. Nam xa^m,v.v...
Ca'n binh go^'c ngu+o+`i mie^`n Nam ddu+a
ra Ba('c, ro^`i la.i pha?i tro+? va`o co' nhie^`u ca'i lo+.i: khi ddu+o+.c
le^.nh va`o Nam hoa.t ddo^.ng, ho. mu+`ng ro+~ vi` co' co+ ho^.i ve^` que^; ho.
ra ddi la(.ng le~, kho^ng co' ba` con tha^n thuo^.c o+? Ba('c ne^n kho^ng ga^y
xao xuye^'n gi` trong da^n chu'ng, vu+`a giu+~ ddu+o+.c ye^'u to^' bi' ma^.t
vu+`a tra'nh ddu+o+.c ta'c ddo^.ng ta^m ly' ba^'t lo+.i: ho. la.i ddu+o+.c mong
cho+` ddo'n ddo+.i o+? mie^`n Nam; va` ho. tho^ng tha.o am hie^?u ve^` da^n
ti`nh cu`ng ddi.a the^' mie^`n Nam.
Nhu+ the^', chu? tru+o+ng ba('t dda'm tre?
em o+? mie^`n ddo^`ng ba(`ng Nam Vie^.t ba't nga't, phi` nhie^u ddem ra xu+'
Ba('c ddo^ng ngu+o+`i dda^'t he.p, nha` ca^`m quye^`n Ha` No^.i chi'nh ddang
ba('t dda^`u chie^'n cuo^.c mai sau ngay tu+` lu'c na`y, lu'c ma` chu'ng ta
co`n ddang xo^n xao mong u+o+'c ngu+`ng chi? chie^'n cuo^.c hie^.n ta.i\. No'i
ho. ba('t dda^`u lu'c na`y cu~ng chu+a ddu'ng: thu+.c ra ca'c ta`i lie^.u ve^`
"va^'n dde^` gu+?i ca'c cha'u ra mie^`n Ba('c" dda~ ddu+o+.c pho^?
bie^'n trong ha`ng ngu~ co^.ng sa?n tu+` tha'ng 4-68, va` thu'c du.c thu+.c
hie^.n tru+o+'c mu`a mu+a na(m nay\. Tha'ng 4-68, tu+'c la` lie^`n ngay sau khi
to^?ng tho^'ng My~ mo+? mie^.ng tho^'t ra va`i da^'u hie^.u to? y' xuo^'ng
thang chie^'n tranh dde^? ddi to+'i ddie^`u ddi`nh.
DDie^`u ddi`nh dde^? nghi? ngo+i, ddo^'i
vo+'i My~ va` chu'ng ta la` tho+? ra mo^.t ho+i da`i nhe. nho~m. DDie^`u ddi`nh
ddo^'i vo+'i co^.ng sa?n la` bo? cuo^.c nu+?a chu+`ng, la` dda`nh kho^ng a(n
ddu+o+.c keo na`y\. Thua keo na`y ho. ba`y lie^`n keo kha'c ngay, vi` ngu+ng
chie^'n the^' na`y, theo ho., la` mo^.t su+. do+? dang, la` chu+a hoa`n ta^'t
co^ng vie^.c. "The^' na`y ro^`i tho^i luo^n ha?? No'i the^' ma` nghe
ddu+o+.c! Sao co' the^? quan nie^.m mo^.t ca'ch gia?i quye^'t gia?n ddo+n, vo^
duye^n dde^'n the^'?".
Y' tu+o+?ng ve^` ngu+ng chie^'n cu?a
chu'ng ta di'nh lie^`n vo+'i mo^.t mo+ u+o+'c xa^y du+.ng: bao nhie^u ty? ba.c
cho mie^`n Nam, bao nhie^u ty? ba.c cho mie^`n Ba('c, trao ddo^?i kinh te^' ra
sao, trao ddo^?i va(n ho'a the^' na`o,v.v... Y' tu+o+?ng ve^` ngu+ng chie^'n
cu?a co^.ng sa?n di'nh lie^`n vo+'i mo^.t ke^' hoa.ch ta^'n co^ng qua^n su+.. Va`
nhu+~ng na.n nha^n dda^`u tie^n cu?a tra^.n chie^'n tu+o+ng lai la` nhu+~ng
ddu+'a be' con va` bo^' me. chu'ng dda~ chi.u ddau thu+o+ng tu+` sa'u tha'ng
qua ro^`i\. Tra^.n chie^'n tranh tu+o+ng lai dda~ cho.n na.n nha^n cu?a no' trong
dda'm tre? tho+, dda`n ba` mie^`n Nam, dde^? bie^'n ho. tha`nh con co^i vo+.
go'a\. Xong ro^`i\. Vie^.c dda~ ba('t dda^`u tu+` nu+?a na(m nay ro^`i\.
Tru+o+'c
mo^.t ddo^'i thu? nhu+ the^', tha'i ddo^. cu?a nhu+~ng chi'nh kha'ch Vie^.t My~
ha`ng nga`y dda^'m ngu+.c ddo^`m ddo^.p, ba(n khoa(n, tu+. tra'ch mi`nh ca'i
lo^~i kho^ng ke^'t thu'c ddu+o+.c chie^'n cuo^.c, tha'i ddo^. a^'y nga^y ngo^
dda~ dda`nh. Tha'i ddo^. cu?a nhu+~ng ngu+o+`i ho+'n ho+? vo+'i mo^.t ke^'
hoa.ch kinh te^' ha^.u chie^'n na`o ddo', nghi~ cho cu`ng cu~ng mi?a mai to^.i
nghie^.p: lie^.u ro^`i hu+o+?ng ddu+o+.c ma^'y na(m ho`a bi`nh tru+o+'c ma('t
ma` hi' hu+?ng ti'nh chuye^.n xa^y du+.ng, ma` mo+ u+o+'c ca?nh thi.nh
vu+o+.ng? Ro^`i dde^'n tha'i ddo^. cu?a nhu+~ng ke? nhi`n xa dde^? ba'o ddo^.ng
ve^` mo^.t cuo^.c chie^'n tranh chi'nh tri.: ba?o ra(`ng ddo^'i phu+o+ng ro^`i
dda^y chi? co' hoa.t ddo^.ng chi'nh tri., nhu+ va^.y kho^ng kha'c gi` chi? va`o
con co.p ma` go.i la` con cho'. Ga^`n nhu+ tu+. lu+`a mi`nh, nhu+ giu'p ddi.ch ngu.y
trang.
Du`
cho chi? co' chie^'n tranh chi'nh tri. vo+'i nhau, ddo^' ai, ddo^' dda?ng pha'i
na`o, lie^n minh na`o, phong tra`o na`o cu?a chu'ng ta ma` thuye^'t phu.c
ddu+o+.c ma^'y va.n o^ng ba` cha me. co' con cha'u o+? Ba('c, ma^'y va.n go'a
phu. co' cho^`ng o+? Ba('c, thuye^'t phu.c ddu+o+.c ho. tha`nh thu+.c theo ta\?
Chi? na('m la^'y chu+`ng a^'y va.n ngu+o+`i, co^.ng sa?n Ba('c Vie^.t dda~ co'
trong tay mo^.t lu+.c lu+o+.ng to lo+'n ho+n mo.i ddoa`n the^? chi'nh tri. cu?a
chu'ng ta\. lu+.c lu+o+.ng na(`m ngay trong lo`ng qua^`n chu'ng ta, ha`ng ngu~
ta ma` hoa.t ddo^.ng. A^'y la` chi? so sa'nh ve^` lu+o+.ng. Ma(.t kha'c, trong
so^' ca'c ddoa`n vie^n phong tra`o quo^'c gia, dda?ng vie^n quo^'c gia,v.v...
ha.ng thu+.c su+. nhie^.t tha`nh vi` ly' tu+o+?ng ddu+o+.c bao nhie^u\? Va`
rie^ng trong ha.ng nhie^.t tha`nh co' ddu+o+.c bao nhie^u ke? ma` lo`ng thie^'t
tha ddo^'i vo+'i ly' tu+o+?ng co' the^? ma.nh ho+n lo`ng thie^'t tha ddo^'i
vo+'i cho^`ng con cu?a nhu+~ng pha^`n tu+? bi. co^.ng sa?n lo+.i du.ng kia\?
Du`
chi? co' dda^'u tranh chi'nh tri. vo+'i nhau tho^i, chu'ng ta dda~ ba^'t lo+.i
nhu+ the^'. Huo^'ng chi ddo' chi? la` ha`nh vi to^'t la`nh lu+o+ng thie^.n ma`
ta ga'n cho ddo^'i phu+o+ng. Co`n ho...., ne^'u va.n nha^'t trong tho+`i gian
na(m ba?y na(m sa('p to+'i ma` dda^'t nu+o+'c na`y thoa't kho?i mo^.t tra^.n
chie^'n tranh nu+~a, thi` ddo' la` y' tro+`i, kho^ng pha?i la` y' cu?a ho.
dda^u\.
Y'
cu?a ho., no' ta`n nha^~n dde^'n no^~i chu'ng ta kho^ng du+. lie^.u to+'i,
kho^ng tu+o+?ng tu+o+.ng ddu+o+.c. DDo' la` cho^~ nhu+o+.c cu?a ta\.
Na(m
1954, sau chi'n na(m e^ che^` mo`n mo?i vi` chie^'n tranh, tha^'y ho`a bi`nh ai
na^'y nhe. nho~m; ne^'u co' ke? na`o lu'c ddo' ma` xe^'p dda(.t mo^.t cuo^.c
ta`n sa't nu+~a, ke? a^'y ta^'t ban ddo^`ng da. sa('t- Thi` Ho^` chi' Minh dda~
xe^'p dda(.t cuo^.c ta`n sa't ngay va`o tho+`i ky` a^'y\.
Na(m
1968, sau ha(m ba na(m chie^'n tranh tha?m kho^'c, nghe no'i ho`a bi`nh mo.i
ngu+o+`i mu+`ng ro+n. Nghi~ to+'i ha`ng trie^.u ngu+o+`i dda~ bo? tha^y trong
tho+`i gian qua, ai cu~ng tu+o+?ng la`m ngu+o+`i Vie^.t Nam ma` co' ke? da'm
dde^? y' nghi~ mon men dde^'n chie^'n tranh nu+~a, ke? a^'y tha^.t ma(.t da^`y
ma`y da.n, ta'n ta^.n lu+o+ng ta^m.- Thi` Ho^` chi' Minh ddang xe^'p dda(.t
the^m mo^.t cuo^.c chie^'n tranh.
Va^.y
ma` o^ng ta va^~n an nhie^n hu+o+?ng su+. tro.ng vo.ng cu?a bao nhie^u
ngu+o+`i, ke^? ca? ngu+o+`i Vie^.t Nam! Cho hay ca'i sa?n pha^?m qua'i di. cu?a
the^' ky? va(n minh na`y la` tuye^n truye^`n chi'nh tri., no' co' mo^.t ma
lu+.c me^ hoa(.c phi thu+o+`ng. Kho^ng pha?i thu+' tuye^n truye^`n ye^'u o+'t
va^.n du.ng mo^.t ca'ch kho' kha(n trong khung ca?nh ca'c nu+o+'c tu+. do, ma`
la` thu+' tuye^n truye^`n mo^.t chie^`u, qui mo^, toa`n die^.n, co' the^? su+?
du.ng ca'c quye^`n lo+.i kinh te^' ho^~ tro+. cho no' nhu+ o+? ta.i ca'c quo^'c
gia ddo^.c ta`i: Nga xo^, Trung co^.ng, Ba('c Vie^.t, DDu+'c quo^'c xa~,v.v...
Va`
Ho^` chi' Minh kho^ng pha?i chi? ddu+o+.c thu+' tuye^n truye^`n a^'y xo'a cho
mi`nh ca'i cha^n tu+o+'ng hie^'u sa't phi nha^n. O^ng ta co`n ho'a tha`nh
thie^n ta`i lo^~i la.c du+o+'i ma('t nhie^`u ngu+o+`i vi` dda~ to^? chu+'c
gia(.c gia~ trong mo^.t pha^`n tu+ the^' ky? dde^? gia`nh nu+?a nu+o+'c, trong
khi ta.i kha('p ca'c nu+o+'c A' Phi, nhu+~ng la~nh tu. ba^'t ta`i nha^'t cu~ng
da^`n da^`n thu ho^`i ddu+o+.c ddo^.c la^.p toa`n ve.n cho quo^'c gia ho. vo+'i
nhu+~ng to^?n tha^'t nhe. ho+n nhie^`u\. O^ng ta co`n ho'a tha`nh chi'nh tri.
gia kho^n ngoan, tha`nh "cha gia` da^n to^.c" du+o+'i ma('t nhie^`u
ngu+o+`i, trong khi o+? ca'c xu+' kha'c cu~ng la^m va`o ti`nh tra.ng lu+o+~ng
pha^n kho^ng co' chi'nh quye^`n na`o no+~ gia?i quye^'t ti`nh tra.ng mo^.t
ca'ch vo^ hie^.u ma` ba^'t nha^n dde^'n the^', tra?i bao nhie^u na(m cu+'
nha^'t mu+.c kha(ng kha(ng chu? tru+o+ng he^'t cuo^.c ta`n sa't na`y dde^'n
ta`n sa't no., kho^ng mo^.t ma?y may so+`n lo`ng xu'c ca?m tru+o+'c ca?nh
che^'t cho'c the^ tha?m la`m cho ca? nha^n loa.i dde^`u a'i nga.i\.
Ngu+o+`i
nhu+ the^', kho^ng bie^'t lo`ng da. ra sao, tim o'c ra sao\. Ba?o ra(`ng cu`ng
trong mo^.t ngu+o+`i, vu+`a chu+'a dda^`y nhu+~ng ke^' hoa.ch xua ngay ddo^`ng
ba`o mi`nh va`o chie^'n tranh lie^n tie^'p vu+`a co' cho^~ cho ti`nh ye^u
thu+o+ng ddo^`ng ba`o, tha^.t kho^ng the^? hie^?u tha^'u\.
*
* *
Nhu+~ng
lo+`i tre^n dda^y kho^ng ddu+o+.c nha~ nha(.n. Qua? tha^.t kho^ng nha~ nha(.n.
Va` ke? vie^'t ra pha?i la^'y la`m ngu+o+.ng ve^` lo+`i le~ mi`nh. Nhu+ng khi
mi`nh la` da^n mo^.t nu+o+'c dda~ tra?i qua bao nhie^u na(m kho'i lu+?a, ro^`i
la.i tro^ng tha^'y tru+o+'c ma('t mo^.t vie^~n tu+o+.ng dda^`y ma'u me, khi
a^'y no'i ve^` ke? ga^y tha?m ho.a tha^.t kho' giu+~ lo`ng bi`nh tha?n dde^?
no'i lo+`i tao nha~.
Co' the^? na`o kho^ng gia^.n? O^ng ta ba?o
pha?i ddeo dduo^?i cuo^.c ta`n sa't no. la` vi` nguye^.n vo.ng da^n to^.c?
-Tro+`i, da^n to^.c na`y ai cu~ng xu+ng bie^'t ro~ vanh va'ch nguye^.n vo.ng,
ai cu~ng ddo`i ha`nh ddo^.ng nha^n danh nguye^.n vo.ng da^n; co' ddie^`u mo^~i
ngu+o+`i ne^u le^n mo^.t nguye^.n vo.ng kha'c nhau, hoa`n toa`n kha'c nhau,
la('m khima^u thua^~n nhau\. DDa^u la` nguye^.n vo.ng ddi'ch thu+.c, dde^?
ho^`i sau pha^n gia?i\. Ca'i cha('c cha('n la` da^n to^.c na`y kho^ng he^`
na(`ng na(.c thie^'t tha vo+'i co^.ng sa?n dde^'n no^~i chi.u che^'t na(m ba
the^' he^. lie^n tie^'p dde^? ru+o+'c ky` ddu+o+.c che^' ddo^. a^'y ve^`. Va?
o^ng ta chu+`ng a^'y tuo^?i ta'c ro^`i, tai nghe ma('t tha^'y dda~ nhie^`u,
tu+`ng tra?i vie^.c ddo+`i dda~ nhie^`u, o^ng ta dda^u co`n nga^y tho+ ma`
qua'ng ma('t vi` nhu+~ng danh tu+` khoa'c la'c, nhu+~ng hu+'a he.n ha~o huye^`n
xa xo^i cu?a mo^.t chu? thuye^'t. O^ng ta ha(?n thu+`a ro~ nhu+~ng gi` dde^
tie^.n xa^'u xa xa?y ra phi'a sau ca'c kha^?u hie^.u tuye^n truye^`n, thu+`a
ro~ con ddu+o+`ng tu+` Hung-gia-lo+.i, Lo^~-ma-ni tie^'n dde^'n da^n chu? va`
ha.nh phu'c, pha?i xa ho+n con ddu+o+`ng tu+` Thu.y-si~, Pha^`n-lan.
Ma` du` cho o^ng ta co' kho^ng nghi~ nhu+
the^', cho ra(`ng Tie^.p Kha('c sung su+o+'ng va` tu+. do ho+n Thu.y-ddie^?n
ddi cha(ng nu+~a, thi` su+. ho+n thua chu't i't cu~ng kho^ng dde^'n no^~i ba('t
pha?i ddo^?i la^'y ba(`ng ba bo^'n cuo^.c chie^'n tranh trong ddo^i ba mu+o+i
na(m lie^`n. DDa'ng le~ o^ng ta dde^? cho da^n to^.c nho? be' dda~ chi.u qua'
nhie^`u ddo.a dda^`y vi` ngoa.i thuo^.c na`y ddu+o+.c ye^n tha^n dde^? la`m
a(n, dde^? so^'ng cho ra so^'ng trong i't la^u\.
DDa~ kho^ng vi` nguye^.n vo.ng, quye^`n
lo+.i da^n to^.c, o^ng ta ha`nh ddo^.ng vi` le~ dda?ng o^ng ta nha^'t ddi.nh
pha?i tha('ng ca'c dda?ng kha'c, vi` le~ ngu+o+`i nhu+ o^ng ta kho^ng chi.u
tha^'t ba.i nu+?a ddu+o+`ng? -Chu+`ng a^'y tuo^?i ta'c ro^`i, le~ na`o vi`
tranh thua, ma` o^ng ma.nh tay sa't ha.i ddo^`ng ba`o kho^ng xo't thu+o+ng
dde^'n the^'? ngu+o+`i ta co' the^? vi` tu+'c khi', no'ng gia^.n ma` ta`n
nha^~n, vung tay qua' dda`. DDo' la` chuye^.n nha^'t tho+`i\. Co`n o^ng, ha(m
ba na(m ro^`i, o^ng dai da(?ng qua'.
Vi` cuo^`ng ti'n cha(ng? Vi tu+. a'i
cha(ng? Vi` ca'i gi` o^ng ta cu~ng dda'ng tra'ch dda'ng gia^.n qua'.
*
* *
Nhu+ng
trong va^'n dde^` na`y, tra'ch mo'c vo+'i gia^.n ho+`n dda^u co' a(n thua gi`.
Mo^.t bie^?u thi. ti`nh ca?m: tha^.t vu vo+, vo^ hie^.u\. A(n thua chi? co'
chie^'n lu+o+.c tha^m hie^?m, ha`nh ddo^.ng thi'ch ho+.p. Lo+`i no'i -du` nha~
hay ba^'t nha~- ro^`i se~ bay ddi theo ma^y gio'. Chi? co' ha`nh ddo^.ng mo+'i su+?a ddo^?i ddu+o+.c
ti`nh the^'. Ma` ha`nh ddo^.ng thi`...
Thi` ro^`i cha('c cha('n o+? phi'a be^n
na`y thoa.t tie^n ai na^'y se~ nha?y le^n mu+`ng ho`a bi`nh, ro^`i tie^'p ddo'
se~ ba^'t ddo^`ng ca?i co. nhau o?m to?i ve^` chuye^.n xa^y du+.ng, se~ tranh
nhau la`m a(n to+'i ta^'p. Cu`ng la('m, la^u la^u se~ co' ngu+o+`i sa'ng suo^'t
nha('c khe~ dde^'n chie^'n tranh chi'nh tri.. The^' tho^i\.
Trong lu'c a^'y Ba('c Vie^.t la(.ng le~
ddie^`u khie^?n ca'n bo^. cu?a ho. o+? trong na`y a^m tha^`m nhen nho'm co+
so+?. Ro^`i ddo^i ba na(m sau, mo^.t nga`y na`o ddo' xe't tha^'y thua^.n
tie^.n, ho. cho le^.nh bu`ng no^?. The^' la` chie^'n tranh ta'i die^~n.
Chie^'n
tranh ta'i die^~n: mo.i ngu+o+`i tre^n the^' gio+'i ddang so^'ng an la`nh
bo^~ng bi. qua^'y ra^`y, bi. a?nh hu+o+?ng, co' mo^.t so^' bi. lo^i cuo^'n va`o
cuo^.c chie^'n, la^'y la`m lo nga.i, bu+.c mi`nh, quay dda^`u ve^` ca'i xu+'
la('m chuye^.n na`y nhi`n ba(`ng ca'i nhi`n xoi mo'i, nghie^m kha('c, tra'ch
va^'n: "Ra^`y ra` tha^.t! Ra ca'i xu+' a^'y te^. tha^.t, tu+. xu+? kho^ng
ne^n tha^n. Loa.n la.c na`y ddi'ch thi. do ddo^.c ta`i, tham nhu~ng, ba^'t
co^ng, ky` thi. to^n gia'o,v.v... khie^'n da^n chu'ng no^?i le^n cho^'ng che^' ddo^.. Dung du+o+~ng
nhu+~ng chi'nh quye^`n, nhu+~ng che^' ddo^. nhu+ the^' chi? to^? tai
ha.i,v.v...
Chie^'n tranh a'c lie^.t the^m: lu+o+ng
ta^m nha^n loa.i bi. xu'c pha.m, ca'c nha` trie^'t ho.c go.i nhau ho.p o+? Thu.y
DDie^?n, ca'c lua^.t gia ru? nhau ho.p o+? Grenoble,v.v... tri.nh tro.ng suy
tu+, tri.nh tro.ng ba`n ca~i, ro^`i le^n a'n, ke^'t to^.i,v.v... Trong khi a^'y
ca'c la~nh tu. Ha` No^.i ho.
chi? ca^`n khe'o che mie^.ng ni'n cu+o+`i\. DDo' la` ddie^`u quan tro.ng: ho.
kho^ng ddu+o+.c phe'p cu+o+`i\. Ho. kho^ng ddu+o+.c phe'p che^' gie^~u
lu+o+ng ta^m va` tri' tho^ng minh cu?a loa`i ngu+o+`i\. Ho. kho^ng ddu+o+.c vo^
le^~; ho. chi? ddu+o+.c tie^'p tu.c dda'nh tha^.t ma.nh.
Cu+'
the^' cho dde^'n khi hoa(.c chu'ng ta chi.u kho^ng no^?i nhu+~ng ddo`n dda'nh
tu+` be^n ngoa`i va` nhu+~ng dda(`n xo'c tu+` be^n trong, chu'ng ta bo? cuo^.c
va` co^.ng sa?n tie^'n dde^'n Ca` Mau, hoa(.c be^n phi'a chu'ng ta cu`ng
ddo^`ng minh co' nhu+~ng ke? tha^.t chi`; co^.ng sa?n lie^.u a(n kho^ng no^?i,
the^' la` la.i ddie^`u ddi`nh va` la.i xe^'p dda(.t mo^.t ke^' hoa.ch kha'c...
Nhu+ va^.y kho^ng bie^'t dde^'n bao gio+`.
Co`n
ba mu+o+i na(m nu+~a, chu'ng ta bu+o+'c sang the^' ky? XXI\. Nhie^`u ngu+o+`i
xem nhu+ bu+o+'c sang mo^.t ky? nguye^n mo+'i, mo^.t ne^`n va(n minh mo+'i: con
ngu+o+`i se~ kho^ng chi? bie^'t co' qua? dda^'t, nhie^`u quo^'c gia se~ tie^'n
dde^'n ne^`n kinh te^' ky~ nghe^. ha^.u\. DDo' chu+a ha(?n la` cu+.c la.c.
nhu+ng cu~ng la` ca'i gi` vu+o+.t xa ti`nh tra.ng hie^.n ta.i\. Thie^n ha. no^
nu+`c ddua nhau tie^'n dde^'n ma(.t tra(ng, dde^'n kinh te^' ky~ nghe^. dda^u\.
Nhu+ the^? ca' vu+o+.t Vu~ mo^n.
Rie^ng
da^n to^.c chu'ng ta, ba mu+o+i na(m nu+~a e va^~n co`n dda'nh nhau, nu+?a
nu+o+'c tu'm la^'y nu+?a nu+o+'c di`m nhau trong be^? ma'u\. Ca'c da^n to^.c,
ba^'t cu+' da dden hay da ddo?, dde^`u co' the^? no^ nu+'c, hy vo.ng o+? the^'
ky? XXI . Rie^ng chu'ng ta, chu'ng ta chi? co`n co' mo^~i mo^.t ddie^`u dde^?
ddo'n ddo+.i: la` he^'t chie^'n cuo^.c na`y dde^'n chie^'n cuo^.c kha'c, ne^'u
Ha` No^.i kho^ng tu+` bo? quye^'t ta^m cu?a ho.. Va` cho dde^'n ba^y gio+`, ho.
chu+a co' da^'u hie^.u tu+` bo?.
Ho+~i
ca'c em be' cu?a ddo^`ng ba(`ng Nam Vie^.t xanh nga't bi. ba('t ddu+a ddi,
tu+`ng ha`ng tu+`ng lo+'p no^'i nhau di`u nhau ra nu'i ru+`ng Vie^.t Ba('c!
Rie^ng ve^` pha^`n mi`nh, ca'c em dda~ chi.u co^i cu't ngay tu+` lu'c na`y; co`n
dda^'t nu+o+'c thi` se~ vi` nhu+~ng chuye^'n ra ddi cu?a ca'c em ma` la^m va`o
ca?nh ddau thu+o+ng ba^'t ta^.n. Tai ho.a hie^.n xa?y dde^'n cho ca'c em cu~ng
la` tai ho.a ve^` sau cho xu+' so+?. DDa~ sa'u tha'ng qua ro^`i\. Du` ngu+o+`i
ta co' tho^i da`i co^? ngo'ng ve^` Ba-le^, dde^` nghi. ca'ch cu+'u em, thi`
cu~ng dda~ muo^.n.
Nhu+ng
dda^u co' ai chi.u tho^i ngo'ng cho+`? Va` trong kho^ng khi' tha^'p tho?m cho+`
ddo+.i ho`a bi`nh, ngay nga`y ba'o chi' chi? nhu+~ng ra^.p ri`nh tu+`ng thoa'ng
tin ngu+ng oanh ta.c, to^i hu+o+'ng ve^` ca'c em nhu+~ng y' nghi~ vo^ cu`ng
buo^`n tha?m, dden to^'i".
Vo~ Phie^'n
10 - 68
DDo' la`
so^' pha^.n nhu+~ng em be' ddu+o+.c ca'i dda^`u o'c la('m mu+u nhie^`u ke^'
cu?a ba'c chie^'u co^', ddu+o+.c ba`n tay dda^~m ma'u cu?a ba'c vuo^'t to'c,
xoa dda^`u\.
Muo^'n
bie^'t no^~i ddau ddo+'n cu?a nhu+~ng ngu+o+`i bi. ma^'t con, muo^'n ddo
lu+o+`ng mu+'c ta`n nha^~n ddo^.c a'c cu?a ba'c, ha~y ddi ho?i nhu+~ng ba^.c
cha me. co' con bi. ba('t co'c hay ma^'t ti'ch.
To^.i
nghie^.p nhu+~ng em be' chi'n mu+o+`i tuo^?i o+? mie^`n Nam, nhu+~ng bo'ng
da'ng xinh dde.p Thu+o+.ng DDe^' sinh ra dde^? tung ta(ng tre^n nhu+~ng ca'nh
ddo^`ng xanh tho+m nga't va` an bi`nh. Be' ga'i ddang chie^`u chie^`u phu. me.
na^'u be^'p, cha(n dda`n ga`, nuo^i con heo\. Be' trai ddang va'c ca^`n ca^u,
xa'ch gio? ho+'n ho+? theo cha va`o so^ng la.ch ti`m con to^m, con ca'. DDo^.t
nhie^n chu'ng bie^'n ma^'t. Va`o lu'c cha me. chu'ng nhe^'ch nha'c kho'c lo'c
cha.y kha('p la`ng tre^n, xo'm du+o+'i ti`m con thi` chu'ng bu+o+'c tha^'p
bu+o+'c cao cha^.p cho+`n trong ru+`ng sa^u, tre^n ddu+o+`ng ra Ba('c. Ro^`i
chu'ng bie^'n tha`nh co^ng cu. ga^y chie^'n cu?a ba'c.
I't na(m
sau, ba'c tra? ve^` cho nhu+~ng o^ng cha ba` me. kho^'n kho^? a^'y mo^.t thanh,
thie^'u nie^n bi. quy? a'm, trong ca'i linh ho^`n vo^ to^.i lu'c bi. ba('t co'c
gio+` chi? dda^`y a('p nhu+~ng ca(m thu`, nhu+~ng khao kha't muo^'n che'm,
muo^'n gie^'t. Cha me. na`o no+~ to^' ca'o con du` bie^'t trong ca'i xa'c do
mi`nh dde? ra kia dda~ chu+'a mo^.t linh ho^`n quy?.
Va`
nhu+~ng ddu+'a tre? a^'y, theo ddu'ng lo+`i ba'c da^.y, cu+' no^~ lu+.c pha'
cho tan na't vu`ng dda^'t tu+. do cuo^'i cu`ng cu?a cha me. o^ng ba`, xo'm
gie^`ng.
Lu~ tre?
ddo^`ng xanh mie^`n Ba('c dda^u co' may ma('n gi` ho+n. Kho^ng ca^`n mo^.t ke^'
hoa.ch qui mo^, qui? qua'i, tu+` Ba('c bo^. phu?, ba'c chi? quo+ nhe. tay la`
to'm co^? ddu+o+.c he^'t. Chi? kha'c, khi ddi ngu+o+.c chie^`u vo+'i lu~ tre?
mie^`n Nam tre^n ddu+o+`ng mo`n cu~ng mang te^n ba'c, tre? ddo^`ng xanh mie^`n
Ba('c nay dda~ cu+'ng ca'p, vu+~ng va`ng, dda~ bie^'t ba('n gie^'t cha(?ng ghe^
tay\.
Tre^n
co^? dda'm tre? ddo^`ng xanh cu?a ca? hai mie^`n, ba'c ddo'ng cho nhu+~ng ca'i
go^ng gio^'ng he^.t nhau\. Go^ng na`o go^ng na^'y to to^? cha?ng, na(.ng chi`nh
chi.ch, nhu+ng la.i co' nhu+~ng te^n hoa la' ca`nh: gia?i pho'ng dda^'t
nu+o+'c, cho^'ng My~ die^.t Ngu.y, tru+o+`ng ky` kha'ng chie^'n cu+'u
nu+o+'c,v.v...
Va` du`
ddi xuo^i hay ddi ngu+o+.c pha^`n lo+'n ca'c em cu`ng ga(.p go+~ o+? mo^.t
tu+o+ng lai: pho+i tha^y chie^'n ddi.a dde^? lo't ddu+o+`ng cho mo^.t anh gia`
ddo^.c a'c, mu` qua'ng, tu+. a'i la^?m ca^?m o+? Ba('c bo^. phu? co' the^?
dda(.t ba`n tho+` Le^ Nin tre^n kha('p hai mie^`n dda^'t nu+o+'c.
"Tu+o+ng
lai tre? em" "Tu+o+ng lai da^n to^.c" thu+o+`ng la` nhu+~ng mo'n
hay ddu+o+.c ca'c nha` Ca'ch ma.ng nha^n danh dde^? ne^u cao chi'nh nghi~a\.
Ngu+o+`i ta chi.u gian kho^?, chie^'n dda^`u, hy sinh chi? vi` muo^'n ca'c
the^' he^. sau kha' ho+n, xa~ ho^.i tu+o+ng lai sa'ng su?a ho+n. Nhu+ng ba'c
Ho^` ca`ng chie^'n dda^'u hung ha~n ca`ng ddu+a dda^'t nu+o+'c va`o con
ddu+o+`ng ma.t re^.p. Nhu+~ng em be' che^'t trong sa^n tru+o+`ng Cai La^.y
tru+o+'c 75 dda~ muo^n pha^`n ha.nh phu'c ho+n nhu+~ng ddu+'a be' ta('t tho+?
tre^n vi?a he` Sa`i Go`n, du+o+'i ma'i le^`u vu`ng kinh te^' mo+'i hie^.n
gio+`... Bo+?i vi` khi nha('m ma('t li`a ddo+`i, chu'ng kho^ng bi. bo? ddo'i\.
Ha`ng
va.n ddo^`ng ba`o Vie^.t Nam bi. pha' sa?n hoa(.c bi. thu+.c da^n ta`n sa't
(trong khi ba'c ngo^`i khoa'i ti? tre^n ta`u chie^'n Ta^y, hay dde^ me^ nghe
thu.t hai mu+o+i mo^'t pha't dda.i ba'c o+? vi.nh Ha. Long) sa(~n sa`ng tha
thu+' cho ba'c, ha`ng tra(m nga`n ngu+o+`i che^'t tha?m trong ky` ca?i ca'ch
ruo^.ng dda^'t sa(~n sa`ng tha thu+' cho ba'c, nhu+~ng tre? ddo^`ng xanh cu?a
hai mie^`n Vie^.t Nam sa(~n sa`ng hy sinh cho ba'c, ca? que^ hu+o+ng Vie^.t Nam
sa(~n sa`ng chi.u ta`n pha' ddie^u linh va`i tha^.p nie^n,v.v... ne^'u ca'i
cho^~ ba'c muo^'n ddu+a dda^'t nu+o+'c dde^'n la` mo^.t cho^~ kha^'m kha',
ne^'u ba'c ta.o cho tre? tho+ Vie^.t Nam mo^.t cuo^.c ddo+`i no ddu?, tie^'n
bo^. va` ha.nh phu'c ho+n.
Nhu+ng
que^ hu+o+ng dda^'t nu+o+'c, tre? em Vie^.t Nam gio+` na`y ra sao thi` ca?
the^' gio+'i bie^'t ro^`i\. Che^' ddo^. co^.ng sa?n, ca'i che^' ddo^. ma` ba'c
dda~ tra? gia' ba(`ng nu'i xu+o+ng so^ng ma'u dde^? ru+o+'c ve^` cho da^n to^.c
hay ho co+~ na`o thi` ca? the^' gio+'i cu~ng bie^'t ro^`i\. Nha^n da^n nga`y
dde^m ca^`u nguye^.n, mo+ u+o+'c ddu+o+.c so^'ng trong ca'i the^' gio+'i ma`
ba'c dda~ ba('t ho. ca(m thu`, xua ho. ddi dda^.p pha' tru+o+'c dda^y\. Trong
nhu+~ng dinh thu+. da`nh cho giai ca^'p vua quan mo+'i chi? tha^'y nhu+~ng
khuo^n ma(.t gia` nua, mu` qua'ng, cuo^`ng ti'n, ba^'t ta`i trong vie^.c mu+u
ca^`u phu'c lo+.i, nhu+ng nham hie^?m, ddo^.c a'c trong vie^.c cu`m dda^`u,
xie^'t co^? nha^n da^n. He^'t tha^.p nie^n na`y qua tha^.p nie^n kha'c, ca'c
dda^'ng co^.ng sa?n chu'a, co^.ng sa?n theo dduo^i ddua nhau ba hoa, khoa'c
la'c ddu? ddie^`u ... cuo^'i cu`ng ta^'t ca? chi? no'i ddu+o+.c mo^.t ca^u
thu+.c co' y' nghi~a, thu+.c ddu'ng la`: "Chu'ng to+' dda~ sai
la^`m!".
Sai
la^`m ro^`i sao\? La^`m dde^'n ddo^. tie^u tu`ng ha`ng trie^.u ma.ng, tan na't
ca? que^ hu+o+ng, ke? la^`m la^~n co' lie^m si? cha('c pha?i tu+. treo co^?,
he`n nha^'t thi` cu~ng ro+`i kho?i vai tro` la~nh dda.o\. Nhu+ng che^' ddo^.
co^.ng sa?n, nhu+~ng anh tu+. xu+ng la` "cha gia` da^n to^.c" cu+'
tha ho^` la^`m, tha ho^` sai tra^.t... va` ro^`i bi`nh tha?n tie^'p tu.c ngo^`i
tre^n dda^`u tre^n co^? da^n to^.c, tie^'p tu.c la~nh dda.o\. Ma?nh giang so+n
ga^'m vo'c tie^`n nha^n dde^? la.i, cuo^.c ddo+`i cu?a ha`ng trie^.u con
ngu+o+`i ru't cu.c gio^'ng nhu+ nhu+~ng con chuo^.t, con e^'ch trong pho`ng
thi' nghie^.m, bi. du`ng dde^? thu+? thuo^'c cai tri. mo+'i cu?a ba'c, cu?a
dda?ng.
Nhu+~ng
em be' ddo'i co+m, thie^'u su+~a ngo^`i kho'c su.t su`i trong nhu+~ng gia
ddi`nh to'c tang, chia li`a tre^n mo^.t que^ hu+o+ng nghe`o ddo'i, ddie^u ta`n
la` ta'c pha^?m cu?a ba'c, la` su+. nghie^.p cu?a ba'c. Su+. nghie^.p a^'y
ddu+o+.c hoa`n tha`nh nho+` sinh ma.ng cu?a ha`ng trie^.u ngu+o+`i, nho+`
bie^'t bao tre? ddo^`ng xanh che^'t bu.i, che^'t bo+`.
Muo^'n
bie^'t ba'c dda~ la`m ha.i que^ hu+o+ng, da^n to^.c dde^'n co+~ na`o ha~y so
sa'nh nhu+~ng ddu+'a tre? o+? mie^`n tu+. do vo+'i nhu+~ng ddu+'a tre? ddang
na(`m trong vo`ng tay nuo^i du+o+~ng cu?a vi. "cha gia` da^n to^.c"
va` be` lu~.
Du+o+'i
che^' ddo^. u` li`, thie^'u sinh khi' ho+n ca? ca'i xa'c u+o+'p cu?a ba'c,
nhu+~ng tre? em Vie^.t Nam vo^'n to^'t tu+o+i, sa'ng la'ng ddang bi. bo? ddo'i,
tu+` tha^n xa'c dde^'n tri' tue^. dde^`u e`o uo^.t, thie^'u dinh du+o+~ng. Co'
nhu+~ng em be' vo^'n di~ tho^ng minh, chi? vi` a(n kho^ng ddu? no ma(.c kho^ng
ddu? a^'m, pha?i tu+. pha't trie^?n kha? na(ng xa?o quye^.t, gian tra' dde^?
so^'ng co`n va` tro+? tha`nh n ddu+'a be' tu.c ta(`n, ddo^.c a'c.
Trong
khi ddo', nhu+~ng em be' thoa't ddu+o+.c dde^'n vu`ng dda^'t tu+. do be^n
ngoa`i que^ hu+o+ng ddang ddu+'ng ngang ha`ng cu`ng tre? em kha('p the^' gio+'i\.
Ca'c em kho?e ma.nh, dde.p dde~ va` tho^ng minh, hie^n ngang ddo'ng go'p cho
su+. tie^'n bo^., su+. pho^`n thi.nh, va` cho ha.nh phu'c cu?a loa`i ngu+o+`i\.
Co? ca^y
kho^ng mo.c ddu+o+.c tre^n vu`ng dda^'t go^'c nguo^`n. Ma^`m xanh cu?a da^n
to^.c chi? ma.nh me~, to^'t tu+o+i, vu+o+n mi`nh lo+'n da^.y o+? nhu+~ng no+i
... be^n ngoa`i que^ hu+o+ng!
Tha`nh
ti'ch cu?a ba'c Ho^` dda^u pha?i chi? la` mo^.t trie^.u ma.ng ngu+o+`i trong
qua' khu+'. Ba`n tay ta`n sa't cu?a ba'c tha^.t su+. dda~ vu+o+n to+'i nhu+~ng
the^' he^. mai sau, ga^y thu+o+ng to^?n cho da^n to^.c kho^ng bie^'t to+'i bao
gio+`!
Mai
dda^y, co' the^? lu~ ha^.u due^. cu?a ba'c se~ noi gu+o+ng quan tha^`y, se~ ve~
la.i cha^n dung thu+.c cu?a ba'c vo+'i dda^`y ddu? su+`ng, mo? nanh vuo^'t.
Nhu+ Staline ro+'t tu+` ngo^i vi. cha gia` da^n to^.c xuo^'ng vi. tri' mo^.t
te^n cuo^`ng sa't. Nhu+ Mao Tra.ch DDo^ng he^'t la` o^ng tha'nh toa`n ha?o ma`
dda~ hie^.n nguye^n hi`nh la` mo^.t la~nh tu. dda^`y lo^~i la^`m. Nhu+~ng ma(.t
na. tha'nh thie^.n la^`n lu+o+.t ddu+o+.c lo^.t kho?i ma(.t ma71y xa'c che^'t
cu?a nhu+~ng dda.i ddo^`ng chi' kha't ma'u, ddo^.c ta`i\. Co' the^? Ha` No^.i
se~ ca^'t ba'c ddi cho ddo+~ xa^'u ho^?.
Trong
tru+o+`ng ho+.p a^'y, cuo^'n sa'ch tu+. na^ng bi vo+'i ma(.t na. Tra^`n Da^n
Tie^n ca^`n ddu+o+.c lu+u tru+~ song song vo+'i cuo^'n sa'ch na`y\. Sa'ch ba'c
Ho^` va` sa'ch Kie^`u Phong pha?i ddi ddu? ca(.p, pha?i tru+o+`ng to^`n nhu+
nhau\.
Thu+'
nha^'t la` dde^? mua vui va` cho ba'c ti' co^ng lao\. Sau ho+n mo^.t pha^`n tu+
the^' ky? gieo ra('c tie^'ng kho'c than tre^n kha('p dda^'t nu+o+'c, i't nha^'t
cu~ng co' lu'c ba'c la`m ddu+o+.c mo^.t cu+? chi? dde.p: vie^'t sa'ch ta(.ng
cho chu'ng ta mo^.t tra^.n cu+o+`i\.
Thu+'
nhi` la` dde^? gu+?i la.i cho nhu+~ng the^' he^. sau mo^.t va`i kinh nghie^.m:
Trong
ha`ng ngu~ quy? xanh, quy? ddo? va^y quanh loa`i ngu+o+`i, nguy hie^?m ddo^.c
ha.i nha^'t va^~n la` nhu+~ng con quy? tu+o+?ng mi`nh ddang la`m co^ng vie^.c
cu?a Thie^n tha^`n.
Ba'c Cu~ng Co' Co^ng
Tu+` dda^`u to+'i cuo^'i sa'ch chi? toa`n va.ch ra nhu+~ng cho^~
nho^' nha(ng lo^' bi.ch cu?a ba'c, the^' na`o Kie^`u Phong cu~ng bi. bo.n va(n
no^ nha^u nha^u che^ la` thie^'u vo^ tu+, co^ng ba(`ng. DDe^? to? ro~ phong
tha'i ddu+o+`ng hoa`ng, dda.i lu+o+.ng cu?a mo^.t ngu+o+`i Quo^'c Gia cha^n
chi'nh, Kie^`u Phong co^ng khai do~ng da.c xa'c nha^.n ra(`ng ba'c Ho^` co'
to+'i hai co^ng tri`nh, su+. nghie^.p ra^'t i'ch lo+.i va` xa^y du+.ng.
Va^ng,
xe't la.i toa`n bo^. su+. nghie^.p ba'c, Kie^`u Phong hoan hi? tha^'y ra(`ng
co' to+'i hai la^`n ba'c dda~ la`m ddu+o+.c nhu+~ng vie^.c thu+.c su+. co' i'ch
cho ddo+`i:
Vu.
thu+' nha^'t la` va`o mo^.t nga`y mu+a gio' ba~o bu`ng, so+. chu? ddo'i, ba'c
ke'o le^ nhu+~ng ro^? rau tre^n sa`n ta`u, tu+. du mi`nh va`o ca'i the^' suy't
bi. so'ng cuo^'n che^'t ma^'t xa'c. Du` ra(`ng vi` va^.n nu+o+'c Vie^.t kho^ng
kha', ba'c so^'ng so't. Nhu+ng ca'i co^ng ba'c xe'm tru+` khu+? ddu+o+.c mo^.t
te^n quo^'c ta(.c, cu~ng dda'ng ddu+o+.c ghi nha^.n.
Vu.
thu+' hai la` ba'c ngo^`i hi` hu.c vie^'t cuo^'n ho^`i ky' tu+. na^ng bi na`y,
tri`nh la`ng mo^.t ba?n tu+. khai, tu+. thu' dda^`u ddu? chi tie^'t dde^?
Kie^`u Phong co' di.p la^.p ba?n a'n, tha(?ng ca'nh to^'ng giam ke? ha.i
nu+o+'c, ta`n da^n va`o vi~nh cu+?u\.
San Diego, 2 - 1989
Kie^`u Phong
|
Other Sponsors electrical connectors, Mangosteen Juice, real estate short sale, Jupiter FL real estate, |
Furniture Markdown Great Deals on furniture - Free Shipping! |
Y-Net Wireless Internet Denver area high speed wireless privider. |
|
|
Dog House Technologies Doghouse Techonologies is located in Tampa Bay FL and offer professional web design, ecommerce development and custom application design for the internet. |
|||