Cuo^.c Ca?i Ta.o
No^ng Nghie^.p Ta.i Mie^`n Ba('c

Vo~ Tru+o+`ng So+n

Lo+`i no'i dda^`u:

Nhu+~ng bie^'n ddo^.ng chi'nh tri. ddang die^~n ra trong no^.i bo^. ca'c nu+o+'c Co^.ng sa?n la` nhu+~ng bie^'n co^' li.ch su+? dda'nh da^'u mo^.t giai ddoa.n dda^'u tranh mo+'i cu?a ca'c da^n to^.c bi. a'p bu+'c.

Mo^.t so^' ho.c gia? Ta^y phu+o+ng quen gia?i thi'ch ca'c bie^'n co^' tre^n ba(`ng nhu+~ng la^.p lua^.n cho ra(`ng ca'c che^' ddo^. Co^.ng sa?n ddang chuye^?n mi`nh tre^n tie^'n tri`nh da^n chu? hoa' khie^'n cho ca'c lu+.c lu+o+.ng ddo^'i la^.p co' co+ ho^.i vu`ng le^n cho^'ng ddo^'i\. La^.p lua^.n tre^n mo+'i chi? la` "mo^.t nu+?a cu?a su+. tha^.t" (Pseudo-truth), va` mo^.t nu+?a cu?a su+. tha^.t o+? dda^y la` mo^.t su+. sai la^`m, mo^.t su+. la^~n lo^.n nguye^n nha^n vo+'i ha^.u qua?.

DDu'ng ra, ngu+o+`i ta pha?i no'i ra(`ng ca'c lu+.c lu+o+.ng bi. a'p bu+'c dda~ vu`ng le^n dda^'u tranh va` dda^?y ta^.p ddoa`n Co^.ng sa?n tho^'ng tri. to+'i cho^~ pha?i nhu+o+.ng bo^. tu+`ng bu+o+'c mo^.t, ta.m tho+`i thoa? ma~n mo^.t ca'ch ha.n che^' nhu+~ng ddo`i ho?i da^n chu? cu?a nha^n da^n bi. a'p bu+'c va` ma(.c da^`u bi. ba('t buo^.c pha?i nhu+o+.ng bo^., ta^.p ddoa`n Co^.ng sa?n tho^'ng tri. chi? chi.u lu`i bu+o+'c theo chie^'n thua^.t giai ddoa.n, trong khi ddo' va^~n luo^n luo^n ti`m ca'ch qua^.t la.i ddo^'i phu+o+ng dde^? gia`nh la.i u+u quye^`n chuye^n chi'nh, ba^'t cu+' khi na`o chu'ng co' the^? la`m ddu+o+.c chuye^.n ddo'.

Mo^.t khi'a ca.nh dda(.c bie^.t thu+' hai cu?a ca'c bie^'n ddo^.ng chi'nh tri. no'i tre^n la`cuo^.c dda^'u tranh cu?a ca'c lu+.c lu+o+.ng bi. Co^.ng sa?n a'p bu+'c dde^`u mang ti'nh cha^'t phi quy u+o+'c. Tuy hoa`n ca?nh dda^'u tranh cu?a mo^~i da^n to^.c va` tri`nh ddo^. y' thu+'c cu?a mo^~i lu+.c lu+o+.ng dda^'u tranh co' kha'c nhau, nhu+ng ba?n cha^'t chi? la` mo^.t. Mo^.t dda(.c ddie^?m thu+' ba cu?a ca'c bie^'n ddo^.ng no'i tre^n la` trong ca'c cuo^.c dda^'u tranh phi quy u+o+'c nga`y nay, ca'c che^' ddo^. Co^.ng sa?n ddang o+? the^' thu. ddo^.ng, va` ca'c lu+.c lu+o+.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh ddang o+? the^' chu? ddo^.ng. Nghi~a la` ca'c lu+.c lu+o+.ng na`y ddang xoa'y sa^u va`o nhu+~ng ddie^?m ye^'u cu?a Co^.ng sa?n dde^? la`m cho chu'ng ca`ng nga`y ca`ng suy ye^'u the^m va` cuo^'i cu`ng bi. toa`n da^n la^.t ddo^?. Va^'n dde^` dda(.t ra o+? dda^y la` ca'c the^' lu+.c ta`i phie^.t Ta^y phu+o+ng va^~n co' khuynh hu+o+'ng chi? nhi`n tha^'y "mo^.t nu+?a cu?a su+. tha^.t", quen la^~n lo^.n nguye^n nha^n vo+'i ha^.u qua?. Va` nhu+ the^', lie^.u ho. co' nha?y xo^? va`o dde^? cu+'u nguy va` tie^'p su+'c cho ca'c ta^.p ddoa`n Co^.ng sa?n tho^'ng tri. phu.c ho^`i su+'c ma.nh dde^? tie^'p tu.c cu?ng co^' su+. dda`n a'p hay kho^ng? DDo' la` ddie^`u ma` ta se~ tha?o lua^.n trong mo^.t di.p kha'c.

Trong pha.m vi ba`i na`y, nhu+~ng bie^'n ddo^.ng chi'nh tri. hie^.n nay nha('c nho+? chu'ng ta nho+' la.i nhu+~ng cuo^.c kho+?i nghi~a ta.i Ponan, Budapest, vu. a'n Ho^` Phong o+? Trung Quo^'c, va` vu. "Tra(m Hoa DDua No+?" tre^n dda^'t Ba('c cu`ng tho+`i vo+'i cuo^.c kho+?i nghi~a cu?a no^ng da^n o+? Quy`nh Lu+u, Nghe^. An, ca'ch dda^y 33 na(m. DDo' la` nhu+~ng cuo^.c dda^'u tranh phi quy u+o+'c cu?a ca'c lu+.c lu+o+.ng bi. a'p bu+'c, nhu+ng, hoa`n ca?nh dda^'u tranh tho+`i ddo' dda~ dda(.t ca'c lu+.c lu+o+.ng cho^'ng ddo^'i o+? the^' bi. ddo^.ng, co^ la^.p va` bi. dda^.p tan. Ma(.t kha'c, o+? Vie^.t Nam lu'c ddo', Vie^.t co^.ng cu~ng su+? du.ng hi`nh tha'i chie^'n tranh phi quy u+o+'c dde^? dda`n a'p, tie^u die^.t ca'c lu+.c lu+o+.ng cho^'ng ddo^'i vi` lu'c ddo' chu'ng ddang na('m u+u the^' chu? ddo^.ng.

No^.i dung cu?a ba`i nghie^n cu+'u na`y va` loa.t ba`i nghie^n cu+'u sa('p to+'i nha(`m tri`nh ba`y hi`nh tha'i chie^'n tranh phi quy u+o+'c ma` Vie^.t co^.ng dda~ su+? du.ng dde^? cu?ng co^' bo^. ma'y tho^'ng tri. mie^`n Ba('c, mo+? ro^.ng ddi.a ba`n "y? do^'c" Mie^n-La`o trong tie^'n tri`nh xa^m chie^'m mie^`n Nam.

Nhu+~ng chu? dde^` quan tro.ng ma` chu'ng ta se~ tha?o lua^.n trong loa.t ba`i nghie^n cu+'u sa('p to+'i go^`m co':

- Cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p ta.i Ba('c Vie^.t.
- Cuo^.c ca?i ta.o co^ng thu+o+ng nghie^.p tu+ ba?n tu+ doanh.
- Ke^' hoa.ch xa^y du+.ng co+ so+? va^.t cha^'t chua^?n bi. xa^m chie^'m mie^`n Nam.
- Ma(.t tra^.n La`o trong chie^'n lu+o+.c xa^m chie^'m mie^`n Nam.
- DDoa`n ha^.u ca^`n chie^'n lu+o+.c 559 tre^n ddu+o+`ng mo`n Ha. La`o.
- Cuo^.c chie^'n tranh kho^ng ta^.p ta.i Ba('c Vie^.t.

Vi` khuo^n kho^? gio+'i ha.n cu?a mo^.t ba`i ba'o, mo^~i chu? dde^` se~ ddu+o+.c tri`nh ba`y la`m hai, ba ky`. Vi' du., chu? dde^` "Cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p ta.i Ba('c Vie^.t" se~ ddu+o+.c tri`nh ba`y vo+'i nhu+~ng tie^'t mu.c chi'nh sau dda^y:

- Nhu+~ng va^'n dde^` ca(n ba?n cu?a cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p.
- Bo^'i ca?nh cuo^.c cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p.
- Chie^'n lu+o+.c va` sa'ch lu+o+.c cu?a Vie^.t co^.ng trong cuo^.c ca?i ta.o No^ng nghie^.p.
- Die^~n tie^'n cu?a cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p.
- Ha^.u qua? cu?a cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p.

Trong ba`i pha^n ti'ch na`y chu'ng ta se~ la^`n lu+o+.t ddie^?m qua mo^.t ca'ch to^?ng qua't ba tie^'t mu.c dda^`u tie^n no'i tre^n.

I\. Nhu+~ng Va^'n DDe^` Ca(n Ba?n Cu?a Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p

Va`o tha'ng Mu+o+`i na(m 1987, no^ng da^n ta.i mo^.t so^' ti?nh thuo^.c ddo^`ng ba(`ng Cu+?u Long dda~ bie^?u ti`nh cho^'ng ddo^'i Vie^.t co^.ng vi` nhu+~ng ha`nh ddo^.ng tham nhu~ng va` cu+o+'p gia^.t ruo^.ng dda^'t do ca'n bo^. Vie^.t co^.ng chu? xu+o+'ng nha^n cuo^.c "ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t na(m 1983".

Nga`y 9 tha'ng 11, 1987, ha`ng tra(m no^ng da^n tu+` ca'c ti?nh mie^`n Ta^y dda~ to^? chu+'c bie^?u ti`nh cho^'ng chi'nh quye^`n Vie^.t co^.ng ngay ta.i Sa`i Go`n. Pha'p Ta^'n Xa~ ta.i Sa`i Go`n mo^ ta? mo^.t ti`nh tra.ng na'o loa.n chu+a tu+`ng tha^'y ke^? tu+` na(m 1975. (Tha^.t ra, ke^? tu+` khi Vie^.t co^.ng tru.c xua^'t ca'c pho'ng vie^n ba'o chi' va` truye^`n hi`nh ra kho?i Vie^.t Nam va`o na(m 1976 thi` truye^`n tho^ng Ta^y phu+o+ng ha^`u nhu+ mu` ti.t ve^` ti`nh hi`nh Vie^.t Nam. Ma~i cho to+'i 1986, 1987, khi Nguye^~n Va(n Linh cho phe'p ba'o chi', truye^`n hi`nh Ta^y phu+o+ng tro+? la.i Vie^.t Nam trong mu.c ddi'ch ve va~n du+ lua^.n quo^'c te^', thi` ba'o chi' mo+'i ba('t dda^`u nhi`n tha^'y mo^.t so^' hie^.n tu+o+.ng be^` ngoa`i vo+'i mo^.t mu+'c ddo^. ha.n che^').

Nhu+~ng bie^'n co^' no'i tre^n tu+o+ng ddo^'i o^n hoa` ne^'u ta so sa'nh vo+'i vu. Kho+?i nghi~a cu?a No^ng da^n Quy`nh Lu+u bi. dda`n a'p dda^~m ma'u va`o na(m 1956, vu. thanh nie^n Nam Bo^. ta^.p ke^'t ddo^'t pha' bo't Ca?nh sa't bo+` ho^` Ha` No^.i, vu. dda?ng vie^n Vie^.t co^.ng ti`m nhau dde^? che'm gie^'t tra? thu` nha^n vu. Ca?i ta.o No^ng nghie^.p ddu+a dde^'n bie^.n pha'p "su+?a sai". Ly' do chi'nh khie^'n co' su+. kha'c bie^.t ve^` mu+'c ddo^. ba.o ddo^.ng la` vi` hoa`n ca?nh chi'nh tri. dda~ kha'c nhie^`u; na(m 1983, ba.o quye^`n Vie^.t co^.ng dda~ cu+.c ky` suy ye^'u, ruo^~ng na't so vo+'i na(m 1956, va` nha^n da^n ta o+? trong Nam dda~ ddu+o+.c to^? chu+'c va` hu+o+'ng da^~n dde^? dde^` kha'ng mo^.t ca'ch hu+~u hie^.u ho+n tho+`i gian 30 na(m tru+o+'c. Do ddo', Vie^.t co^.ng dda~ kho^ng da'm thu+.c hie^.n ca'c bie^.n pha'p ma.nh tay trong chi'nh sa'ch ruo^.ng dda^'t. Ma(.c da^`u hai cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t co' kha'c nhau o+? mu+'c ddo^. sa('t ma'u; nhu+ng, nhu+~ng va^'n dde^` ca(n ba?n cu?a ca? hai cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t cu?a Vie^.t co^.ng chi? la` mo^.t: DDo' la` ca'c va^'n dde^` Ba?n Cha^'t, Mu.c Tie^u và Ha^.u Qua?.

*

1. Ba?n Cha^'t Cu?a Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p

Quan nie^.m Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t kho^ng pha?i la` quan nie^.m mo+'i me?. Montesquieu, trong ta'c pha^?m "Espuis des Lois" na(m 1748, co' vie^'t ra(`ng: "Trong mo^.t ne^`n da^n chu? to^'t, chia dde^`u dda^'t ddai chu+a ddu?; ca^`n pha?i chia nho? ruo^.ng dda^'t nhu+ ngu+o+`i La Ma~ dda~ la`m" (xem ta'c pha^?m "Espuis des Lois", quye^?n V, chu+o+ng VI). Trong ca'c che^' ddo^. da^n chu?, ba?n cha^'t cu?a Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t la` hu+~u sa?n hoa' da^n nghe`o dde^? giu'p ho. co' co+ ho^.i pha't trie^?n va` xa^y du+.ng ddo+`i so^'ng kinh te^' ba('t dda^`u tu+` ma?nh dda^'t ma` ho. la`m chu?, du` chi? la` mo^.t ma?nh dda^'t nho?.

Trong ca'c che^' ddo^. Co^.ng sa?n, ba?n cha^'t cu?a Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t la` dda?o lo^.n toa`n bo^. to^? chu+'c xa~ ho^.i ba(`ng ca'ch phe^' bo? quye^`n tu+ hu+~u ddo^'i vo+'i ta^'t ca? ruo^.ng, dda^'t, vu+o+`n, ao, hoa ma`u, tra^u bo` va` du.ng cu. sa?n xua^'t nhu+ ca`y, bu+`a, cuo^'c, xe?ng, co^'i xay lu'a, co^'i gia~ ga.o, v.v.... No'i theo ngo^n ngu+~ Vie^.t co^.ng, ddo' la` tie^'n ha`nh cuo^.c Ca'ch Ma.ng Quan He^. Sa?n Xua^'t trong ddo' co' vie^.c thay ddo^?i quye^`n la`m chu? dda^'t ddai, quye^`n la`m chu? tu+ lie^.u sa?n xua^'t, va` thay ddo^?i quan he^. giu+~a ngu+o+`i vo+'i ngu+o+`i (tu+'c la` tu+o+ng quan chu? - tho+.). Co' le~ su+. thay ddo^?i tu+o+ng quan chu? - tho+. co' ta^`m a?nh hu+o+?ng quan tro.ng nha^'t ddo^'i vo+'i so^' pha^.n cu?a ta^'t ca? mo.i no^ng da^n tu+` ba^`n no^ng dde^'n chu? dda^'t, vi` no' bie^'n ho. vi~nh vie^~n tha`nh nhu+~ng ngu+o+`i tho+. vo^ sa?n phu.c vu. cho chu? nha^n o^ng Co^.ng sa?n, trong mo^.t tu+o+ng quan na na' hoa(.c te^. ho+n mo^.t no^ng no^ du+o+'i che^' ddo^. phong kie^'n. Mo^.t he^. lua^.n quan tro.ng cu?a vie^.c phe^' bo? quye^`n tu+ hu+~u la` su+. ta^.p trung dda^'t ddai va`o tay nha` nu+o+'c trong che^' ddo^. Co^.ng sa?n, thay vi` chia nho? dda^'t ddai nhu+ trong mo^.t che^' ddo^. da^n chu?. DDie^`u na`y kho^ng pha?i la` ddie^`u ti`nh co+` phu` ho+.p vo+'i mu.c tie^u cu?a Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ma` ta dde^` ca^.p du+o+'i dda^y\.

*

2. Mu.c Tie^u Cu?a Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p

Mu.c tie^u to^'i ha^.u cu?a vie^.c phe^' bo? quye^`n tu+ hu+~u dda^'t ddai la` dde^? gia`nh gia^.t kha? na(ng va` quye^`n lu+.c chi'nh tri. kho?i tay no^ng da^n, va` ta^.p trung quye^`n lu+.c chi'nh tri. ddo' va`o tay che^' ddo^. chuye^n chi'nh vo^ sa?n. Nhu+~ng ngu+o+`i tho+. va` tri' thu+'c vo^ sa?n bi. ma^'t he^'t quye^`n lu+.c chi'nh tri. vi` ho. bi. kho^'ng che^' bo+?i te^n chu? Vie^.t co^.ng qua he^. tho^'ng ho^. kha^?u va` che^' ddo^. bi`nh co^ng cha^'m ddie^?m. Ho. chi? ddu+o+.c ddu? a(n to+'i mo^.t mu+'c... lu'c na`o cu~ng co`n ddo'i, ne^'u ho. tua^n theo nhu+~ng quy lua^.t do "te^n chu?" Vie^.t co^.ng dde^` ra\. Trong tay ho. kho^ng co' ta`i sa?n, kho^ng co' tie^`n, kho^ng co' vu~ khi'; ho. bi. co^ la^.p bo+?i he^. tho^'ng co^ng an, bo+?i the^'; ve^` phu+o+ng die^.n quye^`n lu+.c chi'nh tri., mo^~i no^ng da^n la` mo^.t con so^' kho^ng trong che^' ddo^. Co^.ng sa?n. Trong mo^.t che^' ddo^. da^n chu?, mo^.t no^ng da^n du` nghe`o ro+'t cu~ng co`n co' mo^.t chu't vo^'n kinh te^' vi` ho. co`n la`m chu? ddu+o+.c ta^'m tha^n cu?a ho., nghi~a la` ho. co`n co' mo^.t chu't quye^`n lu+.c chi'nh tri.. DDem gom go'p ha`ng trie^.u nhu+~ng quye^`n lu+.c chi'nh tri. nho nho? ddo', ngu+o+`i ta co' the^? ta.o ne^n mo^.t the^' lu+.c tu+o+ng ddo^'i lo+'n dde^? tu+. be^nh vu+.c mi`nh.

Trong che^' ddo^. Co^.ng sa?n, ne^'u ddem gom go'p mo^.t trie^.u con so^' kho^ng (cu?a quye^`n lu+.c chi'nh tri. cu?a mo^~i no^ng da^n), ta cu~ng va^~n chi? ddu+o+.c mo^.t con so^' kho^ng thie^.t to\. Hie^?u ddu+o+.c nhu+ the^', ta hie^?u ddu+o+.c ha^.u qua? cu?a cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ddo^'i vo+'i vie^.c cu?ng co^' bo^. ma'y dda`n a'p ke^`m ke.p cu?a Vie^.t co^.ng o+? mie^`n Ba('c.

*

3. Ha^.u Qua? Nga('n Ha.n Cu?a Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p

Qua su+. ta^.p trung dda^'t ddai, phu+o+ng tie^.n sa?n xua^'t va` ddoa`n ngu~ hoa' no^ng da^n tha`nh giai ca^'p no^ng no^ sau cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p, Vie^.t co^.ng hoa`n toa`n na('m he^'t ta`i nguye^n, lu+o+ng thu+.c, kho+?i su+. xa^y du+.ng ca'c no^ng tru+o+`ng quo^'c doanh, chua^?n bi. dda.o qua^n xa^m lu+o+.c La`o va` mie^`n Nam Vie^.t Nam (Vie^.t co^.ng go.i la` la^'y lu+o+ng thu+.c phu.c vu. chie^'n tru+o+`ng "C" va` "B"). Ha^.u qua? tru+o+'c ma('t cu?a cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p la` giu'p Vie^.t co^.ng xa^y du+.ng co+ so+? va^.t cha^'t dde^? tie^'n ha`nh chie^'n tranh. Ha^.u qua? pha'p ly' cu?a cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p la` vie^.c ddi.nh che^' hoa' ca'c co+ ca^'u quye^`n lu+.c ddi.a phu+o+ng dde^? tie^'n ha`nh dda^'u tranh phi quy u+o+'c trong no^.i bo^. cho^'ng la.i nha^n da^n mie^`n Ba('c. No'i mo^.t ca'ch ro~ ho+n, ca'c ho+.p ta'c xa~ no^ng nghie^.p ta.i ddi.a phu+o+ng chi'nh thu+'c tro+? tha`nh ca'c co+ so+? ban pha't quye^`n lo+.i, thu+.c thi chi'nh sa'ch va` Bi' thu+ Ho+.p ta'c xa~, Bi' thu+ Chi bo^. xa~ la` nhu+~ng ke? co' toa`n quye^`n sinh sa't ta.i no^ng tho^n dda~ bie^'n tha`nh ca'c cu+o+`ng ha`o a'c ba' du+o+'i trie^`u dda.i xa~ ho^.i chu? nghi~a cu?a "Ro+. Ho^`". To'm la.i, nhu+~ng ha^.u qua? nga('n ha.n va` tru+o+'c ma('t la` nhu+~ng ddie^`u co' lo+.i cho vie^.c cu?ng co^' quye^`n lu+.c chi'nh tri. cu?a giai ca^'p tho^'ng tri. Co^.ng sa?n. Nhu+ng, ha^.u qua? ve^` la^u ve^` da`i la` mo^.t va^'n dde^` kha'c.

*

4. Ha^.u Qua? Da`i Ha.n Cu?a Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p

La` mo^.t va^'n dde^` ma` Le^nin, Stalin, Mao Tra.ch DDo^ng, Ho^` Chi' Minh va` ca^'p dda^`u la~nh ca'c DDa?ng Co^.ng sa?n kho^ng nhi`n tha^'y, hoa(.c vi` a?o tu+o+?ng tre^n ma^y ne^n dda~ nhi`n sai va` tie^n ddoa'n sai\. DDo' la` nhu+~ng va^'n dde^` lie^n quan dde^'n na(ng sua^'t lao ddo^.ng, na(ng sua^'t dda^'t ddai, co+ ca^'u sa?n xua^'t va` thi. tru+o+`ng, ddu+a dde^'n nhu+~ng be^' ta('c trong ne^`n kinh te^' cu?a mo.i quo^'c gia Co^.ng sa?n. Vi` chu? quan nghi~ ra(`ng quye^`n lu+.c chi'nh tri. co' the^? gia?i quye^'t va` "ca? vu' la^'p mie^.ng em" ddo^'i vo+'i mo.i ba`i toa'n trong xa~ ho^.i, ca'c ca^'p dda^`u la~nh Co^.ng sa?n, va` Vie^.t co^.ng no'i rie^ng, dda~ bi. vo+~ ma(.t khi nhu+~ng be^' ta('c kinh te^' vu+o+.t ra ngoa`i kha? na(ng kie^?m soa't cu?a DDa?ng va` ca'c co+ ca^'u quye^`n lu+.c chi'nh tri. ddi.a phu+o+ng bie^'n tha`nh ca'c "su+' qua^n" tu+. chuye^n, tu+. qua?n ne^`n kinh te^' quo^'c gia\. Nhu+ng, dda^y la` nhu+~ng chi tie^'t ma` ta se~ tha?o lua^.n khi ddi sa^u va`o ca'c ba`i nghie^n cu+'u sa('p to+'i\.

Mo^.t ca^u ho?i ddu+o+.c dda(.t ra o+? dda^y la` cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p ta.i Ba('c Vie^.t dda~ die^~n ra trong hoa`n ca?nh na`o\? DDe^? tra? lo+`i ca^u ho?i na`y, loa.t ba`i nghie^n cu+'u sa('p to+'i se~ tri`nh ba`y ve^` bo^'i ca?nh DDi.a ly', Kinh te^', Xa~ ho^.i va` Chi'nh tri. cu?a giai ddoa.n 1949-1957 ddu+o+.c to'm lu+o+.c trong Pha^`n II du+o+'i dda^y\.

*

II\. Bo^'i Ca?nh Cu?a Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p

Cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p ta.i mie^`n Ba('c co' the^? ddu+o+.c coi nhu+ ba('t dda^`u ke^? tu+` Sa('c lua^.t Gia?m to^ so^' 78/SL nga`y 14 tha'ng 7 na(m 1949 va` chi'nh sa'ch thue^' no^ng nghie^.p cu?a chi'nh quye^`n kha'ng chie^'n na(`m trong toa`n bo^. cu?a chi'nh sa'ch thue^' khoa' go^`m ca? thue^' Co^ng-Thu+o+ng nghie^.p, sa't sinh, La^m-Tho^? sa?n, xua^'t nha^.p ca?ng, v.v... ra ddo+`i tu+` nga`y 1 tha'ng 7 na(m 1951 do Sa('c lua^.t so^' 42/SL cu?a Ho^` Chi' Minh.

Chi'nh sa'ch thue^' No^ng nghie^.p la` pha't su'ng kho+?i dda^`u cho ca'c chie^'n di.ch "pha^n ma?nh ddi.nh ha.ng" ca'c loa.i ruo^.ng, "bi`nh sa?n lu+o+.ng", "bi`nh die^.n ti'ch" mo^~i ma?nh dda^'t dde^? la`m ca(n ba?n ti'nh thue^', sau ddo' tie^'n le^n chie^'n di.ch "cho^'ng pha?n ddo^.ng", "dda^'u tranh gia?m to^" ke'o da`i to+'i na(m 1954 chi? ddu+o+.c ta.m cha^'m du+'t khi chie^'n tru+o+`ng DDie^.n Bie^n Phu? ba('t dda^`u nghie^m tro.ng va` ddu+a dde^'n Hie^.p ddi.nh Gene`ve\. Sau ddo', Vie^.t co^.ng mie^`n Ba('c dda~ ta.m ngu+ng cuo^.c dda^'u tranh Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t to+'i cuo^'i na(m 1955, dda^`u na(m 1956, vi` ba ly' do:

- Vie^.t co^.ng co`n ba^.n lo ddo'n tie^'p bo^. ddo^.i mie^`n Nam ta^.p ke^'t ra Ba('c.
- Vie^.t co^.ng co`n pha?i ddo^'i pho' vo+'i phong tra`o di cu+ va` cuo^.c dda`n a'p da^n Ba La`ng v.v....
- Vie^.t co^.ng co`n pha?i che da^'u thu? ddoa.n ta`n ba.o dde^? tra^'n an lo`ng da^n, che ma('t ca'c quan sa't vie^n quo^'c te^', va` o^?n ddi.nh ti`nh hi`nh no^.i bo^..

Giai ddoa.n thu+' hai cu?a dda^'u tranh Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ba('t dda^`u tu+` cuo^'i na(m 1955 dda^`u 1956 trong ddo+.t pho'ng tay pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t va` le^n dde^'n mu+'c ddo^. ta`n ba.o nha^'t trong ddo+.t ca?i ca'ch DDie^.n Bie^n Phu?. DDe^? cho cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ddu+o+.c nhanh cho'ng va` ddo^`ng dde^`u, ta.i nhu+~ng vu`ng mo+'i tie^'p thu va` ddo^`ng ba(`ng so^ng Nhi. Ha`, Vie^.t co^.ng dda~ tie^'n ha`nh hai cuo^.c "dda^'u tranh gia?m to^" va` "dda^'u tranh Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t" va`o mo^.t la^`n. The^? thu+'c dda^'u tranh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu~ng gio^'ng nhu+ dda^'u tranh gia?m to^, chi? kha'ng o+? mu+'c ddo^. ta`n ba.o gia ta(ng va` con so^' na.n nha^n cu~ng gia ta(ng do su+. "ca`n ddi, que't la.i" va` "ti'ch ty? le^." ma` ta se~ ddu+o+.c gia?i thi'ch trong nhu+~ng ba`i pha^n ti'ch sa('p to+'i\.

DDie^`u dda'ng chu' y' la` chi'nh sa'ch Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t o+? mie^`n Ba('c dda~ ra^.p khuo^n chi'nh sa'ch Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t cu?a Trung Quo^'c ma` kho^ng co' su+. che^' bie^'n cho ho+.p vo+'i hoa`n ca?nh va` ti`nh tra.ng no^ng nghie^.p o+? nu+o+'c ta\.

Ca'c ca'n bo^. Vie^.t co^.ng co' nhie^.m vu. trong cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t dda~ ho.c ta^.p kinh nghie^.m cu?a ca'n bo^. Co^.ng sa?n Trung Quo^'c trong cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t o+? Ho^` Nam, que^ hu+o+ng cu?a Mao Tra.ch DDo^ng. Ta.i Trung Quo^'c, gia ca^'p ddi.a chu? ddie^?n hi`nh co`n mang na(.ng ti'nh cha^'t phong kie^'n la~nh chu'a\. Ngoa`i ddo^`ng ruo^.ng tha(?ng ca'nh co` bay, mo^.t ddi.a chu? ddie^?n hi`nh co`n co' la^u dda`i, dinh co+ va`qua^n li'nh rie^ng dde^? ba?o ve^. sa?n nghie^.p cu~ng nhu+ dde^? dda`n a'p, bo'c lo^.t nha^n da^n. Trong cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t o+? mie^`n Ba('c, mo^.t so^' lo+'n nhu+~ng ngu+o+`i bi. ga'n la` "ddi.a chu? dda.i gian dda.i a'c" thu+o+`ng chi? co' ma^'y ma^~u ruo^.ng hoa(.c i't ho+n, nhu+ng thuo^.c tha`nh pha^`n co' uy ti'n o+? no^ng tho^n, va` co' the^? tro+? tha`nh cho^'ng ddo^'i DDa?ng va` Nha` nu+o+'c.

Va^.y, ye^'u to^' gia`nh gia^.t ddo^.c quye^`n chi'nh tri. la` ye^'u to^' quan tro.ng nha^'t cu?a Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t, va` do ddo', Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t la` co+ ho^.i nga`n na(m mo^.t thuo+? dde^? Vie^.t co^.ng dda'nh quy. ca? the^' lu+.c tinh tha^`n cu?a Gia'o ho^.i Co^ng gia'o\. Nhie^`u vi. Linh mu.c Co^ng gia'o cu~ng bi. ba('t, bi. tra kha?o va` bi. gie^'t, trong ddo' co' Cha Thanh, dda~ tu+`ng la` Linh mu.c gia?ng hua^'n ta.i Tie^?u Chu?ng vie^.n Ba La`ng na(m 1949-1950, mo^.t vi. cha^n tu, hie^`n la`nh va` dda.o ddu+'c cu~ng bi. sa't ha.i mo^.t ca'ch da~ man trong tu`.

Mo^.t cuo^.c ca?i ca'ch ta`n ba.o, da~ man nha^'t trong li.ch su+? Vie^.t Nam tu+` ho^`i la^.p quo^'c do chi'nh ngu+o+`i Vie^.t Nam dde^? dda`n a'p chi'nh ngu+o+`i Vie^.t Nam, ta.i sao co' the^? tha`nh co^ng ddu+o+.c? Ca^u tra? lo+`i na(`m trong chie^'n lu+o+.c va` sa'ch lu+o+.c cu?a Vie^.t co^.ng trong Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t.

*

III\. Chie^'n Lu+o+.c Va` Sa'ch Lu+o+.c Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t

Nhu+~ng cuo^.c nghie^n cu+'u qua ca'c nha^n chu+'ng cu?a cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t dda~ cho ngu+o+`i ta mo^.t ta^`m nhi`n sa^u va` ro^.ng ddo^'i vo+'i quan nie^.m chie^'n lu+o+.c cu?a Vie^.t co^.ng. Mo^.t so^' ca'n binh Vie^.t co^.ng xa^m nha^.p tu+` Ba('c va`o Nam va` sau ddo' ra ho^`i cha'nh dda~ cung ca^'p nhu+~ng du+~ kie^.n vu+`a phong phu', vu+`a chi tie^'t va` cu. the^? giu'p ta nhi`n tha^'y nhu+~ng ddu+o+`ng ddi, nu+o+'c bu+o+'c co' lo+'p lang cu?a Vie^.t co^.ng, nhu+~ng chua^?n bi. ra^'t co^ng phu, nhu+~ng mu+u mo^ lu+`a bi.p tinh vi, che ma('t ngay ca? nhu+~ng dda?ng vie^n Vie^.t co^.ng tu+`ng va`o sinh ra tu+? trong kha'ng chie^'n.

Ho^`i cha'nh vie^n Nguye^~n Va(n Tha^n, Ky~ su+ Thuy? Lo+.i, thuo^.c Bo^. Thuy? Lo+.i Ba('c Vie^.t, tru+o+'c kia dda~ tham gia ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ta.i Xo'm Chuo^'i ti?nh Ninh Bi`nh, to'm ta('t quan nie^.m chie^'n lu+o+.c cu?a Vie^.t co^.ng nhu+ sau:

"Theo ta`i lie^.u cu?a DDa.i ho^.i DDa?ng chua^?n bi. cho ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t thi` vie^.c dda^'u tranh giai ca^'p giu+~a ddi.a chu? va` no^ng da^n dda~ ddu+o+.c dda(.t ra ngay tu+` khi tha`nh la^.p DDa?ng Co^.ng Sa?n Vie^.t Nam. Ho. nha^.n xe't ra(`ng tu+` 90% dde^'n 95% da^n chu'ng Vie^.t Nam la` no^ng gia chuye^n nghie^.p, va` trong so^' na`y thi` chi? co' khoa?ng 5% la` ddi.a chu? phu' no^ng, co`n dda so^' dde^`u la` ke? la`m thue^, la`m mu+o+'n, ta' canh, ta' ddie^`n; do ddo', ne^'u muo^'n la`m ca'ch ma.ng xa~ ho^.i, ho. pha?i lo^i cuo^'n ddu+o+.c kho^'i dda so^' ddo', pha?i tho?a ma~n kho^'i dda so^' ddo' ba(`ng quye^`n lo+.i dde^? sau na`y na('m cha(.t kho^'i dda so^' ddo' ba(`ng sa('t ma'u\...".

Lo+`i tie^'t lo^. o+? tre^n cha(?ng nhu+~ng to'm ta('t quan nie^.m chie^'n lu+o+.c ma` co`n pha't hie^.n ca? sa'ch lu+o+.c cu?a Vie^.t co^.ng. Nhu+ ta dda~ tu+`ng ddi.nh nghi~a:

Chie^'n lu+o+.c la` toa`n bo^. mo^.t ke^' hoa.ch nha(`m va^.n du.ng su+'c ma.nh ca(n ba?n dde^? dda'nh tru'ng ddi.ch ba(`ng nhu+~ng ddo`n chi' tu+? cho to+'i khi no' gu.c nga~.

Va` sa'ch lu+o+.c cu~ng la` toa`n bo^. mo^.t ke^' hoa.ch nhu+ chie^'n lu+o+.c, duy co' mo^.t ddie^?m kha'c la` dde^? dda.t mu.c tie^u, toa`n bo^. ke^' hoa.ch su+? du.ng nhu+~ng mu+u ke^' dde^? lu+`a ddi.ch, du. khi. ddi.ch va` qua ma(.t ddi.ch.

Khi quan nie^.m ra(`ng dda so^' da^n Vie^.t Nam la` no^ng da^n va` dda so^' no^ng da^n la` kho^'i ngu+o+`i nghe`o va` ca^`n pha?i lo^i cuo^'n ddu+o+.c dda so^' ddo', Vie^.t co^.ng dda~ no'i le^n ddu+o+.c khi'a ca.nh chie^'n lu+o+.c cu?a va^'n dde^`. Sau he^'t, khi chu? tru+o+ng pha?i tho?a ma~n kho^'i dda so^' ddo' ba(`ng quye^`n lo+.i dde^? sau na`y na('m cha(.t kho^'i dda so^' ddo' ba(`ng sa('t ma'u, Vie^.t co^.ng no'i le^n khi'a ca.nh sa'ch lu+o+.c tu+'c la` phu+o+ng a'n lu+`a bi.p va` du. khi., qua ma(.t ddi.ch. Lu+`a bi.p, du. khi. va` qua ma(.t ddi.ch nhu+ the^' na`o thi` ddo' la` nhu+~ng chi tie^'t ke^' hoa.ch se~ ddu+o+.c tri`nh ba`y trong nhie^`u ba`i sa('p to+'i\....

Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p
Ta.i Mie^`n Ba('c

(Nhu+~ng Giai DDoa.n "DDa^'u Tranh" Tru+o+'c 1954)

Vo~ Tru+o+`ng So+n

DDa.i Cu+o+ng:

Trong ke^' hoa.ch na('m vu+~ng toa`n bo^. no^ng tho^n mie^`n Ba('c, Co^.ng sa?n pha?i tie^'n qua nhie^`u giai ddoa.n, theo mo^.t ky~ thua^.t tinh vi ba('t dda^`u ba(`ng cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ddu+o+.c DDa?ng me^.nh danh la` "mo^.t cuo^.c ca?i ca'ch long tro+`i lo+? dda^'t" ma` ha^.u qua? la` khie^'n cho ngu+o+`i da^n tro+? tha`nh mo^.t ddoa`n ngu+o+`i khie^'p so+. DDa?ng, dde^'n ddo^. ba?o sao ca('m dda^`u nghe va^.y, kho^ng da'm oa'n than ngay ca? vo+'i ngu+o+`i tha^n trong gia ddi`nh.

Nhu+ng, ba('t dda^`u mo^.t ca'ch ra^'t nhe. tay, na(m 1951, Co^.ng sa?n Vie^.t Nam la^.p ra mo^.t thu+' thue^' no^ng nghie^.p dda'nh va`o ta^'t ca? nhu+~ng ai co' ruo^.ng, vu+o+`n tro^`ng tro.t ddu+o+.c hoa ma`u\. DDe^'n na(m 1952-1953 la` giai ddoa.n a'p du.ng chi'nh sa'ch gia?m to^ ma` thi' ddie^?m la` khu Tu+ nhu+ Hoa`ng Hoa', Phu' Thie^.n va` vu`ng Trung du Ba('c Vie^.t nhu+ Ba('c Giang, Phu' Tho., v.v... Chi'nh sa'ch gia?m to^ dda~ la`m cho ha`ng ngu~ ddi.a chu? kinh so+., xuo^'ng tinh tha^`n. Ca'c ta^`ng lo+'p phu' no^ng, trung no^ng lo la('ng, va` so^'t sa('ng tham gia ca'ch ma.ng dde^? ca^`u an vi` so+. bi. xe^'p ha.ng va`o tha`nh pha^`n ddi.a chu?. Tra'i la.i, ca'c ta^`ng lo+'p ba^`n no^ng, co^' no^ng thi` sung su+o+'ng, tho?a ma~n. DDe^'n na(m 1954, chi'nh sa'ch ddu+o+.c a'p du.ng o+? Nghe^. An va` Trung du Ba('c Vie^.t, ma(.c da^`u o+? mu+'c tu+o+ng ddo^'i ta`n ba.o, nhu+ng so vo+'i na(m 1956 ha~y co`n ddu+o+.c coi la`... o^n ho`a\.

Tu+` 1954 dde^'n 1955, chi'nh sa'ch Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ta.m ngu+ng tie^'n ha`nh vi` Vie^.t co^.ng dda(.t na(.ng va^'n dde^` cho^'ng phong tra`o di cu+, tranh thu? qua^`n chu'ng dde^? giu+~ da^n o+? la.i\.

To+'i giu+~a na(m 1955, cuo^.c di cu+ hoa`n ta^'t, vie^.c pha^n chia la~nh tho^? dda~ ro~ ra`ng, chi'nh quye^`n Co^.ng sa?n ba('t dda^`u a'p du.ng chi'nh sa'ch Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t tre^n toa`n la~nh tho^? Ba('c Vie^.t. Vie^.c a'p du.ng ddu+o+.c thi ha`nh theo tu+`ng ddo+.t, mo^~i ddo+.t tu+` 1 to+'i 3 tha'ng vo+'i kha^?u hie^.u: "du+.a va`o ba^`n co^' no^ng, ddoa`n ke^'t trung no^ng, lie^n hie^.p phu' no^ng, dda'nh ddo^? toa`n bo^. giai ca^'p ddi.a chu?".

Trong pha.m vi ba`i na`y, ta se~ nghie^n cu+'u Tho+`i Ky` DDa^'u Tranh Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t tru+o+'c na(m 1954, va` ba`i ke^' tie^'p se~ nghie^n cu+'u chi tie^'t tho+`i ky` sau 1954....

 

Du+.a theo kinh nghie^.m dda^'u tranh ta.i Hoa Lu.c, cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ta.i Ba('c Vie^.t la^`n lu+o+.t tra?i qua ca'c giai ddoa.n ca(n ba?n sau dda^y:

- Giai ddoa.n thi ha`nh chi'nh sa'ch thue^' no^ng nghie^.p.
- Giai ddoa.n pho'ng tay pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng (dda^'u tranh chi'nh tri.).
- Giai ddoa.n pho'ng tay pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh gia?m to^ gia?m tu+'c.
- Giai ddoa.n pho'ng tay pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t.

Ne^'u hie^?u nhu+ tre^n thi`, trong Ke^' hoa.ch Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t, hai giai ddoa.n dda^`u la` pha^`n chi`m hay la` pha^`n chua^?n bi., giai ddoa.n dda^'u tranh gia?m to^ la` pha^`n la`m thu+? dde^? ru't ti?a kinh nghie^.m, va` giai ddoa.n sau cho't la` pha^`n no^?i hay la` pha^`n thu+.c hie^.n. DDe^? na('m vu+~ng toa`n bo^. Ke^' hoa.ch Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t cu?a Co^.ng sa?n Vie^.t Nam, ta ha~y quay tro+? la.i giai ddoa.n 1951, khi chi'nh sa'ch thue^' no^ng nghie^.p mo+'i ddu+o+.c ban ha`nh.

 

Tho+`i Ky` Tru+o+'c Hie^.p DDi.nh Gene`ve 1954

I\. Chi'nh sa'ch Thue^' No^ng Nghie^.p

Nhu+ dda~ no'i trong ba`i tru+o+'c, chi'nh sa'ch thue^' no^ng nghie^.p cu?a Chi'nh quye^`n Kha'ng chie^'n na(`m trong toa`n bo^. chi'nh sa'ch thue^' khoa' go^`m ca? thue^' Co^ng nghie^.p, Thu+o+ng nghie^.p, Sa't sinh, La^m sa?n, Tho^? sa?n, Xua^'t nha^.p ca?ng v.v... ra ddo+`i tu+` nga`y 1 tha'ng 7 na(m 1951 do sa('c le^.nh so^' 40/SL. Nhu+ng, trong ta^'t ca? mo.i thu+' thue^' thi` thue^' No^ng nghie^.p la` nguo^`n lo+.i ca(n ba?n thay the^' ca'c loa.i thue^' co' tu+` tru+o+'c nhu+ thue^' ruo^.ng dda^'t, dda?m phu. Quo^'c pho`ng, co^ng phie^'u Kha'ng chie^'n, u?ng ho^. chie^'n si~ mu`a DDo^ng v.v.... Thue^' No^ng nghie^.p nha(`m cung u+'ng mo^.t so^' lu+o+.ng lu+o+ng thu+.c va` ta`i cha'nh lo+'n lao cho Vie^.t co^.ng trong no^~ lu+.c chie^'n tranh nga`y ca`ng ca^'p ba'ch va` na(.ng ne^`.

Hai nu+~a la`, mo^.t pha^`n cu?a chi'nh sa'ch Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t, thue^' No^ng nghie^.p la` mo^.t ddo`n phu? dda^`u dde^? dda'nh quy. nhu+~ng tha`nh pha^`n co' nhie^`u ruo^.ng dda^'t, ma` chu+a ca^`n du`ng to+'i ba.o lu+.c. Mo^.t so^' ddi.a chu? kho^ng chi.u no^?i thue^' cao qua', pha?i tu+. ddo^.ng hie^'n ruo^.ng dda^'t cho DDa?ng va` Nha` nu+o+'c (lu'c ddo' co`n me^.nh danh la` "Chi'nh quye^`n Kha'ng chie^'n"). Mo^.t so^' kha'c, ne^'u kho^ng hie^'n dda^'t cho DDa?ng va` Nha` nu+o+'c, di~ nhie^n se~ kho^ng ddu? su+'c no^.p thue^' theo ddu'ng su+. ddo`i ho?i cu?a Nha` nu+o+'c. Nhu+ the^' la` chi'nh ho. dda~ gia'n tie^'p ke^'t ba?n a'n cho mi`nh trong giai ddoa.n sa('p to+'i\.

Sau he^'t, trong vie^.c thi ha`nh chi'nh sa'ch thue^' No^ng nghie^.p, Co^.ng sa?n dde^? cho da^n bi`nh nghi. la^~n nhau, nghi~a la` ngu+o+`i no. a^'n ddi.nh mu+'c lo+.i tu+'c cu?a ngu+o+`i kia dde^? ca'n bo^. du+.a va`o ddo' bo^? thue^' theo ty? le^. thue^' cu?a chi'nh quye^`n. Khi dde^? cho da^n chu'ng bi`nh nghi. la^~n nhau, Co^.ng sa?n dda~ tu+. dde^` cao la` chu'ng theo chi'nh sa'ch da^n chu?, nhu+ng thu+.c ra, du.ng y' cu?a DDa?ng la` mu+o+.n tay ngu+o+`i dde^? dda'nh ngu+o+`i, ga^y ma^`m dda^'u tranh ca(n ba?n theo chie^'n thua^.t cu?a Co^.ng sa?n la` "la^'y ma^u thua^~n die^.t ma^u thua^~n".

Theo ta`i lie^.u chi'nh thu+'c, ddu+o+.c pho^? bie^'n tre^n to+` Cu+'u Quo^'c so^' 2080 nga`y 6-7-1952, thi` ta^'t ca? nhu+~ng no^ng da^n na`o co' mu+'c lo+.i tu+'c trung bi`nh tu+` 71Kg ga.o mo^.t na(m tro+? le^n dde^`u pha?i no^.p thue^'. Thue^' No^ng nghie^.p la` thu+' thue^' lu~y tie^'n, lo+.i tu+'c ca`ng lo+'n thi` ty? le^. thue^' ca`ng cao\.

 

Theo ba?ng pha^n ha.ng thue^' na`y thi`, tre^n ly' thuye^'t, ty? le^. thue^' to^'i dda la` 45% mu+'c lo+.i tu+'c trung bi`nh, nhu+ng tre^n thu+.c te^', qua ky~ thua^.t "bi`nh nghi.", chi'nh quye^`n co' the^? khie^'n mo^.t ngu+o+`i kha' gia? pha?i ddo'ng thue^' to+'i\... 100% lo+.i tu+'c. Vi' du.: Mu+'c lo+.i tu+'c trung bi`nh cu?a no^ng da^n A la` 1800Kg, chi'nh quye^`n co' the^? va^.n ddo^.ng dde^? da^n "bi`nh nghi.", ga'n cho no^ng da^n A mu+'c lo+.i tu+'c la`... 4000Kg va` khi pha?i ddo'ng theo ty? le^. 45% tha`nh 4000 X 45/100 = 1800Kg, the^' la` no^ng da^n A bi. pha' sa?n, vi` la`m ddu+o+.c bao nhie^u pha?i no^.p thue^' he^'t.

Tru+o+'c khi bi`nh nghi., ca'n bo^. DDa?ng la~nh dda.o vie^.c "pha^n ma?nh ddi.nh ha.ng" tu+'c la` xe^'p ha.ng tu+`ng ma?nh ruo^.ng tu`y theo dda^'t cao, tha^'p, to^'t, xa^'u theo thu+' tu+. A, B, C v.v....

Ky~ thua^.t bi`nh nghi. go^`m co' "bi`nh sa?n lu+o+.ng" va` "bi`nh die^.n ti'ch". Khi dda~ "pha^n ma?nh ddi.nh ha.ng" xong, ca'n bo^. thue^' trie^.u ta^.p no^ng da^n, go^`m ta' ddie^`n va` chu? ddie^`n, dde^? "bi`nh sa?n lu+o+.ng", tu+'c la` a^'n ddi.nh mu+'c na(ng sua^'t cu?a mo^.t ma?nh ruo^.ng. DDie^?m co^'t ye^'u cu?a ky~ thua^.t "bi`nh sa?n lu+o+.ng" la` DDa?ng du`ng nhu+~ng pha^`n tu+? co^'t ca'n la` ca'c ta' ddie^`n co' dda?ng ti.ch, hoa(.c co' ca?m ti`nh vo+'i DDa?ng dde^? "bi`nh sa?n lu+o+.ng".

Nhu+~ng ngu+o+`i na`y xa'c nha^.n ma?nh ruo^.ng do mi`nh canh ta'c co' mo^.t sa?n lu+o+.ng tha^.t cao\. Di~ nhie^n, ngu+o+`i chu? ddie^`n hay nhu+~ng ngu+o+`i co' ma?nh ruo^.ng ke^' ca^.n, cu`ng mo^.t ha.ng, pha?i cha^'p nha^.n ma` kho^ng co' ca'ch gi` thanh minh; bo+?i vi`, tre^n danh nghi~a, ngu+o+`i ta' ddie^`n la` ngu+o+`i tru+.c tie^'p ca`y ca^'y tre^n ma?nh ruo^.ng va` bie^'t ddu+o+.c na(ng sua^'t cu?a ma?nh ruo^.ng. Ne^'u ngu+o+`i chu? dda^'t khai ba'o mo^.t na(ng sua^'t tha^'p, mo.i ngu+o+`i de^~ da`ng tin ra(`ng chu? dda^'t dda~ khai gian dde^? tro^'n thue^'. "Bi`nh die^.n ti'ch" nghi~a la` xa'c ddi.nh la.i die^.n ti'ch cu?a tu+`ng thu+?a ruo^.ng. Ma(.c du` trong tri'ch lu.c cu?a mo^~i thu+?a ruo^.ng dde^`u co' ghi die^.n ti'ch ddo', nhu+ng ca'n bo^. thue^' kho^ng cha^'p nha^.n, vie^.n co+' ra(`ng nha^n vie^n cu?a Chi'nh phu? Ba?o ho^. tho+`i xu+a dda~ a(n tie^`n cu?a chu? ddie^`n ma` bo+'t die^.n ti'ch dde^? bo+'t thue^'.

Di~ nhie^n, khi "bi`nh die^.n ti'ch" thi` bao gio+` thu+?a ruo^.ng cu~ng bi. ga'n cho mo^.t die^.n ti'ch lo+'n ho+n, ma(.c du` kho^ng co' ddo lu+o+`ng chi'nh xa'c. Sau khi dda~ "bi`nh sa?n lu+o+.ng" va` "bi`nh die^.n ti'ch" thi` to^?ng so^' thu hoa.ch cu?a mo^.t thu+?a ruo^.ng chi'nh la` sa?n lu+o+.ng nha^n vo+'i die^.n ti'ch. Vi' du.: Mo^.t thu+?a ruo^.ng co' die^.n ti'ch 3 ma^~u va` co' sa?n lu+o+.ng 2 ta^'n mo^~i ma^~u, thi` to^?ng so^' thu hoa.ch cu?a thu+?a ruo^.ng la` 3 ma^~u X 2ta^'n/ma^~u = 6 ta^'n mo^~i na(m.

Giai ddoa.n a'p du.ng chi'nh sa'ch thue^' No^ng nghie^.p dda~ hoa`n toa`n tha`nh co^ng, vo+'i ke^'t qua? la` chi'nh quye^`n vo+ ve't ddu+o+.c mo^.t so^' lu+o+.ng ta`i lu+.c lo+'n lao, ddo^`ng tho+`i ga^y ne^n ddu+o+.c ma^`m mo^'ng ma^u thua^~n "bi`nh nghi.".

 

To+'i dda^y, ta ca^`n o^n la.i mo^.t so^' danh tu+` va` le^` lo^'i la`m a(n sinh so^'ng cu?a no^ng da^n trong giai ddoa.n Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t cu?a Vie^.t co^.ng. Nhu+~ng danh tu+` nhu+ ta' ddie^`n, ddie^`n to^'t, ba^`n co^' no^ng, ba^`n no^ng, trung no^ng, phu' no^ng, ddi.a chu? la` nhu+~ng danh tu+` chi? ca'c loa.i no^ng da^n chuye^n nghie^.p tu`y theo mu+'c ddo^. ta`i sa?n ma` ho. co'.

Mo^.t ba^`n no^ng, theo ddi.nh nghi~a cu?a Vie^.t co^.ng, la` mo^.t no^ng da^n nghe`o kho^ng co' dda^'t ddai dde^? ca`y ca^'y, hoa(.c chi? co' ma^'y sa`o ruo^.ng la` to^'i dda\. Mo^.t ba^`n co^' no^ng la` mo^.t ngu+o+`i suo^'t ddo+`i chi? la` mo^.t no^ng da^n nghe`o (vo^ sa?n). Mo^.t trung no^ng, theo ddi.nh nghi~a cu?a Vie^.t co^.ng, la` mo^.t ngu+o+`i co' mo^.t va`i ma^~u ruo^.ng tro+? la.i\. Mo^.t phu' no^ng la` ngu+o+`i co' ca? chu.c ma^~u ruo^.ng tro+? le^n. Mo^.t trung no^ng hay phu' no^ng co' the^? la` mo^.t ddi.a chu? ne^'u ngu+o+`i ddo' kho^ng tru+.c tie^'p canh ta'c ma` thue^ ngu+o+`i kha'c la`m cho mi`nh. Mo^.t ddie^`n to^'t la` mo^.t no^ng da^n ddi la`m co^ng cho mo^.t ddi.a chu? va` ddu+o+.c tra? co^ng nhu+ mo^.t ngu+o+`i tho+.. Mo^.t ta' ddie^`n la` mo^.t no^ng da^n mu+o+'n dda^'t cu?a ddi.a chu? vo+'i ddie^`u kie^.n pha?i tra? mo^.t mu+'c lo+`i na`o ddo' cho ddi.a chu?, theo tu+`ng mu`a canh ta'c. So^' lo+`i ddo' ddu+o+.c go.i la` ddi.a to^ va` lo^'i la`m a(n nhu+ the^' go.i la` "ta' canh" hay "la`m re~". So^' lo+`i (ddi.a to^) chia cho chu? dda^'t co' the^? du+o+'i hi`nh thu+'c tie^`n ba.c hoa(.c hoa ma`u; vi' du. nhu+ trong giai thoa.i o^ng Tra.ng Quy`nh ca^'y re~ dda^'t cu?a Ba` Chu'a (co' le~ tho+`i Vua Le^, Chu'a Tri.nh). Nhu+~ng no^ng da^n tru+.c tie^'p canh ta'c dda^'t cu?a mi`nh thi` go.i la` "tru+.c canh".

Trong tho+`i ky` chie^'n tranh Vie^.t-Pha'p, mo^.t so^' ddo^ng no^ng da^n bo? vu`ng ma^'t an ninh dde^? ve^` Te^`, va` Vie^.t Minh dda~ khuye^'n khi'ch nhu+~ng ngu+o+`i kha'c chie^'m hu+~u dda^'t ddai bo? la.i dde^? canh ta'c. Ti`nh tra.ng na`y ddu+o+.c go.i la` "chie^'m canh", mo^.t va^'n dde^` te^' nhi. ve^` chi'nh tri., dda~ ddu+o+.c chi'nh quye^`n Quo^'c gia du+o+'i che^' ddo^. Ba?o DDa.i gia?i quye^'t ba(`ng ca'ch cha^'p nha^.n cho nhu+~ng ngu+o+`i chie^'m canh ddu+o+.c hu+o+?ng toa`n bo^. hoa lo+.i do ho. la`m ra, tuy nhie^n quye^`n so+? hu+~u ddo^'i vo+'i ruo^.ng dda^'t va^~n thuo^.c chu? dda^'t ne^'u ho. tro+? ve^` canh ta'c (Tho^ng ddie^.p dda^`u Xua^n A^n li.ch 1951 cu?a Quo^'c Tru+o+?ng Ba?o DDa.i).

Va^'n dde^` ddi.nh nghi~a ca'c tha`nh pha^`n ba^`n no^ng, trung no^ng, phu' no^ng va` ddi.a chu? la` va^'n dde^` ra^'t quan tro.ng ddo^'i vo+'i Vie^.t co^.ng trong vie^.c nga^`m xa'c ddi.nh ai la` ddo^'i tu+o+.ng ca^`n lie^n hie^.p va` ai la` ddo^'i tu+o+.ng ca^`n tie^u die^.t trong giai ddoa.n dda^'u tranh chi'nh tri. sa('p to+'i\. Go.i la` nga^`m xa'c ddi.nh vi`, trong giai ddoa.n "Thue^' No^ng Nghie^.p", Vie^.t co^.ng chu+a co^ng khai hoa' chu? tru+o+ng tie^u die^.t ddi.a chu? ma` chi? nha('m va`o mo^.t so^' na.n nha^n co' ti'nh ca'ch ddie^?n hi`nh, va` "to^.i danh" cu?a ho. du+.a tre^n "ca(n ba?n pha'p ly'" cu?a Thue^' No^ng Nghie^.p, chu+' kho^ng pha?i tre^n ca(n ba?n tha`nh pha^`n giai ca^'p.

 

II\. Giai DDoa.n DDa^'u Tranh Chi'nh Tri.

Nhu+ dda~ no'i trong giai ddoa.n thi ha`nh Thue^' No^ng Nghie^.p, Vie^.t co^.ng dda~ du`ng dda?ng vie^n xu'i giu.c mo^.t so^' no^ng da^n, nha^'t la` ba^`n no^ng la`m ta' ddie^`n, ga'n cho nhu+~ng thu+?a ruo^.ng ma` ho. ca`y ca^'y co' mo^.t na(ng sua^'t ra^'t cao, khie^'n cho ngu+o+`i chu? dda^'t pha?i tra? mo^.t so^' thue^' nhie^`u khi to+'i 100% hoa(.c tre^n 100% so^' thu hoa.ch.

Ngu+o+`i chu? dda^'t na.n nha^n chi? co' hai su+. lu+.a cho.n, hoa(.c chi.u dda^`u ha`ng ba(`ng ca'ch hie^'n dda^'t cho DDa?ng va` Nha` nu+o+'c (lu'c ddo' co`n me^.nh danh la` "Chi'nh quye^`n Kha'ng chie^'n"), hoa(.c y` ra dda^'y vi` kho^ng ddu? su+'c no^.p thue^' theo ddu'ng su+. ddo`i ho?i cu?a Chi'nh sa'ch Thue^' No^ng nghie^.p. Ba(`ng ca'ch thu+' hai, ho. dda~ tu+. ke^'t ba?n a'n cho mi`nh trong Giai ddoa.n DDa^'u tranh Chi'nh tri. ma` Vie^.t co^.ng go.i la` "pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng".

Trong giai ddoa.n "pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng", DDa?ng Co^.ng sa?n nha('m va`o ba mu.c ddi'ch chi'nh ye^'u\.

Mu.c ddi'ch thu+' nha^'t la` DDa?ng du`ng ba.o lu+.c cu?a qua^`n chu'ng dde^? dda'nh quy. bo+'t mo^.t so^' pha^`n tu+? lu+`ng khu+`ng cho^'ng ddo^'i nguy hie^?m, trong ddo' co' mo^.t so^' ddi.a chu?, nhu+ng DDa?ng chu+a dde^? lo^. ke^' hoa.ch dda^'u tranh giai ca^'p ha. ddi.a chu?. Ta^'t ca? nhu+~ng pha^`n tu+? ba^'t ma~n vo+'i chi'nh sa'ch cu?a DDa?ng, nha^'t la` chi'nh sa'ch No^ng nghie^.p dde^`u bi. quy cho to^.i "pha?n ddo^.ng", "tho^ng vo+'i gia(.c".

Mu.c ddi'ch thu+' hai la` DDa?ng chua^?n bi. ky~ thua^.t dda^'u tranh ba.o lu+.c, luye^.n ta^.p cho ca'n bo^. quen vo+'i ca'c ky~ thua^.t xa^m nha^.p. khai tha'c ma^u thua^~n, dda^'u tranh ba.o ddo^.ng da`nh cho cuo^.c Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t.

Mu.c ddi'ch thu+' ba la` DDa?ng muo^'n vo+ ve't da^n co^ng va` ta^n binh, ddo^`ng tho+`i la`m a'p lu+.c thu thue^' No^ng nghie^.p. DDa?ng dda~ dda.t ddu+o+.c mu.c ddi'ch na`y vi` nhie^`u ngu+o+`i bo+? vi'a tru+o+'c cuo^.c dda^'u tranh ba.o lu+.c dda~ xung phong ddi da^n co^ng hoa(.c ddi ta^n binh, giu'p DDa?ng gia?i quye^'t ddu+o+.c nhu ca^`u ca^'p ba'ch cu?a chie^'n tranh.

Cuo^.c "pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng" dda~ la^'y dde^` ta`i Thue^' No^ng nghie^.p va` DDa?ng muo^'n nho'm ho.p DDa.i ho^.i No^ng da^n dde^? ne^u ca^u ho?i: "Ta.i sao co' ngu+o+`i chu+a thanh toa'n thue^'?".

Anh Nguye^~n Va(n Tha^n, mo^.t ho^`i cha'nh vie^n, dda~ ke^? la.i mo^.t ca'ch to'm lu+o+.c no^.i dung mo^.t buo^?i DDa.i ho^.i No^ng da^n nhu+ sau:

"Chu? to.a cu?a buo^?i ho.p la` nhu+~ng pha^`n tu+? no^ng da^n co^'t ca'n, nghi~a la` dda?ng vie^n hoa(.c ca?m ti`nh vie^n, va` ho. dda~ na('m trong tay mo^.t danh sa'ch nhu+~ng pha^`n tu+? ca^`n pha?i trie^.t ha.. Khi ne^u ca^u ho?i ve^` vie^.c thie^'u thue^' No^ng nghie^.p, chu? to.a ddoa`n ke^u te^n mo^.t ngu+o+`i thie^'u thue^' va` ra le^.nh du ki'ch tro'i na.n nha^n la.i, treo le^n, ro^`i du`ng cu+.c hi`nh tra ta^'n, dda'nh dda^.p, mo+'m cung dde^? na.n nha^n khai to^.i "chu? mu+u xu'i giu.c" cho nhu+~ng ngu+o+`i co' te^n trong danh sa'ch co' sa(~n, tu+'c la` so^? dden cu?a DDa?ng. Nho+` ky~ thua^.t na`y, DDa?ng dda~ ba('t dda^`u ba(`ng mo^.t ngu+o+`i thie^'u thue^' No^ng nghie^.p ma` ke^'t to^.i nhu+~ng pha^`n tu+? ddo^'i la^.p chi'nh tri. na(`m trong so^? dden, kho^ng nha^'t thie^'t pha?i la` nhu+~ng ngu+o+`i thie^'u thue^'. Va`, ta^'t ca? nhu+~ng to^.i nha^n, sau khi bi. dda'nh dda^.p tra ta^'n theo ky~ thua^.t mo+'m cung, la^`n lu+o+.t tu+` ngu+o+`i na`y chuye^`n lan to^.i lo^~i sang ngu+o+`i kha'c, ho. bi. giam giu+~ dde^? cho+` nga`y ra To`a a'n Qua^n su+. Ti?nh".

To'm la.i, mo^.t no^ng da^n thie^'u thue^' No^ng nghie^.p ddu+o+.c du`ng la`m dda^`u no^'i dde^? trie^.t ha. nhu+~ng ke? ddo^'i la^.p bi. Vie^.t co^.ng me^.nh danh la` "vie^.t gian", "pha?n ddo^.ng" hay "theo Ta^y". DDo' la` ddie^?m ma^'u cho^'t cu?a phong tra`o "pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng".

Cuo^.c "dda^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng" ddu+o+.c pha't ddo^.ng va`o khoa?ng cuo^'i na(m 1952, dda^`u na(m 1953, dda~ la`m no^ng tho^n kinh hoa`ng nghe.t tho+?. Va` ke^' tie^'p theo ddo', DDa?ng cho pha't ddo^.ng "dda^'u tranh gia?m to^" va`o khoa?ng tha'ng 4 na(m 1953.

 

III\. DDa^'u Tranh Gia?m To^

Cuo^.c "pho'ng tay pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh gia?m to^ gia?m tu+'c" la` cuo^.c thi' nghie^.m thu+.c su+. cu?a ky~ thua^.t Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t theo phu+o+ng pha'p Co^.ng sa?n.

DDe^? pha't ddo^.ng dda^'u tranh, DDa?ng to^? chu+'c nhu+~ng "DDo^.i dda^'u to^'", go^`m nhu+~ng ca'n bo^. dda~ ddu+o+.c Trung Co^.ng hua^'n luye^.n, va` gu+?i ho. xa^m nha^.p va`o la`ng. Nhu+~ng "DDo^.i dda^'u to^'", na`y ve^` sau tro+? tha`nh ca'c "DDo^.i Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t", dda~ gia? da.ng la`m no^ng da^n va` ddu+o+.c ca'c Uy? ban Ha`nh cha'nh la`ng, xa~ gio+'i thie^.u to+'i cu+ ngu. ta.i nhu+~ng gia ddi`nh nghe`o nha^'t trong xa~.

Ca'c DDo^.i na`y a'p du.ng mo^.t ky~ thua^.t ta^m ly' chie^'n ra^'t tinh vi dde^? mua chuo^.c ca?m ti`nh nhu+~ng gia ddi`nh no^ng da^n nghe`o no+i ho. cu+ ngu., ddo' la` ky~ thua^.t tam cu`ng: cu`ng a(n (go'p pha^`n a(n chung), cu`ng o+? (cu`ng o+? chung mo^.t nha`) va` cu`ng la`m (ma` kho^ng la^'y co^ng). DDa^y la` giai ddoa.n chua^?n bi. dda^'u tranh, mo^.t giai ddoa.n quan tro.ng nha^'t, go^`m ba mu.c tie^u:

- Mua chuo^.c ti`nh ca?m no^ng da^n nghe`o\.
- Ga^y ca(m thu` giu+~a ca'c no^ng da^n nghe`o ddo^'i vo+'i ddi.a chu? va` xu'i giu.c ho. dda^'u tranh.
- DDie^`u tra ti? mi? ca'c gia ddi`nh kha'c trong la`ng, xa~.

Ky~ thua^.t "tam cu`ng" na`y ra^'t tha`nh co^ng. Sau khi dda~ chi.u so^'ng cu+.c kho^? vo+'i ba^`n no^ng, giu'p ddo+~ ta^.n ti`nh trong mo.i co^ng vie^.c, mua chuo^.c ddu+o+.c ca?m ti`nh cu?a ba^`n no^ng, "ca'n bo^. tam cu`ng" ba('t dda^`u ri? ra? nho^`i so., tuye^n truye^`n cho ba^`n no^ng ca(m thu` ddi.a chu? la` chi'nh ddi.a chu? dda~ ga^y ne^n ca?nh cu`ng kho^? cho ho.. Sau khi ga^y ddu+o+.c ca(m thu`, ca'n bo^. tam cu`ng pha?i thuye^'t phu.c ba^`n no^ng ddu+'ng le^n dda^'u tranh tie^u die^.t ddi.a chu?.

Khi dda~ thuye^'t phu.c ddu+o+.c mo^.t ba^`n no^ng chi.u ddu+'ng le^n dda^'u tranh vo+'i ddi.a chu?, ca'n bo^. go.i la` dda~ "xa^y du+.ng ddu+o+.c mo^.t re^~". Mo^.t "re^~" pha?i u+u tie^n la` mo^.t tha^n nha^n ga^`n nha^'t cu?a ddi.a chu? co' to^.i, cha(?ng ha.n nhu+ la` vo+. be', con ga'i, con nuo^i, hoa(.c gia nha^n,... vi` trong tru+o+`ng ho+.p nhu+ va^.y, nhu+~ng lo+`i to^' ca'o (vu oan gia' ho.a) cu?a "re^~" ddo^'i vo+'i ddi.a chu? se~ ga^y ddu+o+.c xu'c ddo^.ng ta^m ly' ma.nh me~ ho+n.. Ne^'u kho^ng ti`m ddu+o+.c ngu+o+`i co' lie^n he^. ga^`n vo+'i ddi.a chu? thi` pha?i ti`m ngu+o+`i co' lie^n he^. xa, va` ne^'u cu`ng qua' kho^ng ti`m ddu+o+.c ngu+o+`i co' lie^n he^. xa ga^`n thi` mo+'i pha?i ti`m ngu+o+`i ngoa`i dde^? "xa^y du+.ng re^~".

Khi dda~ xa^y du+.ng ddu+o+.c mo^.t re^~, la.i co' the^? mo'c no^'i the^m ca'c re^~ kha'c la`m tha`nh mo^.t "chuo^~i re^~". Trong tru+o+`ng ho+.p ca'n bo^. kho^ng thuye^'t phu.c ddu+o+.c mo^.t "re^~" thua^.n y' dda^'u tranh vo+'i ddi.a chu?, ca'n bo^. no'i la` "ga(.p pha?i re^~ tho^'i". Sau bao nhie^u co^ng lao "tam cu`ng", ho. la.i pha?i ddi ti`m mo^.t "re^~" kha'c.

Anh Nguye^~n Va(n Tha^n, va` mo^.t so^' nha^n chu+'ng ho^`i cha'nh vie^n kha'c, dda~ ke^? la.i nhu+~ng ma^?u giai thoa.i bi ha`i ve^` "DDa^'u tranh Gia?m to^" nhu+:

".... Ca?nh so^'ng tam cu`ng dda~ ddu+a dde^'n nhie^`u bi-ha`i ki.ch: Co' khi ddo^.i vie^n la` mo^.t cha`ng trai ma` gia ddi`nh ba^`n co^' la.i co' con ga'i lo+'n ne^n chuye^.n hu? ho'a dda~ xa?y ra; hoa(.c gia? khi ngu+o+`i nghe`o kho^? nha^'t la`ng la.i la` mo^.t ba` cu. gia` bi. be^.nh tha^`n kinh, a(n no'i ba^'t nha^'t, hoa(.c mo^.t ngu+o+`i co' lu+o+ng ta^m to^'t ne^n du` ddo^.i vie^n Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t co' co^' ga('ng dde^'n ma^'y, ho. cu~ng kho^ng the^? hoa(.c kho^ng chi.u ddu+'ng ra to^' ngu+o+`i ddi.a chu?, nha^'t la` khi ho. dda~ tu+`ng chi.u o+n cu?a ngu+o+`i ddi.a chu? ddo'. Vi` va^.y mo+'i co' danh tu+` "re^~ tho^'i" dde^? chi? ca'c loa.i na`y\...".

Sau khi dda~ chua^?n bi. xong ca'c nha^n va^.t chi'nh trong cuo^.c dda^'u gia?m to^, ca'c DDo^.i Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t mo+'i ra ma('t co^ng khai ta.i la`ng, xa~, va` la^.p tu+'c, ca'c co+ ca^'u to^? chu+'c cu~ nhu+ Uy? ban Ha`nh cha'nh Xa~ v.v... dde^`u bi. gia?i ta'n dde^? giao quye^`n ha`nh la.i cho DDo^.i va` nhu+~ng pha^`n tu+? co^'t ca'n dda?m nhie^.m. La`ng xa~ lu'c ddo' la^.p tu+'c bi. phong to?a, chi? rie^ng DDo^.i Ca?i ca'ch co' the^? lie^n la.c ba(`ng ddu+o+`ng da^y ddie^.n thoa.i vo+'i trung u+o+ng hoa(.c ca^'p tre^n cu?a ho. la` DDoa`n Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t. Ca'c ddi.a chu? lie^`n bi. co^ la^.p, giam lo?ng hoa(.c bi. qua?n che^' thu+.c su+., ta`i sa?n cu?a ho. bi. nie^m phong.

Ta^'t ca? gia ddi`nh cu?a ddi.a chu? cu~ng bi. co^ la^.p, bi. khu?ng bo^' tinh tha^`n, bi. nhu.c ma., tre? con ddu+o+.c xu'i giu.c ne'm dda', dda'nh dda^.p gia ddi`nh ddi.a chu? ma` ho. kho^ng co' quye^`n pha?n u+'ng la.i, ngu+o+`i lo+'n ddu+o+.c quye^`n chu+?i bo+'i gia ddi`nh ddi.a chu? mo^~i khi ga(.p ma(.t. Cha(?ng nhu+~ng gia ddi`nh ddi.a chu? la^m va`o ca?nh cu`ng ddu+o+`ng, ma` tha^n nha^n, ba.n be` cu~ng bi. dda^?y va`o tuye^.t lo^.. Nhu+~ng ngu+o+`i na`y, ne^'u co`n giu+~ ca?m ti`nh vo+'i gia ddi`nh ddi.a chu?, ti`m ca'ch nga^'m nga^`m giu'p ddo+~ hoa(.c be^nh vu+.c ddi.a chu? ma` bi. DDo^.i Ca?i ca'ch pha't gia'c la` se~ bi. ghe'p va`o to^.i "Lie^n quan pha?n ddo^.ng".

Pha^`n chi'nh cu?a ta^'n ki.ch DDa^'u Gia?m to^ la` pha^`n "Thoa'i To^", "DDa^'u DDi.a Chu?" va` "Xu+? a'n DDi.a chu?".

Ta bie^'t ra(`ng vie^.c gia?m to^ dda~ ddu+o+.c "Chi'nh quye^`n Kha'ng chie^'n" quy ddi.nh ba(`ng mo^.t sa('c le^.nh so^' 78/SL nga`y 14 tha'ng 7 na(m 1949 a^'n ddi.nh mo^.t mu+'c chung la` gia?m ddi 25%. DDie^`u na`y co' nghi~a la` u+u dda~i ca'c ta' ddie^`n va` theo lua^.t mo+'i, ddi.a chu? pha?i gia?m bo+'t so^' lo+`i ("ddi.a to^") dda'nh tre^n ta' ddie^`n.

Vi` le^` lo^'i la`m vie^.c luo^.m thuo^.m o+? no^ng tho^n, khi ddi.a chu? gia?m to^ cho ta' ddie^`n cha(?ng he^` co' vie^.c ghi bie^n lai la`m ba(`ng chu+'ng. Vi` the^', 4 na(m sau, khi co' phong tra`o DDa^'u Gia?m to^, ddi.a chu? bi. coi nhu+ kho^ng he^` gia?m to^ cho ta' ddie^`n theo nhu+ sa('c le^.nh, va` DDo^.i Ca?i ca'ch hu+o+'ng da^~n ta' ddie^`n "khai no+." dde^? ddo`i ddi.a chu? pha?i "Thoa'i to^" cho ta' ddie^`n, nghi~a la` hoa`n tra? cho ta' ddie^`n so^' ddi.a to^ tha(.ng du+ ma` ddi.a chu? dda~ la^'y mo^.t ca'ch tra'i phe'p (theo su+. "mo+'m cung" cu?a ca'n bo^. Ca?i ca'ch va` su+. khai gian cu?a ta' ddie^`n). So^' no+. "thoa'i to^" na`y nhie^`u hay i't la` do DDo^.i a^'n ddi.nh tru+o+'c, tu`y theo so^' ta`i sa?n, nu+~ trang cu?a ddi.a chu? ma` "DDo^.i" dda~ ddie^`u tra bie^'t ddu+o+.c.

Sau khi "xa^y du+.ng" xong "chuo^~i re^~" va` tru+o+'c khi ddi.a chu? bi. ddem ra to^' kho^?, ddo^.i vie^n Ca?i ca'ch pha?i nho^`i so. "chuo^~i re^~" qua mo^.t kho'a ho.c ve^` "To^.i a'c cu?a ddi.a chu?", da.y ho. ca'ch no'i, ca'ch ke^? to^.i\... vo+'i nhu+~ng ba(`ng chu+'ng ngu.y ta.o, nhu+ lo+`i anh Nguye^~n Va(n Tha^n thua^.t la.i du+o+'i dda^y:

".... Chu? ye^'u la` da.y ho. ta? cha^n vo+'i nhu+~ng chu+'ng ti'ch cu. the^? (nhu+ng gian tra') dde^? la`m xu'c ddo^.ng qua^`n chu'ng. Thi' du. nhu+ mo^.t ca'i se.o cu~ bi. nga~ tu+` ho^`i co`n be' se~ ddu+o+.c tri`nh ba`y la` ve^'t dao che'm cu?a ddi.a chu? a'c o^n, hoa(.c ca(.p ma('t bi. ke`m nhe`m, mu` lo`a vi` be^.nh ddau ma('t ho^.t hay lo^ng qua(.m (trichiasis) se~ du`ng dde^? to^' la` ddi.a chu? a'c o^n ba('t thu+'c khuya, da^.y so+'m cha(n heo, nuo^i ga`, kho^ng cho ngu?.... Hoa(.c ne^'u mo^.t ba` la~o ru.ng to'c he^'t vi` gia` hay vi` be^.nh hoa.n thi` se~ du`ng chu+'ng ti'ch na`y dde^? to^' ddi.a chu? na('m to'c giu+.t, dda'nh dda^.p.... Ne^'u la` phu. nu+~ thi` se~ to^' ra(`ng bi. ddi.a chu? hie^'p da^m ha`ng tra(m la^`n v.v...".

Sau khi la^.p xong "ba?n to^.i a'c" cu?a tu+`ng ddi.a chu?, ca'c ddo^.i vie^n Ca?i ca'ch ba('t dda^`u ta^.p du+o+.t ca'c "chuo^~i re^~" cho thua^`n thu.c ve^` "Ca'ch to^' kho^? ddi.a chu? tru+o+'c qua^`n chu'ng", y nhu+ nhu+ co^ng vie^.c cu?a DDa.o die^~n va` Die^~n vie^n tru+o+'c khi tri`nh die^~n. Ho. pha?i ho.c ta^.p tu+` ca'ch a(n no'i, to+'i ddie^.u bo^.... tru+o+'c mo^.t hi`nh no^.m ddi.a chu?. Tie^'p ddo', DDo^.i Ca?i ca'ch mo+'i co^ng bo^' "Nga`y dda^'u to^'".

".... Trong tho+`i gian na`y, da^n la`ng ra^'t so+. se^.t va` ngoan ngoa~n, nha^'t la` ca'c tha`nh pha^`n trung no^ng va` phu' no^ng, ba?o ho.p la` ho. ddi ho.p, ba?o kho'c la` ho. kho'c, bo+?i ai cu~ng so+. bi. "na^ng" le^n tha`nh pha^`n ddi.a chu?. DDa.i ho^.i ho.p ma^'y dde^m lie^`n, mo^~i dde^m se~ co' mo^.t "re^~" chi'nh le^n to^' kho^? ke^? to^.i ddi.a chu? vo+'i su+. phu. ho.a cu?a mo^.t va`i "re^~" phu.. DDa.i ho^.i na`y ddu+o+.c go.i la` "o^n nghe`o ke^? kho^?". Tru+o+'c khi la^.p ba'o ca'o, DDa.i ho^.i ddu+o+.c xem tri`nh chie^'u phim "Ba.ch Mao Nu+~" (mo^.t nha^n va^.t vo+'i co^'t truye^.n cu?a Trung Quo^'c). Truye^.n phim no'i ve^` mo^.t co^ ga'i ddi o+? cho ddi.a chu?, sau bi. te^n na`y hie^'p da^m, a'p bu+'c, ha`nh ha., ne^n co^ ta pha?i tro^'n le^n nu'i theo "Ca'ch Ma.ng" cho dde^'n khi DDo^.i Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ve^` la`ng, co^ mo+'i tro+? la.i thi` to'c co^ dda~ ba.c tra('ng.

"A?nh hu+o+?ng cu?a cuo^'n phim dda~ ta'c ddo^.ng sa^u dda^.m trong ta^m ly' qua^`n chu'ng no^ng tho^n cha^'t pha'c. Ho. dda~ xu'c ddo^.ng, kho'c tha^.t su+. tru+o+'c ca?nh da~ man, ta`n a'c cu?a te^n ddi.a chu? trong phim a?nh vu+`a chie^'u thi`, ngay sau ddo', DDo^.i Ca?i ca'ch lie^`n ddu+a ca'c "re^~" ra tri`nh die^.n no^ng da^n va` ke^? kho^?. The^' la` khi' the^' sa('t ma'u cu?a giai ca^'p ba^`n co^' no^ng no^?i da^.y theo tie^'ng kho'c, tie^'ng ke^? le^? cu?a ca'c "re^~", dda~ ddu+o+.c DDo^.i cho ho.c ta^.p tu+` tru+o+'c. Khi' the^' ghe^ ro+.n ddo' ddi tu+` vie^.c ho^ ca'c kha^?u hie^.u "dda? dda?o ddi.a chu? cu+o+`ng ha`o" dde^'n vie^.c ky' te^n va`o quye^'t nghi. xin xu+? tu+? hoa(.c ke^'t a'n tu` te^n ddi.a chu? cu+o+`ng ha`o ddo'. Thu+ ky' DDo^.i Ca?i ca'ch se~ la^.p bie^n ba?n phie^n DDa.i ho^.i, la^.p ba'o ca'o ddie^?n hi`nh va` tri`nh le^n DDoa`n Uy? duye^.t la.i dde^? xin quye^'t ddi.nh cu?a Trung u+o+ng. Ma^'y ho^m sau, DDoa`n gu+?i co^ng va(n xuo^'ng chi? thi. ra(`ng Trung u+o+ng ddo^`ng y' vo+'i ba?n a'n cu?a\... toa`n da^n ddu+a ra\.

"Sau ddo' la` vie^.c to^? chu+'c "Pha'p tru+o+`ng dda^'u". Ca'c ddo^.i vie^n DDo^.i Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t se~ kho^ng tham du+. nu+~a ma` pha?i xa^y du+.ng (hua^'n luye^.n, nho^`i so.) cho ca'c gia ddi`nh ba^`n co^' "chuo^~i re^~" la`m vie^.c dda^'u to^', va` la^.p To`a a'n nha^n da^n, go^`m co': Chu? ti.ch ddoa`n va` ca'c Uy? vie^n Ho^.i ddo^`ng To`a a'n la` ca'c tha`nh pha^`n "chuo^~i re^~" dda~ ddu+o+.c ca'c ddo^.i vie^n "xa^y du+.ng", kho^ng co' Lua^.t su+ ba`o chu+~a cho bi. can, co' DDoa`n Uy? va` chi'nh quye^`n ddi.a phu+o+ng tham du+.. Bi. can la` ca'c ddi.a chu? cu+o+`ng ha`o dda~ bi. giam tu+` tru+o+'c va` dde^'n khi ddo', bi. gia?i ra "dda^'u tru+o+`ng" ta.i sa^n ddi`nh hay sa^n tru+o+`ng la`ng, toa`n the^? da^n la`ng dde^`u pha?i co' ma(.t va` ta^.p trung theo tha`nh pha^`n dde^? tham du+.. Trong phie^n dda^'u na`y, ca'c "chuo^~i re^~" dda~ ddu+o+.c hua^'n luye^.n cu~ng la.i ddu+'ng ra ke^? to^.i, to^' mo^.t ca'ch to'm ta('t ho+n, va` sau ddo', vi` kho^ng co' Lua^.t su+ ne^n "To`a" cho phe'p "bi. can" tu+. ba`o chu+~a; tuy co' hi`nh thu+'c "da^n chu?" nhu+ the^', nhu+ng thu+.c ra, bi. can chi? co`n ca'ch cu'i dda^`u nha^.n to^.i, ne^'u ngu+o+`i na`o ngoan co^' kho^ng nha^.n, hoa(.c no'i sai y' cu?a Chu? ti.ch ddoa`n thi` la^.p tu+'c Chu? ti.ch ddoa`n ho^ kha^?u hie^.u dda? dda?o va` no^ng da^n tham du+. o+? du+o+'i ho^ theo dde^? a'p dda?o tinh tha^`n bi. can va` ca^'m kho^ng cho bi. can no'i tie^'p. Sau ddo', Chu? ti.ch ddoa`n chi? vie^.c tuye^n a'n bi. can theo mo^.t ba?n a'n dda~ do Trung u+o+ng ddi.nh sa(~n".

DDoa.n du+o+'i dda^y thua^.t la.i mo^.t cuo^.c dda^'u to^' vo+'i nhu+~ng to^.i nha^n ddie^?n hi`nh ta.i Xo'm Chuo^'i, ti?nh Ninh Bi`nh, khi DDo^.i Ca?i ca'ch ve^` la`ng va` anh Nguye^~n Va(n Tha^n ddu+o+.c cu+? la`m Thu+ ky' DDo^.i:

".... DDoa`n to^i ve^` thi ha`nh chi'nh sa'ch ta.i Ninh Bi`nh. DDoa`n tru+o+?ng la` anh Thu, dda~ tu+`ng la` Chi'nh uy? Trung ddoa`n va` lu'c ddo' ddang la`m Ti?nh uy? vie^n. To^i thuo^.c DDo^.i 6. DDo^.i tru+o+?ng la` chi. Va(n, lu'c ddo' mo+'i 20 tuo^?i, mo^` co^i, ddi o+? ddo+. cho ddi.a chu? tu+` nho? va` dda~ tham gia Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t ca'c ddo+.t 1, 2, 3 va` 4 vo+'i tu+ ca'ch "re^~". DDo+.t na`y la` ddo+.t thu+' 5 chi. ddu+o+.c dde^` cu+? la`m DDo^.i tru+o+?ng. Ve^` va(n hoa', chi. chi? bie^'t ky' te^n ma` tho^i, nho+` chu'ng to^i da.y cho chi.. DDo^.i chu'ng to^i ddu+o+.c cu+? ve^` Xo'm Chuo^'i, ti?nh Ninh Bi`nh. Xo'm na`y ra^'t nghe`o, so^' gia ddi`nh co' khoa?ng tre^n 100, va` thu+.c te^' thi` chu'ng to^i chi? tha^'y co' 3 gia ddi`nh ta.m go.i la` kha' gia?, nghi~a la` co' tu+` 10 dde^'n 15 ma^~u ruo^.ng, co' ao, co' vu+o+`n. Thu+' nha^'t la` gia ddi`nh o^ng Qua?n Na(m, co' con la` Thie^'u ta' Trung ddoa`n pho' 3/14, co' 15 ma^~u ruo^.ng, con cha'u ddo^ng ne^n chi? mu+o+'n 3 anh ta' ddie^`n la`m co^ng. Chu'ng to^i ve^` "xa^y du+.ng" 3 anh na`y dde^? ddu+'ng ra to^' o^ng Qua?n Na(m, nhu+ng 3 anh kho^ng chi.u, ne^n sau pha?i va^.n ddo^.ng co^ cha'u ho. cu?a o^ng cu. te^n la` Min ddu+'ng ra dda^'u\. Gia ddi`nh thu+' hai co' 10 ma^~u ruo^.ng, nhu+ng la.i giao cho ngu+o+`i cha'u qua?n ly', co`n chi'nh gia chu? la.i ddi buo^n ba'n o+? thi. xa~ Ha` Nam, co' con ddi bo^. ddo^.i che^'t (tu+? si~); sau, ngu+o+`i cha'u so+. bi. ghe'p to^.i "Lie^n quan pha?n ddo^.ng" ne^n ddu+'ng ra dda^'u to^' gia ddi`nh o^ng na`y\. Gia ddi`nh thu+' ba la` gia ddi`nh ba` Qua?n Ha?o, mo^.t tha`nh pha^`n ddi.a chu? mo+'i gia`u do co^ng kho' la`m a(n vi` ruo^.ng dda^'t toa`n do con ca'i tu+. canh ta'c, kho^ng mu+o+.n ngu+o+`i\. DDo^.i to^i ddu+a cha'u ga'i ddu+'ng ra to^' ba` co^\.

"Sau khi ti`m ddu+o+.c ba ddi.a chu?, xa^y du+.ng ddu+o+.c "chuo^~i re^~", DDo^.i to^i la`m ba'o ca'o ddie^?n hi`nh ve^` DDoa`n xin duye^.t y, nhu+ng DDoa`n kho^ng cha^'p nha^.n vi` chu+a dda.t tie^u chua^?n ty? le^. la` 5% va` DDo^.i to^i pha?i "co^'" la`m sao dde^? na^ng so^' gia ddi`nh ddi.a chu? le^n 5 ngu+o+`i\. La`m ddi la`m la.i, DDo^.i to^i dda`nh chi.u thua ne^n DDoa`n pha?i cu+? mo^.t anh co^' va^'n te^n Thanh ve^` dde^? giu'p gia?i quye^'t. Anh Thanh na`y co' tha`nh ti'ch chuye^n mo^n pha't hie^.n ddi.a chu?; ne^n sau khi co' su+. giu'p ddo+~ cu?a anh ta, chu'ng to^i co' the^m hai gia ddi`nh ddi.a chu? nu+~a dde^? dda^'u to^'. Hai gia ddi`nh na`y chi? co' mo^.t hai ma^~u ruo^.ng, nhu+ng co' xe dda.p, co' con ddi ho.c o+? Ha` No^.i, va` nha^'t la` mo^.t trong hai gia ddi`nh ddi.a chu? co' la^`n ddi li'nh cho Pha'p tru+o+'c ro^`i sau ve^` la`m Pho' ly' te^n go.i la` Pho' Ho^.i Kha\.

"Khi dda~ xa^y du+.ng ddu? so^' 5 gia ddi`nh cu+o+`ng ha`o ddi.a chu?, chu'ng to^i la^.p ba'o ca'o va` khi ddo' DDoa`n mo+'i duye^.t phu+o+ng a'n va` ddo`i pha?i co' i't ra la` 2 cu+o+`ng ha`o a'c ba' pha?i bi. xu+? tu+?. Chu'ng to^i ddi.nh ddu+a ba` Pho' Ho^.i Kha ra la`m va^.t hy sinh vi` o^ng cho^`ng ba` tru+o+'c kia ddi li'nh cho Pha'p va` la`m Pho' ly', tuy nay dda~ che^'t, nhu+ng no+. ma'u va^~n co`n va` ba` vo+. pha?i tra?. Nhu+ng, ba` Pho' Ho^.i Kha nghe ddu+o+.c tin na`y dda~ tha('t co^? tu+. tu+? tru+o+'c khi bi. chu'ng to^i ddu+a ra dda^'u tru+o+`ng. Tuy va^.y, khi la^.p To`a a'n Nha^n da^n, ba` Pho' Ho^.i Kha va^~n bi. xu+? khuye^'t ti.ch va` bi. ti.ch bie^n gia sa?n dde^? tra? la.i cho no^ng da^n.

"Rie^ng to^i ddu+o+.c pha^n co^ng "ba('t re^~" vo+'i mo^.t ba` 55 tuo^?i, kho^ng con, co' ho. vo+'i o^ng Qua?n Na(m. Ba` na`y bi. be^.nh tha^`n kinh nhe.. To^i dda~ pha?i a'p du.ng ky~ thua^.t "tam cu`ng" tha^.t la` kho^? so+?: a(n ddo'i, ngu? thie^'u, la`m kho^?, ne^n trong tho+`i gian na`y, to^i bi. su't na(m, sa'u Ki'-lo^, va` ddie^`u na?n nu+~a la` ba` na`y la.i la` mo^.t "re^~ tho^'i", nghi~a la` ba` ta cha(?ng no'i, cha(?ng hie^?u va` cha(?ng la`m gi` ca?. Sau, to^i pha?i bo? lo+` ba` ta dde^? ti`m mo^.t "re^~" kha'c dde^? xa^y du+.ng, ddo' la` anh Tha`, mo^.t thanh nie^n ta' ddie^`n, co+` ba.c, ru+o+.u che` ne^n ra^'t ca(m thu` o^ng Qua?n Na(m. Ro^`i co^ cha'u ho. cu?a o^ng Na(m, tu+'c chi. Min, to^' bi. o^ng hie^'p ta^'t ca? 17 la^`n.... Ma(.c du` ca'c gia ddi`nh na`y co' con la` bo^. ddo^.i cu~ng va^~n bi. to^' nhu+ thu+o+`ng, ma` khi con ve^` co`n bi. DDo^.i Ca?i ca'ch ba('t vi` nghi la` ve^` lie^n la.c vo+'i ddi.a chu?...".

To'm la.i, "DDa^'u gia?m to^" chi'nh la` mo^.t giai ddoa.n thu+.c ta^.p thi' nghie^.m cho chie^'n di.ch "DDa^'u tranh Ca?i ca'ch Ruo^.ng dda^'t". Phong tra`o DDa^'u gia?m to^ dda~ thu+.c su+. su+? du.ng dde^'n ba.o lu+.c cu?a no^ng da^n, dda~ thu+.c su+. ga^y che'm gie^'t, ddo^? ma'u va` to? ra tha`nh co^ng ho+n giai ddoa.n "DDa^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng" nho+` dda~ ru't ti?a ddu+o+.c nhie^`u kinh nghie^.m ho+n. Trong giai ddoa.n dda^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng, qua ky~ thua^.t "mo+'m cung" theo da^y chuye^`n, nhie^`u na.n nha^n dda~ khai lung tung ra ngoa`i su+. du+. lie^.u cu?a ca'n bo^. DDa?ng khie^'n cho DDa?ng kho^ng na('m vu+~ng ddu+o+.c phong tra`o\. Trong giai ddoa.n dda^'u tranh gia?m to^, nhu+~ng ngu+o+`i ddu+'ng ra to^' ca'o dda~ ddu+o+.c ca'n bo^. hua^'n luye^.n, gia'o du.c, nho^`i so. va` chua^?n bi. ra^'t ky~ lu+o+~ng to+'i mu+'c hoa`n ha?o\.

Mo^.t ddie^?m ra^'t quan tro.ng dda'ng lu+u y' o+? dda^y la` quy ta('c ki'ch ty? le^.. DDa?ng dda~ nha('m dde^'n trong giai ddoa.n dda^'u tranh gia?m to^ la` kho^ng pha?i chi? rie^ng ddi.a chu? mo+'i bi. xu+? tu+? ma` ca` nhu+~ng ngu+o+`i co' mo^.t, hai ma^~u ruo^.ng cu~ng pha?i la~nh nhu+~ng pha't dda.n ke^'t lie^~u cuo^.c ddo+`i, vi` bi. ke^'t va`o nhu+~ng to^.i pha?n ddo^.ng, pha?n quo^'c, tho^ng ddo^`ng vo+'i gia(.c Pha'p v.v.... La`m nhu+ va^.y, DDa?ng dda~ gia'n tie^'p ca?nh ca'o nhu+~ng pha^`n tu+? phu' no^ng va` trung no^ng kha'c pha?i coi chu+`ng, ddu+`ng co' nho nhoe cho^'ng ddo^'i\.

Cuo^.c DDa^'u tranh Gia?m To^ dda~ ke'o da`i to+'i dda^`u na(m 1954 thi` ta.m tho+`i ddu+o+.c ngu+ng la.i khi Chie^'n tru+o+`ng DDie^.n Bie^n Phu? ddi va`o giai ddoa.n nghie^m tro.ng va` quye^'t ddi.nh.

No'i to'm la.i, cuo^.c Ca?i ta.o No^ng nghie^.p ta.i mie^`n Ba('c ba('t dda^`u va`o na(m 1951 vo+'i chi'nh sa'ch Thue^' No^ng Nghie^.p, tru`ng ho+.p vo+'i giai ddoa.n To^?ng Pha?n Co^ng tre^n phu+o+ng die^.n qua^n su+. vo+'i ca'c tra^.n dda'nh lo+'n nhu+ Tra^.n Vi~nh Ye^n (khai die^~n nga`y 13 tha'ng 1, 1951), Tra^.n Mao Khe^ (khai die^~n dde^m 23 ra.ng nga`y 24 tha'ng 3) va` Tra^.n So^ng DDa'y (khai die^~n nga`y 29 tha'ng 5). Su+. tru`ng ho+.p na`y gia?i thi'ch nhu ca^`u ca^'p ba'ch tre^n ba phu+o+ng die^.n:

- DDo^.ng vie^n nha^n lu+.c va` ta`i lu+.c cho chie^'n tranh.
- DDa'nh gu.c ca'c tha`nh pha^`n Quo^'c gia ye^u nu+o+'c nhu+ng kho^ng u?ng ho^. Vie^.t co^.ng du+o+'i danh hie^.u Vie^.t Minh.
- Chua^?n bi. dda'nh gu.c ca'c tha`nh pha^`n Quo^'c gia ye^u nu+o+'c ddang tham gia cuo^.c Kha'ng Chie^'n Cho^'ng Pha'p, nhu+ng co' the^? tro+? tha`nh cho^'ng la.i Vie^.t co^.ng khi Kha'ng Chie^'n tha`nh co^ng.

Su+. chua^?n bi. na`y da`nh cho giai ddoa.n sa('t ma'u sa('p to+'i, ma` ta se~ nghie^n cu+'u trong ba`i ba'o ke^' tie^'p; trong ddo', ca'c ca^u ho?i sau dda^y se~ ddu+o+.c gia?i dda'p:

- Vie^.t co^.ng la`m ca'ch na`o tie^u die^.t ca'c tha`nh pha^`n Quo^'c gia ye^u nu+o+'c tham gia Kha'ng Chie^'n?
- Nha^n da^n co' tha'i ddo^. nhu+ the^' na`o dde^? cho^'ng la.i ca'c ha`nh ddo^.ng gian a'c cu?a Vie^.t co^.ng?
- Vie^.t co^.ng du`ng thu? ddoa.n gi` dde^? ddo^'i pho' vo+'i pha?n u+'ng cu?a nha^n da^n?

Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p Ta.i Mie^`n Ba('c

Giai ddoa.n dda^'u tranh sa('t ma'u sau 1954

Vo~ Tru+o+`ng So+n

Tra^.n DDie^.n Bie^n Phu? va` Hie^.p DDi.nh Geneve 1954 la` hai bie^'n co^' chi'nh khie^'n cho chie^'n di.ch DDa^'u Tranh Gia?m To^ ddu+o+.c ta.m ngu+ng. Ma(.c da^`u sau Hie^.p DDi.nh Gene`ve, Vie^.t co^.ng hoa`n toa`n la`m chu? mie^`n Ba('c trong mo^.t khi' the^' dda^`y pha^'n kho+?i, bo^. ddo^.i Vie^.t co^.ng ve^` thu? ddo^ vo+'i mo^.t vinh du+. chie^'n tha('ng, nhu+ng Ho^` Chi' Minh va` gio+'i dda^`u la~nh Ha` No^.i pha?i ddo^'i pho' vo+'i nhie^`u va^'n dde^` ca^'p ba'ch: Phong tra`o di cu+ cu?a ga^`n mo^.t trie^.u ddo^`ng ba`o mie^`n Ba('c bo? tro^'n co^.ng sa?n va`o Nam, vie^.c ta^.p ke^'t khoa?ng 50 nga`n bo^. ddo^.i va` ca'n bo^. co^.ng sa?n tu+` Nam ra Ba('c ta.o ne^n nhu ca^`u o^?n ddi.nh ta^m ly' qua^`n chu'ng cu~ng nhu+ cu?ng co^' an ninh. Do ddo', Vie^.t co^.ng dda~ da`nh mo^.t tho+`i gian khoa?ng mo^.t na(m dde^? cha^'n chi?nh ti`nh hi`nh no^.i bo^. va` chua^?n bi. la`m no^'t pha^`n to^'i quan tro.ng cu?a Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t dde^? ba('t dda^`u co^ng vie^.c xa^y du+.ng co+ so+? va^.t cha^'t cho co^ng cuo^.c xa^m lu+o+.c mie^`n Nam.

Trong pha.m vi ba`i na`y ta se~ ddi va`o ca'c pha^`n chi'nh sau dda^y:

- Giai ddo.an dda^'u tranh dda^~m ma'u
- Pha?n u+'ng cu?a nha^n da^n ddu+a dde^'n quye^'t ddi.nh su+?a sai
- Cuo^.c dda^'u tranh tie^'p theo cu?a nha^n da^n mie^`n Ba('c
- Nhu+~ng dda(.c ddie^?m ddie^?n hi`nh cu?a giai ddoa.n Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t 1951-1956 ddu+a dde^'n chie^'n di.ch su+?a sai\.

I\. Giai DDoa.n DDa^'u Tranh DDa^~m Ma'u

Giai ddoa.n na`y ba('t dda^`u va`o khoa?ng giu+~a na(m 1955 tre^n toa`n the^? mie^`n Ba('c vo+'i nhu+~ng tru+o+`ng ho+.p sau dda^y:

- Khu ru+`ng nu'i kho^ng co' ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t (xem ba?n ddo^` ddi'nh ke`m)
- Vu`ng ddo^`ng ba(`ng so^ng Nhi. Ha` tru+o+'c kia chu+a co' dda^'u gia?m to^, thi` trong giai ddoa.n na`y ca? hai cuo^.c "dda^'u tranh gia?m to^" va` "dda^'u tranh Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t" ddu+o+.c xu'c tie^'n cu`ng mo^.t lu+o+.t (xem ba?n ddo^`).

Nhu+ dda~ tri`nh ba`y tru+o+'c dda^y, the^? thu+'c dda^'u tranh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu~ng gio^'ng nhu+ dda^'u tranh gia?m to^, chi? kha'c o+? mu+'c ddo^. ta`n ba.o gia ta(ng va` con so^' na.n nha^n cu~ng gia ta(ng do su+. "ca`n ddi que't la.i" va` "ki'ch ty? le^.".

DDie^?m ca(n ba?n la` sau cuo^.c ca?i ta.o no^ng nghie^.p ruo^.ng dda^'t cu~ng nhu+ gia ta`i sa?n nghie^.p cu?a ddi.a chu? bi. ti.ch thu va` ddu+o+.c chia cho no^ng da^n nghe`o\. DDa^y chi'nh la` ca'i mo^`i ngon cuo^'i cu`ng ma` dda?ng da`nh cho no^ng da^n suo^'t trong nhu+~ng giai ddoa.n dda^'u tranh dda~ qua\.

Cuo^.c dda^'u tranh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ddu+o+.c Trung U+o+ng DDa?ng giao cho Tru+o+`ng Chinh la~nh dda.o qua mo^.t Trung U+o+ng u?y vie^n phu. tra'ch la` Ho^` Vie^'t Tha('ng; du+o+'i trung u+o+ng co' ca'c ddoa`n ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cho mo^~i ti?nh va` du+o+'i ddoa`n co' ca'c ddo^.i ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cho mo^~i xa~. Ca'c ddo^.i va` ddoa`n dde^`u tru+.c tie^'p nha^.n le^.nh cu?a trung u+o+ng ma` kho^ng ca^`n qua u?y ban ha`nh cha'nh ddi.a phu+o+ng. Nguye^n ta('c cho.n lu+.a ca'c ddo^.i vie^n cu?a ddo^.i ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t pha?i la` nhu+~ng tha`nh pha^`n co^'t ca'n, ba^`n co^' no^ng, la` dda?ng vie^n trung kie^n dda~ chie^'n dda^'u trong bo^. ddo^.i\. DDa^'y la` ca'c ddo^.i vie^n cu?a ddo+.t dda^`u tie^n ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t. Sau mo^~i ddo+.t, la.i co' mo^.t so^' tha`nh pha^`n co^'t ca'n ba^`n co^' no^ng kha'c ddu+o+.c bo^`i du+o+~ng dde^? tro+? tha`nh ddo^.i vie^n ca'c ddo+.t sau\. Do ddo' ca`ng ve^` sau, chi'nh sa'ch ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ca`ng kho^'c lie^.t bo+?i pha^`n ddo^ng ddo^.i vie^n toa`n la` nhu+~ng ngu+o+`i tre? tuo^?i, cuo^`ng ti'n ddu+o+.c bo^`i du+o+~ng tu+ tu+o+?ng dda^'u tranh giai ca^'p dde^? ca(m thu` tha^.t su+.; va` cu~ng do ddo' ma` va`o na(m 1956, ddo+.t Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t ddu+o+.c pha't ddo^.ng la^'y te^n la` ddo+.t To^?ng ta^'n co^ng DDie^.n Bie^n Phu? ddu+a so^' ngu+o+`i bi. ta`n sa't le^n dde^'n 10 nga`n ngu+o+`i, rie^ng trong ddo+.t na`y; ddo^.i ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t tro+? tha`nh mo^.t co^ng cu. khu?ng bo^' ghe^ go+'m khie^'n nha^n da^n ddo^`ng thanh coi la` "nha^'t ddo^.i nhi` tro+`i" mo^~i khi ddo^.i ve^` la`ng. So+? di~ co' su+. ta`n sa't ghe^ go+'m nhu+ va^.y, vi` chie^'n thua^.t ki'ch ty? le^. (na^ng ty? le^.) cu?a Vie^.t co^.ng. Thi' du.: cu+' mo^~i xa~ co' 100 gia ddi`nh thi` du` ddu? hay kho^ng ddu?, co' hay kho^ng co', ddo^.i ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu?a xa~ ddo' pha?i ti`m cho ra i't nha^'t la` 5 gia ddi`nh ddi.a chu? (ty? le^. 5%) ne^'u ho+n ca`ng to^'t, va` trong so^' 5 gia ddi`nh na`y pha?i quy cho ddu+o+.c 2 gia ddi`nh la` cu+o+`ng ha`o a'c ba' dde^? xu+? tu+?. Ne^'u ddo^.i kho^ng la`m ddu? tie^u chua^?n ty? le^. se~ bi. phe^ bi`nh la` thie^'u y' thu+'c dda^'u tranh giai ca^'p, co^ng ta'c ke'm, v.v....

Cuo^.c "pho'ng tay pha't ddo^.ng qua^`n chu'ng dda^'u tranh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t" co`n la` co+ ho^.i dde^? dda?ng thu+.c hie^.n mo^.t cuo^.c thanh tru+`ng quy mo^ no^.i bo^. DDa?ng cu~ng nhu+ ha`ng ngu~ kha'ng chie^'n, sau khi thu+.c da^n Pha'p dda~ bi. dda'nh ba.i\. Va` theo chi'nh su+. thu' nha^.n cu?a Vie^.t co^.ng khi co' chi'nh sa'ch su+?a sai, trong cuo^.c thanh tru+`ng na`y co' to+'i 23 nga`n dda?ng vie^n trung kie^n bi. "che^'t oan" , ngoa`i ra co`n bao nhie^u nga`n dda?ng vie^n "kho^ng trung kie^n" bi. che^'t "mo^.t ca'ch ddi'ch dda'ng" thi` kho^ng tha^'y co' ta`i lie^.u chi'nh thu+'c na`o cu?a dda?ng ghi che'p ca?.

Khi cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t le^n to+'i mu+'c ddo^. ta`n ba.o nha^'t, tu+'c la` ddo+.t ca?i ca'ch DDie^.n Bie^n Phu?, ra^'t nhie^`u ngu+o+`i thuo^.c tha`nh pha^`n trung no^ng, tie^?u thu+o+ng bi. "ki'ch" le^n tha`nh ddi.a chu? pha?n ddo^.ng va` bi. ddem dda^'u to^'. The^ tha?m ho+n nu+~a la` nhu+~ng ca'n bo^. cao ca^'p co' co^ng vo+'i kha'ng chie^'n ma` cu~ng bi. ke^'t to^.i la` cu+o+`ng ha`o a'c ba' va` co' cha^n trong to^? chu+'c Quo^'c Da^n DDa?ng. Nha^n chu+'ng Nguye^~n Va(n Tha^n mo^ ta? mo^.t cuo^.c dda^'u to^' chu.p mu~ nhu+ sau:

...."Cuo^.c dda^'u to^' ddie^?n hi`nh nha^'t ma` to^i ddu+o+.c du+. la` la^`n dda^'u o^ng Nguye^~n Va(n DDo^, bi' thu+ huye^.n u?y ta.i O^ Ca^`u Gia^'y ngoa.i tha`nh Ha` No^.i\..." ...."Na.n nha^n Nguye^~n Va(n DDo^ la` bi' thu+ huye^.n u?y, ra^'t co' co^ng vo+'i kha'ng chie^'n nhu+ng la.i bi. ke^'t to^.i la` cu+o+`ng ha`o a'c ba' va` co' cha^n trong to^? chu+'c Quo^'c Da^n DDa?ng. Chu? ti.ch ddoa`n no'i ra(`ng o^ng lo+.i du.ng chu+'c vu. cu?a DDa?ng hoa.t ddo^.ng cho Quo^'c Da^n DDa?ng. Ngu+o+`i ddu+'ng ke^? to^.i la` mo^.t no^ng da^n tru+o+'c kia ddi cha(n ngu+.a cho o^ng DDo^\. Mo^.t cu. gia` kha'c le^n to^' ve^` vie^.c cu+o+'p dda^'t ruo^.ng nu+o+ng va` co^ con ga'i cu?a o^ng le^n dda^'u to^' la` dda~ bi. o^ng cu+o+~ng hie^'p ta^'t ca? la` 117 la^`n, v.v.... DDe^'n khi o^ng DDo^ ddu+o+.c phe'p le^n pha't bie^?u y' kie^'n nha^.n to^.i, o^ng dda~ cu+'ng co?i tra? lo+`i: O^ng kho^ng pha?i la` Quo^'c Da^n DDa?ng, o^ng chi? la`m vie^.c cho Ba'c cho kha'ng chie^'n ma` tho^i\. O^ng tra? lo+`i co^ con ga'i la`: "Thu+a ba`, ba` co`n que^n dda^'y, to^i dda~ hie^'p ca? me. ba` dde^? dde? ra ba` nu+~a". Ca^u tra? lo+`i na`y la`m mo.i ngu+o+`i pha?i ba^.t cu+o+`i va` la`m dda^'u tru+o+`ng ma^'t ve? to^n nghie^m, chu? ti.ch ddoa`n vo^.i va`ng ho^ kha^?u hie^.u "dda? dda?o te^n DDo^ ngoan co^'" dde^? dda`n a'p va` che la^'p tie^'ng no'i cu?a o^ng na`y\. Sau ddo' ho. kho^ng cho o^ng no'i tie^'p. Ho. nghi. a'n va` quye^'t ddi.nh xu+? tu+? o^ng ngay ta.i cho^~. Cuo^.c dda^'u na`y ke'o da`i tu+` 5 gio+` sa'ng to+'i 13 gio+`, tu+'c 1 gio+` tru+a mo+'i xong". (Nguye^~n Va(n Tha^n)

Ra^'t nhie^`u cu+.u ca'n bo^. co^.ng sa?n co' tham du+. cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t dde^`u tha('c ma('c kho^ng hie^?u a^?n y' cu?a DDa?ng khi tha(?ng tay trie^.t ha. chi'nh nhu+~ng ca'n bo^. DDa?ng cao ca^'p va` trung kie^n, va` trie^.t ha. luo^n ca? co+ ca^'u to^? chu+'c DDa?ng o+? no^ng tho^n, thay va`o dda^'y ba(`ng nhu+~ng thanh thie^'u nie^n ba^`n co^' no^ng tu+` 15 to+'i 18 tuo^?i\. Ra^'t nhie^`u ngu+o+`i tha('c ma('c kho^ng hie^?u DDa?ng vo^ ti`nh hay co^' y' gie^'t oan ngu+o+`i cu?a DDa?ng.

Nhu+ng ne^'u ngu+o+`i ta co' co+ ho^.i nghie^n cu+'u ky~ cuo^.c ca'ch ma.ng va(n ho'a cu?a Mao Tra.ch DDo^ng, thi` a^?n y' cu?a DDa?ng tro+? tha`nh ro~ re^.t. DDo' la` chu? tru+o+ng dda^'u tranh lie^n tu.c trong no^.i bo^. co^.ng sa?n ba(`ng nhu+~ng cuo^.c thanh tru+`ng dda^~m ma'u\. DDa?ng pha?i luo^n luo^n dda`o tha?i nhu+~ng ca'n bo^. dda?ng vie^n cu~ kho^ng thuo^.c tha`nh pha^`n vo^ sa?n, nhu+~ng ngu+o+`i dda~ lo^~i tho+`i, co' the^? tro+? tha`nh nguy hie^?m cho dda?ng vi` dda~ trau do^`i nhu+~ng kinh nghie^.m dda^'u tranh, dda~ co' kha? na(ng la~nh dda.o, co' uy ti'n, na('m vu+~ng ti`nh hi`nh DDa?ng, quy tu. ddu+o+.c the^' lu+.c ma.nh, va` co' the^? pha?n DDa?ng. Thay vi` du`ng nghi. ddi`nh, tho^ng tu+, su+. vu. le^.nh dde^? tha?i ho^`i nhu+~ng pha^`n tu+? na`y, DDa?ng dda~ mu+o+.n tay qua^`n chu'ng no^ng da^n dde^? tie^u die^.t cho he^'t ha^.u ho.a\. Ke^'t qua? la` chi'nh na.n nha^n cu?a ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu~ng kho^ng bie^'t ddu+o+.c tha^m y' cu?a "Ho^` chu? ti.ch" va` cu?a "DDa?ng", ma` tu+o+?ng ra(`ng ca^'p du+o+'i la`m sai, ne^n co' ngu+o+`i khi che^'t co`n tung ho^ "Ho^` chu? ti.ch".

II\. Pha?n U+ng Cu?a Nha^n Da^n DDu+a DDe^'n Quye^'t DDi.nh Su+?a Sai

Mu+'c ddo^. sa('t ma'u cu?a Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t dda~ ddu+o+.c chi'nh nhu+~ng te^n tho+. tho+ no^ di.ch cu?a Vie^.t co^.ng co^? vo~ dde^? ni.nh DDa?ng va` na.t da^n. To^' Hu+~u, mo^.t ca'n bo^. la.nh dda.o va(n ho'a cu?a Vie^.t co^.ng mie^`n Ba('c vie^'t ba(`ng mo^.t gio.ng kha't ma'u:

"Gie^'t, gie^'t nu+~a, ba`n tay kho^ng phu't nghi?
Cho ruo^.ng ddo^`ng lu'a to^'t, thue^' mau xong,
Cho DDa?ng be^`n la^u, cu`ng ra^.p bu+o+'c chung lo`ng
Tho+` Mao chu? ti.ch, tho+` Si't ta lin... ba^'t die^.t."

Co`n Xua^n Die^.u cu~ng cuo^`ng say vo+'i cuo^.c dda^'u to^' ba(`ng nhu+~ng va^`n tho+ nhu+ sau:

DDi.a ha`o ddo^'i la^.p ra tro
Lu+ng chu+`ng pha?n ddo^.ng dde^'n gio+` tan xu+o+ng
Tha('p dduo^'c cho sa'ng kha('p ddu+o+`ng,
Tha('p ddu+o^'c cho sa'ng ddi`nh la`ng dde^m nay\. Lo^i co^? bo.n no' ra dda^y
Ba('t quy` gu.c xuo^'ng, ddo.a dda`y che^'t tho^i\.

(tri'ch Tra(m Hoa DDua No+? Tre^n DDa^'t Ba('c, trang 22 va` 23)

Nhu+ng nhu+~ng vu. ta`n sa't cu?a Cuo^.c Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t dda~ ga^y xu'c ddo^.ng co^ng pha^~n ma~nh lie^.t o+? kha('p mo.i no+i\. Ma(.c da^`u da^n chu'ng chu+a vo~ trang no^?i da^.y quy mo^, nhu+ng nhu+~ng vu. phu.c ki'ch gie^'t ca'n bo^. dda^'u to^' va` nhu+~ng vu. che'm gie^'t giu+~a ba^`n co^' no^ng va` tha^n nha^n cu?a ngu+o+`i bi. dda^'u to^' dda~ xa?y ra thu+o+`ng xuye^n. Nhu+~ng ngu+o+`i bi. dda^?y dde^'n bu+o+'c ddu+o+`ng cu`ng dda~ lie^`u ma.ng mo^.t so^'ng mo^.t co`n vo+'i ke? thu` cu?a mi`nh, ba^'t cha^'p nhu+~ng dde do.a cu?a DDoa`n Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t.

DDu'ng va`o lu'c ddo', DDa.i Ho^.i DDa?ng Lie^n Xo^ la^`n thu+' 20 dda~ ddem la.i mo^.t bie^'n co^' la`m cha^'n ddo^.ng du+ lua^.n the^' gio+'i va` co' a?nh hu+o+?ng dde^'n ti`nh hi`nh Vie^.t co^.ng mie^`n Ba('c. Nga`y 20 tha'ng 2 na(m 1956, Krushchev ddo.c ba`i die^~n va(n trong DDa.i Ho^.i Co^.ng DDa?ng, co^ng khai le^n a'n ba?n cha^'t kha't ma'u cu?a Satalin qua nhu+~ng vu. thu? tie^u ha`ng va.n dda?ng vie^n ddo^'i la^.p ddo^`ng tho+`i tie^'t lo^. nhie^`u to^.i lo^~i kha'c cu?a Stalin, ke^? ca? to^.i ba('t da^n Nga su`ng ba'i ca' nha^n cu?a Stalin nhu+ mo^.t vi. tha'nh so^'ng.

Cu~ng trong Ho^.i Nghi. la^`n thu+' 20, Co^.ng DDa?ng Lie^n Xo^ dda~ su+?a ddo^?i "chu? thuye^'t Stalin" ba'c bo? chu? tru+o+ng qua' khi'ch cu?a Stalin ddo`i ho?i "Ca'ch ma.ng pha?i ba.o ddo^.ng va` ca`ng tie^'n to+'i xa~ ho^.i chu? nghi~a thi` dda^'u tranh giai ca^'p ca`ng quye^'t lie^.t".

Vie^.c ha. be^. Stalin va` vie^.c thay ddo^?i ddu+o+`ng lo^'i chi'nh sa'ch ta.i Lie^n Xo^ chi? la` mo^.t sa'ch lu+o+.c lu+`a ddi.ch va` du. khi. ddi.ch. Tre^n phu+o+ng die^.n ddo^'i no^.i, sau khi la^.t ddo^? Beria va` Malenkov, phe cu?a Krushchev co' nhu ca^`u dda'nh gu.c "bo.n ta`n du+" cu?a khuynh hu+o+'ng Stalin dde^? cu?ng co^' quye^`n lu+.c cho phe pha'i cu?a mi`nh, chu+' kho^ng he^` co' y' ddi.nh thu+.c hie^.n nhu+~ng ca?i ca'ch da^n chu?.

Tre^n phu+o+ng die^.n ddo^'i ngoa.i, sa'ch lu+o+.c du. khi. cu?a Krushchev nha(`m qua?ng ca'o cho mo'n ha`ng "so^'ng chung ho`a bi`nh", lo^i ke'o mo^.t so^' quo^'c gia A' Phi va`o mo^.t kho^'i trung la^.p tha^n co^.ng go.i la` "Phi Lie^n Ke^'t", ddo^`ng tho+`i mo+? dda^`u cho giai ddoa.n "Ho`a Di.u" nha(`m ru ngu? ca'c cu+o+`ng quo^'c Ta^y phu+o+ng nha^'t la` Hoa Ky`, vo+'i mu.c ddi'ch chi'nh: Mu+o+.n tie^`n va` ky~ thua^.t Ta^y phu+o+ng dde^? pha't trie^?n kinh te^' va` ky~ thua^.t Lie^n Xo^, ta.o ne^n phong tra`o ddo`i gia?m vu~ trang ta.i ca'c nu+o+'c Ta^y phu+o+ng, trong khi Lie^n Xo^ nga^'m nga^`m sa?n xua^'t vu~ khi' ha.ch ta^m chie^'n lu+o+.c nha(`m dda'nh tha('ng trong mo^.t cuo^.c chie^'n tranh ha.ch ta^m.

Vo+'i tha^m y' nhu+ tre^n, Krushchev pha'i Nikoyan sang Ha` No^.i dde^? gia?i thi'ch cho Ho^` Chi' Minh va` Vie^.t co^.ng mie^`n Ba('c, ve^` nhu ca^`u sa'ch lu+o+.c "xe't la.i". Va`o lu'c ddo', Ho^` Chi' Minh ta^m su+. vo+'i dda`n em ra(`ng "Khi' the^' cu?a cuo^.c dda^'u tranh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ddang phu+`ng phu+`ng bo^'c cha'y, kho^ng le~ la.i do^.i mo^.t ga'o nu+o+'c la.nh va`o dda^`u ca'n bo^. va` anh em no^ng da^n". Vi` the^' Vie^.t co^.ng mie^`n Ba('c va^~n bi't ki'n kho^ng pho^? bie^'n "chi'nh sa'ch mo+'i" cu?a Lie^n Xo^\. Tuy nhie^n ddu+'ng tru+o+'c nhu+~ng pha?n u+'ng ba.o ddo^.ng cu?a nha^n da^n, cu~ng nhu+ nhu+~ng ba^'t ma~n cu?a ta^`ng lo+'p tri' thu+'c dda~ tu+`ng tham gia ti'ch cu+.c u?ng ho^. Vie^.t Minh trong cuo^.c kha'ng chie^'n cho^'ng Pha'p, va`o tha'ng 3 na(m 1956, Ho^` Chi' Minh dda~ pha?i chua^?n bi. ke^' hoa.ch du+`ng tay\.

Nhu+~ng bie^'n co^' tre^n the^' gio+'i va` phong tra`o cho^'ng ddo^'i trong nu+o+'c lie^n tie^'p dda'nh ma.nh va`o uy ti'n cu?a Ho^` Chi' Minh va` gio+'i dda^`u la~nh Vie^.t co^.ng. Nga`y 26 tha'ng 5 na(m 1956, Mao Tra.ch DDo^ng co^ng bo^' chi'nh sa'ch "Ba'ch Gia Tranh Minh, Ba'ch Hoa Te^` Pho'ng" nghi~a la` ca'c mo^n pha'i tu+ tu+o+?ng ddu+o+.c ma(.c su+'c pha't bie^?u y' nghi~ cu?a mi`nh nhu+ tra(m thu+' hoa ddua no+?. Vo+'i chi'nh sa'ch mo+'i, gio+'i tri' thu+'c Trung Quo^'c ddu+o+.c "mo+? mo^`m no'i trong pha.m vi co' su+. kie^?m soa't cu?a DDa?ng".

Nga`y 28-6-1956 co^ng nha^n Ba Lan sa't ca'nh vo+'i sinh vie^n bvie^?u ti`nh o+? Poznan cho^'ng la.i che^' ddo^. ddo^.c ta`i va` ddo`i Tu+. Do, co+m a'o\. Nga`y 23-10-1956 co^ng nha^n Hung Gia Lo+.i no^?i da^.y la`m ca'ch ma.ng o+? Budapest khie^'n Krushchev pha?i du`ng vu~ lu+.c dda`n a'p mo^.t ca'ch ta`n ba.o\. Ta.i Ba('c Vie^.t, Ho^` Chi' Minh co^' cho+` cho cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ke^'t thu'c vo+'i ddo+.t DDie^.n Bie^n Phu?, mo+'i ra le^.nh ddi`nh chi? mo.i vu. ha`nh quye^'t ddi.a chu?, va` tha'ng 10-1956 Trung U+o+ng DDa?ng Vie^.t Co^.ng ra nghi. quye^'t "su+?a sai".

Chie^'n di.ch su+?a sai ddu+o+.c ba('t dda^`u ba(`ng ca'c ddo+.t ho.c ta^.p da`nh cho DDa?ng vie^n ve^` nghi. quye^'t cu?a Ho^.i Nghi. la^`n thu+' 20 cu?a Co^.ng DDa?ng Lie^n Xo^, ddo^`ng tho+`i, ba'o chi' cu?a nha` nu+o+'c gia?i thi'ch cho qua^`n chu'ng ve^` su+. thay ddo^?i be^n Lie^n xo^\. Tie^'p theo ddo' Ho^` Chi' Minh cho.n Tru+o+`ng Chinh va` Ho^` Vie^'t Tha('ng la`m con va^.t te^' tha^`n (Tru+o+`ng Chinh ma^'t chu+'c To^?ng Bi' Thu+ DDa?ng, va` Ho^` Vie^'t Tha('ng ma^'t chu+'c Thu+' Tru+o+?ng phu. tra'ch ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t). Mu+o+`i hai nga`n dda?ng vie^n co`n so^'ng so't trong tu` vi` bi. ke^'t to^.i la` ddi.a chu? dda~ ddu+o+.c tha? ra\. Trong so^' na`y co' nhie^`u ngu+o+`i dda~ bi. ke^'t a'n tu+? hi`nh. Ho^` Chi' Minh dda~ kho'c lo'c va` ddo^? to^.i cho ca^'p du+o+'i pha.m pha?i sai la^`m. Kha? na(ng tri`nh die^~n cu?a ho. ho^` ra^'t cao khie^'n nhie^`u ngu+o+`i da^n mie^`n Ba('c tu+o+?ng Ho^` kho'c tha^.t, va` i't nhie^`u tin va`o su+. vo^ tra'ch nhie^.m cu?a Ho^`.

Trong Ho^.i Nghi. thu+' 10 cu?a Trung U+o+ng DDa?ng, Vo~ Nguye^n Gia'p thay ma(.t DDa?ng ddo.c mo^.t ba?n thu' nha^.n nhu+~ng sai la^`m trong cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t. Ho^.i nghi. Ma(.t Tra^.n Trung U+o+ng ho.p dde^? nghie^n cu+'u ca'c sai la^`m trong cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t va` chi'nh sa'ch su+?a sai\. Su+. su+?a sai ddu+a ra dde^? xoa di.u lo`ng da^n kho^ng co' nghi~a la` chi'nh sa'ch ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu?a DDa?ng sai la^`m, va` theo nhu+ Vo~ Nguye^n Gia'p nha^.n ddi.nh trong ba?n ba'o ca'o le^n Trung U+o+ng DDa?ng thi` tha('ng lo+.i co+ ba?n cu?a cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t la` dda~ dda.t ddu+o+.c mu.c tie^u co^'t ye^'u dde^` ra, ddo' la` dda'nh ddo^? toa`n bo^. giai ca^'p ddi.a chu?. Nhu+~ng su+. sai la^`m, theo DDa?ng nha^.n ddi.nh, la` do su+. "qua' tay" cu?a ca'n bo^., vi' du. nhu+:

- Phu? nha^.n tha`nh ti'ch kha'ng chie^'n cu?a nhu+~ng ngu+o+`i bi. dda^'u to^'.
- Kho^ng ddoa`n ke^'t trung no^ng, lie^n hie^.p phu' no^ng nhu+ dda~ hu+'a ma` la.i dda^?y ho. va`o ha`ng ngu~ ke? thu`.
- Xu+? tu+? oan ngu+o+`i ngay, dda? ki'ch bu+`a ba~i, tra ta^'n dda`n a'p ngu+o+`i vo^ to^.i\.
- Xu'c pha.m to+'i to^n gia'o\.
- Kho^ng nhe. tay vo+'i vu`ng da^n thie^?u so^'.

Ha`nh ddo^.ng "su+?a sai" cu?a Vie^.t co^.ng chi? la` mo^.t "sa'ch lu+o+.c" dde^? ddo^'i pho' vo+'i ta^m tra.ng co^ng pha^~n ba^'t ma~n cu?a nha^n da^n, ta.o mo^.t co+ ho^.i dde^? cho su+. co^ng pha^~n xe.p xuo^'ng, va` tra'nh nguy co+ mo^.t cuo^.c no^?i loa.n tre^n toa`n mie^`n Ba('c. Ca(n ba?n cu?a cuo^.c su+?a sai la` xa'c nha^.n chi'nh sa'ch Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t va^~n la` ddu+o+`ng lo^'i la^u da`i cu?a DDa?ng va` Nha` Nu+o+'c Vie^.t co^.ng. Ne^'u co' nhu+~ng "sai la^`m" trong vie^.c thi ha`nh chi'nh sa'ch, thi` ddo' la` lo^~i cu?a mo^.t va`i ca' nha^n dda~ "qua' tay" la`m nhie^`u ngu+o+`i che^'t oan, va` nhu+~ng ca' nha^n pha.m lo^~i khie^'n ha`ng tra(m nga`n ngu+o+`i bi. che^'t oan chi? bi. khie^?n tra'ch mo^.t ca'ch tu+o+.ng tru+ng, kho^ng co' ai bi. truy to^' ra tru+o+'c to`a a'n, kho^ng co' ai pha?i dde^`n to^.i mo^.t ca'ch ddi'ch dda'ng. Ho^` Chi' Minh va` gio+'i dda^`u la~nh Vie^.t co^.ng ngang nhie^n coi vie^.c ta`n sa't gie^'t ngu+o+`i la` quye^`n tu+. nhie^n cu?a DDa?ng, kho^ng ca^`n pha?i tha('c ma('c, va` ne^'u co' gie^'t oan va`i chu.c nga`n ngu+o+`i thi` chi? ca^`n ddo^? to^.i cho ca^'p du+o+'i "lo+~ tay", va` phu?i tay xin lo^~i vo+'i mo^.t tha'i ddo^. hoan toa`n vo^ tra'ch nhie^.m.

Nhu+ng qua^`n chu'ng nha^n da^n mie^`n Ba('c kho^ng cha^'p nha^.n tha'i ddo^. ddo', va` ho. dda~ na('m la^'y co+ ho^.i "su+?a sai" dde^? vu`ng le^n.

III\. Cuo^.c DDa^'u Tranh Tie^'p Cu?a Nha^n Da^n Mie^`n Ba('c

Lo+.i du.ng ha`nh ddo^.ng phu?i tay cu?a Ho^` Chi' Minh khi ddo^? to^.i cho ca^'p du+o+'i ddi qua' tro+'n, ca'c na.n nha^n co`n so^'ng so't sau ddo+.t dda^'u tranh Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t dda~ ti`m nhu+~ng ca'n bo^. ca?i ca'ch dde^? tra? thu`. Ti`nh tra.ng ro^'i loa.n ddu+o+.c mo^ ta? trong cuo^'n "Tra(m Hoa DDua No+? Tre^n DDa^'t Ba('c" nhu+ du+o+'i dda^y:

"Sau khi ca'c dda?ng vie^n trung kie^n ddu+o+.c tha tu+` nha` tu` ve^`, ddu+o+.c kho^i phu.c co^ng quye^`n, kho^i phu.c dda?ng ti.ch va` chu+'c vu. thi` ho. ti`m ngay dde^'n ca'c "ddo^`ng chi'" dda~ "to^' sai" dde^? tra? thu`. Do ddo' ti`nh tra.ng xung ddo^.t, gie^'t cho'c giu+~a dda?ng vie^n cu~ va` dda?ng vie^n mo+'i lan ro^.ng kha('p mo.i no+i\. Uy ti'n cu?a DDa?ng bi. xu.p ddo^?, ca'n bo^. dda^m ra hoang mang. Trong di.p na`y nha` va(n Nguye^~n Sa'ng co' no'i mo^.t ca'ch ha`i hu+o+'c: "La.c quan sai; bi quan cu~ng sai; chi? co' hoang mang mo+'i ddu'ng". Nha^n da^n ddu+o+.c di.p ddo`i la.i ruo^.ng nu+o+ng nha` cu+?a bi. ti.ch thu\.

O+? no^ng tho^n ca'c dda?ng vie^n ddi ho.p pha?i mang bu'a theo dde^? "tha?o lua^.n" vo+'i nhau\. Nhu+~ng ddi.a chu? ddu+o+.c tha ve^`, tha^'y ti`nh tra.ng la`ng xo'm nhu+ va^.y, vo^.i va`ng cha.y ra tha`nh pho^' o+? nho+` ca'c gia ddi`nh "tie^?u tu+ sa?n" ho^`i kha'ng chie^'n dda~ tru' ngu. ta.i nha` mi`nh. Ca'c ba^`n co^' no^ng, cho't nghe lo+`i DDa?ng "to^' ddie^u" nay so+. bi. ra.ch mo^`m, ca('t lu+o+~i, cu~ng vo^.i va`ng cha.y ra tha`nh pho^' dde^? dda.p xi'ch-lo^ va` ddi o+? thue^\. Vi` va^.y ne^n da^n so^' o+? Ha` No^.i, Nam DDi.nh ddo^.t nhie^n ta(ng ga^'p bo^.i va` kho^ng khi' ca(m thu` o+? no^ng tho^n lan ra tha`nh pho^', la^y cho co^ng nha^n, tie^?u tu+ sa?n, sinh vie^n va` tri' thu+'c. DDa'p la.i vu. no^?i loa.n cu?a no^ng da^n o+? Quy`nh Lu+u, thanh nie^n va` co^ng nha^n "Nam bo^. ta^.p ke^'t" dda^.p pha' bo't ca?nh sa't Bo+` ho^` Ha` No^.i (be^n ca.nh ga ta^`u ddie^.n, dda^`u pho^' Ca^`u go^~)".

Ta.i kha('p ca'c vu`ng no^ng tho^n mie^`n Ba('c, dda^u dda^u ngu+o+`i ta cu~ng tha^'y nhu+~ng va`nh kha(n tang cu?a tha^n nha^n nhu+~ng ngu+o+`i bi. gie^'t trong ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t. Cho to+'i nay, kho^ng ai bie^'t ddu+o+.c con so^' chi'nh xa'c nhu+~ng na.n nha^n bi. Vie^.t co^.ng ta`n sa't. Chi? co' mo^.t ye^'u to^' then cho^'t dde^? giu'p ngu+o+`i ta u+o+'c lu+o+.ng so^' na.n nha^n ddo' la` ye^'u to^' "ki'ch ty? le^." ddu+o+.c dde^` ca^.p o+? pha^`n dda^`u\. Vo+'i da^n so^' mie^`n Ba('c va`o giai ddoa.n 1956 khoa?ng chu+`ng 20 trie^.u ngu+o+`i tu+'c la` va`o khoa?ng 4 trie^.u gia ddi`nh no^ng da^n, ta ha~y gia? su+? 2% gia ddi`nh no^ng da^n bi. lie^.t va`o giai ca^'p cu+o+`ng ha`o ddi.a chu? na(`m trong so^? dden cu?a Vie^.t co^.ng. Qua ky~ thua^.t "ki'ch ty? le^.", nhu+~ng te^n ca'n bo^. trung kie^n trong ca'c ddo^.i ca?i ca'ch dda~ thu+.c hie^.n ddu'ng chi? tie^u ba(`ng ca'ch pha't hie^.n va` ddem ra gie^'t ddu? ty? le^. to^'i thie^?u la` 2% mo^~i xa~. Nhu+ va^.y tre^n toa`n mie^`n Ba('c, nhu+~ng gia ddi`nh no^ng da^n co' the^? bi. gie^'t i't nha^'t la` 80.000 ngu+o+`i trong cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ne^'u ca'c ddo^.i ca?i ca'ch "ki'ch ty? le^." theo ddu'ng chi? tie^u cu?a DDa?ng dde^` ra\.

Trong li.ch su+? Vie^.t Nam, chu+a ai nghe tha^'y co' tho+`i ky` na`o lu+.c lu+o+.ng ngoa.i bang tho^'ng tri. dda~ ta`n sa't nha^n da^n mo^.t ca'ch la.nh lu`ng ma'y mo'c nhu+ va^.y\. No^~i ca(m ho+`n ua^'t ha^.n cu?a na.n nha^n ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu`ng tha^n nha^n cu?a ho. dda~ le^n to+'i mu+'c cu`ng cu+.c, nhu+ng sau khi Ho^` Chi' Minh ddu+a ra chi'nh sa'ch su+?a sai, thi` che^' ddo^. Vie^.t co^.ng dda~ thoa't kho?i mo^.t cuo^.c no^?i loa.n ba.o ddo^.ng lan ro^.ng vi` mo^.t so^' nguye^n nha^n chi'nh:

a) DDa so^' nhu+~ng ngu+o+`i ma` ti'nh me^.nh bi. dde do.a ddo^`ng tho+`i la` nhu+~ng ngu+o+`i co' tie^`m na(ng la~nh dda.o no^?i loa.n thi` dda~ che^'t ro^`i, co`n la.i mo^.t so^' nho? ddu+o+.c tha ve^` va` ddu+o+.c kho^i phu.c la.i co^ng quye^`n, tu+. coi la` mi`nh dda~ thoa't che^'t trong ddu+o+`ng to+ ke~ to'c va` ca^`n ddu+o+.c ye^n tha^n. Ma(.c du` co' mo^.t so^' ngu+o+`i lie^`u ma.ng ddi ti`m ddo^.i ca?i ca'ch dde^? tra? thu`, nhu+ng ha^`u he^'t kho^ng da'm co' y' ddi.nh cho^'ng la.i ke? chu? mu+u dda.i gian dda.i a'c la` Ho^` Chi' Minh va` DDa?ng Lao DDo^.ng, hoa(.c la` vi` ho. tu+o+?ng ca^'p du+o+'i la`m sai chi'nh sa'ch DDa?ng, hoa(.c vi` ho. nhi`n ra Ho^` Chi' Minh va` DDa?ng cu?a ho. Ho^` qua' nguy hie^?m va` qua' ma.nh. Nguy hie^?m vi` chu'ng ne'm dda' da^'u tay, xu'i giai ca^'p no. gie^'t giai ca^'p kia dde^? chu'ng ba?o toa`n lu+.c lu+o+.ng. Ma(.t kha'c, chu'ng qua' ma.nh vi` co' su'ng dda.n trong tay, co`n ho. thi` tha^n co^ the^' co^\.

b) Pha^`n dda.i dda so^' no^ng da^n co`n la.i la` phu' no^ng, trung no^ng va` ba^`n no^ng thi` nhu+ ca' na(`m tro^'c tho+'t. Tuy ti'nh ma.ng cu?a ho. chu+a bi. dde do.a vi` chu+a bi. lie^.t va`o ha`ng cu+o+`ng ha`o ddi.a chu? nhu+ng tro^ng gu+o+ng nhu+~ng vu. dda^'u to^' chu.p mu~, ho. bie^'t ra(`ng ba^'t cu+' ai cu~ng co' the^? bi. ke^'t to^.i la` "lie^n quan" hoa(.c "pha?n ddo^.ng" ("lie^n quan" la` no'i ta('t cu?a "lie^n quan vo+'i ddi.a chu? cu+o+`ng ha`o").

Va^.y, cho du` co' nhie^`u ngu+o+`i trong lo`ng co`n ca(m ha^.n, nhu+ng ngoa`i ma(.t kho^ng da'm ngo ngoe\. Duy co' mo^.t tha`nh pha^`n tri' thu+'c va(n nghe^. si~ da'm hie^n ngang ddu+'ng le^n cho^'ng DDa?ng va` ke^? to^.i DDa?ng. Tha`nh pha^`n na`y go^`m co' nhu+~ng nha^n va^.t dda~ tham gia kha'ng chie^'n tu+` nhu+~ng ngay dda^`u cho to+'i khi kha'ng chie^'n cho^'ng Pha'p tha`nh co^ng. DDo' la` nhu+~ng ngu+o+`i dda~ na(`m trong lo`ng cu?a cuo^.c kha'ng chie^'n cho^'ng Pha'p va` dda~ nhi`n ra ba?n cha^'t co^.ng sa?n cu?a bo.n Ho^` Chi' Minh. La` nhu+~ng ngu+o+`i co' tinh tha^`n Quo^'c Gia, mo^.t so^' nhu+~ng ngu+o+`i na`y dda~ nga^y tho+ lu+.a cho.n con ddu+o+`ng cho^'ng thu+.c da^n tru+o+'c, cho to+'i khi tha`nh co^ng ro^`i se~ thanh toa'n co^.ng sa?n sau (!!!). Mo^.t so^' co`n la.i dda~ ti`m co+' no. co+' kia dde^? tu+` tu+` ngu+ng ho+.p ta'c vo+'i DDa?ng ngay tu+` tru+o+'c khi kha'ng chie^'n cho^'ng Pha'p tha`nh co^ng, ma(.c da^`u ho. va^~n ddu+o+.c mo.i ngu+o+`i me^'n chuo^.ng va` ddu+o+.c coi la` gio+'i tri' thu+'c va` va(n nghe^. si~ kha'ng chie^'n.

La` nhu+~ng ngu+o+`i na(.ng lo`ng vo+'i dda^'t nu+o+'c, gio+'i tri' thu+'c va` va(n nghe^. si~ kha'ng chie^'n ve^` thu? ddo^ dda~ ra^'t ddau lo`ng va` ca(m ha^.n chi'nh sa'ch tu+o+ng ta`n cu?a bo.n Ho^` Chi' Minh, va` lo+.i du.ng hoa`n ca?nh thua^.n lo+.i khi ho. Ho^` dde^` ra chi'nh sa'ch su+?a sai, gio+'i tri' thu+'c va(n nghe^. si~ dda~ vu`ng le^n dda^'u tranh, ta.o ne^n mo^.t cha^'n ddo^.ng trong du+ lua^.n the^' gio+'i sau khi co' cuo^.c no^?i da^.y cu?a no^ng da^n Quy`nh lu+u, Nghe^. An.

Cuo^.c no^?i da^.y cu?a no^ng da^n Quy`nh Lu+u ga^y mo^.t cha^'n ddo^.ng lo+'n vi` no' xa?y ra ngay ta.i ti?nh Nghe^. An, que^ qua'n cu?a Ho^` Chi' Minh, va` no' cho tha^'y ngay ddo^'i vo+'i nha^n da^n ti?nh nha`, Ho^` Chi' Minh la` mo^.t ddu+'a con vo^ lie^m si? bi. tu+` bo?. Ho^` Chi' Minh ra^'t ca(m ha^.n ha`nh ddo^.ng no^?i da^.y, ne^n dda~ du`ng ca'c su+ ddoa`n Nam Bo^. Ta^.p Ke^'t dde^? dda`n a'p, gie^'t va` dda`y a?i ho+n 6.000 no^ng da^n, ddo^`ng tho+`i co^' ti`nh bi't ki'n mo.i tin tu+'c lie^n quan dde^'n cuo^.c no^?i da^.y na`y kho^ng lo.t ra the^' gio+'i be^n ngoa`i\.

Trong khi no^ng da^n Nghe^. An no^?i da^.y du`ng ga^.y go^.c, da'o ma'c dda'nh Vie^.t co^.ng thi` va(n nghe^. si~ mie^`n Ba('c du`ng ngo`i bu't, dda'nh Vie^.t co^.ng ba(`ng nhu+~ng ba`i va(n, nhu+~ng lo+`i tho+ sa('c nhu+ the'p:

To^i muo^'n la`m nha` va(n cha^n tha^.t tro.n ddo+`i
DDu+o+`ng ma^.t co^ng danh kho^ng la`m ngo.t ddu+o+.c lu+o+~i to^i
Se't no^? tre^n dda^`u kho^ng xo^ to^i nga~
Bu't gia^'y to^i, ai cu+o+'p gia^.t ddi
To^i se~ du`ng dao vie^'t va(n tre^n dda'

(Phu`ng Qua'n trong ba`i "Lo+`i me. da(.n")

Trong khi the^' gio+'i bie^'t ra^'t i't ve^` nhu+~ng chi tie^'t cu?a cuo^.c no^?i loa.n cu?a no^ng da^n Quy`nh Lu+u, thi` tra'i la.i nhu+~ng ta`i lie^.u cu?a cuo^.c no^?i da^.y cu?a va(n nghe^. si~ mie^`n Ba('c dda~ ddu+o+.c bi' ma^.t go+?i ra ngoa`i, ba(`ng gia^'y tra('ng mu+.c dden, khie^'n cho li.ch su+? va(n ho.c dda~ ghi ddu+o+.c dda^`y ddu? chi tie^'t ve^` no^.i dung cuo^.c no^?i da^.y, nhu+~ng va(n nghe^. si~ tham gia va` ddu+o+`ng lo^'i dda^'u tranh cu?a gio+'i va(n nghe^. si~ mie^`n Ba('c, v.v.... Nho+` ddo', nhu+~ng va(n thi ho.a pha^?m cu?a giai ddoa.n "Tra(m Hoa DDua No+?" tre^n dda^'t Ba('c dda~ kho^ng bi. mai mo^.t, du` co^.ng sa?n ti`m ca'ch thu? tie^u, va` nhu+~ng ta`i lie^.u tre^n dda~ ddo'ng go'p va`o kho ta`ng va(n ho'a da^n to^.c, tie^u bie^?u cho mo^.t trong nhu+~ng giai ddoa.n va(n ho.c pha?n a?nh trung thu+.c su+'c dda^'u tranh du~ng ma~nh cu?a da^n to^.c.

1. No^.i Dung Cuo^.c No^?i Da^.y Cu?a Va(n Nghe^. Si~ Va` Tri' Thu+'c Mie^`n Ba('c

Die^~n dda`n cu?a gio+'i tri' thu+'c va(n nghe^. si~ dda^'u tranh kho+?i dda^`u la` cuo^'n sa'ch Giai Pha^?m 1956 co`n go.i la` Giai Pha^?m Mu`a Xua^n ddu+o+.c xua^'t ba?n va`o khoa?ng tha'ng 3-1956, tru+o+'c khi co' chie^'n di.ch su+?a sai . Sau khi Nikoyan sang Ha` No^.i gia?i thi'ch chi'nh sa'ch cu?a Lie^n Xo^, ddu+a dde^'n vu. su+?a sai, thi` phong tra`o no^?i da^.y dda~ bu`ng le^n vo+'i Giai Pha^?m Mu`a Thu (29-8-1956) Giai Pha^?m Mu`a DDo^ng (1956), to+` ba'o Nha^n Va(n (lie^n tie^'p trong nhie^`u so^'), to+` DDa^'t Mo+'i, tua^`n ba'o Tra(m Hoa, to+` nha^.t ba'o Tho+`i Mo+'i, va` ngay ca? ba'o Va(n cu?a DDa?ng. Tuy nhie^n, tie^u bie^?u nha^'t trong nhu+~ng ta`i lie^.u tre^n la` ba'o Nha^n Va(n va` ca'c quye^?n Giai Pha^?m, cho ne^n ngu+o+`i ta quen go.i phong tra`o no^?i da^.y cu?a va(n nghe^. si~ la` Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m

No^.i dung cu?a Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m la` dda^'u tranh cho^'ng che^' ddo^. Vie^.t co^.ng tre^n hai la~nh vu+.c chi'nh:

- DDu+o+`ng lo^'i chi'nh sa'ch cu?a DDa?ng
- He^. tho^'ng la~nh dda.o cu?a DDa?ng

Phong tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m dda'nh va`o ddu+o+`ng lo^'i chi'nh sa'ch tu+'c la` dda'nh ta^.n go^'c Chu? Nghi~a Co^.ng Sa?n, chi~a mu~i du`i va`o chu? tru+o+ng giai ca^'p dda^'u tranh ngu+o+`i bo'c lo^.t ngu+o+`i, chi'nh sa'ch ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, chi'nh sa'ch ca?i ta.o co^ng thu+o+ng nghie^.p tu+ ba?n tu+ doanh ta.i tha`nh thi., ddo^`ng tho+`i ta^'n co^ng va`o lie^n minh giai ca^'p dda^'u tranh giu+~a Vie^.t co^.ng va` Trung Quo^'c. Mo^.t trong nhu+~ng ta`i lie^.u quan tro.ng nha^'t thuo^.c loa.i na`y la` cuo^'n "Na('ng Chie^`u" cu?a cu. Phan Kho^i, go^`m nhie^`u ba`i bu't ky', ta.p va(n, bi. Vie^.t co^.ng ca^'m xua^'t ba?n, may nho+` co' DDoa`n Gio?i, mo^.t ca'n bo^. DDa?ng ddem ra mo^? xe? phe^ bi`nh tre^n ba'o Va(n Nghe^. cu?a DDa?ng so^' 15, xua^'t ba?n tha'ng 8-1958, ngu+o+`i ta mo+'i bie^'t ve^` no'. Sau ddo', DDoa`n Gio?i dda~ bi. phe^ bi`nh kie^?m tha?o la` co^' ti`nh mo^? xe? chu+?i bo+'i cu. Phan Kho^i nha(`m mu.c ddi'ch pho^? bie^'n ta`i lie^.u cho^'ng DDa?ng. To^.i na(.ng nha^'t cu?a cu. Phan kho^i ddu+o+.c pha't hie^.n trong cuo^'n Na('ng Chie^`u na(`m trong ca'c chuye^.n Nuo^i vi.t o+? mie^`n Nam, "Tie^'ng Chim", "Tha'i Va(n Thu" va` chuye^.n Ba O^ng Vua Ca`n Long, Quang Trung va` Chie^u Tho^'ng.

Trong chuye^.n "Tie^'ng Chim", cu. Phan Kho^i dda~ thua^.t chuye^.n hai con qua. kho^ng da`nh nhau mie^'ng a(n dde^? ngu. y' mi?a mai va^'n dde^` dda^'u tranh giai ca^'p la` va^'n dde^` ca(n ba?n cu?a chu? nghi~a Ma'c Le^-nin. Trong chuye^.n Nuo^i vi.t o+? mie^`n Nam, cu. Phan Kho^i thua^.t la.i ca'ch la`m vie^.c va` ca'ch so^'ng cu?a chu? va` ngu+o+`i la`m thue^ dde^`u cu+.c kho^? nhu+ nhau, ddo^`ng tho+`i chu? cha(?ng nhu+~ng tra? co^ng cho tho+. ma` co`n chia hoa ho^`ng cho tho+. mo^~i khi ddu+o+.c mu`a, vu+`a co' y' a'm chi? ra(`ng ca?nh ngu+o+`i bo'c lo^.t ngu+o+`i theo quan nie^.m dda^'u tranh giai ca^'p la` kho^ng hoa`n toa`n co' thu+.c ma` co`n co' y' a'm chi? DDa?ng bo'c lo^.t ngu+o+`i ho+n nhu+~ng ngu+o+`i chu? nuo^i vi.t. Trong chuye^.n "Ba O^ng Vua", DDoa`n Gio?i gia?i thi'ch ra(`ng cu. Phan co' y' a'm chi? "quan he^. ngoa.i giao giu+~a Quang Trung va` Ca`n Long nga`y xu+a kho^ng kha'c gi` quan he^. hu+~u nghi. giu+~a ta va` Trung Quo^'c nga`y nay, mo^.t con ca'o va` mo^.t con so'i ddo^`ng ti`nh va^.t che^'t mo^.t con de^".(Xem Tra(m Hoa DDua No+? Tre^n DDa^'t Ba('c, trang 94)

Ngoa`i vie^.c dda? ki'ch tu+ tu+o+?ng dda^'u tranh giai ca^'p, ca(n ba?n cu?a chu? nghi~a Ma'c-Le^nin, Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m co`n ke^u go.i mo.i ngu+o+`i ddu+'ng le^n cho^'ng la.i chu? nghi~a ddo'. Trong ba`i "Tie^'ng Ha't", mo^.t vo+? ki.ch tho+ nga('n, Hoa`ng Ca^`m dda~ ca^'t tie^'ng ke^u go.i qua tie^'ng ha't cu?a Tru+o+ng Chi:

Na`o ngu+o+`i qua? phu. tra('ng kha(n tang
Na`o ddu+'a em mo^` co^i kha't su+~a
Na`o ai so^'ng nhu.c che^'t oan
Na`o ai tan li`a ddo^i lu+'a
Nghe tie^'ng ha't na`y\...

dde^? a'm chi? nhu+~ng na.n nha^n cu?a ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, va` tie^'p theo ddo' ke^u go.i mo.i ngu+o+`i ha~y theo "Tie^'ng go.i cu?a tro+`i cao, cu?a dda^'t ro^.ng" quye^'t "Vu+o+.t qua tu+o+`ng dda'" cu?a he^. tho^'ng ke^`m ke.p a'p bu+'c cu?a Vie^.t co^.ng.

Mo^.t ma(.t cho^'ng ddu+o+`ng lo^'i chu? tru+o+ng DDa^'u Tranh Giai Ca^'p cu?a DDa?ng, mo^.t ma(.t kha'c Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m dda'nh tha(?ng va`o he^. tho^'ng la~nh dda.o DDa?ng go^`m co' con ngu+o+`i va` to^? chu+'c. Ve^` con ngu+o+`i la~nh dda.o, ca'c va(n nghe^. si~ dda'nh tu+` Ho^` Chi' Minh tro+? xuo^'ng cho to+'i ca'c ca'n bo^. cao ca^'p Trung U+o+ng nhu+ Tru+o+`ng Chinh, ca'c ca'n bo^. la~nh dda.o va(n nghe^. nhu+ To^' Hu+~u, Hoa`i thanh, Xua^n Die^.u ma` mo.i ngu+o+`i go.i la` nhu+~ng te^n "cai va(n nghe^.".

Mo^.t nha` tho+ tre? la` Le^ DDa.t dda~ da'm vi' Ho^` Chi' Minh nhu+ ca'i bi`nh vo^i:

Nhu+~ng kie^'p ngu+o+`i so^'ng la^u tra(m tuo^?i
Y nhu+ mo^.t ca'i bi`nh vo^i
Ca`ng so^'ng ca`ng to^`i
Ca`ng so^'ng ca`ng be' la.i

Cu. Phan Kho^i co`n vie^'t ba`i "O^ng Bi`nh Vo^i" trong Giai Pha^?m Mu`a Thu ta^.p I, vo+'i mo^.t ca^u gia?i thi'ch ra(`ng ca'i bi`nh vo^i so^'ng la^u "cu~ng nhu+ pho tu+o+.ng dda^'t hoa(.c go^~ kho^ng no'i na(ng, kho^ng nhu'c nhi'ch, thi` ngu+o+`i ta to^n tho+` su`ng ba'i ma` go.i ba(`ng "O^ng". Cha(?ng nhu+~ng cu. dda'nh tha(?ng va`o Ho^` Chi' Minh ma` co`n dda'nh luo^n nhu+~ng bo.n va(n no^ dda~ to^n tho+` su`ng ba'i ca' nha^n Ho^` Chi' Minh nu+~a\. Cu. Phan Kho^i co`n cho.c que^ Ho^` Chi' Minh la` O^ng Bi`nh Vo^i vi` Ho^` Chi' Minh dda~ pha.m to^.i ta^`y ddi`nh trong cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, ma` co`n gia? ddo` u` ly` vo^ tra'ch nhie^.m, phu?i tay cho^'i to^.i va` ba('t Tru+o+`ng Chinh chi.u to^.i thay cho mi`nh.

Ba`i tho+ "Nha^'t ddi.nh tha('ng" cu?a Tra^`n Da^`n dda~ khie^'n nha` tho+ na`y bi. ngo^`i tu`, bi. dda^'u to^' va` dda~ du`ng lu+o+~i dao ca.o cu+'a co^? tu+. tu+? ma` kho^ng che^'t. Tra^`n Da^`n la` nha` va(n DDa?ng vie^n thuo^.c gio+'i tre? trong Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m, dda~ tham du+. tra^.n DDie^.n Bie^n Phu?, sau ddo' vi` cho^'ng DDa?ng ma` bi. ddi tu` o+? Vie^.t Ba('c. To+'i khi du+ lua^.n cho^'ng ddo^'i cu?a gio+'i tri' thu+'c kha'ng chie^'n tro+? ne^n qua' so^i no^?i, Tra^`n Da^`n mo+'i ddu+o+.c Vie^.t co^.ng ddu+a ve^` mie^`n ddo^`ng ba(`ng va` ba('t ddi theo chie^'n di.ch ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t. Tie^'p theo ddo' xa?y ra Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m, Hoa`ng Ca^`m la` ba.n cu?a Tra^`n Da^`n dda~ ddem in mo^.t ba`i tho+ cu?a Tra^`n Da^`n vo^'n ddu+o+.c vie^'t tu+` na(m 1954 vo+'i no^.i dung dda^'u tranh cho^'ng ddo^'i, ddo^`ng tho+`i dde^` nghi. Tra^`n Da^`n vie^'t the^m mo^.t ddoa.n cho co' "la^.p tru+o+`ng to^'t" nhu+ the^' mo+'i ddu+o+.c phe'p xua^'t ba?n va` dda(.t te^n ba`i tho+ la` "Nha^'t ddi.nh tha('ng". Ngay trong pha^`n dda^`u co' ti'nh cha^'t dda^'u tranh, Tra^`n Da^`n cu~ng dda'nh ba(`ng nhu+~ng ddo`n ra^'t ki'n khie^'n Vie^.t co^.ng du` ddem o^ng ra dda^'u to^', cu~ng chi? ba('t be? ba^ng quo+ ve^` ca'ch du`ng chu+~ kho^ng o^?n, "pha.m hu'y". DDo.c ba`i tho+ Nha^'t ddi.nh tha('ng cu?a Tra^`n Da^`n, ngu+o+`i ta pha?i dda(.t mi`nh va`o khung ca?nh 1954 vo+'i kho^ng khi' ba`ng hoa`ng cu?a Hie^.p DDi.nh Gene`ve ca('t ddo^i dda^'t nu+o+'c, ha`ng trie^.u ngu+o+`i no^ng da^n mie^`n Ba('c ho^'t hoa?ng bo? tro^'n co^.ng sa?n, trong ta^m tu+ ho. co`n ha(`n ve^'t thu+o+ng ddo? lo`m cu?a dda^'u tranh Gia?m To^ tru+o+'c 1954, ro^`i ca?nh gia ddi`nh xe' ddo^i vi` ngu+o+`i ddi Nam ke? o+? la.i Ba('c (ngu+o+`i vo+. tre? cu?a Tra^`n Da^`n la.c lo~ng giu+~a Ha` No^.i vi` cha me. dda~ di cu+), ro^`i ca?nh bo^. ddo^.i Nam bo^. ta^.p ke^'t ddu+o+.c su+? du.ng dde^? dda`n a'p cuo^.c no^?i da^.y o+? Quy`nh Lu+u\. Co' dda(.t mi`nh va`o hoa`n ca?nh 1954 ngu+o+`i ta mo+'i mu+o+`ng tu+o+.ng ddo.c ra ddu+o+.c nhu+~ng a^?n y' le^n a'n Ho^` Chi' Minh chia ddo^i dda^'t nu+o+'c ba(`ng ca'ch ky' Hie^.p DDi.nh Gene`ve:

To^i ddi giu+~a tro+`i mu+a dda^'t Ba('c
DDa^'t ho^m nay ta^`m ta~ mu+a phu`n
Bo^~ng nho'i ngang lu+ng, ma'u ro? xuo^'ng bu`n
Lu+ng to^i co' te^n na`o che'm tro^.m?
A! Ca'i lu+o+~i dao cu`n
Kho^ng gie^'t ddu+o+.c, ma` ddau
Chu'ng ddi.nh che'm to^i la`m hai ma?nh
O^i ca? nu+o+'c! Ne^'u ma` lu+ng to^i la.nh
Ha~y nhi`n xem co' pha?i ve^'t dao\?
Kho^ng ddu+'t ddu+o+.c ma` ddau!
Lu+ng To^? Quo^'c ho^m nay ru+o+'m ma'u\.

Va` ke^' dde^'n la` ca?nh dda't nu+o+'c mie^`n Ba('c nga^.p trong ddie^u linh du+o+'i che^' ddo^. mo+'i:

To^i bu+o+'c ddi
kho^ng tha^'y pho^'
kho^ng tha^'y nha`
Chi? tha^'y mu+a sa
tre^n ma`u co+` ddo?....

Ro^`i ba(`ng nhu+~ng ca^u ho?i "buo^.c to^.i" ddo^'i vo+'i tra'ch nhie^.m ve^` phong tra`o di cu+, Tra^`n Da^`n ca^`m bu't chi? va`o Ho^` Chi' Minh:

"Ho. va^~n ra ddi
Nhu+ng sao bu+o+'c ra~ ro+`i\?
Sao ho. kho'c? Ho. co' gi` tha^'t vo.ng?"

Va`:

"Ai da^~n ho. ddi\?
Ai\?
Da^~n ddi dda^u\? Ma` ho. kho'c ma~i tho^i"

Va` cu~ng va^~n ba(`ng nhu+~ng ca^u ho?i la`m Vie^.t co^.ng kho^ng tra? lo+`i ddu+o+.c:

Ai co' ly' va` ai co' lu+.c?
Ai ngu+o+`i tin? Ai ke? nga~ lo`ng tin?

Cuo^'i cu`ng, Tra^`n Da^`n phang bo^'n ca^u la`m ca'n bo^. la~nh dda.o va(n ho'a cu?a Vie^.t co^.ng he^'t nhi.n no^?i:

O^i! Xu+a nay Ngu+o+`i va^~n thie^'u tin Ngu+o+`i
Ngu+o+`i va^~n thu+o+`ng kinh hoa?ng tru+o+'c tu+o+ng lai
Ngu+o+`i que^n ma^'t My~ la` su+ tu+? gia^'y
Ngu+o+`i va^~n vo^.i -
Ngu+o+`i chu+a kie^n nha^~n ma^'y\.

Tra^`n Da^`n bi. ha.ch to^.i dda~ du`ng danh tu+` "Ngu+o+`i" vie^'t ba(`ng chu+~ lo+'n xu+a nay ddu+o+.c ca'n bo^. Vie^.t co^.ng du`ng dde^? chi? Ho^` Chi' Minh vo+'i su+. to^n su`ng to^.t ddo^.. Tuy Tra^`n Da^`n bi. bo? tu` nhu+ng ca'n bo^. Vie^.t co^.ng kho^ng da'm no'i ddi'ch danh to^.i phi? ba'ng Ho^` Chi' Minh cu?a Tra^`n Da^`n cu~ng nhu+ cu?a cu. Phan Kho^i\. Gio^'ng nhu+ du+o+'i tho+`i dda.i "cu+.c ky` phong kie^'n", rie^ng vie^.c nha('c to+'i nhu+~ng lo+`i "khi qua^n" phi? ba'ng cu?a ngu+o+`i kha'c cu~ng ddu? la` mo^.t su+. pha.m thu+o+.ng dda.i nghi.ch, va` kho^ng mo^.t te^n Vie^.t co^.ng na`o da'm la`m.

Ngoa`i vie^.c ta^'n co^ng te^n dda^`u so? cu?a Vie^.t co^.ng, ca'c va(n nghe^. si~ va` tri' thu+'c mie^`n Ba('c co`n dda? ki'ch he^. tho^'ng la~nh dda.o Vie^.t co^.ng qua to^? chu+'c "Ho^.i ca'c nha` va(n", to^? chu+'c Ma^.u Di.ch Quo^'c Doanh, ddo^`ng tho+`i dda? ki'ch ti'nh cha^'t phi pha'p cu?a ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t qua ba`i tham lua^.n cu?a Lua^.t su+ Nguye^~n Ma.nh Tu+o+`ng ma` ta se~ co' di.p dde^` ca^.p to+'i trong mo^.t ddoa.n kha'c.

 

Tre^n dda^y ta dda~ to'm lu+o+.c cuo^.c dda^'u tranh tie^'p theo cu?a Nha^n Da^n mie^`n Ba('c dde^? cho^'ng la.i su+. pha?n bo^.i kha'ng chie^'n cu?a Ho^` Chi' Minh va` cuo^.c ta`n sa't da~ man qua Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t. Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m tu+o+.ng tru+ng cho mo^.t cuo^.c no^?i da^.y co' to^? chu+'c va` tu+ tu+o+?ng chi? dda.o quy mo^ ho+n ca?. Tuy nhie^nno' cu~ng co' nhu+o+.c ddie^?m quan tro.ng va` dda~ bi. da^.p ta('t sau khi Ho^` Chi' Minh ky' mo^.t sa('c le^.nh nga`y 15-12-1956 chi'nh thu+'c hu?y bo? quye^`n tu+. do ngo^n lua^.n, ca^'m lu+u ha`nh ta^'t ca? ca'c nha^.t ba'o, ta.p chi', sa'ch vo+? va(n nghe^. pha^?m cho^'ng ddo^'i\.

Tru+o+'c khi ky' sa('c le^.nh bi.t mie^.ng va(n nghe^. si~, Ho^` Chi' Minh dda~ pho'ng ra mo^.t chie^'n di.ch du`ng ba'o chi' DDa?ng chu.p mu~ to^.i "gia'n ddie^.p" cu?a Pha'p va` cu?a My~ le^n dda^`u nho'm Nha^n Va(n - Giai Pha^?m, to^? chu+'c ho.c ta^.p kha('p no+i, va` ca'n bo^. DDa?ng thu'c dda^?y ca'c ddoa`n the^? co^ng no^ng binh, ho.c sinh va` da^n Nam bo^. ta^.p ke^'t ky' kie^'n nghi. tu+. xu+ng la` "mo.i tu+`ng lo+'p nha^n da^n" ddo`i nha` nu+o+'c tru+`ng tri. nho'm Nha^n Va(n. Sau khi bi.t mie^.ng va(n nghe^. si~, Vie^.t co^.ng chi? cho phe'p ba'o cu?a DDa?ng mu'a vo~ mo^.t mi`nh. Ho^.i va(n nghe^. cu?a DDa?ng ddu+o+.c chi? thi. cho ra ba'o Va(n. Nhu+ng mu'a vo~ mo^.t mi`nh trong mo^.t tho+`i gian, ba'o Va(n tro+? ne^n nha.t nhe~o qua' khie^'n ban chu? nhie^.m cu~ng pha?i ca?m tha^'y na?n, va` quay ra cho^'ng DDa?ng ba(`ng ca'ch dda(ng nhu+~ng ba`i cu?a nho'm Nha^n Va(n Giai Pha^?m. Vie^.t co^.ng be`n dda`n a'p tha(?ng tay, ba('t 304 va(n nghe^. si~ ddi chi?nh hua^'n, sau ddo' ddi "Lao DDo^.ng Ca?i Ta.o" o+? nhu+~ng vu`ng ru+`ng thie^ng nu+o+'c ddo^.c cu?a Vie^.t Ba('c. Ha`nh ddo^.ng bi.t mie^.ng va` dda`n a'p tha(?ng tay ddo^'i vo+'i va(n nghe^. si~ dda~ ta.m tho+`i cha^'m du+'t mo^.t hi`nh thu+'c cho^'ng ddo^'i tre^n Ma(.t Tra^.n Va(n Ho'a, nhu+ng chu+a cha^'m du+'t phong tra`o dda^'u tranh cu?a nha^n da^n du+o+'i ca'c hi`nh thu+'c kha'c. Cuo^.c dda^'u tranh phi quy u+o+'c giu+~a Vie^.t co^.ng va` ca'c ta^`ng lo+'p nha^n da^n bi. a'p bu+'c co`n ddu+o+ng die^~n ra tre^n Ma(.t Tra^.n Kinh Te^' qua ca'c giai ddoa.n tie^'p theo go^`m co' co^ng hu+~u ho'a ruo^.ng dda^'t vu+o+`n ao, ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p, ho+.p ta'c xa~ ca^'p cao,v.v...

Ca'c cuo^.c dda^'u to^' cu?a giai ddoa.n dda~ qua cho to+'i na(m 1956 mo+'i chi? la` Ma`n I cu?a ta^'n ki.ch ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t.Giai ddoa.n dda^'u tranh tu+` 1951 dde^'n 1956 ddu+a to+'i vu. su+?a sai va` Phong Tra`o Nha^n Va(n - Giai Pha^?m co' mo^.t so^' dda(.c ddie^?m ra^'t ddie^?n hi`nh dda'ng cho ta ghi che'p la.i dda^y\.

IV. Nhu+~ng DDa(.c DDie^?m Cu?a Giai DDoa.n Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t 1951-1956 DDu+a DDe^'n Chie^'n Di.ch Su+?a Sai

Nhu+~ng no^~ lu+.c va` nhu+~ng hoa.t ddo^.ng cu?a co^.ng sa?n nha(`m da`nh giu+.t quye^`n lu+.c hoa(.c tu+` vai tro` co' quye^`n lu+.c trong tay dde^? dda`n a'p qua^`n chu'ng nha^n da^n, ta^'t ca? dde^`u la` nhu+~ng no^~ lu+.c va` hoa.t ddo^.ng cu?a chie^'n tranh ma(.c da^`u nhie^`u khi kho^ng co' tie^'ng su'ng no^?. DDo' la` cuo^.c chie^'n tranh die^~n ra tu+` 1951 to+'i 1956 pho^'i ho+.p hai loa.i dda(.c ddie^?m no^?i ba^.t:

- Nhu+~ng dda(.c ddie^?m co' ti'nh ca'ch chie^'n tranh phi quy u+o+'c
- Nhu+~ng dda(.c ddie^?m co' ti'nh ca'ch Ma'c-xi't Le^nin-ni't ddie^?n hi`nh

Ne^'u ta co`n nho+' nhu+~ng dda(.c ddie^?m cu?a chie^'n tranh phi quy u+o+'c trong ba`i nghie^n cu+'u dda^`u tie^n dda.i cu+o+ng ve^` chie^'n tranh quy u+o+'c va` phi quy u+o+'c, ta se~ tha^'y la.i nhu+~ng dda(.c ddie^?m na`y trong cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu?a giai ddoa.n 1951-1956.

1. Du+.a va`o lu+.c lu+o+.ng qua^`n chu'ng

DDa^y la` mo^.t dda(.c ddie^?m ddie^?n hi`nh cu?a chie^'n tranh phi quy u+o+'c cu~ng nhu+ cu?a chie^'n di.ch DDa^'u Tranh Cho^'ng Pha?n DDo^.ng, DDa^'u Tranh Gia?m To^, DDa^'u Tranh Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t. DDe^? tie^u die^.t ma^`m mo^'ng cho^'ng ddo^'i, Vie^.t co^.ng dda~ kho^ng su+? du.ng bie^.n pha'p pha'p ly', bie^.n pha'p ha`nh cha'nh, hay su+? du.ng ca?nh sa't co^ng an, qua^n ddo^.i, ma` dda~ huy ddo^.ng no^ng da^n, ba(`ng ca'ch nho'm DDa.i Ho^.i No^ng Da^n, du`ng ca'c "ddo^.i dda^'u to^'" va` "ddo^.i ca?i ca'ch" xa^m nha^.p va`o da^n dde^? xa'ch ddo^.ng da^n, la`m nhu+ the^? no^ng da^n ddu+'ng chu? ddo^.ng ddo`i tie^u die^.t pha?n ddo^.ng, tie^u die^.t ddi.a chu?. Vie^.t co^.ng co`n co^ng khai gia?i ta'n he^. tho^'ng ha`nh cha'nh xa~ trong giai ddoa.n "ddo^.i ca?i ca'ch" ve^` la`ng pha't ddo^.ng dda^'u tranh, be^` ngoa`i la`m nhu+ dde^` cao quye^`n lu+.c cu?a no^ng da^n, nhu+ng thu+.c su+. be^n trong la` ga'n ghe'p tra'ch nhie^.m cho da^n, la`m cho ba`n tay no^ng da^n co' da^y ma'u ddi.a chu?, nghi~a la` ne^'u ho. kho^ng co' chu? ddo^.ng thi` i't ra cu~ng la` ke? ddo^`ng lo~a to^.i a'c.Ta.i sao ho. Ho^` la.i ca^`n co' lie^n minh to^.i a'c ddo'? Theo su+. suy ddoa'n cu?a ca'c ho^`i cha'nh vie^n co' lie^n he^. to+'i ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t thi` mo^.t trong nhu+~ng ly' do co' ti'nh ca'ch chie^'n lu+o+.c la` tu+o+ng quan lu+.c lu+o+.ng giu+~a DDa?ng va` gio+'i ddi.a chu?, phu' no^ng, trung no^ng va` ta^'t ca? no^ng da^n hu+~u sa?n cho tha^'y DDa?ng la` thie^?u so^'. Quan nie^.m du+.a va`o lu+.c lu+o+.ng qua^`n chu'ng vu+`a la` mo^.t dda(.c ddie^?m cu?a chie^'n tranh phi quy u+o+'c la.i vu+`a phu` ho+.p chu? tru+o+ng co^' hu+~u cu?a co^.ng sa?n va` ky~ thua^.t dda^'u tranh cu?a co^.ng sa?n. chu? tru+o+ng cu?a co^.ng sa?n la` tie^u die^.t tu+ hu+~u, tie^u die^.t tu+ sa?n, ta^'t nhie^n pha?i tie^u die^.t ddi.a chu? la` nhu+~ng pha^`n tu+? tu+ sa?n "ngoan co^'" nha^'t. Ky~ thua^.t dda^'u tranh cu?a co^.ng sa?n la` "la^'y ma^u thua^~n gia?i quye^'t ma^u thua^~n": nghi~a la` Ta.o ra ma^u thua^~n giu+~a ca'c lu+.c lu+o+.ng thu` ddi.ch dda^? ca'c lu+.c lu+o+.ng na`y tie^u die^.t la^~n nhau va` co^.ng sa?n ngo^`i rung ddu`i hu+o+?ng lo+.i. DDo' la` chie^'n lu+o+.c xu'i Ngo^ dda'nh Ngu.y dde^? mi`nh la^'y ngon dda^'t Kinh Cha^u (Tam Quo^'c Chi'). A'p du.ng va`o tru+o+`ng ho+.p dda^'u tranh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, "la^'y ma^u thua^~n gia?i quye^'t ma^u thua^~n" la` la^'y ba^`n co^' no^ng gia?i quye^'t ba`i toa'n ddi.a chu?. Ne^'u du`ng bie^.n pha'p pha'p ly' dde^? ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t nhu+ ca'c nu+o+'c A' Cha^u kha'c, Vie^.t co^.ng pha?i quo^'c hu+~u ho'a hoa(.c mua re? ruo^.ng dda^'t cu?a ddi.a chu? ro^`i chia cho no^ng da^n, nhu+ the^' ddi'ch tha^n DDa?ng pha?i ddo^'i pho' vo+'i khoa?ng 1 trie^.u ngu+o+`i thuo^.c tha`nh pha^`n ddi.a chu? phu' no^ng va` trung no^ng, ma` trong ddo' co' nhie^`u ngu+o+`i co' co^ng vo+'i kha'ng chie^'n, co' uy ti'n vo+'i da^n. Tu+. lu+.c ddo^'i pho' vo+'i khoa?ng 1 trie^.u co' tu+ sa?n, trong khi dda?ng vie^n no`ng co^'t cu?a Vie^.t co^.ng lu'c ddo' chu+a dda^`y 500 nga`n ngu+o+`i la` mo^.t vie^.c nguy hie^?m.

2. Ba^'t cha^'p pha'p ly', ba^'t cha^'p quy u+o+'c ha`nh cha'nh

DDa^y la` dda(.c ddie^?m thu+' hai cu?a co^.ng sa?n khi a'p du.ng hi`nh tha'i chie^'n tranh phi quy u+o+'c va`o ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t. Cha(?ng nhu+~ng Vie^.t co^.ng kho^ng su+? du.ng ca'c bie^.n pha'p pha'p ly' va` ca'c quy u+o+'c ha`nh cha'nh tho^ng thu+o+`ng, ma` chu'ng co`n tra('ng tro+.n vi pha.m ca'c nguye^n ta('c pha'p ly' va` ha`nh cha'nh ddu+o+.c coi la` khuo^n ma^~u dde^? duy tri` tra^.t tu+. quo^'c gia va` xa~ ho^.i cu?a ca'c nu+o+'c va(n minh tu+` 400 na(m qua\.

Lua^.t su+ Nguye^~n Ma.nh Tu+o+`ng, qua ba`i die^~n va(n ddo.c nga`y 30-10-1956 trong mo^.t cuo^.c ho.p cu?a Ma(.t Tra^.n To^? Quo^'c Ha` No^.i, dda~ ne^u le^n nhu+~ng vi pha.m nguye^n ta('c pha'p ly', trong Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t:

a) Nguye^n ta('c thu+' nha^'t: Kho^ng ha`nh pha.t ca'c to^.i dda~ pha.m qua' la^u ro^`i mo+'i bi. kha'm pha' vi` kho' xa'c ddi.nh ca'c ba(`ng chu+'ng buo^.c to^.i\. Khi buo^.c to^.i mo^.t ngu+o+`i vo+'i nhu+~ng ba(`ng chu+'ng ho^` ddo^`, xa~ ho^.i se~ ta.o ra nhu+~ng tie^`n le^. ba^'t co^ng la`m ma^'t uy ti'n cu?a co+ che^' ca^`m quye^`n va` ga^y xa'o tro^.n xa~ ho^.i\. Vie^.t co^.ng dda~ vi pha.m tho^ ba.o nguye^n ta('c thu+ nha^'t khi mo+'m cung cho nhu+~ng ba^`n co^' no^ng vu oan gia ho.a cho na.n nha^n Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t ve^` nhu+~ng to^.i dda~ pha.m tu+` ma^'y chu.c na(m tru+o+'c, du+.a va`o nhu+~ng ba(`ng chu+'ng ho^` ddo^` (nhu+ ho^`i cha'nh vie^n Nguye^~n Va(n Tha^n dda~ tu+o+`ng thua^.t).

b) Nguye^n ta('c thu+' hai: Theo lo+`i Lua^.t su+. Nguye^~n Ma.nh Tu+o+`ng: Tra'ch nhie^.m cu?a pha.m nha^n thi` chi? mo^.t mi`nh pha.m nha^n pha?i chi.u, kho^ng co' tra'ch nhie^.m chung vo+'i vo+. con, cu?a gia ddi`nh", chi? trong tho+`i dda.i phong kie^'n da~ man mo+'i co' lua^.t tru di tam to^.c dde^? tru+`ng pha.t ba` con ho. ha`ng cu?a ngu+o+`i co' to^.i\. Nhu+ng rie^ng trong che^' ddo^. Vie^.t co^.ng, kho^ng nhu+~ng tha^n nha^n cu?a ngu+o+`i co' to^.i pha?i tra? no+. ma'u, ma` ngay ca? nhu+~ng ngu+o+`i kho^ng co' lie^n he^. ma'u mu? gi` vo+'i nhau ma` cu~ng bi. che^'t chu`m vo+'i nhau vi` mang ca'i nha~n hie^.u chung la` ddi.a chu?, phu' no^ng. "Ki'ch ty? le^." la` mo^.t vi pha.m tho^ ba.o cu?a nguye^n ta(c thu+' hai ve^` pha'p ly'.

c) Nguye^n ta('c thu+' ba: Theo lua^.t su+ Nguye^~n Ma.nh Tu+o+`ng la` "muo^'n ke^'t a'n mo^.t ngu+o+`i pha?i co' ba(`ng chu+'ng xa'c dda'ng. Pha?i co' nha^n chu+'ng la` nhu+~ng ke? dda~ mu.c ki'ch su+. pha.m pha'p va` cung khai mo^.t ca'ch cu. the^?, ro~ ra`ng va` cha('c cha('n. Mo^.t nha^n chu+'ng tho^i cu~ng chu+a ddu?, i't ra pha?i co' hai nha^n chu+'ng khai phu` ho+.p vo+'i nhau, mo+'i ddu+o+.c la` dda'ng ke^?... Khi ne^u le^n nguye^n ta('c thu+' ba tre^n dda^y, co' le~ o^ng Nguye^~n Ma.nh Tu+o+`ng muo^'n a'm chi? nhu+~ng vu. DDa^'u Gia?m To^ nhu+ anh Nguye^~n Va(n Tha^n thua^.t la.i, vi' du.: "Mo^.t ca'i se.o cu~ vi` bi. nga~ tu+` ho^`i co`n be' se~ ddu+o+.c tri`nh ba`y la` ve^'t dao che'm cu?a ddi.a chu? a'c o^ng... Hoa(.c ne^'u mo^.t ba` la~o ru.ng he^'t to'c vi` gia` hay vi` be^.nh hoa.n thi` se~ du`ng chu+'ng ti'ch na`y dde^? to^' ddi.a chu? na('m to'c gia^.t dda'nh", (xem ba`i tru+o+'c). Nhu+~ng ba(`ng chu+'ng ca^`n thie^'t dde^? chu+'ng to? ve^'t dao che'm to^'i thie^?u la` pha?i tri`nh ba`y ddu+o+.c con dao co' ve^'t ma'u cu?a na.n nha^n. Vi` ba^'t cha^'p nguye^n ta('c thu+' ba tre^n dda^y, trong giai ddoa.n "DDa^'u tranh cho^'ng pha?n ddo^.ng" ddo^.i ca?i ca'ch cu?a Vie^.t co^.ng dda~ "mo+'m cung theo da^y chuye^`n", khie^'n nhie^`u na.n nha^n dda~ khai lung tung ra ngoa`i su+. du+. lie^.u cu?a ca'n bo^. DDa?ng va` la`m tro` cu+o+`i cho dda^'u tru+o+`ng ca?i ca'ch, cu~ng nhu+ la`m tro` cu+o+`i cho li.ch su+? mai ha^.u\.

d) Nguye^n ta('c pha'p ly' thu+' tu+: "Thu? tu.c ddie^`u tra, xe't xu+? pha?i ba?o dda?m quye^`n lo+.i cu?a bi. to^' nha^n. Bi. to^' nha^n co' quye^`n nho+` lua^.t su+ ba`o chu+~a cho mi`nh, va` khi thie^'u ddie^`u kie^.n nho+` lua^.t su+, khi na`o la` mo^.t tro.ng to^.i, to`a pha?i cu+? lua^.t su+ ba`o chu+~a kho^ng, cho bi. can... Khi ddie^`u tra, tha^?m va^'n, tuye^.t ddo^'i kho^ng ddu+o+.c du`ng phu+o+ng pha'p tra kha?o, dda'nh dda^.p, ha`nh ha. bi. cn, mo+'m cung cho bi. can, do.a na.t hay du. do^~ ddu+o+ng su+."...

3. Thu? Tie^u Che^' DDo^. Pha'p Tri. Cha^n Chi'nh

Mo^.t che^' ddo^. pha'p tri. cha^n chi'nh pha?i xa'c ddi.nh ro~ dda^u la` quye^`n lo+.i va` tra'ch nhie^.m cu?a mo^~i ngu+o+`i tu+` thu+o+`ng da^n cho to+'i ngu+o+`i la~nh dda.o\. Vie^.t co^.ng cha(?ng nhu+~ng thu? tie^u quye^`n lo+.i cu?a ngu+o+`i da^n qua vie^.c ba^'t cha^'p ca'c nguye^n ta('c pha'p ly' ca(n ba?n, ma` co`n lo+` luo^n tra'ch nhie^.m pha'p ly' cu?a ca^'p la~nh dda.o dda?ng, nha^'t la` ho. Ho^`, te^n chu? mu+u trong chie^'n di.ch Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t dda^~m ma'u\. Ve^` ddie^?m na`y o^ng Nguye^~n Ma.nh Tu+o+`ng vie^'t: ..."Tru+o+'c he^'t, bu+'c thu+ cu?a o^ng Ho^` Vie^'t Tha('ng tu+. phe^ bi`nh va` xin ru't lui kho?i Ma(.t Tra^.n Trung U+o+ng chi? la` mo^.t gia?i pha'p chi'nh tri. ma` tho^i\..." "...la` mo^.t nha` lua^.t ho.c, to^i chu+a the^? na`o nha^.n ddi.nh ddu+o+.c tra'ch nhie^.m cu?a o^ng Tha('ng. Co' the^? tra'ch nhie^.m cu?a o^ng a^'y ra^'t lo+'n, co' the^? ra^'t nho?. DDu+'ng tre^n tinh tha^`n pha'p ly', su+. nha^.n to^.i lo^~i cu?a mo^.t ngu+o+`i kho^ng ddu? dde^? quy ddi.nh tra'ch nhie^.m cu?a ngu+o+`i a^'y\...".

La^.p lua^.n cu?a o^ng Nguye^~n Ma.nh Tu+o+`ng co' y' no'i ra(`ng:

Thu+' nha^'t: Gia?i pha'p ha. ta^`ng co^ng ta'c Tru+o+`ng Chinh va` su+. tu+` chu+'c cu?a Ho^` Vie^'t Tha('ng chi? la` mo^.t gia?i pha'p chi'nh tri., va` ne^'u ngu+ng o+? ddo', Vie^.t co^.ng dda~ co^' ti`nh xi' xo'a tra'ch nhie^.m pha'p ly' ddo^'i vo+'i ca'c vu. sa't nha^n co' mu+u ddi.nh ro~ ra`ng. Va` o^ng Tu+o+`ng go.i ddo' la` "chi'nh tri. la^'n a'p pha'p ly'".

Thu+' hai: Tra'ch nhie^.m cu?a Ho^` Vie^'t Tha('ng co' the^? ra^'t lo+'n, co' the^? ra^'t nho?, nghi~a la` ne^'u Ho^` Vie^'t Tha('ng chi? la` mo^.t ke? thu+`a ha`nh, thi` ca^`n pha?i truy nguye^n ra ca'i tra'ch nhie^.m pha'p ly' cao cho't vo't la` Trung U+o+ng DDa?ng va` Ho^` Chi' Minh. Kho^ng xa'c ddi.nh quye^`n lo+.i cu`a ngu+o+`i da^n va` tra'ch nhie^.m pha'p ly' cu?a DDa?ng va` nha` nu+o+'c Vie^.t co^.ng dda~ thu? tie^u che^' ddo^. pha'p tri. cha^n chi'nh. Ma` thu? tie^u che^' ddo^. pha'p tri. cha^n chi'nh la` mo^.t dda(.c ddie^?m co' ti'nh ca'ch Ma'c-xi't Le^nin-ni't ddie^?n hi`nh. Va` no' la` nguye^n nha^n cu?a bao xu+o+ng ma'u, che^'t cho'c va` ddau thu+o+ng die^~n ra tre^n dda^'t Vie^.t Nam tu+` ho+n 30 na(m nay\.

Ba`i nghie^n cu+'u na`y ke^'t thu'c mo^.t giai ddoa.n dda(.c bie^.t cu?a Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t o+? mie^`n Ba('c, va` kho^ng co' nghi~a cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t cu?a Vie^.t co^.ng dda~ cha^'m du+'t khi ruo^.ng dda^'t ddu+o+.c la^'y tu+` ddi.a chu? dde^? chia cho no^ng da^n nghe`o\. Kho^ng! Sau khi chia ruo^.ng cho no^ng da^n nghe`o, Vie^.t co^.ng dda~ tu+` tu+` la^'y la.i he^'t ta^'t ca? ruo^.ng dda^'t ta`i sa?n cu?a ho. qua ca'c chie^'n di.ch To^? DDo^?i Co^ng, Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p, Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Cao,v.v... song ha`nh vo+'i ca'c ke^' hoa.ch kinh te^' 3 na(m, ke^' hoa.ch kinh te^' 5 na(m,v.v.. ma` chu'ng ta se~ nghie^n cu+'u trong nhu+~ng ba`i to+'i\.

Trong pha^`n ke^'t lua^.n cu?a ba`i na`y, chu'ng ta ha~y ddu+a ra mo^.t nha^.n xe't ve^` tra'ch nhie^.m chi'nh tri. va` pha'p ly' cu?a mo^.t ha`nh ddo^.ng lie^n quan dde^'n tra^.t tu+. co^ng co^.ng va` ti'nh ma.ng cu?a ngu+o+`i da^n.

Mo^.t ngu+o+`i thu+o+`ng da^n pha.m to^.i gie^'t ngu+o+`i pha?i chi.u tra'ch nhie^.m pha'p ly' cho ha`nh ddo^.ng ddo'. Ne^'u vie^.c gie^'t ngu+o+`i co' chu? mu+u, ddo' la` mo^.t tro.ng to^.i ve^` hi`nh su+., va` hi`nh pha.t thu+o+`ng la` la^'y ma.ng dde^`n ma.ng. Mo^.t ca^'p la~nh dda.o chi'nh tri., ne^'u gie^'t ngu+o+`i co' chu? mu+u vi` mu.c ddi'ch chi'nh tri. thi` pha?i chi.u tra'ch nhie^.m ve^` pha'p ly', va` sau ddo' co`n pha?i chi.u the^m tra'ch nhie^.m ve^` chi'nh tri.. Tra'ch nhie^.m pha'p ly' ca`ng gia ta(ng ga^'p bo^.i ne^'u la` to^.i ta`n sa't nhie^`u ngu+o+`i vo+'i su+. du+. mu+u ky~ ca`ng. Mo^.t che^' ddo^., mo^.t ta^.p ddoa`n tho^'ng tri. pha.m to^.i ta`n sa't ta^.p the^? ca? tra(m nga`n ngu+o+`i cu~ng pha?i chi.u tra'ch nhie^.m chi'nh tri. va` pha'p ly' nhu+ tru+o+`ng ho+.p che^' ddo^. pha't xi't DDu+'c, pha't xi't Y' va` qua^n phie^.t Nha^.t,v.v... Nhu+~ng ke? la~nh dda.o, tu`y theo tra'ch nhie^.m va` su+. du+. mu+u dde^`u pha?i dde^`n to^.i ca? ve^` phu+o+ng die^.n chi'nh tri. va` pha'p ly'. Tru+o+'c he^'t bi. tu+o+'c he^'t quye^`n ha`nh chi'nh tri. va` sau ddo' la^'y ma.ng dde^`n ma.ng.

Co^ng ly' dda~ ddu+o+.c thi ha`nh ta.i DDu+'c, ta.i Y', ta.i Nha^.t, sau DDe^. Nhi. The^' Chie^'n, va` tra^.t tu+. quo^'c gia nho+` ddo' dda~ ddu+o+.c ta'i la^.p ta.i DDu+'c, ta.i Y', ta.i Nha^.t. Nhu+ng cu~ng ke^? tu+` sau DDe^. Nhi. The^' Chie^'n, vi` Lie^n Xo^ kho^ng bi. tru+`ng pha.t ve^` nhu+~ng to^.i die^.t chu?ng ne^n ca'c che^' ddo^. co^.ng sa?n tu+` A^u sang A' dda~ thu+`a ke^' thu? tie^u ne^`n pha'p tri. cha^n chi'nh. Chu'ng phu?i tay cho^'i bo? mo.i tra'ch nhie^.m pha'p ly' ddo^'i vo+'i to^.i a'c cu?a chu'ng vi` nha^n da^n ba^'t lu+.c tru+o+'c ho.ng su'ng dda`n a'p, va` vi` co^ng ly' kho^ng co' su+'c ma.nh dde^? thu+.c thi\.

O+? Vie^.t Nam, Ho^` chi' Minh va` dda?ng Vie^.t co^.ng dda~ pha.m nhie^`u to^.i a'c cho^`ng cha^'t. To^.i ta`n sa't trong Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t chi? la` mo^.t trong nhie^`u to^.i a'c ta`y ddi`nh cu?a chu'ng trong ho+n 30 na(m qua\. Mo^~i la^`n ga(.p kho' kha(n vi` nha^n da^n ta dda^'u tranh, chu'ng la.i ti`m ca'ch xoa di.u, xi' xo'a, khi thi` ba(`ng chi'nh sa'ch su+?a sai, khi thi` ba(`ng chi'nh sa'ch no+'i lo?ng ca'c bie^.n pha'p ke^`m ke.p kinh te^', khi thi` ba(`ng ma`n xie^.c "ddo^?i mo+'i tu+ duy". Nhu+ng luo^n luo^n co' nhie^`u ngu+o+`i bi. chu'ng lu+o+`ng ga.t, va` mo^~i la^`n nhu+ the^', Vie^.t co^.ng la.i cho^'i bo? ddu+o+.c tra'ch nhie^.m ve^` to^.i a'c, va` tro+? ne^n ma.nh ho+n khi nhu+~ng nho'm ngu+o+`i hoa(.c the^' lu+.c ngu xua^?n giu'p chu'ng co+ ho^.i va` phu+o+ng tie^.n phu.c ho^`i su+'c ma.nh dde^? tie^'p tu.c to^.i a'c.

Nga`y nay, da^n ta dda~ thu+'c ti?nh, va` dda~ dda^'u tranh ma.nh me~ buo^.c Vie^.t co^.ng pha?i la~nh tra'ch nhie^.m ddo^'i vo+'i to^.i a'c cu?a chu'ng. Da^n ta cu+o+ng quye^'t thi` ha`nh ddo^.ng co^ng ly' ba(`ng ca'ch la^.t ddo^? che^' ddo^. Vie^.t co^.ng va` thie^'t la^.p mo^.t ne^`n pha'p tri. cha^n chi'nh, nghi~a la` ba^'t cu+' ta^.p ddoa`n na`o pha?n nu+o+'c ha.i da^n pha?i chi.u tra'ch nhie^.m chi'nh tri. va` pha'p ly' tru+o+'c toa`n da^n, tu+'c la` tra? la.i quye^`n ha`nh chi'nh tri. va` chi.u su+. pha'n ddoa'n cu?a lua^.t pha'p quo^'c gia\. Nha^n Da^n Vie^.t Nam coi nhu+~ng bie^.n pha'p "su+?a sai" hoa(.c "co+?i mo+?" hoa(.c "ddo^?i mo+'i" hoa(.c "ho`a gia?i ho`a ho+.p" la` nhu+~ng tro` xie^.c bi.p bo+.m dde^? bi.p nhu+~ng nho'm ngu+o+`i ngu xua^?n, hoa(.c ddo'n gio' la`m tay sai cho ngoa.i bang.

Cuo^.c Ca?i Ta.o No^ng Nghie^.p
Ta.i Mie^`n Ba('c

Mu.c Tie^u Cu?a Ho+.p Ta'c Ho'a No^ng Nghie^.p:
Kho^'ng Che^' No^ng Da^n Ba('c Vie^.t

Vo~ Tru+o+`ng So+n

Giai ddoa.n dda^'u to^' ddi.a chu? va` la^'y ruo^.ng dda^'t chia la.i cho ba^`n co^' no^ng chi? la` ma`n I cu?a ta^'n ki.ch Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t. Mo^~i ba^`n co^' no^ng ddu+o+.c chia mo^.t ma?nh dda^'t nho?, mo^.t so^' no^`i nie^u, xoong cha?o, ba`n ghe^', giu+o+`ng na(`m cu?a ddi.a chu?, cuo^'c xe?ng ca^`y bu+`a, ke^? ca? cho^?i cu`n, re^' ra'ch. DDo^'i vo+'i ba^`n co^' no^ng cha^'t pha'c, dda^y la` mo^.t cuo^.c ddo^?i ddo+`i chu+a bao gio+` ho. ngo+` to+'i\. Trong tho+`i ky` dda^'u to^' ddi.a chu?, ca'c ba^`n co^' no^ng bi. xu'i giu.c, bi. a'p lu+.c cu?a ca'n bo^. DDa?ng ddi dde^'n cho^~ ddo^`ng lo~a to^.i a'c nhu'ng tay va`o ma'u ddi.a chu?; nhu+ng dde^'n giai ddoa.n su+?a sai, ho. bi. tra? thu` khie^'n nhie^`u ngu+o+`i pha?i bo? no^ng tho^n cha.y ra tha`nh thi. ddi o+? ddo+.. Nhu+~ng ngu+o+`i co`n la.i bie^'t ra(`ng so^' pha^.n cu?a ho. kha' ba^'p be^nh, tuy nhie^n ddie^`u ma` ho. kho^ng ngo+` nha^'t la`: Cuo^.c "ddo^?i ddo+`i" chi? cho ho. hu+o+?ng ta`i sa?n chie^'m ddu+o+.c cu?a ddi.a chu? trong mo^.t tho+`i gian ra^'t nga('n. Ho. kho^ng bie^'t ra(`ng DDa?ng cho tay na`y nhu+ng se~ la^'y la.i ba(`ng tay kia vo+'i nhu+~ng thu? ddoa.n tra'o tro+? lu+`a lo.c tinh vi, khie^'n ngay ca? nhu+~ng ngu+o+`i kho^n ngoan, co' kie^'n thu+'c hoa(.c co' the^' lu+.c co`n kho^ng the^? ngo+`.... Sau khi dda~ lo+.i du.ng ba^`n co^' no^ng dde^? dda.t mu.c tie^u chie^'n lu+o+.c giai ddoa.n la` dda'nh gu.c giai ca^'p ddi.a chu?, Vie^.t co^.ng da^`n da^`n tu+o+'c he^'t ta`i sa?n cu?a trung no^ng ke^? ca? ba^`n co^' no^ng qua chi'nh sa'ch co^ng hu+~u ho'a toa`n bo^. ruo^.ng dda^'t vu+o+`n ao\.

Cuo^.c ca?i ca'ch ddu+o+.c go.i la` "long tro+`i lo+? dda^'t" o+? mie^`n Ba('c dda~ dda^.p na't ca'c giai ca^'p, ca'c the^' lu+.c o+? no^ng tho^n. DDo^'i vo+'i giai ca^'p phu' no^ng ddi.a chu?, ddo' la` mo^.t kinh nghie^.m dda^~m ma'u ma` ho. nho+' va` so+. cho dde^'n suo^'t ddo+`i\. DDo^'i vo+'i giai ca^'p trung no^ng, tuy chu+a ne^'m mu`i ddau ddo+'n nhu.c nha~, nhu+ng ho. bie^'t ho. chi? la` con ca' ddang na(`m tre^n tho+'t. Co`n gio+'i ba^`n co^' no^ng, nhu+~ng ngu+o+`i cha^'t pha'c, chu+a co' kinh nghie^.m la~nh dda.o, thi` ma(.c da^`u cuo^.c ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t ban cho ho. mo^.t so^' quye^`n lo+.i, ho. thu+`a bie^'t ngu+o+`i ddu+'ng chu? mu+u la` Vie^.t co^.ng. Nhu+ng ho. kho^ng the^? ke^'t ho+.p tha`nh mo^.t lu+.c lu+o+.ng na`o dda'ng ke^?.

To'm la.i, o+? no^ng tho^n kho^ng co' mo^.t lu+.c lu+o+.ng na`o to^`n ta.i dde^? tha'ch thu+'c quye^`n lu+.c cu?a DDa?ng. Ta^'t ca? chi? la` nhu+~ng ca' nha^n bi. bo? ro+i ddo+n ddo^.c, kho^ng no+i nu+o+ng tu+.a, tru+` ba^`n co^' no^ng ddu+o+.c du+.a va`o DDa?ng dde^? hu+o+?ng mo^.t so^' u+u the^' ne^'u chi.u la`m tay sai cho DDa?ng. Kho^'i da^n chu'ng no^ng tho^n hoa`n toa`n tan ra~. Ma(.c da^`u co' chie^'n di.ch su+?a sai, phu.c ho^`i danh du+. cho ngu+o+`i co' co^ng vo+'i kha'ng chie^'n, nhu+ng chie^'n di.ch na`y chi? cu+'u ddu+o+.c mo^.t so^' ngu+o+`i co`n so^'ng trong tu`, chu+' kho^ng cu+'u ddu+o+.c ca? tra(m nga`n ngu+o+`i dda~ bi. cho^n du+o+'i dda^'t. Ho+n nu+~a chie^'n di.ch su+?a sai kho^ng ta'i la^.p giai ca^'p cu~ vi` Vie^.t co^.ng xa'c nha^.n ddu+o+`ng lo^'i ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t la` ddu'ng, chi? co' nhu+~ng ca' nha^n pha.m pha?i sai la^`m ma` tho^i\.

Sau khi chie^'n di.ch su+?a sai dda~ la`m xe.p co+n thi.nh no^. cu?a qua^`n chu'ng, Vie^.t co^.ng pha?i ddo^'i pho' vo+'i Phong Tra`o Nha^n Va(n Giai Pha^?m. Ma(.c da^`u phong tra`o na`y co' ddu+o+`ng lo^'i quy mo^ (xem cuo^'n Tra(m Hoa DDua No+? Tre^n DDa^'t Ba('c) nhu+ng kho^ng co' to^? chu+'c sa^u ro^.ng va` kho^ng co' su+'c ma.nh vu~ trang trong tay ne^n sau mo^.t tho+`i gian dda~ bi. Vie^.t co^.ng dda`n a'p tha(?ng ca'nh.

Gia?i quye^'t ddu+o+.c Phong Tra`o Nha^n Va(n Giai Pha^?m, Vie^.t co^.ng dda~ trie^.t ha. ddu+o+.c lu+.c lu+o+.ng ca(n ba?n cho^'ng la.i ddu+o+`ng lo^'i vo^ sa?n chuye^n chi'nh, chu'ng be`n tie^'n ha`nh luo^n giai ddoa.n ke^' tie^'p cu?a Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t. DDo' la` no^.i dung cu?a ba`i nghie^n cu+'u ky` na`y\.

Ke^? tu+` cuo^'i na(m 1955 va` dda^`u na(m 1956, chi'nh sa'ch ruo^.ng dda^'t o+? mie^`n Ba('c cu?a Vie^.t co^.ng dda~ ddu+o+.c lo^`ng va`o trong khuo^n kho^? ddu+o+`ng lo^'i co^ng hu+~u ho'a tu+ sa?n va` tu+ ba?n ddu+o+.c tie^'n ha`nh qua nhie^`u bu+o+'c lie^n tie^'p nhau, go.i la` nhu+~ng "ke^' hoa.ch" kinh te^' 3 na(m hoa(.c 5 na(m. Nhu+~ng ke^' hoa.ch kinh te^' na`y nha('m va`o hai nga`nh chi'nh la` No^ng Nghie^.p va` Co^ng Nghie^.p (Co^ng nghie^.p la` danh tu+` Vie^.t co^.ng dde^? chi? ky~ nghe^.). Nga`nh Thu+o+ng Nghie^.p se~ bi. Vie^.t co^.ng bo'p che^'t da^`n theo ddu'ng chu? tru+o+ng ddu+o+`ng lo^'i Ma'c-xi't kho^ng cha^'p nha^.n gio+'i thu+o+ng nha^n trung gian trong guo^`ng ma'y kinh te^' co^.ng sa?n.

Trong giai ddoa.n tu+` 1959 to+'i 1970, Vie^.t co^.ng dda~ theo dduo^?i nhu+~ng ke^' hoa.ch kinh te^' sau dda^y:

- Ke^' hoa.ch 3 na(m la^`n thu+' nha^'t (1955-1957).
- Ke^' hoa.ch 3 na(m la^`n thu+' nhi` (1955-1960.
- Ke^' hoa.ch hoa`n tha`nh va` chua^?n bi. cho ke^' hoa.ch 5 na(m (1960-1961).
- Ke^' hoa.ch 5 na(m la^`n thu+' nha^'t (1961-1965).
- Ke^' hoa.ch 5 na(m la^`n thu+' nhi` (1966-1970).

Trong khuo^n kho^? no'i tre^n, ddo+.t Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t ddu+a dde^'n "su+?a sai" la` mo^.t pha^`n ca(n ba?n cu?a ke^' hoa.ch 3 na(m la^`n thu+' nha^'t. No' giu'p DDa?ng dda'nh gu.c giai ca^'p ddi.a chu? va` nha^'t la` ca'c tha`nh pha^`n cho^'ng ddo^'i bi. coi la` nguy hie^?m, dde^? do.n ddu+o+`ng tie^'n to+'i mu.c tie^u to^'i ha^.u la` trua^'t hu+~u toa`n bo^. ruo^.ng dda^'t ta`i sa?n cu?a no^ng da^n sa't nha^.p va`o ta`i sa?n Nha` Nu+o+'c. La`m sao co^.ng sa?n Vie^.t Nam co' the^? a(n cu+o+'p mo^.t ca'ch tra('ng tro+.n nhu+ va^.y ma` no^ng da^n la.i cam chi.u dda('ng cay, va` the^' gio+'i be^n ngoa`i ha^`u nhu+ hoa`n toa`n kho^ng bie^'t gi` he^'t? DDe^? tra? lo+`i ca^u ho?i tre^n, ta ca^`n ddi la^`n lu+o+.t qua ca'c giai ddoa.n ca(n ba?n cu?a chi'nh sa'ch Co^ng Hu+~u Ho'a Ruo^.ng DDa^'t:

- Giai ddoa.n To^? DDo^?i Co^ng.
- Giai ddoa.n Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p.
- Giai ddoa.n Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Cao\.

Ba bu+o+'c ca(n ba?n no'i tre^n ddu+o+.c tie^'n ha`nh nhi.p nha`ng vo+'i ca'c ke^' hoa.ch kinh te^' 3 na(m va` 5 na(m, nhu+ng co' hai dda(.c ddie^?m ra^'t quan tro.ng trong vie^.c Vie^.t co^.ng thi ha`nh ddu+o+`ng lo^'i chi'nh sa'ch ma` ta ca^`n na('m vu+~ng.

Thu+' nha^'t: Vie^.t co^.ng luo^n luo^n dda(.t ra nhu+~ng thi' ddie^?m dde^? cho ca'n bo^. ho.c ta^.p kinh nghie^.m va` da.y la^~n nhau\.

Thu+' hai: Mo^~i chi'nh sa'ch, mo^~i giai ddoa.n kho^ng nha^'t thie^'t pha?i ddu+o+.c tie^'n ha`nh dde^`u kha('p tre^n toa`n mie^`n Ba('c, nhu+ng tu`y thuo^.c va`o ddie^`u kie^.n thu+.c te^' tu+`ng vu`ng, vi' du.: Chi'nh sa'ch ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p co' the^? hoa`n tha`nh ta.i mo^.t vu`ng va` dda^?y le^n ho+.p ta'c xa~ ca^'p cao, nhu+ng ne^'u ta.i nhu+~ng vu`ng kha'c, ddie^`u kie^.n chu+a cho phe'p thu+.c hie^.n ho+.p ta'c xa~ ca^'p cao, thi` no^ng da^n va^~n co`n o+? trong ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p. Ti`nh tra.ng na`y da^~n dde^'n nhu+~ng quy lua^.t kho^ng ddo^`ng dde^`u cho mo^~i vu`ng, cha(?ng ha.n nhu+ tie^u chua^?n lu+o+ng thu+.c kha'c nhau, va` thue^' no^ng nghie^.p cu~ng kha'c nhau, cho mo^~i vu`ng.

*

I\. Giai DDoa.n To^? DDo^?i Co^ng

Nhu+ dda~ tri`nh ba`y, giai ddoa.n to^? ddo^?i co^ng na(`m trong ke^' hoa.ch 3 na(m la^`n thu+' nha^'t sau khi ke^'t thu'c cuo^.c dda^'u to^' "long tro+`i lo+? dda^'t". Mo^~i no^ng da^n dde^`u ddu+o+.c chia mo^.t ma?nh dda^'t nho? dde^? canh ta'c, phu` ho+.p vo+'i tinh tha^`n tu+ sa?n thie^n nhie^n cu?a con ngu+o+`i\. Trong kho^ng khi' mo+'i ddo', mo^.t so^' ddo^ng qua^`n chu'ng la ba^`n no^ng dde^`u ca?m tha^'y ha^n hoan. Vie^.t co^.ng kho+i da^.y kho^ng khi' vui ve? pha^'n kho+?i ba(`ng ca'ch pho^? bie^'n tho+ va(n cu?a ca'c va(n no^ nhu+ hai ca^u tho+ du+o+'i dda^y:

Tu+` dda^y ta co' dda^'t ca`y
Con o+i bu+ng ba't co+m dda^`y nho+' ai
(va(n no^ Tra^`n Hu+~u Thung)

Kho^ng pha?i ta^'t ca? ca'c ba^`n no^ng dde^`u ha(ng ha'i ca'nh ta'c tre^n ma?nh dda^'t mo+'i\. Co' mo^.t so^' bo? ra tha`nh thi. sinh so^'ng, mo^.t so^' kha'c ca^`n tie^`n hoa(.c thie^'u no^ng cu. sa?n xua^'t ne^n ba'n ruo^.ng ddi dde^? la`m thue^\. Do ddo', nhu+~ng ngu+o+`i co' kha? na(ng mua la.i ruo^.ng va` co' kha? na(ng canh ta'c tro+? ne^n sung tu'c ho+n. DDo' la` ddie^`u Vie^.t co^.ng ky. nha^'t, vi` khi co' su+. ti'ch lu~y tu+ sa?n trong tay mo^.t so^' ngu+o+`i la` co' su+. suy ye^'u quye^`n lu+.c cu?a Vie^.t co^.ng. Nhu+ng ti`nh tra.ng na`y kho^ng ke'o da`i vi` Vie^.t co^.ng tung ha`ng loa.t ca'n bo^. ve^` no^ng tho^n to^? chu+'c no^ng ho^.i va` "Nho'm sa?n xua^'t". Mo^.t nho'm sa?n xua^'t la` mo^.t ta^.p ho+.p tu+` 5 dde^'n 10 hay 15 gia ddi`nh giu'p nhau sa?n xua^'t trong ta^'t ca? ca'c co^ng ta'c no^ng nghie^.p. Nho'm sa?n xua^'t la` hi`nh thu+'c gio+'i thie^.u cho "To^? DDo^?i Co^ng". To^? ddo^?i co^ng cu~ng tu+o+ng tu+. nhu+ nho'm sa?n xua^'t nhu+ng so^' gia ddi`nh tham gia lo+'n ho+n, tu+` 25 dde^'n 30 gia ddi`nh. Mo^.t su+. kha'c bie^.t quan tro.ng o+? su+. giu'p ddo+~ la^~n nhau du+.a tre^n ca(n ba?n trao ddo^?i nga`y co^ng.

 

DDe^? hu+o+'ng da^~n ve^` to^? ddo^?i co^ng, ca'n bo^. Vie^.t co^.ng gia?i thi'ch cho no^ng da^n nhu+ sau:

- Mo^.t anh no^ng da^n A kho^ng co' tra^u dde^? ca`y hoa(.c bu+`a ma?nh dda^'t cho ki.p gieo ma., co' the^? mu+o+.n tra^u cu?a anh no^ng da^n B. Khi ma. dda~ le^n, to+'i lu'c ca^`n ca^'y lu'a, anh no^ng da^n B tuy co' tra^u nhu+ng kho^ng su+? du.ng va`o vie^.c ca^'y lu'a ddu+o+.c, ma` trong gia ddi`nh la.i neo ngu+o+`i\. Va^.y anh no^ng da^n B co' the^? mu+o+.n ngu+o+`i trong gia ddi`nh anh no^ng da^n A dde^? ca^'y lu'a, cu~ng tre^n ca(n ba?n nga`y co^ng.

Mo^.t nga`y co^ng cu?a mo^.t ngu+o+`i cu~ng ti'nh ba(`ng mo^.t nga`y co^ng cu?a tra^u, va` co' the^? tra? ba(`ng lu'a, vi' du. 3 kg lu'a mo^.t nga`y co^ng cho ngu+o+`i thi` cu~ng tra? nhu+ va^.y cho tra^u\. Vo+'i to^? ddo^?i co^ng, DDa?ng u?y xa~ a^'n ddi.nh mo^.t li.ch tri`nh theo ddo' ca'c gia ddi`nh trong to^? lua^n phie^n la`m giu'p nhau, mang ca`y bu+`a, cuo^'c xe?ng ddi canh ta'c giu'p, hoa(.c su+?a nha`, lo+.p ma'i cho ca'c gia ddi`nh trong to^?.

Quan nie^.m cu?a to^? ddo^?i co^ng dda~ ta.o mo^.t a^'n tu+o+.ng to^'t trong dda^`u no^ng da^n, vi` no' ddu+a ra nhu+~ng tie^u chua^?n dde.p va` dde^` cao tinh tha^`n lie^n ddo+'i ho^~ tu+o+ng. Kho^ng nhu+~ng the^', no' co`n co' ve? ho+.p ly' vi` giu'p no^ng da^n gia?i quye^'t ddu+o+.c ti`nh tra.ng be^' ta('c khi thie^'u phu+o+ng tie^.n hoa(.c no^ng cu. ca'nh ta'c dde^? cho ki.p "tho+`i vu.". Vi' du. ne^'u kho^ng ki.p co' tra^n dde^? ca`y bu+`a thi` kho^ng ki.p gieo ma. lu'c ruo^.ng ddang co' nu+o+'c. Ne^'u la^'y su+'c ngu+o+`i dde^? ca`y bu+`a se~ qua' la^u, va` sau mo^.t tra^.n na('ng lo+'n dda^'t kho^ se~ kho^ng ca^'y lu'a ddu+o+.c nu+~a, va` ngo^n ngu+~ Vie^.t co^.ng go.i la` "kho^ng ki.p tho+`i vu.".

Ngoa`i ra, tre^n phu+o+ng die^.n kinh te^', lo^'i la`m a(n trong to^? ddo^?i co^ng co' ca'c dda(.c ddie^?m (tre^n nguye^n ta('c) nhu+ sau:

- Quye^`n tu+ hu+~u ruo^.ng dda^'t va^~n co`n ddu+o+.c duy tri` nhu+ tru+o+'c.
- Quye^`n la`m chu? hoa ma`u va^~n thuo^.c ve^` ngu+o+`i chu? dda^'t no^ng da^n.
- Co^ng cu?a ai ngu+o+`i a^'y hu+o+?ng.

Duy co' ba y' nie^.m ma` Vie^.t co^.ng muo^'n mo+'m cho no^ng da^n qua hi`nh thu+'c to^? ddo^?i co^ng:

Thu+' nha^'t: Ne^'u co' the^? su+? du.ng tra^u bo`, no^ng cu. cu?a nhau, ta.i sao kho^ng ta^.p trung va`o mo^.t no+i dde^? su+? du.ng chung (mo+? dda^`u cho giai ddoa.n ho+.p ta'c ho'a no^ng nghie^.p).

Thu+' hai: Trong to^? ddo^?i co^ng, mo.i ngu+o+`i cu`ng chung vai la`m vie^.c ta^.p trung nha^n lu+.c, khie^'n cho da^n quen da^`n vo+'i lo^'i la`m a(n ta^.p the^?.

Thu+' ba: Trong to^? ddo^?i co^ng co' to^? tru+o+?ng, to^? pho', to^? no^ng ho^.i, to^? thanh nie^n, to^? chu+'c nhu+ co^ng ddoa`n sau na`y, co' sinh hoa.t ho.c ta^.p ddo^n ddo^'c chu? tru+o+ng cu?a DDa?ng, cu?a nha` nu+o+'c, dda(.c bie^.t la` chi'nh sa'ch thue^' no^ng nghie^.p. Vo+'i guo^`ng ma'y to^? chu+'c na`y, mo^.t ma(.t Vie^.t co^.ng ga`i ca'n bo^. va`o la`m tai ma('t theo do~i ha`nh vi va` tu+ tu+o+?ng chi'nh tri. cu?a mo^~i no^ng da^n, mo^.t ma(.t ddo^n ddo^'c chua^?n bi. da^n sa?n xua^'t du+o+'i chie^u ba`i nha^n da^n la`m chu? va` DDa?ng la~nh dda.o (chu+a to+'i giai ddoa.n Nha` Nu+o+'c Qua?n Ly'). Trong mo^~i buo^?i sinh hoa.t to^? hoa(.c sinh hoa.t ro^.ng lo+'n ho+n, tha`nh pha^`n DDa?ng vie^n thu+o+`ng len lo?i va`o chie^'m chu+`ng mo^.t pha^`n ba, tha`nh pha^`n ca?m ti`nh vie^n cu~ng va`o khoa?ng mo^.t pha^`n ba, va` dda~ ddu+o+.c DDa?ng va^.n ddo^.ng tru+o+'c dde^? u?ng ho^. nhu+~ng dde^` nghi. co' lo+.i cho chi'nh sa'ch DDa?ng. Nhu+ va^.y ba^'t cu+' nhu+~ng nghi. quye^'t na`o quan tro.ng dde^`u ddu+o+.c hai pha^`n ba bie^?u quye^'t, lo+.i cho DDa?ng ma` be^` ngoa`i DDa?ng va^~n khoe khoang la` da^n chu? vi` da^n quye^'t ddi.nh mo.i vie^.c.

Trong giai ddoa.n To^? DDo^?i Co^ng, thue^' no^ng nghie^.p ba('t dda^`u ta(ng cao\. Ngay o+? nhu+~ng vu`ng dda^'t nghe`o na`n ca(`n co^~i nhu+ phi'a Nam Thanh Hoa', Nghe^. An, Ha` Ti~nh, thue^' no^ng nghie^.p cu~ng tu+` 20% dde^'n 25%, nghi~a la` cu+' 1000 kg tho'c thi` pha?i no^.p to+'i 250 kg, va` so^' tho'c ddo' pha?i pho+i tha^.t kho^ va` qua.t tha^.t sa.ch. O+? nhu+~ng vu`ng dda^'t to^'t nhu+ Tha'i Bi`nh Nam DDi.nh, thue^' no^ng nghie^.p co`n cao ho+n nu+~a, va` no'i chung, thue^' no^ng nghie^.p co' tie^u chua^?n co^' ddi.nh, ba^'t ke^? thie^n tai, ha.n ha'n hoa(.c lu.t lo^.i\.

Vie^.c tie^'n ha`nh ke^' hoa.ch To^? DDo^?i Co^ng kho^ng ddo^`ng loa.t va` dde^`u kha('p tre^n toa`n co~i Ba('c Vie^.t, vi` Vie^.t co^.ng ra^'t de` da(.t va` tie^'n ha`nh la`m nhie^`u ddo+.t ta.i nhie^`u thi' ddie^?m kha'c nhau\. Ta.i khu Tu+. Tri. Vie^.t Ba('c (xem ba?n ddo^`) go^`m ca'c ti?nh Tuye^n Quang, Tha'i Nguye^n, La.ng So+n, Cao Ba(`ng, Ba('c Ka.n, ke^' hoa.ch to^? ddo^?i co^ng ma~i to+'i na(m 1964 mo+'i ba('t dda^`u\. Nhu+ va^.y, cho to+'i tha'ng 12-1958 ke^' hoa.ch to^? ddo^?i co^ng va^~n chu+a thu+.c hie^.n xong he^'t tre^n toa`n mie^`n Ba('c, chi? mo+'i co' 65% gia ddi`nh no^ng da^n tham gia to^? ddo^?i co^ng. Tuy nhie^n, ta.i nhu+~ng no+i ma` to^? ddo^?i co^ng tie^'n trie^?n ddie^`u ho`a thi` che^' ddo^. ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p ba('t dda^`u ddu+o+.c thi' nghie^.m.

Trong giai ddoa.n to^? ddo^?i co^ng, ddo+`i so^'ng no^ng tho^n Ba('c Vie^.t tu+o+ng ddo^'i co`n ta.m de^~ tho+?. Ma(.c da^`u co' mo^.t so^' ca' nha^n ddi la`m thue^, nhu+ng nhu+~ng gia ddi`nh ddo^ng ngu+o+`i nho+` nhie^`u nha^n co^ng dda~ sa?n xua^'t nhie^`u, tro+? ne^n sung tu'c, mua the^m tra^u ca`y, mua the^m no^ng cu.. Nhu+~ng gia ddi`nh i't ngu+o+`i, tuy sa?n xua^'t i't ho+n, nhu+ng vi` i't mie^.ng a(n ne^n cu~ng da`nh du.m ddu+o+.c i't tu+ sa?n. DDo' la` hie^.n tu+o+.ng "ti'ch lu~y tu+ ba?n" ma` co^.ng sa?n kho^ng cha^'p nha^.n. Thu+.c ra, giai ddoa.n co^ng hu+~u ho'a dda~ ddu+o+.c hoa.ch ddi.nh tie^'p theo dde^? gia?i quye^'t va^'n dde^` ti'ch lu~y tu+ ba?n na`y\. Mo^.t i'ch lo+.i hie^?n nhie^n trong giai ddoa.n to^? ddo^?i co^ng la` Vie^.t co^.ng dda~ co' co+ ho^.i u+o+'c lu+o+.ng chi'nh xa'c na(ng sua^'t trung bi`nh cu?a no^ng da^n, dde^? ddo lu+o+`ng tru+o+'c xem to^'i thie^?u co' the^? bo'c lo^.t ddu+o+.c cu?a no^ng da^n la` bao nhie^u khi bu+o+'c le^n giai ddoa.n ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p (danh tu+` Vie^.t co^.ng du`ng dde^? chi? thu? ddoa.n bo'c lo^.t na`y la`: "Gia?i Pho'ng Su+'c Sa?n Xua^'t").

*

II\. Giai DDoa.n Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p

Trong khi che^' ddo^. To^? DDo^?i Co^ng chu+a hoa`n ta^'t dde^`u kha('p tre^n toa`n co~i Ba('c Vie^.t, thi` va`o na(m 1958, nghi. quye^'t 14 cu?a Trung U+o+ng DDa?ng Lao DDo^.ng Ba('c Vie^.t dde^` ra nhie^.m vu. va` mu.c ddi'ch cu?a Ke^' Hoa.ch 3 Na(m la^`n thu+' hai la` dde^? "Xa^y Du+.ng Ne^`n Kinh Te^' Da^n Chu? Nha^n Da^n", kha'c vo+'i ne^`n kinh te^' trong giai ddoa.n To^? DDo^?i Co^ng ma` Vie^.t co^.ng go.i la` Ne^`n Kinh Te^' Da^n To^.c Tu+ Sa?n.

Ca'n bo^. Vie^.t co^.ng to^? chu+'c ho.c ta^.p kha('p no+i ve^` nhu ca^`u pha?i vu+o+.t qua giai ddoa.n Kinh Te^' Da^n To^.c: "Ca?nh La`m Thue^ Cho Chu?" va^~n co`n, tu+` ddo' ddu+a dde^'n ti`nh tra.ng ba^'t bi`nh dda(?ng, va` ke^`m che^' su+'c sa?n xua^'t, va^.y pha?i tie^'n le^n giai ddoa.n kinh te^' da^n chu? nha^n da^n dde^? "gia?i pho'ng su+'c sa?n xua^'t va` tha`nh la^.p quan he^. kinh te^' bi`nh dda(?ng giu+~a con ngu+o+`i\.

He^. tho^'ng sa?n xua^'t mo+'i trong nga`nh no^ng nghie^.p ddu+o+.c go.i la` Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p. Cu`ng lu'c vo+'i Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p o+? no^ng tho^n, co' cuo^.c ca?i ta.o Co^ng Thu+o+ng Nghie^.p Tu+ Ba?n Tu+ Doanh o+? tha`nh thi. ma` ta se~ nghie^n cu+'u sau na`y\. Ma(.c da^`u tu+` cuo^'i na(m 1957 trong khi ca'c to^? ddo^?i co^ng chu+a hoa`n ta^'t, mo^.t so^' Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p dda~ ddu+o+.c pha't ddo^.ng la`m thi' ddie^?m, nhu+ng chi'nh thu+'c va`o na(m 1958 phong tra`o Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p mo+'i ra ddo+`i, va` ddu+o+.c thu+.c hie^.n so+'m muo^.n tu`y no+i\. Nha^'t la` ta.i Khu Tu+. Tri. Tha'i Me`o va` o+? Vie^.t Ba('c nhu+ Tuye^n Quang, Tha'i Nguye^n v.v..., phong tra`o ho+.p ta'c xa~ ddu+o+.c thu+.c hie^.n ra^'t muo^.n vi` DDa?ng co`n pha?i ve vuo^'t ca'c nho'm thie^?u so^'.

Khi che^' ddo^. Ho+.p Ta'c Xa~ mo+'i ra ddo+`i, Vie^.t co^.ng chu+a ba('t buo^.c toa`n the^? da^n chu'ng pha?i gia nha^.p, va` pha^`n lo+'n chi? co' dda?ng vie^n, giai ca^'p ba^`n no^ng gia nha^.p tru+o+'c va` ddu+o+.c hu+o+?ng nhu+~ng u+u quye^`n nhu+ con em ddu+o+.c ddi ho.c, xa~ vie^n ddu+o+.c ca^'p pha^n bo'n, no^ng cu. v...v....

Nhu+~ng kha^?u hie^.u trong giai ddoa.n na`y la`:

DDa?ng vie^n ddi tru+o+'c
La`ng nu+o+'c ddi sau,
DDoa`n vie^n dda^`u ta`u
Va`o ho+.p ta'c xa~.

Vie^.t co^.ng dda~ pha't ddo^.ng phong tra`o ho+.p ta'c xa~ mo^.t ca'ch ra^`m ro^. nhu+ mo^.t dda.i ho^.i, vo+'i bi'ch chu+o+ng, bie^?u ngu+~, chie^ng tro^'ng, chu+o+ng tri`nh pha't thanh, ba'o chi', phim a?nh co^? ddo^.ng cho quan nie^.m ho+.p ta'c xa~ la`m a(n,

"Buo^n co' ba.n, ba'n co' phu+o+`ng
La`m a(n co' xo'm co' la`ng mo+'i vui"

hoa(.c:

"La`m a(n rie^ng le? nhu+ nghe' kho^ng dda`n
Co' to^? co' ddoa`n, ma.nh la('m ai o+i"

DDe^? die^~n ta? su+'c ma.nh cu?a lo^'i la`m a(n ho+.p ta'c, ca'c va(n no^ nghi~ ra nhu+~ng lo+`i tho+ nghe ra^'t pha^'n kho+?i va` khoa'i lo^~ tai:

"Nghie^ng ddo^`ng ddo^? nu+o+'c ra so^ng"

hay la`:

"Va('t dda^'t ra nu+o+'c thay tro+`i la`m mu+a"

Ca^u tre^n ngo+.i ca ca?nh ta't nu+o+'c tu+` nhu+~ng ca'nh ddo^`ng bi. u'ng nu+o+'c dde^? cu+'u cho lu'a kho?i che^'t. Ca^u du+o+'i ta? ca?nh ta't nu+o+'c tu+` so^ng va`o ca'nh ddo^`ng kho^ ca.n dde^? cu+'u ha.n ha'n. Ngoa`i ra, hai ca^u tre^n co`n dde^` cao kha? na(ng "ca?i ta.o thie^n nhie^n" cu?a lo^'i la`m a(n ta^.p the^?.

 

1. Nguye^n Ta('c Ca(n Ba?n cu?a Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p

Ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p co' mo^.t so^' kha'c bie^.t ca(n ba?n so vo+'i To^? DDo^?i Co^ng.

Thu+' nha^'t: Trong Ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p, nhu+~ng xa~ vie^n kho^ng co`n la`m chu? dda^'t ddai va` du.ng cu. la`m ruo^.ng cu?a mi`nh (Vie^.t co^.ng go.i la` "pha' vo+~ quye^`n tu+ hu+~u tu+ lie^.u sa?n xua^'t cu?a tu+ nha^n"), nhu+~ng no^ng da^n, sau khi ddu+o+.c chia ruo^.ng dda^'t qua cuo^.c ca?i ca'ch, ddu+o+.c ca'n bo^. tuye^n truye^`n gia nha^.p ho+.p ta'c xa~ ba(`ng ca'ch no^.p he^'t ruo^.ng dda^'t cho ho+.p ta'c xa~, no^ng cu. ddu+o+.c ta^.p trung va`o mo^.t no+i go.i la` kho va^.t lie^.u\.

Thu+' hai: Ban qua?n tri. ho+.p ta'c xa~ go^`m nhu+~ng tha`nh pha^`n dda?ng vie^n u+u tu' ma` tho^i\. Ban qua?n tri. na`y la~nh dda.o vie^.c "Pha^n pho^'i su+'c ke'o" (tu+'c la` ngu+o+`i va` tra^u bo`), pha^n pho^'i no^ng cu. tha`nh ca'c ddo^.i hoa(.c to^? sa?n xua^'t. Mo^.t xa~ vie^n se~ kho^ng co`n la`m vie^.c tre^n ma?nh dda^'t cu~ cu?a mi`nh, ma` se~ la`m tre^n ma?nh ruo^.ng cu?a ho+.p ta'c xa~.

Thu+' ba: ngu+o+`i no^ng da^n sau khi va`o ho+.p ta'c xa~ kho^ng co`n la`m chu? hoa ma`u do mi`nh sa?n xua^'t, kho^ng co`n ga'nh tho'c ve^` nha` sau mo^~i mu`a ga(.t, ma` ga'nh tho'c va`o kho la^~m cu?a ho+.p ta'c xa~. Thay vi` hoa ma`u thu ddu+o+.c, ngu+o+`i no^ng da^n xa~ vie^n ddu+o+.c tra? lu+o+ng nhu+ mo^.t co^ng nha^n vie^n Nha` Nu+o+'c. Tie^u chua^?n tra? lu+o+ng ra sao la` ddie^`u ta se~ no'i to+'i sau\.

Ma(.c da^`u nhu+~ng nguye^n ta('c tre^n ddi ngu+o+.c la.i tinh tha^`n tu+ sa?n co^' hu+~u cu?a ngu+o+`i no^ng da^n, nhu+ng ca'n bo^. DDa?ng dda~ ve~ ra tru+o+'c ma('t ngu+o+`i da^n que^ Vie^.t Nam mo^.t hi`nh a?nh huy hoa`ng cu?a tu+o+ng lai: Nho+` ho+.p ta'c la`m a(n, na(ng sua^'t se~ cao ho+n tru+o+'c, va` ngu+o+`i hu+o+?ng lo+.i tru+.c tie^'p la` xa~ vie^n. Nhu+~ng kha^?u hie^.u nhu+: "Ho+.p Ta'c, ca'nh ddo^`ng na(m ba?y ta^'n" tro+? tha`nh nhu+~ng chi? tie^u ve^` gia ta(ng na(ng sua^'t trong nhu+~ng ke^' hoa.ch 3 na(m va` 5 na(m. Ngoa`i ra ca'n bo^. DDa?ng co`n hu+'a he.n nhu+~ng tie^'n bo^. ky~ thua^.t dde^? na^ng cao ddo+`i so^'ng xa~ vie^n nhu+ ma'y ca`y, ma'y bo+m nu+o+'c, ddie^.n khi' ho'a no^ng tho^n....

No^ng da^n mie^`n Ba('c no'i chung vo^'n ca^`u an va` co' tinh tha^`n la`m a(n theo xo'm theo phu+o+`ng, ne^n ban dda^`u cu~ng co' nhie^`u ngu+o+`i nghe lo+`i tuye^n truye^`n cu?a DDa?ng gia nha^.p ho+.p ta'c xa~. Co' mo^.t so^' i't kho^ng gia nha^.p ho+.p ta'c xa~ vi` lu'c na`y chu+a co' su+. bo' buo^.c. Theo no^ng da^n Le^ va(n Hu`ng, thi` ta.i la`ng Ha`m Ca'ch cu?a anh, thuo^.c huye^.n Tha`nh Ha`, ti?nh Ha?i Du+o+ng, ban dda^`u chi? co' 20% no^ng da^n tham gia ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p. Nhu+~ng no^ng da^n kho^ng gia nha^.p ho+.p ta'c xa~ nghi~ ra(`ng ho. co' the^? la`m a(n rie^ng le? ddu+o+.c, va` Vie^.t co^.ng cu~ng ta.m dde^? cho ho. ye^n trong giai ddoa.n dda^`u\.

DDo^'i vo+'i nhu+~ng no^ng da^n gia nha^.p ho+.p ta'c xa~, chi? trong vo`ng mo^.t tho+`i gian nga('n dda~ vo+~ mo^.ng vi` nhu+~ng thu hoa.ch ma` ho. mang ve^` cho gia ddi`nh kho^ng tu+o+ng xu+'ng vo+'i mo^.t pha^`n nho? cu?a mo^` ho^i nu+o+'c ma('t ma` ho. nho? xuo^'ng go^'c ra.. Ho. dda~ pha?i ddo'ng go'p ra^'t nhie^`u cho ho+.p ta'c xa~, nhu+ng dde^'n cuo^'i mu`a ho. to^?ng ke^'t la.i thi` tha^'y pha^`n lo+'n nhu+~ng ddo'ng go'p cu?a ho. ro+i va`o mo^.t ca'i thu`ng kho^ng dda'y\. So+? di~ nhu+ va^.y la` vi` su+. ca'ch bie^.t qua' xa giu+~a mo^.t be^n la` che^' ddo^. ddo'ng go'p (go^`m co' lao ddo^.ng, thue^', va` ca'c quy~ xa~ ho^.i\...), va` mo^.t be^n la` che^' ddo^. hu+o+?ng thu. theo co^ng ddie^?m (ghi co^ng la`m vie^.c cu?a mo^~i ngu+o+`i).

Che^' ddo^. lao ddo^.ng a^'n ddi.nh mu+'c la`m vie^.c cu?a mo^~i ngu+o+`i\. Che^' ddo^. thue^' a^'n ddi.nh bo^?n pha^.n ta`i cha'nh cu?a mo^~i co^ng da^n. Co`n ca'c quy~ ddo'ng go'p thi` tre^n ly' thuye^'t tu+o+.ng tru+ng cho su+. dde^? da`nh hoa(.c su+. dda^`u tu+ cu?a no^ng da^n gio^'ng nhu+ quy~ an sinh xa~ ho^.i hoa(.c nhu+~ng quy~ ba?o hie^?m cu?a ca'c nu+o+'c tu+. do\. Che^' ddo^. co^ng ddie^?m ghi che'p so^' gio+` lao ddo^.ng mo^~i ngu+o+`i ddo'ng go'p mo^~i nga`y dde^? du+.a va`o ddo' tra? tie^`n co^ng cho mo^~i ngu+o+`i\.

DDe^? de^~ da`ng nhi`n tha^'y su+. lo+.i ha.i cu?a ho+.p ta'c xa~, ta ha~y dda(.t le^n ba`n ca^n dde^? so sa'nh su+. ddo'ng go'p co^ng su+'c ta`i va^.t cu?a no^ng da^n, vo+'i nhu+~ng so^' thu` lao ma` ho. ddu+o+.c hu+o+?ng.

 

2. Che^'^' DDo^. DDo'ng Go'p Cu?a Xa~ Vie^n

Mo^.t dda(.c ddie^?m quan tro.ng va` no^?i ba^.t cu?a che^' ddo^. ho+.p ta'c xa~ la` "ha.ch toa'n kinh te^'", danh tu+` Vie^.t co^.ng chi? mo.i ti'nh toa'n thu chi lo+`i lo^~, o+? dda^y chi? ve^` su+. ddo'ng go'p cu?a xa~ vie^n cu~ng nhu+ su+. hu+o+?ng thu. cu?a xa~ vie^n. DDa^y la` dda(.c ddie^?m quan tro.ng va`o ba^.c nha^'t vi` no' lie^n quan ma^.t thie^'t dde^'n su+. ti`nh tra.ng ddo'i cu?a xa~ vie^n, vi` the^' cho ne^n ha^`u nhu+ ba^'t cu+' ho^`i cha'nh vie^n no^ng da^n na`o khi ddu+o+.c pho?ng va^'n cu~ng bie^'t ti'nh toa'n mo^.t ca'ch ra`nh ma.ch tu+`ng ddo^`ng, tu+`ng xu nhu+~ng ddo'ng go'p va` hu+o+?ng thu. cu?a xa~ vie^n. Vi` nhu+~ng con so^' ddo' tu+o+.ng tru+ng cho su+. no ddo'i cu?a xa~ vie^n ne^n se~ ddu+o+.c tri`nh ba`y kha' ti? mi? trong ba`i nghie^n cu+'u na`y\.

a\. DDo'ng Go'p Lao DDo^.ng

 

Trong mo^.t ho+.p ta'c xa~ no^ng nghie^.p, ban qua?n tri. go^`m nhu+~ng ngu+o+`i ddu+o+.c DDa?ng lu+.a cho.n tu+` tru+o+'c va` ddu+o+.c va^.n ddo^.ng nga^`m tu+` tru+o+'c, ma(.c da^`u cu~ng ddu+o+.c ba^`u cho ddu? hi`nh thu+'c da^n chu?.

So+ ddo^` na`y cho tha^'y ca'i khung cu?a ho+.p ta'c xa~ go^`m co' nhu+~ng xa~ vie^n na(`m trong ca'c ddo^.i sa?n xua^'t va` to^? sa?n xua^'t tu+o+.ng tru+ng cho bo^. ma'y sa?n xua^'t. Bo^. ma'y na`y ddu+o+.c ddie^`u khie^?n bo+?i ca'c ddo^.i tru+o+?ng sa?n xua^'t theo nguye^n ta('c "la`m vie^.c ta.i ddo^`ng, pha^n co^ng ta.i so+?" co' nghi~a la` ca'c ddo^.i tru+o+?ng tro+? le^n ban qua?n tri. ho+.p ta'c xa~ chi? vie^.c ngo^`i rung ddu`i ta.i so+? dde^? pha^n co^ng ta'c, va` ca'c xa~ vie^n mo+'i la` nhu+~ng ngu+o+`i pha?i ddo^? su+'c lao ddo^.ng ra ta.i ddo^`ng. Ca'c to^? tru+o+?ng la` nhu+~ng pha^`n tu+? ba^`n no^ng trung kie^n vu+`a la`m vie^.c vu+`a ddo^n ddo^'c, va` ban kie^?m soa't theo do~i o+? tre^n, dda'nh gia' su+. la`m vie^.c cu?a mo^~i ngu+o+`i theo tu+`ng loa.i:

- Loa.i A: loa.i kho?e ma.nh, la`m nhanh, ti'ch cu+.c ddi la`m so+'m.

- Loa.i B: la` loa.i la`m vie^.c trung bi`nh.
- Loa.i C: la` loa.i la`m vie^.c ke'm, hay ddi tre^~, kho^ng ti'ch cu+.c.

Bi`nh Co^ng Cha^'m DDie^?m

Sau mo^~i nga`y la`m vie^.c, mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c dda'nh gia' lao ddo^.ng ba(`ng ca'ch Bi`nh Co^ng Cha^'m DDie^?m tu+'c la` du+.a va`o mo^.t ngu+o+`i gio?i nha^'t dde^? la`m tie^u chua^?n cho ddie^?m nhu+~ng ngu+o+`i kha'c, va` go.i tie^u chua^?n ddo' la` "mo^'c khoa'n". Vi' du.: Tre^n mo^.t ma?nh ruo^.ng do mo^.t so^' ngu+o+`i la`m vie^.c go^`m ddu? ca? 3 loa.i A, B va` C.

Khi cha^'m ddie^?m mo^~i ngu+o+`i, loa.i A ddu+o+.c 10 ddie^?m ne^'u la`m ddu? 12 gio+` mo^.t nga`y, loa.i B ddu+o+.c 8 ddie^?m va` loa.i C chi? ddu+o+.c 6 ddie^?m. Va` so^' 10 ddie^?m trong mo^.t nga`y la`m vie^.c cu?a mo^.t xa~ vie^n loa.i A ddu+o+.c du`ng la`m chua^?n go.i la` mo^.t co^ng. Mo^.t ngu+o+`i loa.i A la`m vie^.c 3 nga`y ddu+o+.c so^' ddie^?m tu+o+ng ddu+o+ng vo+'i 3 co^ng lao ddo^.ng, trong khi mo^.t ngu+o+`i loa.i C la`m vie^.c 3 nga`y chi? ddu+o+.c ghi co' 18 ddie^?m, tu+'c la` chu+a ddu+o+.c 2 co^ng lao ddo^.ng. Muo^'n dda.t ddu+o+.c 3 co^ng, xa~ vie^n loa.i C chi? co' hai ca'ch, mo^.t la` la`m the^m nga`y, hai la` ta(ng the^m gio+` la`m vie^.c mo^~i nga`y\. Nhu+ng ca'ch thu+' nha^'t kho^ng the^? thu+.c hie^.n ddu+o+.c vi` kho^ng ai co' nga`y nghi? dde^? la`m bu` ne^n xa~ vie^n loa.i C chi? co`n mo^.t su+. lu+.a cho.n la` ta(ng so^' gio+` la`m mo^~i nga`y\. Do ddo' mo+'i co' ca^u "La`m nga`y kho^ng ddu? tranh thu? la`m dde^m".

Ta.i Sao Pha?i La`m Cho DDu? Co^ng?

Ban qua?n tri. giao khoa'n cho tu+`ng gia ddi`nh pha?i la`m ddu? mo^.t so^' co^ng ddie^?m cho mo^~i vu. mu`a, va` danh tu+` Vie^.t co^.ng go.i la` "mu+'c giao ddie^?m", tu`y theo so^' nha^n kha^?u trong mo^~i gia ddi`nh.

Ne^'u gia ddi`nh ddo^ng ngu+o+`i thi` mu+'c giao ddie^?m cao\. Vi' du. mo^.t gia ddi`nh co' hai lao ddo^.ng chi'nh va` mo^.t lao ddo^.ng phu. thi` mu+'c giao ddie^?m la` 5000 ddie^?m, tu+'c la` trong mo^.t vu. 6 tha'ng pha?i la`m ddu? 5000 ddie^?m, tu+'c la` 500 co^ng (10 ddie^?m la` mo^.t nga`y co^ng) mo^~i lao ddo^.ng chi'nh pha?i la`m khoa?ng 170 co^ng va` lao ddo^.ng phu. 140 co^ng.

Nghi~a la` trung bi`nh mo^~i ngu+o+`i trong gia ddi`nh ddo' pha?i la`m 170 nga`y trong 6 tha'ng (180 nga`y) va` mo^~i nga`y 12 gio+` mo+'i hy vo.ng dda.t ddu+o+.c mu+'c ddie^?m giao dde^? ddu+o+.c ti'nh kha^?u pha^`n theo loa.i A\.

No'i nhu+ va^.y, co' pha?i cu+' sa'u tha'ng thi` co' 10 nga`y nghi??

Kho^ng, con so^' 170 nga`y co^ng la` con so^' lao ddo^.ng ddu+o+.c tra? lu+o+ng go.i la` "lao ddo^.ng sa?n xua^'t" nhu+ ca`y, bu+`a, ga(.t, ha'i\. Mo^~i na(m, no^ng da^n co`n pha?i la`m lao ddo^.ng kho^ng co^ng tu+'c la` lao ddo^.ng "Nghi~a Vu.". Vie^.t co^.ng dda(.t ra hai loa.i lao ddo^.ng nghi~a vu. chi'nh:

- Loa.i A: Lao DDo^.ng Thu?y Lo+.i - ddo' la` lao ddo^.ng ba('t buo^.c nhu+ dda('p bo+` dda^.p, ta't nu+o+'c, khai nu+o+ng v...v..., mo^~i na(m tu+` 15 dde^'n 30 co^ng.

- Loa.i B: Lao DDo^.ng Xa~ Ho^.i - nhu+ dda('p ddu+o+`ng, xa^y tru. so+?, xa^y ca^`u, ddi ga'c ban dde^m.

Hai loa.i nghi~a vu. tre^n kho^ng ti'nh co^ng dde^? la~nh lu+o+ng, tra'i la.i chi? co' pha.t ne^'u thie^'u nghi~a vu.. Vi' du. mo^.t ngu+o+`i ddu+o+.c ban qua?n tri. ho+.p ta'c xa~ pha^n co^ng ddi dda('p ddu+o+`ng ma` vi` ly' do gi` ddo' kho^ng ddi thi` bi. pha.t tu+` 1 cho to+'i 3 co^ng (3 nga`y co^ng).

Nhu+ va^.y, ne^'u go^`m ca? lao ddo^.ng nghi~a vu. vo+'i lao ddo^.ng sa?n xua^'t, mo^.t xa~ vie^n kho^ng co' ddu? so^' nga`y trong mo^.t na(m dde^? la`m cho ddu? co^ng ddie^?m. Vi` the^' ha^`u nhu+ ai cu~ng pha?i la`m the^m ba(`ng ca'ch ra ddo^`ng so+'m ho+n va` o+? la.i to+'i khuya dde^? la`m the^m. Nhu+ng kho^ng pha?i nga`y na`o cu~ng co' the^? o+? la.i khuya dde^? la`m the^m, vi` co`n pha?i ddi ho.p dde^? ho.c ta^.p ve^` chi'nh sa'ch no^ng nghie^.p, ho.c ta^.p chi'nh tri. va` ddu? thu+' ho.c ta^.p kha'c.

DDie^`u ddo' co' nghi~a la` du` co' muo^'n la`m cho ddu? co^ng ddie^?m, cu~ng kho^ng co' ddu? gio+` dde^? la`m theo y' muo^'n. Va` thie^'u co^ng ddie^?m la` thie^'u a(n.

Du` co' la`m ddu? co^ng ddie^?m cu~ng chu+a co' nghi~a la` ddu? a(n, vi` dde^'n lu'c thu hoa.ch va`o cuo^'i mu`a, ho+.p ta'c xa~ co^.ng ddie^?m cu?a toa`n gia ddi`nh va` kha^'u tru+` ra 25% go.i la` ddie^?m Kie^'n Thie^'t Xa~ Ho^.i Chu? Nghi~a, co`n la.i bao nhie^u mo+'i ti'nh ra gia' ba(`ng lu'a tu`y theo tu+`ng vu.. So^' lu'a tu+o+ng u+'ng vo+'i mo^~i co^ng ddie^?m cu~ng kho^ng nha^'t ddi.nh, vi` ga(.p na(m ma^'t mu`a, so^' lu'a cu~ng gia?m theo, ma(.c du` co^ng ddie^?m kho^ng ddo^?i\.

Co^ng da^n Le^ va(n Hu`ng gia?i thi'ch ra^'t ro~ nhu+ sau:

"Tie^`n chia cho mo^~i ddie^?m tu`y theo so^' thu to^?ng ke^'t cu?a Ho+.p Ta'c Xa~. Ho+.p ta'c xa~ ha`ng tha'ng co^.ng chung so^' ddie^?m cu?a toa`n the^? da^n la`ng. DDem so^' tie^`n to^?ng thu chia cho so^' ddie^?m chung cu?a ca? da^n la`ng, ta co' tie^`n cho mo^~i ddie^?m. Thi' du. ho+.p ta'c xa~ to^?ng thu ddu+o+.c 10000 ddo^`ng va` so^' ddie^?m chung cu?a ho+.p ta'c xa~ la` 100000 ddie^?m, nhu+ va^.y mo^~i ddie^?m tri. gia' 10 xu\. Ma(.t kha'c ne^'u so^' to^?ng thu chi? co' 8000 ddo^`ng, thi` gia' tri. mo^~i ddie^?m chi? co`n co' 8 xu\. To'm la.i gia' tri. mo^~i ddie^?m tu`y so^' to^?ng thu, cho ne^n, ne^'u no^ng da^n muo^'n ddu+o+.c so^' to^?ng thu cao ho+n thi` pha?i gia ta(ng sa?n xua^'t. Ha.n ha'n hay ma^'t mu`a la` mo^.t tha?m ho.a cho no^ng da^n".

Hi`nh thu+'c bi`nh co^ng cha^'m ddie^?m ba('t buo^.c mo.i ngu+o+`i, dda`n o^ng cu~ng nhu+ dda`n ba`, o^ng gia` cu~ng nhu+ ba` la~o pha?i la`m vie^.c nhu+ ma'y suo^'t nga`y:

"Me^.t nho.c dde^'n ddo^. ti`nh vo+. cho^`ng cu~ng bi. a?nh hu+o+?ng, kho^ng co`n su+'c na`o ma` ye^u thu+o+ng a^n a'i vo+'i nhau ddu+o+.c nu+~a". (Lo+`i anh Le^ va(n Hu`ng)

Tuy so^' gio+` la`m vie^.c chi'nh thu+'c la` 12 gio+` mo^.t nga`y, nhu+ng vi` ai cu~ng so+. ddo'i, va` ne^'u co' mo^.t hai ddu+'a con thi` pha?i la`m vie^.c suo^'t tu+` 4 gio+` sa'ng to+'i 10 gio+` dde^m (18/24 gio+` mo^.t nga`y) mo+'i ddu? a(n.

b. DDo'ng Go'p Thue^' No^ng Nghie^.p Va` Thue^' DDa?m Phu..

Khi nha` nu+o+'c dda~ na('m toa`n bo^. sinh hoa.t, lo+.i tu+'c cu?a da^n, thi` no^ng da^n co' co`n pha?i ddo'ng thue^' nu+~a kho^ng?

Ca^u ho?i na`y ddu+o+.c anh Le^ va(n Hu`ng tra? lo+`i nhu+ sau:

"Ngu+o+`i da^n que^ dda^u co`n gi` la` cu?a rie^ng nu+~a ma` ddo'ng thue^'. Nhu+ng tre^n thu+.c te^' ho. va^~n gia'n tie^'p pha?i ddo'ng thue^' vi` ho+.p ta'c xa~ nha^n danh ta^.p the^? ddo'ng thue^' cho nha` nu+o+'c: Thue^' No^ng Nghie^.p, Thue^' dda?m phu. nghi~a vu., Thue^' dda?m phu. nghi~a thu+o+ng.

"Khi ho+.p ta'c xa~ ddo'ng thue^' cho nha` nu+o+'c di~ nhie^n so^' tho'c co`n la.i dde^? chia cho xa~ vie^n pha?i i't ddi\. Thi' du. cu. the^? cho de^~ hie^?u: Ta.i la`ng Ha`m Ca'ch cu?a to^i cha(?ng ha.n, mo^~i vu. lu'a pha?i ddo'ng 15 ta^'n tho'c thue^' no^ng nghie^.p, 5 ta^'n tho'c thue^' dda?m phu. nghi~a vu. va` 3 ta^'n tho'c thue^' dda?m phu. nghi~a thu+o+ng. To^?ng so^' thu hoa.ch mo^~i mu`a la` 100 ta^'n tho'c, ddo'ng thue^' xong chi? co`n 77 ta^'n. Thue^' no^ng nghie^.p a^'n ddi.nh la` 15% sa?n lu+o+.ng, thue^' dda?m phu. nghi~a vu. tu`y theo ti`nh hi`nh chung, nhu+ng kho^ng qua' 5% sa?n lu+o+.ng".

Thue^' dda?m phu. nghi~a vu. ddu+o+.c ca'n bo^. DDa?ng gia?i thi'ch nhu+ la` mo^.t thu+' thue^' ddo'ng the^' cha^n cho vie^.c ddi li'nh la`m nghi~a vu. qua^n su+.. Co`n thue^' dda?m phu. nghi~a thu+o+ng la` dde^? giu'p cho ca'c thu+o+ng be^.nh binh bi. ddau o^'m hoa(.c bi. thu+o+ng vi` ddi la`m nghi~a vu. qua^n su+..

Thue^' no^ng nghie^.p la` mo^.t thu+' thue^' na(.ng ne^` nha^'t ddo^'i vo+'i no^ng da^n Ba('c Vie^.t, va` ca'n bo^. DDa?ng trong ho+.p ta'c xa~ thi ha`nh ra^'t kha('t khe, vi' du. mo^.t ca'n bo^. la`m tho^? sa?n o+? Thanh Thu?y, ti?nh Thanh Ho'a te^n la` Hoa`ng va(n Ki'nh, la` ca'n bo^. phu. tra'ch cu?a ti?nh, co' ngu+o+`i cha thie^'u thue^' hai na(m lie^`n, tu+'c la` pha.m va`o to^.i "da^y du+a thue^' no^ng nghie^.p". Anh Hoa`ng va(n Ki'nh dda~ bi. DDa?ng thi ha`nh bie^.n pha'p ky? lua^.t ba(`ng ca'ch khai tru+` kho?i DDa?ng. Sau ddo', anh Ki'nh dda~ "tha('c ma('c" vo+'i chi'nh quye^`n ddi.a phu+o+ng ne^n bi. ddi ca?i ta.o\.

Cha(?ng nhu+~ng thue^' no^ng nghie^.p la` mo^.t su+. bo'c lo^.t kha('t khe, nhu+ng no^ng da^n oa'n ha^.n nha^'t la` nha` nu+o+'c ba('t tra? ca'c thu+' thue^' ba(`ng tho'c, chu+' kho^ng pha?i ba(`ng tie^`n. No^ng da^n Nguye^~n va(n Hu`ng dda~ gia?i thi'ch ta.i sao tra? thue^' ba(`ng tho'c la.i thie^.t ha.i cho da^n ho+n la` tra? ba(`ng tie^`n:

"Nha` nu+o+'c mo^~i mu`a la^'y 23 ta^'n tho'c (go^`m thue^' no^ng nghie^.p, thue^' dda?m phu. nghi~a vu. va` thue^' dda?m phu. nghi~a thu+o+ng, a'p du.ng cho la`ng Ha`m Ca'ch mo^~i mu`a sa?n xua^'t 100 ta^'n pha?i ddo'ng thue^' 23 ta^'n), nhu+ va^.y nghi~a la` da^n ma^'t ddi 23 ta^'n tho'c mo^~i mu`a\. Ta.i mie^`n Ba('c mo^~i ho^.t tho'c quy' nhu+ ho^.t va`ng. Ne^'u nha` nu+o+'c la^'y tie^`n thay tho'c thi` ho+.p ta'c xa~ thay ma(.t ta^.p the^? da^n chu'ng chi? pha?i ddo'ng 6200 ddo^`ng (gia' chi'nh thu+'c 270 ddo^`ng mo^.t ta^'n tho'c). Nhu+ va^.y ddo^? ddo^`ng mo^~i ngu+o+`i da^n (la`ng to^i co' 100 da^n) ddo'ng 62 ddo^`ng. Vo+'i 62 ddo^`ng ddo', tre^n thi. tru+o+`ng cho+. dden chi? tu+o+ng ddu+o+ng vo+'i 70 kg tho'c hay 50 kg ga.o mo^~i mu`a\. Trong khi ddo' ne^'u da^n ddu+o+.c giu+~ la.i 23 ta^'n tho'c (ne^'u ddo'ng thue^' ba(`ng tie^`n) thi` chia dde^`u mo^~i ngu+o+`i ddu+o+.c 230 kg tho'c (tu+'c la` khoa?ng 164 kg ga.o, va` ne^'u chia cho 6 tha'ng thi` trung bi`nh mo^~i nga`y mo^.t no^ng da^n ddu+o+.c the^m ga^`n 1 kg ga.o tu+'c la` 4 ba't co+m dda^`y). Gia' tri. mo^.t ho^.t tho'c o+? cho^~ ddo'".

Chu' thi'ch: gia' tho'c chi'nh thu+'c la` 270 ddo^`ng mo^.t ta^'n, trong khi gia' cho+. dden la` khoa?ng 800 ddo^`ng to+'i 900 ddo^`ng mo^.t ta^'n va`o lu'c ddo'.

Sau khi dda~ ddu+o+.c ddo'ng go'p su+'c lao ddo^.ng, ddo'ng ca'c thu+' thue^' "nghi~a vu. cao ca?" nghe khoa'i lo^~ tai, no^ng da^n co`n ddu+o+.c DDa?ng thu+o+ng cho ddo'ng nhie^`u loa.i quy~ kha'c nu+~a\.

c. DDo'ng Go'p Cho Ca'c Thu+' Quy~ Cu?a Ho+.p Ta'c Xa~.

Ho+.p ta'c xa~ cu~ng "thay ma(.t xa~ vie^n" dde^? ddo'ng va`o ca'c loa.i quy~ du+o+'i dda^y:

Quy~ Thu?y Lo+.i: "Ban qua?n tri. no'i la` dde^? mua du.ng cu. ma'y mo'c la`m co^ng ta'c thu?y lo+.i nhu+ da^~n nu+o+'c va`o ruo^.ng kho^, hu't nu+o+'c ra kho?i ruo^.ng nga^.p nu+o+'c, hoa(.c he^. tho^'ng dda^.p nu+o+'c v.v... nha^n da^n ddo'ng kha' nhie^`u cho quy~ na`y, nhu+ng tre^n thu+.c te^', quy~ thu?y lo+.i thu+.c su+. ddi dda^u ma^'t tie^u va` kho^ng ai tha^'y co' ba(`ng chu+'ng cu. the^? la` quy~ thu?y lo+.i ddu+o+.c du`ng va`o mu.c tie^u thu?y lo+.i\. Quy~ thu?y lo+.i dda~ nhu+ nu+o+'c nga^'m va`o sa ma.c he^'t tro+n, ma'y bo+m nu+o+'c, ma'y hu't nu+o+'c kho^ng tha^'y dda^u, chi? tha^'y no^ng da^n tie^'p tu.c du`ng ga^`u dde^? ta't nu+o+'c tha^'y o^ng ba` no^.i".

Quy~ Ti'ch Lu~y: "Ca'n bo^. Vie^.t co^.ng tuye^n truye^`n ra(`ng quy~ na`y ddu+o+.c du`ng dde^? giu'p ddo+~ xa~ vie^n ga(.p hoa`n ca?nh kho' kha(n. Tre^n thu+.c te^' mo^.t pha^`n nho? ddu+o+.c du`ng dde^? mua du.ng cu. la`m vie^.c, co`n pha^`n lo+'n dde^? to^? chu+'c nhu+~ng buo^?i lie^n hoan cu?a ban qua?n tri. ho+.p ta'c xa~, tu+'c la` ca'c o^ng tro+`i con o+? no^ng tho^n".

Quy~ Xa~ Ho^.i: "DDu+o+.c du`ng dde^? xa^y tru+o+`ng ho.c, xa^y nha` thu+o+ng. Ta^'t ca? quy~ na`y ddu+o+.c no^.p cho xa~ va` tu+` xa~ ddu+a ve^` huye^.n, hoa`n toa`n do nha` nu+o+'c na('m giu+~, nha^n da^n la`m chu? no', nhu+ng kho^ng he^` bie^'t no' ddu+o+.c chi tie^u ra sao".

Quy~ Ba?o Hie^?m: Ca'n bo^. Vie^.t co^.ng tuye^n truye^`n co^? ddo^.ng nhu+ sau ve^` quy~ ba?o hie^?m:

"Lao ddo^.ng pha?i an toa`n.
An toa`n dde^? lao ddo^.ng"

Vie^.t co^.ng dda~ le^n to+'i ddi?nh cao trong vie^.c sa?n xua^'t nhu+~ng kha^?u hie^.u nghe qua tha^'y me^ ma^?n ta^m tha^`n, nhu+ng kho^ng co' lie^n he^. gi` to+'i thu+.c te^' cu?a va^'n dde^` ba?o hie^?m ca?. Ca'c xa~ vie^n sau khi "nho+`" ho+.p ta'c xa~ "ddo'ng tie^`n du`m" va`o ca'c quy~ ba?o hie^?m, thi` cha(?ng bie^'t nhu+~ng quy~ na`y ddi dda^u, ma` cu~ng cha(?ng bao gio+` ddu+o+.c hu+o+?ng nhu+~ng quye^`n lo+.i do quy~ na`y mang la.i\. Tuy bie^'t ra(`ng ma^'t cu?a, dda so^' no^ng da^n va^~n dda`nh dde^? cho "cu?a ddi thay ngu+o+`i" ma` kho^ng da'm tha('c ma('c, so+. ra(`ng co' the^? ddu+o+.c Vie^.t co^.ng cho ddi xa dde^? ti`m ra su+. tha^.t nhu+ tru+o+`ng ho+.p anh Hoa`ng va(n Ki'nh dda~ no'i o+? tre^n.

Tuy nhie^n ho. cu~ng pha?n u+'ng la.i ba(`ng ca'ch kha'c nhu+ ta se~ tha^'y sau na`y\. Trong hie^.n ta.i no^ng da^n co`n nha^~n nhi.n thi` Vie^.t co^.ng co`n tie^'p tu.c nha^?n nha la`m to+'i\. Vie^.t co^.ng coi no^ng da^n mie^`n Ba('c nhu+ mo^.t thu+' tra'i ca^y co' nhie^`u lo+'p vo? ngo.t nga`o tha ho^` bo'c lo^.t tu+` lo+'p vo? na`y to+'i lo+'p vo? kha'c dde^? ma` a(n. Tu+` Ho^` Chi' Minh cho dde^'n te^n ca'n bo^. ha.ng be't cu?a Vie^.t co^.ng dde^`u thi ddua pha't huy sa'ng kie^'n dde^? bo'c lo^.t no^ng da^n.

Sau khi ba('t da^n go'p su+'c lao ddo^.ng, ddo'ng ca'c thu+' thue^', go'p ca'c thu+' quy~, ho+.p ta'c xa~ co`n "pha't huy sa'ng kie^'n" ra mo^.t thu+' "nhie^.m vu. ti`nh nguye^.n" nuo^i ga`, nuo^i heo cho nha` nu+o+'c.

Anh Le^ va(n Hu`ng ke^? la.i nhu+ sau:

"Ve^` cha(n nuo^i, mo^~i gia ddi`nh ba('t buo^.c pha?i nuo^i mo^.t so^' lo+.n tu+o+ng ddu+o+ng vo+'i 100 kg thi.t mo^~i na(m dde^? ba'n cho ho+.p ta'c xa~. Vie^.c nuo^i lo+.n la` vie^.c cu+o+~ng ba'ch va` ngu+o+`i nuo^i kho^ng ddu+o+.c ba'n ra ngoa`i hoa(.c gie^'t a(n thi.t. Mo^~i gia ddi`nh co`n pha?i nuo^i hai con ga` cho ho+.p ta'c xa~. Kho^ng ai muo^'n nuo^i lo+.n vi` bi. lo^~ vo^'n, nhu+ng va^~n bi. ba('t buo^.c pha?i nuo^i".

Va^'n dde^` nuo^i heo lo^~ vo^'n dda~ tha`nh quy lua^.t cu?a xa~ ho^.i chu? nghi~a Vie^.t co^.ng. Anh Le^ va(n Hu`ng gia?i thi'ch ly' do:

"Ho+.p ta'c xa~ kho^ng cung ca^'p lo+.n gio^'ng, ma` cu~ng kho^ng ba'n lo+.n con cho da^n. Vi` the^', ngu+o+`i nuo^i lo+.n pha?i mua lo+.n gio^'ng o+? ngoa`i vo+'i gia' tu+. do\. Nhu+~ng ngu+o+`i nuo^i lo+.n gio^'ng ddu+o+.c ba'n lo+.n con tu+. do\. Mo^.t con lo+.n con na(.ng 10 kg gia' 30 ddo^`ng (tie^`n mie^`n Ba('c). Lo+.n o+? ngoa`i Ba('c thi` nho? va` cha^.m lo+'n. Pha?i nuo^i to+'i ta'm chi'n tha'ng mo+'i lo+'n to+'i 50 kg. Lo+.n ddu+o+.c nuo^i ba(`ng ca'm, ma` ca'm thi` ra^'t dda('t. Mo^~i con lo+.n a(n he^'t 4 ha`o tie^`n ca'm, nghi~a la` 12 ddo^`ng mo^.t tha'ng, hay la` 96 ddo^`ng trong 8 tha'ng. Hai con lo+.n ma^'t 192 ddo^`ng tie^`n ca'm, va` gia' mua 2 con he^'t 60 ddo^`ng, to^?ng co^.ng la` 252 ddo^`ng tie^`n vo^'n. Hai con lo+.n na(.ng 100 kg ba'n cho ho+.p ta'c xa~ 1 ddo^`ng mo^~i kg thi.t theo gia' chi'nh thu+'c, tu+'c la` lo^~ he^'t 152 ddo^`ng kho^ng ke^? co^ng lao kho' nho.c trong ta'm tha'ng. Do ddo' kho^ng ai muo^'n nuo^i lo+.n ne^'u kho^ng bi. cu+o+~ng ba'ch. 152 ddo^`ng la` tie^`n co^ng 4 tha'ng lao ddo^.ng cu+.c nho.c o+? ngoa`i ddo^`ng. Nhu+ng ne^'u kho^ng chi.u nuo^i lo+.n thi` se~ kho^ng ddu+o+.c a(n thi.t va` bi. ke^'t to^.i la` pha?n ddo^.ng cho^'ng la.i xa~ ho^.i chu? nghi~a, chi? bie^'t nghi~ dde^'n quye^`n lo+.i i'ch ky? la`m ha.i quye^`n lo+.i chung. Ngoa`i ra co`n bi. pha.t 30% so^' tho'c ddu+o+.c mua cu?a ho+.p ta'c xa~ ...".

Ly' do ca(n ba?n khie^'n vie^.c nuo^i lo+.n lo^~ vo^'n la` vi` pha?i mua lo+.n con va` thu+'c a(n o+? thi. tru+o+`ng tu+. do (ga^`n nhu+ cho+. dden) va` cuo^'i cu`ng ba'n thi.t heo gia' chi'nh thu+'c cho nha` nu+o+'c. Khi ta^'t ca? no^ng da^n bi. lo^~, thi` chi? co' mo^.t bo.n hu+o+?ng lo+`i tre^n su+'c lao ddo^.ng cu?a no^ng da^n. Ai cu~ng ddoa'n ddu+o+'c bo.n ddo' la` bo.n na`o\. Khi anh Le^ va(n Hu`ng no'i dde^'n vie^.c "bi. pha.t 30% so^' tho'c ddu+o+.c mua cu?a ho+.p ta'c xa~" thi` ca'c ddo^.c gia? chu+a ne^'m mu`i Vie^.t co^.ng co' the^? kho^ng hie^?u ddie^`u ddo' nghi~a la` ca'i gi`, va` co' the^? se~ co' ngu+o+`i ba?o "ca^`n chi pha?i mua tho'c cu?a ho+.p ta'c xa~?".

Thu+.c ra dda^y la` ca(n ba?n cu?a che^' ddo^. hu+o+?ng thu., tu+'c la` va^'n dde^` no ddo'i cu?a xa~ vie^n ma` ta sa('p pha^n ti'ch du+o+'i dda^y\.

 

3. Che^ DDo^. Hu+o+?ng Thu. Cu?a Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p

Che^' ddo^. hu+o+?ng thu. cu?a ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p thay ddo^?i theo tu+`ng mu`a hay tu+`ng vu. tu`y theo su+. thu hoa.ch. Vi` the^', cu+' to+'i mu`a ga(.t ha'i la` ta^'t ca? ba ban kie^?m soa't, ke^' hoa.ch va` ke^' toa'n cha^u dda^`u la.i ho.p vo+'i ban qua?n tri. ho+.p ta'c xa~ dde^? a^'n ddi.nh mu+'c hu+o+?ng thu. cu?a xa~ vie^n, va` danh tu+` Vie^.t co^.ng go.i vie^.c na`y la` "la`m phu+o+ng a'n ke^'t toa'n a(n chia".

a\. DDi.nh Gia' Tri. Cu?a Mo^.t Co^ng

Phu+o+ng a'n ke^'t toa'n a(n chia la` ddu+o+`ng lo^'i dda.i cu+o+ng mo^~i vu. mu`a\. Sau khi phu+o+ng a'n la`m xong, ban qua?n tri. quye^'t ddi.nh mu+'c a(n chia tu+'c la` mu+'c ddo^. hu+o+?ng thu. du+.a tre^n gia' tri. cu?a mo^~i co^ng theo ca'ch thu+'c ma` anh Le^ va(n Hu`ng dda~ mo^ ta? (mo^.t co^ng co' the^? tu+` 8 xu to+'i 10 xu). Ca'n bo^. Vie^.t co^.ng ddi kie^?m tra ta^'t ca? ca'c ma?nh ruo^.ng ba(`ng ca'ch ddo na(ng sua^'t mo^~i ma?nh, ro^`i tu+` ddo' ti'nh ra mu+'c to^?ng thu\.

Xa~ vie^n kho^ng ddu+o+.c tra? co^ng du+.a tre^n mu+'c to^?ng thu\. Ho+.p ta'c xa~ tri'ch mo^.t pha^`n cu?a so^' to^?ng thu dde^? ddo'ng ca'c loa.i thue^', ca'c loa.i quy~, ca'c loa.i co^ng kha'c. Co`n la.i mo+'i chia cho so^' ddie^?m to^?ng co^.ng cu?a toa`n the^? xa~ vie^n dde^? a^'n ddi.nh gia' tri. cu?a co^ng ddie^?m.

Ho+.p ta'c xa~ se~ tu`y theo co^ng ddie^?m cu?a mo^~i xa~ vie^n dde^? tra? tie^`n cho tu+`ng ngu+o+`i, va` vo+'i so^' tie^`n ddo' xa~ vie^n dde^'n ho+.p ta'c xa~ dde^? mua ga.o ve^` a(n. Di~ nhie^n ai cu~ng muo^'n mua ga.o cu?a ho+.p ta'c xa~ theo gia' chi'nh thu+'c thay vi` mua o+? ngoa`i theo gia' cho+. dden. Nhu+ng ddie^`u ddo' kho^ng co' nghi~a la` "co' tie^`n mua tie^n cu~ng ddu+o+.c". Tha^.t ra i't co' xa~ vie^n na`o co' ddu? co^ng ddie^?m dde^? mua ga.o theo ddu'ng tie^u chua^?n a(n cu?a mi`nh. Va` du` co' du+ co^ng ddie^?m, so^' ga.o ddu+o+.c mua cu~ng bi. ha.n che^' bo+?i ca'i "mu+'c a(n quy ddi.nh" gio^'ng nhu+ go^ng cu`m dde^? ke^`m ke.p ca'i mie^.ng va` bao tu+?.

b. Mu+'c A(n Quy DDi.nh:

Tu+'c la` tie^u chua^?n lu+o+ng thu+.c, bao go^`m nhu+~ng "ca^'p ba^.c a(n uo^'ng" kha'c nhau tu`y theo kha? na(ng lao ddo^.ng cu~ng nhu+ loa.i lao ddo^.ng. Kha? na(ng lao ddo^.ng ddu+o+.c chia theo ca^'p ba^.c A, B, C nhu+ dda~ no'i o+? tre^n.

Co`n ca'c loa.i lao ddo^.ng go^`m co': Lao ddo^.ng chi'nh: Nhu+~ng ngu+o+`i sa?n xua^'t no^ng nghie^.p. Lao ddo^.ng phu.: Nhu+~ng ngu+o+`i la`m ca'c nghe^` kha'c nhu+ dda'nh ca', thu? co^ng nghie^.p, cha(n nuo^i, tho+. ne^`, tho+. mo^.c. Ma^'t su+'c lao ddo^.ng: Nhu+~ng ngu+o+`i gia` ca?. Kho^ng lao ddo^.ng: Con ni't du+o+'i 8 tuo^?i\.

Mu+'c a(n quy ddi.nh co`n thay ddo^?i tu`y theo vu`ng va` tu`y theo tu+`ng giai ddoa.n.

Nguye^~n va(n Vie^.t, mo^.t ca'n binh xa^m nha^.p tu+` Ba('c Vie^.t va`o Nam, sinh na(m 1952, khi ho^`i cha'nh na(m 1970 mo+'i ddu+o+.c 18 tuo^?i cho bie^'t ve^` va^'n dde^` thu+.c pha^?m o+? ti?nh Tuye^n Quang (khu tu+. tri. Vie^.t Ba('c la` no+i anh sinh tru+o+?ng). Tru+o+'c khi Hoa Ky` oanh ta.c mie^`n Ba('c (1965) thi` anh Vie^.t co`n nho? tuo^?i ne^n kho^ng lu+u y' ve^` kha^?u pha^`n ga.o la` bao nhie^u, nhu+ng:

"...Sau khi ngu+o+`i My~ ngu+`ng ne'm bom mie^`n Ba('c, ddo+`i so^'ng cu?a nha^n da^n rie^ng ti?nh Tuye^n Quang tro+? ne^n sung tu'c ho+n.... Tie^u chua^?n ga.o ha`ng tha'ng cu?a ngu+o+`i da^n khu tu+. tri. Vie^.t Ba('c la` 21 ca^n ga.o (21 kg) cho mo^.t lao ddo^.ng chi'nh, ho.c sinh ddu+o+.c 18 ca^n, tre? em ddu+o+.c 6 ca^n".

Ve^` ly' do ta.i sao ngu+o+`i da^n o+? khu tu+. tri. ddu+o+.c tie^u chua^?n ga.o cao trong khi dda so^' ngu+o+`i da^n ddo^`ng ba(`ng mie^`n Ba('c chi? ddu+o+.c to^'i dda la` 13 dde^'n 18 ca^n ga.o, anh Vie^.t gia?i thi'ch nhu+ sau:

"Ngu+o+`i da^n o+? khu tu+. tri. Vie^.t Ba('c vo^'n ddu+o+.c a(n uo^'ng tu+. do, ne^n tie^u chua^?n 21 ca^n ga.o mo^.t tha'ng cu~ng la` qua' i't o?i\. Ne^'u pha?i a(n i't ho+n nu+~a ho. se~ kho^ng tin tu+o+?ng va`o nha` nu+o+'c".

Ti`nh tra.ng anh Vie^.t mo^ ta? la` ti`nh tra.ng de^~ tho+? ta.i khu tu+. tri. Vie^.t Ba('c ma` Vie^.t co^.ng ca^`n ve vuo^'t nhe. tay dde^? tra'nh su+. no^?i loa.n. O+? nhu+~ng vu`ng kha'c nhu+ Thanh Ho'a, va`o na(m 1967-1968, tie^u chua^?n lu+o+ng thu+.c dda.i kha'i nhu+ sau:

O+? la`ng Ha`m Ca'ch, huye^.n Thanh Ha`, ti?nh Ha?i Du+o+ng, tie^u chua^?n ga.o cao ho+n vu`ng Thanh Ho'a nhu+ng, ca^u ho?i dda'ng dda(.t ra o+? dda^y la`: "ne^'u dda~ tra? tie^`n theo co^ng ddie^?m thi` ca^`n gi` Vie^.t co^.ng pha?i a^'n ddi.nh tie^u chua^?n lu+o+ng thu+.c?"

Anh Le^ va(n Hu`ng dda~ tra? lo+`i ca^u ho?i tre^n theo hoa`n ca?nh o+? la`ng Ha`m Ca'ch, nhu+ng ca^u tra? lo+`i cu?a anh cu~ng a'p du.ng ddu+o+.c cho ta^'t ca? ca'c ddi.a phu+o+ng kha'c:

"Va^'n dde^` mu+'c a(n quy ddi.nh thu+.c su+. kho^ng gia?n di.. Nha` nu+o+'c a^'n ddi.nh cho mo^~i lao ddo^.ng chi'nh la` 14,4 kg ga.o mo^.t tha'ng, lao ddo^.ng phu. 12 kg ga.o mo^.t tha'ng, tre? nho? du+o+'i 10 tuo^?i ddu+o+.c 6 hoa(.c 7 kg ga.o\. Thi' du. gia ddi`nh to^i 2 vo+. cho^`ng, 2 ddu+'a con du+o+'i 10 tuo^?i, to^i ddu+o+.c quye^`n mua ga.o theo tie^u chua^?n 14,4 kg cho to^i 12 kg cho vo+. to^i, va` 12 kg cho 2 ddu+'a con, to^?ng co^.ng 38,4 kg ga.o mo^.t tha'ng. Ho+.p ta'c xa~ ti'nh co^ng ddie^?m tra? tha`nh tie^`n. To^i la^'y tie^`n ddo' mua tho'c (hoa(.c ti'nh ra ga.o) o+? ho+.p ta'c xa~. Ne^'u to^i la`m kho?e ddu+o+.c nhie^`u ddie^?m, to^i mua tho'c ddu? tie^u chua^?n, co`n thu+`a tie^`n mang ve^` tie^u rie^ng va` mua thu+.c pha^?m, chu+' kho^ng ddu+o+.c quye^`n mua the^m qua' tie^u chua^?n. Ne^'u cha(?ng may vi` o^'m ddau hay vi` mo^.t ly' do na`o ddo' to^i la`m kho^ng ddu? ddie^?m, nha^'t ddi.nh to^i kho^ng ddu? tie^`n mua tho'c, thi` nguy hie^?m vo^ cu`ng. Thi' du. cho de^~ hie^?u: Tha'ng X, to^i la`m i't co^ng ddie^?m, ca? gia ddi`nh chi? ddu? mua 24 kg ga.o, tu+'c la` thie^'u 14,4 kg ga.o\. Theo nhu+ tie^u chua^?n a^'n ddi.nh, to^i kho^ng ddu+o+.c quye^`n mua 14,4 kg ddo', cho du` to^i co' tie^`n".

To+'i dda^y, ddo^.c gia? co' the^? hie^?u "bi. pha.t 30% so^' tho'c ddu+o+.c mua cu?a ho+.p ta'c xa~" nghi~a la` gi`, va` ha^.u qua? ra sao\. DDo' la` 30% so^' lu+o+ng thu+.c dde^? a(n trong ca? vu. mu`a\. Ne^'u bi. pha.t 30% so^' tho'c ddu+o+.c mua cu?a ho+.p ta'c xa~, ngu+o+`i ta pha?i mua bu` o+? cho+. dden vo+'i gia' ca('t co^? thi` chi? co' nu+o+'c treo co^? le^n xa` nha` dde^? tu+. va^.n (Nhu+ng kho^? la` DDa?ng kho^ng cho ai che^'t vi` DDa?ng ca^`n lao ddo^.ng dde^? sa?n xua^'t).

*

4. Pha?n U+ng Cu?a No^ng Da^n DDo^'i Vo+'i Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Tha^'p

Sau khi dda so^' no^ng da^n da.i do^.t nghe theo DDa?ng dde^? va`o ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p, cuo^.c ddo+`i cu?a ho. tuy ddu+o+.c so^'ng trong nhu+~ng na(m ho`a bi`nh va` o^?n ddi.nh ho+n tho+`i dda^'u tranh sa('t ma'u tru+o+'c ddo', nhu+ng ddie^`u kie^.n la`m vie^.c tha^.t la` kha('t khe va` su+. thu hoa.ch ve^` cho gia ddi`nh kho^ng ddu? so^' du` dda~ la`m vie^.c nhu+ tra^u bo`. Ho+n nu+~a, ho. hoa`n toa`n ma^'t he^'t quye^`n tu+ hu+~u, quye^`n tu+. do, la.i the^m bi. nho^`i so. nga`y dde^m ve^` chi'nh tri. rie^'t ro^`i pha't khu`ng. No^ng da^n nhi`n ra ho+.p ta'c xa~ kho^ng nha(`m mu.c ddi'ch giu'p ddo+~ da^n, ma` thu+.c ra la` dde^? bo'c lo^.t da^n dde^'n kie^.t que^., va` ho. dda~ pha?n u+'ng.

Nhu+ng ru't kinh nghie^.m cu?a cuo^.c dda^'u tranh ca?i ca'ch ruo^.ng dda^'t, nhu+~ng no^ng da^n ba^'t ma~n kho^ng da'm to? ra cho^'ng ddo^'i hoa(.c vi pha.m nhu+~ng quy lua^.t chi'nh tri. ma` chi? da'm pha?n u+'ng trong pha.m vi co' the^? ddu+o+.c. Vi` DDa?ng no'i ra(`ng kho^ng e'p buo^.c mo.i ngu+o+`i va`o ho+.p ta'c xa~ ne^n nhu+~ng no^ng da^n ba^'t ma~n dda~ la`m ddo+n ru't ra kho?i ho+.p ta'c xa~.

Co' hai loa.i gia ddi`nh xin ra kho?i ho+.p ta'c xa~.

Loa.i thu+' nha^'t go^`m nhu+~ng gia ddi`nh co' ddo^ng ngu+o+`i ma.nh kho?e, co' tra^u bo`, va` ho. la.i la` nhu+~ng ngu+o+`i lao ddo^.ng gio?i, sie^ng na(ng. Nhu+ng o+? trong ho+.p ta'c xa~ du` la`m gio?i, du+ co^ng ddie^?m cu~ng pha?i ba'n he^'t so^' thu hoa.ch cho nha` nu+o+'c theo che^' ddo^. "thu mua".

Loa.i thu+' hai go^`m nhu+~ng gia ddi`nh thie^'u ngu+o+`i lao ddo^.ng gio?i, ne^n vu. mu`a na`o cu~ng thie^'u ddie^?m, mang no+. lie^n tie^'p trong nhie^`u mu`a, ma` co`n bi. nhu.c ma. la` lu+o+`i bie^'ng, i'ch ky?, kho^ng ti'ch cu+.c ddo^'i vo+'i quye^`n lo+.i ta^.p the^?.

Khi nhu+~ng ca' nha^n rie^ng le? na`y ru't ra kho?i ho+.p ta'c xa~ thi` ho. dda~ ha`nh ddo^.ng ddo+n phu+o+ng chu+' kho^ng da'm ru? nhau, nhu+ng vi` nhie^`u ngu+o+`i ddo+n phu+o+ng ru't ra ne^n ti`nh co+` dda~ bie^'n tha`nh phong tra`o xa?y ra kha('p no+i, la`m cho nhie^`u ho+.p ta'c xa~ pha?i gia?i ta'n. Vi' du. o+? vu`ng Bi`nh Ca't, Thanh Thu?y, Thanh Ho'a, Vie^.t co^.ng pha?i gia?i ta'n 3 ho+.p ta'c xa~ dde^? gom la.i la`m mo^.t. O+? vu`ng Xi'ch Tho^?, Ninh Bi`nh, nhie^`u ho+.p ta'c xa~ pha?i gia?i ta'n toa`n bo^. dde^? to^? chu+'c la.i\.

DDo^'i vo+'i khu tu+. tri. Tha'i Me`o, vi` ddo^`ng ba`o thie^?u so^' cho^'ng ddo^'i ma.nh ne^n cho ma~i to+'i na(m 1964 va^~n chu+a tie^'n le^n ddu+o+.c ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p. No'i chung tre^n toa`n mie^`n Ba('c tru+o+'c kia va^~n co' mo^.t so^' no^ng da^n ddu+'ng ngoa`i ho+.p ta'c xa~ va` Vie^.t co^.ng va^~n dde^? ye^n cho ho. so^'ng. Nhu+~ng ngu+o+`i na`y trao ddi ddo^?i la.i nhu+~ng sa?n pha^?m vo+'i nhau va` la`m tha`nh mo^.t thu+' thi. tru+o+`ng ngoa`i ho+.p ta'c xa~ ma` ta go.i la` thi. tru+o+`ng tu+. do va` cho+. dden.

Vie^.t Co^.ng DDo^'i Pho' Ra Sao\?

Khi nhu+~ng ngu+o+`i xa~ vie^n ru't ra kho?i ho+.p ta'c xa~, lo^'i la`m a(n ca' the^? va` thi. tru+o+`ng tu+. do ddo^.t nhie^n lo+'n ha(?n le^n va` dde do.a quye^`n lu+.c DDa?ng, do ddo' Vie^.t co^.ng chi? thi. cho ca'c chi'nh quye^`n ddi.a phu+o+ng va` ban qua?n tri. ho+.p ta'c xa~ pha?i co' bie^.n pha'p ddo^'i pho'. Co' ba bie^.n pha'p chi'nh ddu+o+.c a'p du.ng.

Bie^.n pha'p tuye^n truye^`n gia'o du.c va` du`ng ddoa`n vie^n va^.n ddo^.ng vo+'i gia ddi`nh

DDo^'i vo+'i ca'c ddoa`n vie^n (chu+a pha?i la` dda?ng vie^n) co' gia ddi`nh ra kho?i ho+.p ta'c xa~, DDa?ng va` DDoa`n a'p du.ng bie^.n pha'p ky? lua^.t nhu+ phe^ bi`nh kie^?m tha?o, a'p lu+.c dde^? ddoa`n vie^n du`ng ti`nh ca?m lo^i ke'o gia ddi`nh tro+? la.i ho+.p ta'c xa~. Ne^'u kho^ng tha`nh co^ng co' the^? du`ng bie^.n pha'p khai tru+` kho?i DDoa`n.

Bie^.n pha'p na`y cu~ng kho^ng dda.t nhie^`u ke^'t qua?, va` Vie^.t co^.ng pha?i tie^'n the^m mo^.t bu+o+'c nu+~a\.

Bie^.n pha'p ca^'p the? xa~ vie^n

The? xa~ vie^n co' co^ng du.ng cho xa~ vie^n co' the^? mua ddo^` du`ng hay thu+.c pha^?m o+? Ma^.u Di.ch Quo^'c Doanh. Bie^.n pha'p na`y tu+o+ng ddo^'i hu+~u hie^.u ho+n, vi` dda so^' xa~ vie^n so^'ng ba(`ng no^ng nghie^.p, ne^n khi ra kho?i ho+.p ta'c xa~ chi? co' the^? ca^'y lu'a\. Nhu+ng khi muo^'n co' muo^'i a(n, va?i ma(.c, ho. pha?i to+'i cu+?a ha`ng ma^.u di.ch Die^m-Nghie^.p hoa(.c ma^.u di.ch cu?a ho+.p ta'c xa~ de^.t va?i dde^? mua\. (ca'c nga`nh na`y dde^`u ddu+o+.c to^? chu+'c tha`nh ho+.p ta'c xa~). Ne^'u kho^ng co' the? xa~ vie^n thi` kho^ng mua ddu+o+.c muo^'i ddu+o+.c va?i\. Bie^.n pha'p na`y tu+o+ng ddo^'i co' hie^.u qua? ho+n va` dda~ buo^.c nhie^`u ngu+o+`i quay tro+? va`o ho+.p ta'c xa~.

Bie^.n pha'p khoanh vu`ng

No'i chung, ddo^'i vo+'i nhu+~ng xa~ vie^n ra kho?i ho+.p ta'c xa~, ban qua?n tri. pha?i tra? la.i dda^'t. Nhu+ng vi` nhu+~ng bo+` ruo^.ng dde^`u pha' he^'t ca?, ne^n kho^ng ai co' the^? no'i ra(`ng dda^'t cu~ cu?a mi`nh o+? dda^u\. Lo+.i du.ng ti`nh tra.ng na`y, ho+.p ta'c xa~ dda~ ddu+a ra bie^.n pha'p khoanh vu`ng dde^? bo'p che^'t nhu+~ng no^ng da^n na`y\. Ho+.p ta'c xa~ dda~ da`nh nhu+~ng ma?nh dda^'t tha^.t xa^'u hoa(.c o+? nhu+~ng vu`ng cao kho^ng co' nu+o+'c, la.i bi. ruo^.ng cu?a ho+.p ta'c xa~ bao va^y, muo^'n la^'y nu+o+'c va`o ruo^.ng kho^ng ddu+o+.c vi` ho+.p ta'c xa~ kho^ng cho nu+o+'c cha?y qua\. Cuo^'i cu`ng nhie^`u ngu+o+`i dda`nh pha?i tro+? va`o ho+.p ta'c xa~, va` ta^'t ca? dde^`u pha?i bi. pha.t co^ng ddie^?m ra^'t na(.ng.

Cu~ng va`o khoa?ng mu`a DDo^ng 1957, mie^`n Ba('c bi. ma^'t mu`a ra^'t tra^`m tro.ng, kha('p no+i bi. ddo'i, va` DDa?ng dda~ to^? chu+'c cu+'u tro+., nhu+ng chi? cu+'u nhu+~ng ngu+o+`i o+? trong ho+.p ta'c xa~ ma` tho^i\. Di~ nhie^n, nhu+~ng ai o+? ngoa`i ho+.p ta'c xa~ ne^'u muo^'n kho?i che^'t ddo'i thi` pha?i gia nha^.p ho+.p ta'c xa~. Tha^.t ra ne^'u na(m 1957 kho^ng co' na.n ddo'i thi` so+'m muo^.n gi` cu~ng co' mo^.t na.n ddo'i kha'c dde^? giu'p DDa?ng thanh toa'n ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p vi` tu+` na(m 1956 to+'i 1968 mie^`n Ba('c dda~ tra?i qua 7, 8 la^`n ma^'t mu`a ddo'i ke'm.

Ta.i nhu+~ng no+i ma` dda so^' no^ng da^n bi. ba('t buo^.c pha?i quay tro+? la.i ho+.p ta'c xa~, DDa?ng be`n thu+`a tha('ng xo^ng le^n, dda^?y ma.nh phong tra`o Ho+.p Ta'c Xa~ Ca^'p Cao. DDie^?n hi`nh la` ta.i la`ng Ha`m Ca'ch lu'c na`y no^ng da^n dda~ hoa`n toa`n bi. ddoa`n ngu~ ho'a va` DDa?ng dde^` ra chie^'n di.ch ca?i tie^'n ddo+.t I vo+'i kha^?u hie^.u "co^ng hu+~u ho'a ruo^.ng dda^'t tra^u bo`", va` thanh toa'n no^'t so^' 5% hoa ma^`u ma` no^ng da^n ddu+o+.c hu+o+?ng trong ho+.p ta'c xa~ ca^'p tha^'p.

*

Trong giai ddoa.n ho+.p ta'c xa~ ca^'p cao, DDa?ng dda~ gia ta(ng na(ng xua^'t no^ng da^n nhu+ the^' na`o, va` no^ng da^n "sung su+o+'ng" nhu+ the^' na`o, ddo' la` ddie^`u chu'ng ta se~ nghie^n cu+'u trong ky` to+'i\.

 

 

 

Xa^y Du+.ng Lu+.c Lu+o+.ng DDe^? Chua^?n Bi. Xa^m Chie^'m Mie^`n Nam
Vo~ Tru+o+`ng So+n

Nga`y 21-7-1954, trong buo^?i ho.p ke^'t thu'c ho^.i nghi. Gene`ve, Pha.m Va(n DDo^`ng tuye^n bo^' se~ dda.t to+'i tho^'ng nha^'t nhu+ dda~ chie^'n tha('ng nu+o+'c Pha'p. Nga`y ho^m sau, 22-7-1954, Ho^` Chi' Minh cu~ng nha^'n ma.nh su+. quye^'t ta^m na`y ba(`ng ca'ch co^ng khai ke^u go.i nha^n da^n mie^`n Ba('c dda^'u tranh gian kho^? va` tru+o+`ng ky` dde^? chie^'m cho ddu+o+.c mie^`n Nam, ma` ho. Ho^` go.i la` "la~nh tho^? cu?a chu'ng ta". DDe^? co' the^? chie^'m ddu+o+.c mie^`nNam, Vie^.t co^.ng pha?i cu?ng co^' a'ch tho^'ng tri. tre^n mie^`n Ba('c, mo^.t co^ng vie^.c ma` Ho^` Chi' Minh go.i la` "Xa^y Du+.ng Xa~ Ho^.i Chu? Nghi~a".

Sau cuo^.c Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t, Vie^.t co^.ng dda~ ddoa`n ngu~ ho'a ddu+o+.c kho^'i nha^n lu+.c o+? no^ng tho^n. DDo^`ng tho+`i cuo^.c ca?i ta.o tu+ ba?n tu+ doanh, ddu+a dde^'n co^ng tu+ ho+.p doanh, va` bie^'n tha`nh quo^'c doanh cu`ng ho+.p ta'c ho'a no^ng nghie^.p, dda(ng ky' ho^. kha^?u giu'p nha` nu+o+'c co^.ng sa?n ddoa`n ngu~ ho'a ddu+o+.c kho^'i nha^n lu+.c tha`nh thi.. To^?ng co^.ng trong nhu+~ng na(m sau ddo', Vie^.t co^.ng dda~ ddo^.ng vie^n ddu+o+.c mo^.t kho^'i nha^n lu+.c lao ddo^.ng le^n to+'i 9.600.000 ngu+o+`i du+o+'i su+. la~nh dda.o sa?n xua^'t cu?a nha` nu+o+'c. Ho. la`m dde^m la`m nga`y, ta(ng gia sa?n xua^'t, "mo^.t ngu+o+`i la`m vie^.c ba(`ng hai" dde^? ta(ng cu+o+`ng cu?ng co^' su+'c ma.nh cu?a che^' ddo^.c va` chua^?n bi. xa^m chie^'m mie^`nNam. Ta^'t ca? ca'c no^~ lu+.c cu?a mie^`nBa('c dde^`u do^`n va`o vie^.c thu+.c hie^.n hai mu.c tie^u tre^n.

Tha'ng 2 na(m 1957, Vie^.t co^.ng trie^.u ta^.p DDa.i Ho^.i Trung U+o+ng DDa?ng Lao DDo^.ng kho'a 12 dde^? tho^ng qua ke^' hoa.ch nha` nu+o+'c na(m 1957, va` dde^? ta(ng cu+o+`ng quo^'c pho`ng.

Tha'ng 4 na(m 1960, quo^'c ho^.i bu` nhi`n Vie^.t co^.ng tho^ng qua dda.o lua^.t ddo^.ng vie^n thanh nie^n mie^`n Ba('c ma` Vie^.t co^.ng go.i la` dda.o lua^.t ve^` Nghi~a Vu. Qua^n Su+..

DDo' la` nhu+~ng ne't dda.i cu+o+ng ve^` ddu+o+`ng lo^'i chi'nh sa'ch tre^n phu+o+ng die^.n qua^n su+.. Nhi`n la.i thu+.c te^' thi`, va`o tho+`i ddie^?m 1955 sau khi chie^'m ddu+o+.c mie^`nBa('c, cuo^.c chie^'n tranh cho^'ng Pha'p dda~ dde^? la.i cho Vie^.t co^.ng mo^.t qua^n ddo^.i tuy ha'o chie^'n nhu+ng co`n ye^'u ke'm ve^` to^? chu+'c va` ky~ thua^.t hie^.n dda.i\. Muo^'n xa^m la(ng mie^`nNam, Vie^.t co^.ng ca^`n ca?i to^? la.i qua^n ddo^.i ddo'. Co^ng ta'c na`y ddu+o+.c go.i la` "co^ng cuo^.c xa^y du+.ng qua^n ddo^.i chi'nh quy mie^`n Ba('c" ma` ta se~ no'i o+? pha^`n sau\. Nhu+ng co^ng ta'c na`y kho^ng ddo`i ho?i nhie^`u thi` gio+` cho ba(`ng co^ng ta'c xa^y du+.ng kinh te^' mie^`nBa('c, vi` muo^'n vo+ ve't nha^n lu+.c mie^`n Ba('c, co^.ng sa?n dda~ lo+.i du.ng luo^n lu+.c lu+o+.ng qua^n ddo^.i la`m ca'i khung cho co^ng vie^.c sa?n xua^'t, va` chua^?n bi. ca'c co+ so+? co' ti'nh ca'ch phu.c vu. cho mo^.t cuo^.c chie^'n tranh la^u da`i\. Vo+'i y' nie^.m tre^n, trong chu+o+ng na`y, chu'ng ta se~ nghie^n cu+'u 3 chu? dde^` chi'nh:

- To^?ng Bie^n Che^' qua^n ddo^.i mie^`nBa('c.
- Xa^y du+.ng ca'c co^ng tri`nh sa?n xua^'t chie^'n lu+o+.c, co+ so+? qua^n su+. va` xa lo^. chie^'n lu+o+.c.
- Xa^y du+.ng lu+.c lu+o+.ng chi'nh quy Vie^.t co^.ng trong ddo' co' co^ng ta'c hie^.n dda.i va` co^ng ta'c chi'nh tri. ho'a qua^n ddo^.i\.

I\. To^?ng Bie^n Che^' Qua^n DDo^.i Mie^`n Ba('c

Na(m 1956 Pha.m Va(n DDo^`ng "dde^. tri`nh" le^n quo^'c ho^.i bu` nhi`n Vie^.t co^.ng du+. lua^.t "Gia?m Tru+` Qua^n Bi.". Nguye^~n Ngo.c Mai, mo^.t ho^`i cha'nh vie^n thua^.t la.i:

"Theo du+. lua^.t na`y, Vie^.t co^.ng no'i ra(`ng se~ gia?m bo+'t 80.000 bo^. ddo^.i chi'nh quy, va` tuye^n truye^`n a^`m le^n ra(`ng mie^`nNam vi pha.m hie^.p ddi.nh Geneve, kho^ng chi.u Hie^.p Thu+o+ng To^?ng Tuye^?n Cu+?".

Thu+.c cha^'t cu?a va^'n dde^` la` Vie^.t co^.ng mie^`n Ba('c du`ng du+. lua^.t Gia?m Tru+` Qua^n Bi. la`m bi`nh phong cho chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' Qua^n DDo^.i Mie^`n Ba('c. Danh tu+` To^?ng Bie^n Che^' co' nghi~a la` chuye^?n mo^.t ca'ch quy mo^ so^' 80.000 qua^n ddo^.i tu+` co^ng ta'c chie^'n dda^'u sang co^ng ta'c sa?n xua^'t ma` va^~n duy tri` kha? na(ng vo~ trang. Danh tu+` To^?ng Bie^n Che^' kha'c vo+'i danh tu+` Phu.c Vie^n cu?a Vie^.t co^.ng du`ng dde^? chi? vie^.c gia?i ngu~ qua^n ddo^.i cho ho. tro+? tha`nh thu+o+`ng da^n. Phu.c vie^n co' nghi~a la` ve^` vu+o+`n (mu+o+.n cu?a Ta`u).

DDie^?m chu? ye^'u cu?a chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' qua^n ddo^.i Mie^`n Ba('c la` qua^n ddo^.i ddo'ng vai tro` chi'nh trong mo.i co^ng ta'c sa?n xua^'t, la`m tha`nh pha^`n tie^n phong dde^? xa^y du+.ng nha^'t la` nga`nh co^ng nghie^.p va` no^ng nghie^.p. Sau chie^'n di.ch su+?a sai va` o^?n ddi.nh ti`nh hi`nh chi'nh tri., o^?n ddi.nh ti`nh hi`nh an ninh la~nh tho^?. Vie^.t co^.ng dda(.t mo^.t ke^' hoa.ch ba na(m (1957,1958,1959) o^?n ddi.nh kinh te^' vo+'i mu+'c ye^u ca^`u la` pha?i dda.t ddu+o+.c ne^`n kinh te^' 1939 (Vie^.t co^.ng la^'y tie^u chua^?n na(ng sua^'t canh no^ng cu?a na(m 1939 la` na(m ta^'n mo^~i hectare). Chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' qua^n ddo^.i mang pha^`n lo+'n nha^n lu+.c cu?a qua^n ddo^.i Vie^.t co^.ng ra thu+.c hie^.n co^ng ta'c phu.c ho^`i kinh te^' va` chi? giu+~ la.i mo^.t so^' qua^n thu+o+`ng tru+.c dde^? dda'p u+'ng ti`nh hi`nh.

1. Su+. lo+.i ha.i cu?a chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^'

Chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' dda~ gia?i quye^'t mo^.t lu'c hai va^'n dde^` gai go'c:
- Thu+' nha^'t la` ca'c ddo+n vi. Mie^`n Nam ra ta^.p ke^'t ngoa`i Ba('c, sau co^ng ta'c dda`n a'p di cu+ va` Ca?i Ca'ch Ruo^.ng DDa^'t, tro+? ne^n du+ thu+`a va` co' nhie^`u bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t tha^'t vo.ng vi` Ho^` Chi' Minh kho^ng thu+.c hie^.n ddu+o+.c su+. tho^'ng nha^'t dda^'t nu+o+'c qua mo^.t cuo^.c to^?ng tuye^?n cu+? nhu+ dda~ hu+'a he.n long tro.ng. Kho^ng tho^'ng nha^'t ddu+o+.c dda^'t nu+o+'c, nghi~a la` sau 2 na(m xa ca'ch mie^`n Nam nhu+~ng bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t ra Ba('c nhi`n tha^'y hy vo.ng ddu+o+.c phe'p ve^` ddoa`n tu. vo+'i gia ddi`nh tro+? ne^n qua' mo+` mi.t. Trong 5 na(m hay 10 na(m, chu+a cha('c dda~ ga(.p la.i tha^n nha^n co`n o+? la.i mie^`n Nam, vie^.c "ho^.i nha^.p" mo^.t so^' ddo^ng dda?o thanh nie^n go^'c mie^`n Nam o+? dda^'t Ba('c la` mo^.t va^'n dde^` kho' kha(n, ga^y nhie^`u a'p lu+.c ta^m ly' tre^n ta^.p the^? na`y\.

DDe^` ra chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^', Vie^.t co^.ng hu+'a he.n se~ xa^y du+.ng gia ddi`nh cho ca'c anh em bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t ba(`ng ca'ch ddu+a anh em ddi khai pha' mie^`n thu+o+.ng du la^.p no^ng tru+o+`ng, no+i ma` nha` nu+o+'c go.i la` "que^ hu+o+ng mo+'i". Khi dda~ ddu+a anh em to+'i no+i khai pha' no^ng tru+o+`ng, mo^.t ma(.t nha` nu+o+'c hu+'a he.n xa^y du+.ng vo+. con cho bo^. ddo^.i, mo^.t ma(.t ra le^.nh cho Ti?nh uy? ddi.a phu+o+ng tuye^?n mo^. nhu+~ng thie^'u nu+~ ddi.a phu+o+ng tu+` 18 to+'i 25 tuo^?i va`o la`m co^ng nha^n trong no^ng tru+o+`ng. Ca'c nu+~ co^ng nha^n na`y khi dda~ va`o trong no^ng tru+o+`ng mo+'i bie^'t ra(`ng mi`nh kho^ng ddu+o+.c phe'p ra kho?i no^ng tru+o+`ng, vi` le^.nh tre^n truye^`n xuo^'ng la` ba^'t cu+' nu+~ co^ng nha^n na`o muo^'n ra no^ng tru+o+`ng pha?i co' gia^'y phe'p cu?a "cho^`ng" . Nhu+ va^.y ho. chi? co`n co' ca'ch la^'y bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t chu+' co`n ca'ch na`o kha'c nu+~a! Ti`nh tra.ng na`y dda~ ddu+a dde^'n nhu+~ng su+. ma^u thua^~n giu+~a bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t va` da^n chu'ng ddi.a phu+o+ng, vi` trong so^' nhu+~ng nu+~ co^ng nha^n bi. ddu+a va`o no^ng tru+o+`ng, co' nhie^`u ngu+o+`i dda~ hu+'a ho^n vo+'i thanh nie^n ta.i ddi.a phu+o+ng. Do ddo' nhie^`u thanh nie^n ddi.a phu+o+ng ti`m dda'nh bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t vi` cho ra(`ng ca'c anh em ta^.p ke^'t dda~ chie^'m dda^'t la.i co`n chie^'m ca? vo+. cu?a ho. nu+~a\.

Va^'n dde^` gai go'c thu+' hai la` ta.i Vie^.t co^.ng co' nhie^`u no+i o+? ddo^`ng ba(`ng da^n cu+ qua' ddo^ng, ma` dda^'t ddai ca(`n co^~i kho^ng canh ta'c ddu+o+.c, trong khi o+? mie^`n thu+o+.ng du nhie^`u no+i dda^'t co`n nguye^n ma^`u mo+~ chu+a ddu+o+.c khai pha'. Nhu+~ng ngu+o+`i no^ng da^n Vie^.t Nam ra^'t so+. no+i ru+`ng thie^ng nu+o+'c ddo^.c, va? la.i co^ng vie^.c pha' ru+`ng la^'y dda^'t tro^`ng tro.t la` mo^.t co^ng ta'c cu+.c ky` gian kho^?. DDe^` ra chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' qua^n ddo^.i, dda?ng va` nha` nu+o+'c co' mo^.t lu+.c lu+o+.ng nha^n co^ng co' sa(~n tinh tha^`n ky? lua^.t, chi.u ddu+.ng gian kho^?.

Co' nhie^`u no^ng tru+o+`ng "que^ hu+o+ng mo+'i" ddu+o+.c ba('t dda^`u thie^'t la^.p tu+` 1957-1958, ma` quan tro.ng nha^'t pha?i ke^? no^ng tru+o+`ng Lam So+n o+? Thanh Ho'a, no^ng tru+o+`ng DDo^`ng Va`ng o+? Phu' Tho., no^ng tru+o+`ng Go^~ Cao-Ba('c-La.ng (thuo^.c ba ti?nh Cao Ba(`ng, Ba('c Ka.n va` La.ng So+n).

Ta.i no^ng tru+o+`ng Lam So+n, chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' su+? du.ng bo^. ddo^.i cu?a Su+ ddoa`n 338 ta^.p ke^'t, mo^~i tie^?u ddoa`n la^'y ra mo^.t dda.i ddo^.i xua^'t sa('c. Su+. gian kho^? cu+.c nho.c cu?a co^ng vie^.c khai pha' no^ng tru+o+`ng co' khi co`n vu+o+.t qua' mu+'c ddo^. o+? no^ng tho^n, no+i gio+` lao ddo^.ng ha`ng nga`y la` 12 gio+`, tu+` 6 gio+` sa'ng to+'i 6 gio+` to^'i\. Mo^.t ca'n binh ta^.p ke^'t thuo^.c Su+ ddoa`n 338 dda~ pha?i phu.c vu. ta.i no^ng tru+o+`ng Lam So+n 3 na(m tu+` 1958 dde^'n 1961, ke^? la.i no^~i gian kho^? va` co^ng tri`nh tro^`ng ca` phe^, cao su:

"Co^ng vie^.c khai tha'c ru+`ng dde^? tha`nh la^.p no^ng tru+o+`ng la` mo^.t co^ng ta'c cu+.c nho.c vo^ bie^n, kho^ng ta? xie^'t. Tu+` nho? dde^'n lo+'n, chu+a bao gio+` to^i pha?i la`m cu+.c nho.c nhu+ the^'. No^ng tru+o+`ng la^'y te^n la` no^ng tru+o+`ng Lam So+n ta.i huye^.n Ho`a La.c, ti?nh Thanh Ho'a, que^ hu+o+ng vua Le^ Lo+.i\. Chu'ng to^i dde^'n dda^y pha' ru+`ng dde^? tro^`ng ca` phe^, cao su va` cha(n nuo^i tra^u bo` ga` vi.t. Chie^'n si~ lu'c na`y tro+? tha`nh mo^.t te^n cu-li, dda^`u ddo^.i no'n la' tay ca^`m ru+.a suo^'t nga`y ddi cha(.t ca^y ddo^'t ru+`ng, cuo^'c dda^'t v.v.... Na('ng cha'y da thi.t. Chu'ng to^i co' ca?m tu+o+?ng nhu+ tu` kho^? sai bi. dda^`y a?i\..." (Nguye^~n Va(n Hoa`i).

Ngoa`i Su+ ddoa`n 338 ta^.p ke^'t, ta.i No^ng tru+o+`ng Lam So+n co`n co' nhie^`u ddo+n vi. kha'c nu+~a vi` to^?ng so^' bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t ta.i dda^y la` 39 dda.i ddo^.i, mo^~i dda.i ddo^.i phu. tra'ch mo^.t khu ru+`ng va` ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng the^m mo^.t so^' co^ng nha^n ddi.a phu+o+ng.

"DDo+`i so^'ng anh em mi`nh nga`y Ba('c dde^m Nam" ddo' la` ca^u no'i thu+o+`ng xuye^n cu?a ca'c anh em ta^.p ke^'t, co' nghi~a la` ban nga`y gian lao kho^? cu+.c kho^ng co`n thi` gio+` suy nghi~ nhu+ng dde^m xuo^'ng la` ta^m ho^`n bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t dde^`u hu+o+'ng ve^` mie^`n Nam no+i gia ddi`nh tha^n ye^u ddu+o+ng so^'ng.

Ta.i no^ng tru+o+`ng DDo^`ng Va`ng, Phu' Tho., bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t ddu+o+.c to^?ng bie^n che^' dde^? khai kha^?n no^ng tru+o+`ng tro^`ng tra` va` ca` phe^\. Thu+o+.ng uy' DDa(.ng Anh Kie^'n thuo^.c Trung ddoa`n ta^.p ke^'t 96 tu+` An Khe^ ra Ba('c va` hoa.t ddo^.ng ta.i no^ng tru+o+`ng DDo^`ng Va`ng, cho bie^'t hai pha^`n ba trung ddoa`n va` co+ quan Trung ddoa`n Bo^. ddu+o+.c ddu+a to+'i no^ng tru+o+`ng:

"...Lu'c mo+'i dda^`u tuy sa?n xua^'t nhu+ng va^~n giu+~ nguye^n ca'ch thu+'c to^? chu+'c va` ddie^`u ha`nh cu?a qua^n ddo^.i, nhu+ng ve^` sau, khi no^ng tru+o+`ng dda~ hoa.t ddo^.ng dde^`u, hi`nh thu+'c qua^n ddo^.i ddu+o+.c xoa' bo?. Anh em bo^. ddo^.i bie^'n tha`nh co^ng nha^n cu?a no^ng tru+o+`ng, tru+.c thuo^.c Bo^. No^ng Tru+o+`ng. Nghi~a la` ho. chi'nh thu+'c tha`nh co^ng nha^n, ho. a(n lu+o+ng theo ca^'p ba^.c co^ng nha^n no^ng tru+o+`ng chu+' kho^ng co`n a(n lu+o+ng cu?a qua^n ddo^.i nu+~a\.... Trong tho+`i gian khai pha' no^ng tru+o+`ng DDo^`ng Va`ng (lu'c ban dda^`u) chu'ng to^i va^~n a(n uo^'ng theo che^' ddo^. cung ca^'p cu?a qua^n ddo^.i) 1 nga`y la` 0.70 ddo^`ng (tu+'c la` 21 ddo^`ng mo^.t tha'ng). Ngoa`i ra chu'ng to^i kho^ng ddu+o+.c bo^`i du+o+~ng the^m gi` ca?. Co' the^? no'i tho+`i gian na`y mo^` ho^i chu'ng to^i ddo^? ra^'t nhie^`u\..."

"... Sau khi ca'c no^ng tru+o+`ng dda~ hoa`n chi?nh, nghi~a la` ca'c no^ng tru+o+`ng dda~ ba('t dda^`u hoa.t ddo^.ng thi` nha` nu+o+'c dda^?y ca'c chi. em phu. nu+~ chu+a cho^`ng va`o ca'c no^ng tru+o+`ng. Va` sau ddo', anh em bo^. ddo^.i va` chi. em phu. nu+~ xa^y du+.ng vo+'i nhau tha`nh nhu+~ng ca(.p vo+. cho^`ng. Trong tinh tha^`n ddo' ca'c no^ng tru+o+`ng da^`n da^`n lo+'n ma.nh va` tro+? tha`nh nhu+~ng trung ta^m kinh te^' ddo^ng da^n cu+\...".

Chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' kho^ng pha?i chi? ddem qua^n ddo^.i va`o no^ng tru+o+`ng, ma` no'i chung va`o ta^'t ca? mo.i nga`nh:

"No^ng tru+o+`ng la` nga`nh ma` qua^n ddo^.i xa^y du+.ng dde^'n 80% hay 90% Ve^` co^ng nghie^.p (co^ng tru+o+`ng) qua^n ddo^.i cu~ng chuye^?n nga`nh qua xa^y du+.ng, nhu+ khu co^ng nghie^.p Vie^.t Tri` la` do Trung ddoa`n 108 thuo^.c Su+ ddoa`n 305 xa^y du+.ng hoa`n toa`n, hoa(.c khu Lie^n Ho+.p Gang The'p Tha'i Nguye^n la` do Su+ ddoa`n 316 xa^y du+.ng.... Hoa(.c co^ng ta'c ca?i ta.o tu+ ba?n tu+ doanh, co^ng tu+ ho+.p doanh o+? tha`nh thi. cu~ng dde^`u do ca'n bo^. qua^n ddo^.i dda?m tra'ch... "Co' the^? no'i qua^n ddo^.i chie^'m tre^n 90%.Ngay co^ng an da^n ca?nh Ha` No^.i ba^y gio+`, ca'c ha^`m mo?, ca?ng Ha?i Pho`ng". (DDa(ng Anh Kie^'n).

Ngoa`i vie^.c To^?ng Bie^n Che^' ca'c ddo+n vi. chie^'n dda^'u chi'nh quy dde^? la`m co^ng ta'c sa?n xua^'t, Vie^.t co^.ng ba('t bo^. ddo^.i pha?i thi ha`nh Lo+`i The^` Thu+' 5: "Qua^n ddo^.i la`m tro`n tra'ch nhie^.m la` chie^'n dda^'u va` sa?n xua^'t" . Vi` the^' ca'c ddo+n vi. chu? lu+.c cu?a ca'c ti?nh, hay ca'c ddo+n vi. co^ng binh, ca^`u ddu+o+`ng so^'ng ta.i ca(n cu+', i't di chuye^?n cu~ng pha?i sa?n xua^'t dde^? tu+. tu'c cung ca^'p lu+o+ng thu+.c mo^.t tha'ng mo^~i na(m. Ca'c ddo+n vi. na`y co`n pha?i cha(n nuo^i the^m dde^? tru+.c tie^'p cung ca^'p thi.t a(n.

2. Ca'c No^ng Tru+o+`ng, Co^ng Tru+o+`ng Do Qua^n DDo^.i DDu+o+.c To^?ng Bie^n Che^' DDe^? Xa^y Du+.ng Va` Qua?n Ly'

Ma(.c da^`u ca'c ca'n binh bi. ddem va`o no^ng tru+o+`ng va` co^ng tru+o+`ng la`m co^ng ta'c sa?n xua^'t nhu+ mo^.t co^ng nha^n vie^n, ho. va^~n pha?i na(`m trong khuo^n kho^? hua^'n luye^.n qua^n su+.. Tre^n toa`n mie^`n Ba('c co' 43 no^ng tru+o+`ng, thi` 32 ca'i ddu+o+.c go.i la` no^ng tru+o+`ng qua^n ddo^.i, trong ddo' ha`ng tua^`n co^ng nha^n ddu+o+.c hua^'n luye^.n qua^n su+., va` ddu+o+.c bie^n che^' va`o ca'c ddo+n vi. dda.i ddo^.i, tie^?u ddoa`n, trung ddoa`n chie^'n dda^'u\.

Mo^.t ho^`i cha'nh vie^n cho bie^'t nhu+ sau:

"Mo^~i no^ng tru+o+`ng coi nhu+ mo^.t trung ddoa`n tu+. ve^.. Khi ca^`n thie^'t ho. co' the^? ddie^`u ddo^.ng mo^.t lu'c ha`ng tra(m ngu+o+`i ra chie^'n dda^'u ngay ddu+o+.c, vi' du. cu. the^? na(m 1961, no^ng tru+o+`ng Ra.ng DDo^ng ti?nh Nam DDi.nh thuo^.c Qua^n khu Hu+~u Nga.n So^ng Ho^`ng ddie^`u ddo^.ng mo^.t la^`n ddu+o+.c 300 si~ quan va` binh si~ ddi chie^'n dda^'u o+? chie^'n tru+o+`ng B (mie^`n Nam) chie^'n tru+o+`ng C (La`o) va` sau ddo' mo^~i quy', mo^~i 6 tha'ng hay mo^.t na(m la.i ddie^`u ddo^.ng mo^.t loa.t cho dde^'n khi he^'t cu+.u si~ quan va` binh si~ o+? no^ng tru+o+`ng mo+'i ngu+ng la.i\. Nhu+ va^.y mu.c ddi'ch ho. tha`nh la^.p no^ng tru+o+`ng Quo^'c doanh do bo^. ddo^.i chuye^?n nga`nh sang (To^?ng Bie^n Che^') la` dde^? giu+~ lu+o+.ng cu+.u si~ quan va` binh si~ la.i dde^? vu+`a sa?n xua^'t kinh doanh vu+`a hua^'n luye^.n qua^n su+., va` khi ca^`n thie^'t co' the^? ddie^`u ddo^.ng ngay ra chie^'n tru+o+`ng chie^'n dda^'u\...".

Ca'c no^ng tru+o+`ng co`n la` nguo^`n bo^? sung lu+.c lu+o+.ng tru+` bi.. DDo' la` ca'c thanh nie^n ddu+o+.c tuye^?n tu+` ca'c tha`nh pho^', thi. xa~ hoa(.c ca'c vu`ng no^ng tho^n va`o la`m co^ng nha^n trong no^ng tru+o+`ng. Mo^.t khi dda~ va`o no^ng tru+o+`ng, ho. bi. khe'p va`o ky? lua^.t qua^n ddo^.i, ky? lua^.t ta^.p the^?, pha?i ho.c ta^.p chi'nh tri. va` bi. nho^`i so. ba(`ng tu+ tu+o+?ng Ma'c-xi't.

Tre^n phu+o+ng die^.n an ninh die^.n ddi.a, ca'c no^ng tru+o+`ng co`n co' nhie^.m vu. pho`ng thu? bie^n gio+'i, bo+` bie^?n va` ca'c vi. tri' tro.ng ye^'u nhu+ ta se~ tha^'y tre^n ba?n ddo^` du+o+'i dda^y\.

(xem ba?n ddo^`)

- Hai ti?nh So+n La, Lai Cha^u o+? phi'a Ta^y-Ba('c cu?a Vie^.t co^.ng co' 2 no^ng tru+o+`ng DDie^.n Bie^n Phu? va` no^ng tru+o+`ng Mo^.c Cha^u do hai trung ddoa`n thuo^.c Su+ ddoa`n 305 ta^.p ke^'t va` 316 ddo'ng giu+~.
- Ti?nh So+n Ta^y co' no^ng tru+o+`ng Xua^n Mai do mo^.t trung ddoa`n cu?a Su+ ddoa`n 338 ta^.p ke^'t tra^'n ddo'ng.
- Ti?nh Thanh Ho'a co' no^ng tru+o+`ng Sao Va`ng do mo^.t trung ddoa`n cu?a Su+ ddoa`n 338 qua?n tri., cu`ng vo+'i nhie^`u ddo+n vi. kha'c, to^?ng co^.ng 39 dda.i ddo^.i ta^.p ke^'t (tu+o+ng ddu+o+ng mo^.t Su+ ddoa`n).
- Ti?nh Nam DDi.nh co' no^ng tru+o+`ng Ra.ng DDo^ng do Trung ddoa`n ddo^.c la^.p 269 qua?n tri..
- Ti?nh Ninh Bi`nh co' no^ng tru+o+`ng Bi`nh Minh do Trung ddoa`n ddo^.c la^.p 271 qua?n tri..
- Ti?nh Nghe^. An co' ca'c no^ng tru+o+`ng So^ng Con, DDo^ng Ta^y Hie^'u do mo^.t trung ddoa`n cu?a Su+ ddoa`n 324 ta^.p ke^'t qua?n tri..
- Ti?nh Qua?ng Bi`nh co' no^ng tru+o+`ng Le^. Thu?y do mo^.t trung ddoa`n cu?a Su+ ddoa`n 325 ta^.p ke^'t qua?n tri..
- Ti?nh Phu' Tho. co' no^ng tru+o+`ng DDo^`ng Va`ng do Trung ddoa`n ta^.p ke^'t 96 (tu+` An khe^ ra Ba('c) qua?n tri..
- Khu co^ng nghie^.p Vie^.t Tri` do Trung ddoa`n 108 thuo^.c Su+ ddoa`n 305 ta^.p ke^'t qua?n tri..
- Khu Lie^n Ho+.p Gang The'p Tha'i Nguye^n do Su+ ddoa`n 316 xa^y du+.ng va` qua?n tri..

3. He^. Tho^'ng To^? Chu+'c Ca'c No^ng Tru+o+`ng, Co^ng Tru+o+`ng

Ma(.c da^`u ca'c no^ng tru+o+`ng, co^ng tru+o+`ng quo^'c doanh la` do qua^n ddo^.i xa^y du+.ng va` qua?n tri., nhu+ng ca'c no^ng tru+o+`ng dde^`u do mo^.t bo^. no^ng tru+o+`ng chi? huy tre^n phu+o+ng die^.n chi'nh quye^`n, va` ca'c DDa?ng uy? trong no^ng tru+o+`ng thi` chi.u su+. la~nh dda.o tru+.c tie^'p cu?a Ti?nh uy? chu+' kho^ng o+? du+o+'i su+. la~nh dda.o cu?a Huye^.n uy? ddi.a phu+o+ng, ma(.c da^`u tre^n phu+o+ng die^.n ddi.a du+ no' co' the^? na(`m trong pha.m vi mo^.t huye^.n. Vi' du. no^ng tru+o+`ng Ra.ng DDo^ng thuo^.c pha.m vi ddi.a du+ va` ha`nh cha'nh huye^.n Nghi~a Hu+ng, ti?nh Nam DDi.nh, thi` DDa?ng uy? no^ng tru+o+`ng chi.u su+. ddie^`u khie^?n cu?a ti?nh uy? Nam DDi.nh, ma(.c da^`u trong nhu+~ng va^'n dde^` ha`nh cha'nh thi` cu~ng co' lie^n la.c ho^.i y' vo+'i co+ quan ha`nh cha'nh ddi.a phu+o+ng cu?a huye^.n Nghi~a Hu+ng.

Nhu+~ng no^ng tru+o+`ng hoa(.c co^ng tru+o+`ng tu`y theo pha.m vi lo+'n nho? pha?i su+? du.ng i't hoa(.c nhie^`u co^ng nha^n, hoa(.c pha?i du`ng co+ gio+'i\. Vi' du. khu Lie^n ho+.p Gang The'p Tha'i Nguye^n la` mo^.t co^ng tru+o+`ng dda.i quy mo^ co' to+'i 20.000 nha^n co^ng. No^ng tru+o+`ng Ra.ng DDo^ng la` mo^.t no^ng tru+o+`ng trung quy mo^, co`n go.i la` no^ng tru+o+`ng loa.i II, su+? du.ng khoa?ng 2500 ca'n bo^. va` co^ng nha^n (tu+` 2.500 dde^'n 5.000 nha^n co^ng la` trung quy mo^\. Theo ta`i lie^.u pho?ng va^'n ca'c ho^`i cha'nh vie^n, he^. tho^'ng to^? chu+'c cu?a mo^.t no^ng tru+o+`ng ddie^?n hi`nh co' the^? ddu+o+.c mo^ ta? theo so+ ddo^` du+o+'i dda^y cu?a no^ng tru+o+`ng Ra.ng DDo^ng. (xem so+ ddo^`)

No^ng tru+o+`ng trung quy mo^ no'i tre^n co' mo^.t Gia'm ddo^'c va` 2 Pho' gia'm ddo^'c, du+o+'i su+. la~nh dda.o cu?a mo^.t bi' thu+ DDa?ng uy? vo+'i ca^'p ba^.c DDa.i u'y hoa(.c Thie^'u ta' trong qua^n ddo^.i\. Qua^n ha`m cu?a Pho' gia'm ddo^'c la` Thu+o+.ng u'y\.

Be^n co^ng ddoa`n co' mo^.t thu+ ky' co^ng ddoa`n ca^'p ba^.c Thu+o+.ng u'y va` 2 thu+ ky' co^ng ddoa`n ca^'p ba^.c Trung u'y co' nhie^.m vu. gia'm sa't kie^?m tra tu+` Gia'm ddo^'c xuo^'ng dde^'n co^ng nha^n, ma(.c da^`u tre^n danh nghi~a la` dde^? ba?o ve^. quye^`n lo+.i co^ng nha^n.

To^? Chu+'c Co^ng DDoa`n Trong No^ng Tru+o+`ng

Co^ng ddoa`n la` to^? chu+'c ha`ng do.c dde^? ddoa`n ngu~ hoa' mo.i co^ng nha^n kho^ng pha?i la` dda?ng vie^n, va` nhu+ va^.y, kho^ng co' mo^.t co^ng nha^n na`o thoa't ra kho?i ma`ng lu+o+'i cu?a dda?ng va` nha` nu+o+'c.

Danh tu+` Co^ng DDoa`n khie^'n nhie^`u ngu+o+`i be^n ngoa`i nha^`m la^~n vo+'i Co^ng DDoa`n cu?a ca'c nu+o+'c tu+. do nha(`m ba?o ve^. quye^`n lo+.i cu?a co^ng nha^n, hoa(.c trong mo^.t so^' tru+o+`ng ho+.p ba?o ve^. quye^`n lo+.i rie^ng cu?a mo^.t bo.n dda^`u na^.u\. Du+o+'i che^' ddo^. Vie^.t co^.ng, bo.n dda^`u na^.u chi'nh la` dda?ng, va` dda?ng kie^?m soa't co^ng nha^n mo^.t ca'ch cha(.t che~ qua Co^ng DDoa`n va` he^. tho^'ng DDa?ng u?y\.

To^? Chu+'c DDa?ng U?y Trong No^ng Tru+o+`ng

Gio^'ng nhu+ trong ho+.p ta'c xa~ no^ng nghie^.p hay ba^'t cu+' mo^.t to^? chu+'c quy mo^ na`o cu?a co^.ng sa?n, DDa?ng u?y gio^'ng nhu+ he^. tho^'ng tha^`n kinh no^'i lie^`n ca^'p chi? huy xuo^'ng to+'i mo.i tha`nh pha^`n nho? nha^'t la` mo^.t ddo^.i hoa(.c mo^.t to^? sa?n xua^'t. DDa?ng u?y tu+` cao xuo^'ng tha^'p co' te^n go.i la` Chi u?y, Chi bo^., Lie^n to^? dda?ng va` To^? dda?ng, co' nhie^.m vu. la~nh dda.o, gia'm sa't, la`m dda^`u ta`u gu+o+ng ma^~u dde^? thu'c dda^?y va` ba('t buo^.c co^ng nha^n lao ddo^.ng sa?n xua^'t. Cu~ng gio^'ng nhu+ trong ho+.p ta'c xa~ no^ng nghie^.p, "la`m vie^.c ta.i ddo^`ng, pha^n co^ng ta.i so+?", trong no^ng tru+o+`ng quo^'c doanh ca'n bo^. co' nhie^.m vu. thi co^ng, tu+'c la` thi ha`nh co^ng ta'c ba(`ng ca'ch chi? tay na(m ngo'n pha^n pho^'i co^ng vie^.c, co`n co^ng nha^n ddo^? mo^` ho^i va` su+'c lao ddo^.ng xuo^'ng no^ng tru+o+`ng. Ve^` ti`nh tra.ng bo'c lo^.t co^ng nha^n trong ca'c no^ng tru+o+`ng va` co^ng tru+o+`ng, ta se~ co' di.p nghie^n cu+'u mo^.t ca'ch chi tie^'t trong tu+o+ng lai, khi no'i ve^` nhu+~ng no^~ lu+.c dda^?y ma.nh chie^'n tranh cu?a Vie^.t co^.ng.

II\. Xa^y Du+.ng Ca'c Co^ng Tri`nh Sa?n Xua^'t Chie^'N Lu+o+.c, Co+ So+? Qua^n Su+. Va` Xa Lo^. Chie^'n Lu+o+.c

DDa^`u tha'ng 9 na(m 1960, DDa.i Ho^.i DDa?ng Lao DDo^.ng Vie^.t co^.ng la^`n thu+' III ho.p ta.i Ha` No^.i dde^? tho^ng qua ke^' hoa.ch 5 na(m la^`n thu+' nha^'t, nha(`m xa^y du+.ng mo^.t ne^`n co^ng nghie^.p la`m "co+ so+? va^.t cha^'t cu?a xa~ ho^.i chu? nghi~a", ma` ca(n ba?n la` chie^'n tranh ba`nh tru+o+'ng.

Ba('t dda^`u tu+` na(m 1961 tro+? ddi ra^'t nhie^`u xi' nghie^.p ky~ nghe^. ddu+o+.c thie^'t la^.p, va` ca'c nha` ma'y na`y ddu+o+.c xa^y du+.ng chung quanh ca'c khu co^ng nghie^.p quan tro.ng nha^'t sau dda^y:

- Khu co^ng nghie^.p Ha` No^.i
- Khu co^ng nghie^.p Ha?i Pho`ng
- Khu co^ng nghie^.p Vie^.t Tri` (kha'nh tha`nh nga`y 18-1-1962)
- Khu lie^n ho+.p gang the'p Tha'i Nguye^n

 

1. Sa?n xua^'t chie^'n lu+o+.c

Na(`m trong mu.c tie^u chie^'n lu+o+.c da`i ha.n, nga`nh co^ng nghie^.p na(.ng ddu+o+.c chu' tro.ng dda(.c bie^.t. Vo+'i su+. giu'p ddo+~ cu?a Lie^n Xo^ va` kho^'i co^.ng sa?n, Vie^.t co^.ng dda~ dda^?y ma.nh vie^.c sa?n xua^'t ddie^.n lu+.c, khai tha'c than dda' va` luye^.n the'p.

Ca'c nha` Ma'y DDie^.n quan tro.ng nha^'t la`:

Nha` ma'y thu?y ddie^.n Ba`n Tha.ch, Thanh Ho'a (kha'nh tha`nh nga`y 2-1-1962)
Nha` ma'y thu?y ddie^.n Tha'c Ba`, Ba('c Ka.n
Nha` ma'y nhie^.t ddie^.n Uo^ng Bi', Ho^`ng Qua?ng
Nha` ma'y nhie^.t ddie^.n Cao Nga.n, Tha'i Nguye^n
Nha` ma'y nhie^.t ddie^.n Co.c 5, Ca^?m Pha?
Nha` ma'y nhie^.t ddie^.n La`o Kay
Nha` ma'y nhie^.t ddie^.n Vie^.t Tri`
Nha` ma'y nhie^.t ddie^.n Ha` No^.i
Nha` ma'y nhie^.t ddie^.n Vinh

va` mo^.t tra.m bie^'n ddie^.n lo+'n nha^'t mie^`n Ba('c ta.i DDo^ng Anh, ngoa.i tha`nh Ha` No^.i, vo+'i ddu+o+`ng gia^y ddie^.n cao the^' DDo^ng Anh Tha'i Nguye^n, kha'nh tha`nh nga`y 5-1-1963.

Khu lie^n ho+.p gang the'p Tha'i Nguye^n do Trung Quo^'c vie^.n tro+. la` mo^.t ky` vo.ng cu?a Vie^.t co^.ng cho ne^`n co^ng nghie^.p na(.ng va` ne^`n kinh te^' tu+. tu'c va` chie^'n lu+o+.c. Khu gang the'p du`ng 20.000 co^ng nha^n la`m vie^.c nga`y dde^m, va` na(m 1965 mu+'c sa?n xua^'t le^n to+'i 150,000 ta^'n. Nga`y 20-12-1963 Vie^.t co^.ng kha'nh tha`nh lo` luye^.n the'p dda^`u tie^n ta.i Tha'i Nguye^n. Nga`y 23-9-1965, lo` luye^.n the'p so^' II ddu+o+.c kha'nh tha`nh.

Song song vo+'i ne^`n co^ng nghie^.p gang the'p la` vie^.c khai tha'c than dda' ta.i khu vu+.c Ho`n Gay, DDo^ng Trie^`u, Ca^?m Pha?, Va`ng Gianh, Tha'i Nguye^n pha^`n lo+'n la` loa.i anthracite (na(ng xua^'t nhie^.t ra^'t cao) va` so^' lu+o+.ng sa?n xua^'t na(m 1965 dda~ le^n to+'i 4.000.000 ta^'n.

Va^~n trong pha.m vi mu.c tie^u chie^'n lu+o+.c la^u da`i, Vie^.t co^.ng thie^'t la^.p nhu+~ng nga`nh sa?n xua^'t co' ti'nh cha^'t lu+o+~ng the^?, ca^`n thie^'t trong tho+`i bi`nh cu~ng nhu+ tho+`i chie^'n:

- Ca'c nha` ma'y pha^n dda.m Ha`-Ba('c: Trong tho+`i bi`nh, ca'c nha` ma'y na`y ye^?m tro+. cho canh no^ng, co`n trong tho+`i chie^'n chi? ca^`n thay ddo^?i co^ng thu+'c ho'a ho.c mo^.t chu't dde^? sa?n xua^'t thuo^'c no^?.

- Ca'c nha` ma'y co+ khi': nha` ma'y co+ khi' Ha` No^.i, nha` ma'y co+ khi' Tra^`n Hu+ng DDa.o, nha` ma'y co+ khi' xe lu+?a Gia La^m, nha` ma'y co+ khi' Lu+o+ng Ye^n, nha` ma'y su+?a chu+~a xe ho+i "1 tha'ng 5", nha` ma'y co+ khi' ZK 120. DDe^? phu.c vu. chie^'n tranh ca'c nha` ma'y co' the^? sa?n xua^'t vo~ khi', vo? lu+.u dda.n, vo? mi`n, mo^.t so^' phu. tu`ng thay the^' cho dda.i ba'c, xe ta(ng v.v....

2. Sa?n xua^'t ha`ng tie^u thu..

- Co' le~ Ha` No^.i nghi~ ra(`ng vo+'i sa'ch lu+o+.c chie^'n tranh nha^n da^n, chie^'n tranh gia?i pho'ng, ca'c nu+o+'c cho^'ng co^.ng kho^ng co' ly' do can thie^.p ma.nh to+'i mu+'c ddo^. oanh ta.c Mie^`n Ba('c va` ta`n pha' ne^`n ky~ nghe^. cu?a co^.ng sa?n. Vi` the^' Ha` No^.i dda~ xa^y du+.ng ha`ng loa.t nhu+~ng nha` ma'y sa?n xua^'t ddo^` tie^u thu. (danh tu+` Vie^.t co^.ng go.i la` ha`ng tie^u du`ng) dde^? cho ca'c ca^'p ca'n bo^. dda?ng ddu+o+.c u+u dda~i su+? du.ng theo "phie^'u cung ca^'p", co`n co^ng nha^n vie^n pha?i la` nhu+~ng ngu+o+`i xua^'t sa('c trong nhu+~ng ngu+o+`i xua^'t sa('c nha^'t mo+'i ddu+o+.c ru't tha(m (danh tu+` Vie^.t co^.ng go.i la` "bi`nh ba^`u chie^'n si~ thi ddua") dde^? mua trong nhu+~ng di.p dda(.c bie^.t. Nhu+~ng nha` ma'y na`y ta^.p trung o+? nhu+~ng khu vu+.c quan tro.ng du+o+'i dda^y\.

- Khu Ha?i Pho`ng: Nha` ma'y len, nha` ma'y ddo^` ho^.p, nha` ma'y ho'a cha^'t, nha` ma'y thu?y tinh.
-Khu co^ng nghie^.p Vie^.t Tri`: Nha` ma'y hoa' cha^'t, nha` ma'y mi` chi'nh, nha` ma'y gia^'y, nha` ma'y ddu+o+`ng, nha` ma'y sa^'y chuo^'i kho^\.
-Khu co^ng nghie^.p Ha` No^.i: Nha` ma'y phi'ch nu+o+'c, bo'ng dde`n, nha` ma'y Cao-Xa`-La' (cao su, xa` pho`ng, thuo^'c la') do Trung Quo^'c vie^.n tro+. va` ddu+o+.c kha'nh tha`nh nga`y 18-5-1960; nha` ma'y de^.t kim DDo^`ng Xua^n (de^.t a'o lo't va` bi' ta^'t) do Trung Quo^'c vie^.n tro+., kha'nh tha`nh nga`y 13-4-1959; nha` ma'y xe dda.p Tho^'ng Nha^'t, nha` ma'y Pin Va(n DDie^?n nha` ma'y in Tie^'n Bo^., nha` ma'y die^m Tho^'ng Nha^'t v.v....

3. Nhu+~ng co^ng tri`nh xa^y ca^'t chie^'n lu+o+.c.

Ngoa`i nhu+~ng nha` ma'y sa?n xua^'t vo~ khi' nhu+ co^ng tru+o+`ng 14 o+? Tuye^n Quang (sa?n xua^'t su'ng AK mang nha~n hie^.u Trung Quo^'c, lu+.u dda.n, su'ng dda.i ba'c, mi`n) Vie^.t co^.ng xu'c tie^'n ma.nh me~ nhu+~ng co^ng tri`nh chie^'n lu+o+.c co' ti'nh ca'ch quan tro.ng nhu+ sa^n bay, ddu+o+`ng chie^'n lu+o+.c vo+'i su+. giu'p ddo+~ cu?a Lie^n Xo^ va` Trung Quo^'c. Ta.i mo^~i ti?nh cu?a mie^`n Ba('c nga`y nay dde^`u co' mo^.t phi tru+o+`ng chie^'n lu+o+.c da`nh rie^ng cho mu.c tie^u qua^n su+.. Ngoa`i nhu+~ng phi tru+o+`ng quan tro.ng co' tu+` tru+o+'c nhu+ sa^n bay Ca't-Bi, sa^n bay Ba.ch Mai, sa^n bay Gia La^m, ddu+o+.c mo+? ro^.ng, Vie^.t co^.ng co`n xa^y ca^'t the^m ca'c phi dda.o quan tro.ng kha'c nhu+:

- Sa^n bay DDa Phu'c (Vi~nh Ye^n)
- Sa^n bay Ho`a La.c (So+n Ta^y)
- Sa^n bay Ke'p (Ba('c Giang)
- Sa^n bay Sao Va`ng (Thanh Ho'a)

Nguye^~n Va(n Tha^n, ky~ su+ thu?y lo+.i no'i ve^` phi tru+o+`ng DDa Phu'c ta.i Vi~nh Ye^n:

"...To^i bie^'t ro~ nha^'t la` sa^n bay DDa Phu'c vi` sa^n bay na`y o+? ngay ca.nh dda^.p DDa.i La~i\. Khi bo^. Giao tho^ng Va^.n ta?i thie^'t ke^' sa^n bay na`y cu~ng co' tham kha?o y' kie^'n cu?a to^i\. Theo nhu+ ho. no'i thi` sa^n bay DDa Phu'c la` sa^n bay chie^'n lu+o+.c lo+'n nha^'t DDo^ng Nam A', co' the^? chu+'a ddu+o+.c tu+` 500 to+'i 700 phi co+ pha?n lu+.c Mig, tuye^.t ddo^'i kho^ng co' ma'y bay va^.n ta?i ta.i dda^y\. Phi tru+o+`ng na`y ro^.ng mo^.t chie^`u 12 km va` mo^.t chie^`u 9km. Na(`m theo tru.c quo^'c lo^. so^' 2 va` so^' 3. DDu+o+`ng bay ddu+o+.c la`m ra^'t ky~ vo+'i ca'c lo+'p dde^.m ca't ra^'t da`y va` ma(.t ddu+o+`ng bay ddu+o+.c la't ba(`ng ta^'m be^ to^ng da`y tu+` 50 pha^n to+'i 70 pha^n. Bo+?i vi` la`m ba(`ng ca'c ta^'m be^ to^ng nhu+ va^.y ne^n khi bi. dda'nh pha' hu+ ho?ng trong ca'c vu. oanh ta.c cu?a My~ o+? mie^`n Ba('c, phi tru+o+`ng ddu+o+.c su+?a chu+~a va` su+? du.ng la.i mau cho'ng bo+?i vi` dda~ co' sa(~n ca'c ta^'m be^ to^ng. Ho+n nu+~a phi tru+o+`ng DDa Phu'c o+? ca.nh nu'i So'c So+n ne^n co' nhie^`u ha^`m ho^' kie^n co^' do Nha^.t dde^? la.i, nay Vie^.t co^.ng du`ng dde^? chu+'a nhie^n lie^.u hoa(.c ca^'t da^'u ma'y bay ra^'t ki'n dda'o\..." (Nguye^~n Va(n Tha^n).

Ve^` ddu+o+`ng bo^. co' vie^.c xa^y ca^'t hai con ddu+o+`ng chie^'n lu+o+.c quan tro.ng do Trung Quo^'c thie^'t ke^' va` thi co^ng:

"...DDu+o+`ng thu+' nha^'t la` ddu+o+`ng tu+` bie^n gio+'i Trung Quo^'c qua ca'c ti?nh Ba('c Ka.n, Ba('c-Tha'i (Ba('c Giang va` Tha'i Nguye^n) ddu+o+`ng ro^.ng tu+` 18 thu+o+'c to+'i 24 thu+o+'c, kho^ng tra'ng nhu+.a ma` tra?i dda' lo+'n da^`y 50 pha^n ro^`i ddo^? dda' da(m va` dda^'t Bie^n Ho`a ca'n ba(`ng. No'i to'm la.i ca'c ti?nh ven bie^n gio+'i Vie^.t Nam-Trung Quo^'c dde^`u do Trung Quo^'c dda`i tho.. Ca'c ddu+o+`ng na`y dde^`u ddu+o+.c mo+? ca^'p to^'c tu+` khoa?ng na(m 1961-1962, va` co' the^? chi.u ddu+.ng ddu+o+.c ca'c chie^'n xa na(.ng khoa?ng 70 ta^'n".

Con ddu+o+`ng chie^'n lu+o+.c lo+'n thu+' hai la` ddu+o+`ng lo^. tu+` Trung Quo^'c qua bie^n gio+'i Vie^.t Nam dde^'n DDie^.n Bie^n Phu? ro^`i sang La`o to+'i Ca'nh ddo^`ng Chum, Savanakhet. DDu+o+`ng na`y dda~ co' tu+` tru+o+'c, nay chi? la`m co^ng ta'c mo+? ro^.ng va` dda?m ba?o la.i cho cha('c cha('n, ky~ ca`ng ho+n..." (Nguye^~n Va(n Tha^n).

Theo ky~ su+ Nguye^~n Va(n Tha^n thi` con ddu+o+`ng chie^'n lu+o+.c DDie^.n Bie^n Phu? to+'i ca'nh ddo^`ng Chum va` Savanakhet dda~ co' tu+` tru+o+'c, nhu+ng ddu+o+ng su+. kho^ng cho bie^'t co' tu+` bao gio+`. He^. tho^'ng na`y kho^ng the^? la` he^. tho^'ng quo^'c lo^. so^' 13 vi` quo^'c lo^. na`y na(`m trong khu vu+.c qua^n ddo^.i Hoa`ng gia La`o, khie^'n cho Vie^.t co^.ng kho^ng the^? su+? du.ng thu+o+`ng xuye^n cho nhu+~ng ddoa`n xe va^.n ta?i nhu+ thu+.c te^' dda~ chu+'ng to?. O+? mo^.t ddoa.n kha'c, Nguye^~n Va(n Tha^n no'i ro~ con ddu+o+`ng chie^'n lu+o+.c na`y song song vo+'i ddu+o+`ng mo`n thu+o+.ng dda.o (sa'ch ba'o Ta^y phu+o+ng quen go.i la` ddu+o+`ng mo`n Ho^` Chi' Minh) vi` trong khi ddi ddu+o+`ng va^~n nghe tha^'y tie^'ng xe o^ to^ di chuye^?n ga^`n ddo'. Nhu+ng ddu+o+ng su+. la.i go.i la^`m ddu+o+`ng ddo' la` ddu+o+`ng so^' 9 ddu+a dde^'n Khe Sanh bo+?i vi` ddu+o+`ng so^' 9 ba(ng ngang tu+` Vie^.t Nam qua La`o to+'i Savanakhet, chu+' kho^ng cha.y song song vo+'i ddu+o+`ng mo`n thu+o+.ng dda.o do.c bie^n gio+'i Vie^.t La`o\.

Ngoa`i ra Nguye^~n Va(n Tha^n kho^ng no'i dde^'n con ddu+o+`ng chie^'n lu+o+.c tu+` Ba('c Vie^.t ba(ng qua khu Ba('c La`o sang Tha'i Lan.

III\. Xa^y Du+.ng Lu+.c Lu+o+.ng Chi'nh Quy Ba('c Vie^.t

Na(m 1956, sau khi vie^.c chia ddo^i hai mie^`n Nam Ba(`c dda~ du+'t khoa't, va^'n dde^` an ninh la~nh tho^? ta.m o^?n ddi.nh, Ha` No^.i ba(`t dda^`u bo? ra nhie^`u na(m xa^y du+.ng qua^n ddo^.i chi'nh quy\. Lu+.c lu+o+.ng vo~ trang cu?a Vie^.t co^.ng no'i chung co' ba nga`nh: lu+.c lu+o+.ng chi'nh quy, lu+.c lu+o+.ng ddi.a phu+o+ng va` da^n qua^n du ki'ch. Ta.i mo^~i xa~ ngoa`i Ba(`c, lu+.c lu+o+.ng ddi.a phu+o+ng co' mo^.t xa~ ddo^.i vo+'i ban chi? huy va` lu+.c lu+o+.ng du ki'ch co' tu+` mo^.t trung ddo^.i dde^'n mo^.t dda.i ddo^.i tu`y theo xa~ lo+'n hay nho? va` tu`y theo ta^`m quan tro.ng. Ta.i mo^~i huye^.n co' mo^.t huye^.n ddo^.i va` i't nha^'t mo^.t dda.i ddo^.i, co`n ta.i mo^~i ti?nh co' ti?nh ddo^.i va` mo^.t tie^?u ddoa`n. Ngoa`i ra ta.i ca'c ddo^ thi., thi. xa~, xi' nghie^.p co`n co' ca'c ddo+n vi. tu+. ve^. giu+~ an ninh, va` co' mo^.t ca'n bo^. ca^'p DDa?ng uy?-vie^n ta.i mo^~i no+i na`y phu. tra'ch vie^.c to^? chu+'c, la~nh dda.o, hua^'n luye^.n ca'c lu+.c lu+o+.ng tu+. ve^..

O+? mo^.t pha^`n kha'c ta se~ no'i ky~ ve^` lu+.c lu+o+.ng ddi.a phu+o+ng qua^n va` da^n du qua^n ki'ch trong vai tro` giu+~ nha`. O+? dda^y ta chi? no'i ve^` co^ng tri`nh xa^y du+.ng qua^n ddo^.i chi'nh quy Vie^.t co^.ng trong ke^' hoa.ch tho^n ti'nh DDo^ng Du+o+ng, ke^? tu+` na(m 1956 khi Pha.m Va(n DDo^`ng dde^. tri`nh le^n quo^'c ho^.i Vie^.t co^.ng du+. lua^.t "gia?m tru+` qua^n bi.".

DDa.o lua^.t "gia?m tru+` qua^n bi." ddu+o+.c tho^ng qua na(`m trong chi'nh sa'ch To^?ng Bie^n Che^' qua^n ddo^.i Mie^`n Ba(`c, va` 80.000 qua^n chi'nh quy gia?i ngu~ go^`m mo^.t so^' lo+'n thu+o+ng phe^' binh, so^' co`n la.i quy tu. ca'c tha`nh pha^`n bi. coi la` ddi.a chu?, cu+o+`ng ha`o, a'c ba', tu+ sa?n v.v... va` ddu+o+.c ddem va`o khai tha'c ca'c no^ng tru+o+`ng "que^ hu+o+ng mo+'i" cu`ng vo+'i mo^.t so^' lo+'n ca'c bo^. ddo^.i ta^.p ke^'t mie^`n Nam (o+? nhu+~ng no^ng tru+o+`ng rie^ng).

Nhu+~ng ddo+n vi. Nam Bo^. ta^.p ke^'t na(m 1954 ra Ba(`c ddu+o+.c to^? chu+'c tha`nh nhu+~ng su+ ddoa`n mang phie^n hie^.u Vie^.t co^.ng 305, 324, 325, 330, 338 va` mo^.t so^' trung ddoa`n bie^.t la^.p. Nhu+ ta dda~ tha^'y trong ba`i tru+o+'c, mo^.t pha^`n cu?a ca'c su+ ddoa`n na`y ddu+o+.c chia ra xa^y du+.ng va` qua?n tri. ca'c no^ng tru+o+`ng, pha^`n co`n la.i co' nhie^.m vu. giu+~ an ninh, hoa(.c ddu+o+.c hua^'n luye^.n ta.i ca'c qua^n tru+o+`ng nhu+ se~ ddu+o+.c tri`nh ba`y trong pha^`n du+o+'i dda^y\.

Theo dda.o lua^.t ve^` "Nghi~a vu. qua^n su+." cu?a Vie^.t co^.ng na(m 1960, ta^'t ca? ca'c thanh nie^n tu+` 18 dde^'n 28 tuo^?i dde^`u pha?i nha^.p ngu~ va` phu.c vu. i't nha^'t 3 na(m. Ba(`t dda^`u tu+` ddo', Vie^.t co^.ng xu'c tie^'n co^ng ta'c xa^y du+.ng qua^n ddo^.i chi'nh quy, ma` xuye^n qua ca'c ta`i lie^.u ve^` Vie^.t co^.ng, ta co' the^? nha^.n ddi.nh tha^'y hai ne't chi'nh ye^'u:
- Hie^.n dda.i ho'a qua^n ddo^.i
- Chi'nh tri. ho'a qua^n ddo^.i

1. Hie^.n dda.i ho'a qua^n ddo^.i

Hie^.n dda.i ho'a la` khuynh hu+o+'ng chung cu?a ba^'t cu+' mo^.t nha` ca^`m quye^`n mo+'i na`o chu+' kho^ng rie^ng gi` Vie^.t co^.ng. Nhu+ng vie^.c hie^.n dda.i ho'a qua^n ddo^.i cu?a Vie^.t co^.ng co' mo^.t so^' dda(.c ddie^?m la`m no^?i ba^.t nhu+~ng u+u ddie^?m cu~ng nhu+ khuye^'t ddie^?m cu?a Ha` No^.i trong khung ca?nh chie^'n tranh DDo^ng Du+o+ng.

Sau khi dda~ na(`m vu+~ng ddu+o+.c ti`nh hi`nh chi'nh tri. Mie^`n Ba(`c, Ho^` Chi' Minh va` ca^'p dda^`u la~nh Vie^.t co^.ng co' nhie^`u va^'n dde^` pha?i gia?i quye^'t lie^n quan dde^'n co^ng ta'c hie^.n dda.i ho'a qua^n ddo^.i\. Na(m 1956, khi du+. ti'nh nuo^'t tro^i mie^`n Nam qua a^m mu+u To^?ng Tuye^?n Cu+? kho^ng tha`nh, vie^~n a?nh xa^m chie^'m Mie^`n Nam ba(`ng mo^.t cuo^.c chie^'n tranh vo~ trang dda~ tro+? tha`nh mo^.t su+. lu+.a cho.n cha(`c cha(`n. Trong du+. ti'nh xa^m la(ng Mie^`n Nam, Vie^.t co^.ng cu~ng nhi`n tha^'y kha? na(ng can thie^.p cu?a Hoa Ky` ba(`ng mo^.t lu+.c lu+o+.ng qua^n su+. hie^.n dda.i\.

Ma(.t kha'c, trong khi re^u rao ra(`ng "kho^ng co' gi` quy' ho+n ddo^.c la^.p va` tu+. do", Ho^` Chi' Minh va` dda?ng Vie^.t co^.ng co`n nha(`m tho^n ti'nh DDo^ng Du+o+ng va` Tha'i Lan, mo^.t co^ng ta'c phu.c vu. cho quan tha^`y ddu+o+.c me^.nh danh la` "nghi~a vu. quo^'c te^'".

Qua^n ddo^.i Vie^.t co^.ng Mie^`n Ba(`c lu'c ddo' co`n mang ti'nh cha^'t mo^.t lu+.c lu+o+.ng vo~ trang cu?a mo^.t cuo^.c chie^'n tranh du ki'ch, thi'ch ho+.p vo+'i mo^.t cuo^.c chie^'n tranh phi quy u+o+'c, nhu+ng thie^'u nhu+~ng dda(.c ti'nh ca^`n co' trong mo^.t cuo^.c vie^~n chinh quy u+o+'c ta.i ca'c chie^'n tru+o+`ng ngoa.i lai nhu+ Kampuchia va` Tha'i Lan, hoa(.c trong tru+o+`ng ho+.p pha?i ddu+o+ng dda^`u vo+'i qua^n ddo^.i Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a va` lu+.c lu+o+.ng ye^?m tro+. cu?a Hoa Ky` ta.i mie^`n Nam.

Cho to+'i na(m 1958, ngay ca'c ddo+n vi. chu? lu+.c cu?a qua^n ddo^.i Vie^.t co^.ng co`n ddu+o+.c trang bi. ba(`ng ddu? loa.i vo~ khi' ho^~n ta.p cu?a Pha'p va` Nha^.t dde^? la.i cu`ng vo+'i vo~ khi' va` trang bi. cu?a Trung Quo^'c. Ca'c si~ quan va` binh li'nh Vie^.t co^.ng co`n mang qua^n phu.c cu?a tho+`i kha'ng Pha'p.

Nga`y 20-6-1958, chi'nh quye^`n Vie^.t co^.ng ky' nghi. ddi.nh so^' 307/TTG chi'nh thu+'c a^'n ddi.nh qua^n ha`m cho ca'c ca^'p trong qua^n ddo^.i, va` nga`y 22 tha'ng 12, Ho^` Chi' Minh va` Pha.m Va(n DDo^`ng ga(`n lon cho ca'c ca^'p Tu+o+'ng Mie^`n Ba(`c. Tu+` nga`y ca'c ca^'p Tu+o+'ng Ta' Vie^.t co^.ng mang lon, ba'o chi' Vie^.t co^.ng la.i mo+? mo^.t chie^'n di.ch tuye^n truye^`n ve^` su+. kha'c bie^.t giu+~a he^. tho^'ng "lon tu+ ba?n pha?n ca'ch ma.ng" va` he^. tho^'ng "qua^n ha`m tie^'n bo^." cu?a qua^n ddo^.i nha^n da^n (ba`i die^~n va(n cu?a Nguye^~n Chi' Thanh dda(ng trong ba'o Qua^n DDo^.i Nha^n Da^n nga`y 9-9-1958).

Nhu+ng va^'n dde^` quan tro.ng nha^'t cu?a co^ng ta'c hie^.n dda.i ho'a la` va^'n dde^` to^? chu+'c, hua^'n luye^.n va` trang bi.. Tre^n phu+o+ng die^.n to^? chu+'c mo^.t dda.o qua^n hie^.n dda.i, Vie^.t co^.ng Mie^`n Ba(`c pha?i tha`nh la^.p the^m ca'c qua^n chu?ng ngoa`i qua^n chu?ng Bo^. binh. DDo' la` ca'c qua^n chu?ng Ha?i qua^n, Kho^ng qua^n, va` ca'c binh chu?ng Pha'o binh, Co^ng binh, Truye^`n tin va` Thie^'t ky.. Vie^.c tha`nh la^.p the^m nhu+~ng binh chu?ng mo+'i ddo`i ho?i co^ng ta'c hua^'n luye^.n trong nu+o+'c cu~ng nhu+ gu+?i ca'c tha`nh pha^`n dda?ng vie^n trung kie^n hoa(.c con cu?a ca'c la~nh tu. va` ca'n bo^. dda^`u so? ddi ho.c o+? ca'c tru+o+`ng qua^n su+. cu?a ca'c nu+o+'c co^.ng sa?n kha'c.

Tu+` na(m 1958, Vie^.t co^.ng thie^'t la^.p ca'c tru+o+`ng hua^'n luye^.n si~ quan va` ha. si~ quan thuo^.c mo.i qua^n binh chu?ng:

- Tru+o+`ng Bo^. binh
- Tru+o+`ng Ha?i qua^n Ba~i Cha'y, Ho`n Gay
- Tru+o+`ng Ha?i qua^n Ha?i Pho`ng
- Tru+o+`ng Ha?i qua^n Vinh
- Tru+o+`ng Pha'o binh So+n Ta^y
- Tru+o+`ng Truye^`n tin
- Tru+o+`ng Co^ng binh
- Tru+o+`ng si~ quan Thie^'t ky.

Vie^.t co^.ng dda~ gu+?i qua^n nha^n ddi ca'c nu+o+'c co^.ng sa?n dde^? ddu+o+.c hua^'n luye^.n ve^` kho^ng qua^n, ra-dda, te^n lu+?a (ho?a tie^~n), ha?i qua^n (chu? ye^'u la` ta`u nga^`m va` pho'ng ngu+ lo^i), co^ng binh, qua^n gio+'i, dda(.c co^ng v.v.... DDo^`ng tho+`i ca'c che^' ddo^. co^.ng sa?n, nha^'t la` Lie^n Xo^ va` Trung Quo^'c, dda~ trang bi. vo~ khi' hie^.n dda.i cho Vie^.t co^.ng. Quan nie^.m hie^.n dda.i ho'a qua^n ddo^.i cu?a Vie^.t co^.ng bi. gia(`ng co giu+~a hai khuynh hu+o+'ng ddo^'i nghi.ch. Khuynh hu+o+'ng Vo~ Nguye^n Gia'p chu? tru+o+ng su+? du.ng vo~ khi' hie^.n dda.i, ky~ thua^.t hie^.n dda.i\. Vi` "chie^'n tranh nha^n da^n" dda~ lo^~i tho+`i\. Di~ nhie^n, trong kho^'i co^.ng sa?n chi? Lie^n Xo^ la` co' kha? na(ng trang bi. dda^`y ddu? vo~ khi' hie^.n dda.i cho Vie^.t co^.ng. DDo^'i nghi.ch vo+'i khuynh hu+o+'ng Vo~ Nguye^n Gia'p la` khuynh hu+o+'ng Tru+o+`ng Chinh go^`m co' Tru+o+`ng Chinh, Nguye^~n Chi' Thanh va` Le^ DDu+'c Tho. chu? tru+o+ng la^'y "chie^'n tranh nha^n da^n" dde^? dda'nh tha('ng chie^'n tranh hie^.n dda.i va` trong chu? tru+o+ng "chie^'n tranh nha^n da^n", va^'n dde^` to^'i quan tro.ng la` la~nh dda.o tu+ tu+o+?ng, la` chi'nh tri. ho'a qua^n ddo^.i, va` vo~ trang mo^.t ca'ch du+ thu+`a ba(`ng vo~ khi' co^? ddie^?n. Quan ddie^?m cu?a Tru+o+`ng Chinh cu~ng la` quan ddie^?m Mao Tra.ch DDo^ng dda~ tha(`ng the^' trong Bo^. chi'nh tri., vi` the^' vie^.c hie^.n dda.i ho'a qua^n ddo^.i Mie^`n Ba(`c chi? ddu+o+.c thu+.c mo^.t ca'ch ha.n che^'. Ha^.u qua? la` Vie^.t co^.ng nha^.n tu+o+ng ddo^'i i't vo~ khi' hie^.n dda.i cu?a Lie^n Xo^, ma(.c da^`u ti'nh tha`nh tie^`n, con so^' vie^.n tro+. cu?a Lie^n Xo^ ra^'t lo+'n vi` vu~ khi' hie^.n dda.i tri. gia' cao\. Ma(.t kha'c Vie^.t co^.ng nha^.n ddu+o+.c ra^'t nhie^`u vo~ khi' co^? ddie^?n cu?a Trung Quo^'c tu+` su'ng lu.c su'ng tru+o+`ng to+'i tie^?u lie^n, trung lie^n, su'ng pho`ng kho^ng 37, pho`ng kho^ng 57, dda.i ba'c pho`ng kho^ng v.v....

U+u ddie^?m thu+' nha^'t cu?a ddu+o+`ng lo^'i hie^.n dda.i ho'a qua^n ddo^.i Vie^.t co^.ng la` vie^.c tha`nh la^.p binh chu?ng dda(.c co^ng, tu+o+.ng tru+ng cho quan ddie^?m trang bi. ha.n che^' vo~ khi' hie^.n dda.i nhu+ng chu' tro.ng to+'i chie^'n thua^.t, ky~ thua^.t chie^'n dda^'u chuye^n bie^.t va` tinh nhue^.. Bo^. Tu+ le^.nh DDa(.c co^ng tru+.c thuo^.c Bo^. To^?ng Tu+ le^.nh qua^n ddo^.i Mie^`n Ba(`c va` Bo^. To^?ng Tham Mu+u\. Ban chi? huy ru+o+`ng co^.t la` Lu+~ ddoa`n 305 tu+'c la` Lu+~ ddoa`n Du` ddu+o+.c tha`nh la^.p tu+` na(m 1958. Nhu+ng vi` binh chu?ng Du` kho^ng dda('c du.ng trong cuo^.c chie^'n tranh DDo^ng Du+o+ng ne^n bo^. To^?ng Tu+ le^.nh Vie^.t co^.ng dda~ gia?i ta'n va` la^'y toa`n the^? Bo^. Tu+ le^.nh Du` la^.p tha`nh Bo^. Tu+ le^.nh DDa(.c co^ng, do DDa.i ta' DDie^`u la`m Tu+ Le^.nh tru+o+?ng va` Thu+o+.ng ta' DDa.o la`m Chi'nh u?y\. DDa(.c ddie^?m ve^` to^? chu+'c la` binh chu?ng na`y kho^ng co' ca^'p trung ddoa`n, trung ddo^.i va` tie^?u ddo^.i, chi? co' ca^'p tie^?u ddoa`n, dda.i ddo^.i, pha^n ddo^.i va` tha^'p nha^'t la` to^?, go^`m tu+` 3 dde^'n 5 ngu+o+`i\. Tu+` 4 to+'i 5 to^? ho+.p tha`nh mo^.t pha^n ddo^.i va` 5 pha^n ddo^.i tha`nh mo^.t dda.i ddo^.i\. DDa(.c ddie^?m thu+' hai la` su+. chuye^n bie^.t. Vi' du. Tie^?u ddoa`n 5 chuye^n dda'nh du+o+'i nu+o+'c, dda'nh ca^`u, dda'nh ta`u\. Tie^?u ddoa`n 2 chuye^n hua^'n luye^.n bo^? sung mie^`n Nam. Tie^?u ddoa`n 4 chuye^n dda'nh tha`nh pho^'....

U+u ddie^?m cu?a dda(.c co^ng la` la^'y chuye^n mo^n dda'nh kho^ng chuye^n mo^n, la^'y i't dda'nh nhie^`u, va` ve^` phu+o+ng die^.n na`y, bo^. ddo^.i dda(.c co^ng gio^'ng ca'c chie^'n si~ bie^.t ki'ch va` ca'c chie^'n si~ ngu+o+`i nha'i cu?a Vie^.t Nam Co^.ng Ho`a tru+o+'c dda^y\.

U+u ddie^?m thu+' hai cu?a ddu+o+`ng lo^'i hie^.n dda.i ho'a ha.n che^' la` nga`nh pha'o binh cu?a Vie^.t co^.ng. Pha'o binh dda~ du`ng ho?a lu+.c cu+.c ky` o^` a.t pho^'i ho+.p vo+'i vie^.c quan tra(`c ddi.a hi`nh ra^'t ky~ lu+o+~ng. Pha'o die^.n ddi.a cu~ng nhu+ pha'o pho`ng kho^ng cu?a Vie^.t co^.ng dda~ na(`m u+u the^' ta.i mie^`n Ba(`c cu~ng nhu+ o+? Ha. La`o\. O+? Mie^`n Nam, pha'o cu?a co^.ng qua^n dda~ na^ng ddo+~ cho chu'ng ra^'t nhie^`u tru+o+'c u+u the^' tre^n kho^ng, u+u the^' lu+u ddo^.ng ti'nh, va` u+u the^' co+ gio+'i cu?a qua^n ddo^.i Mie^`n Nam va` DDo^`ng Minh.

Ma(.t kha'c, ddu+o+`ng lo^'i hie^.n dda.i ho'a ha.n che^' cu~ng co' mo^.t so^' khuye^'t ddie^?m. Tru+o+'c he^'t, qua^n chu?ng Ha?i qua^n, ma(.c da^`u vo+'i ta`u nga^`m, vo+'i pho'ng ngu+ lo^i ha.m, vo+'i te^n lu+?a trang bi. cho chie^'n ha.m, dda~ bi. Ha.m ddo^.i 7 cu?a Hoa Ky` dde` be.p ngay trong giai ddoa.n dda^`u cu?a cuo^.c chie^'n tranh kho^ng ta^.p va` Vie^.t co^.ng dda~ pha?i gia?i ta'n qua^n chu?ng na`y, chi? giu+~ la.i mo^.t i't ta`u tu+o+.ng tru+ng dde^? tua^`n tie^?u\. Toa`n bo^. si~ quan va` binh si~ ta`u no^?i dde^`u ddu+o+.c chuye^?n sang ca'c qua^n chu?ng kha'c, pha^`n lo+'n la` bo^. binh. Rie^ng qua^n so^' ta`u nga^`m ddu+o+.c ta(ng cu+o+`ng the^m. Mo^.t khuye^'t ddie^?m thu+' hai la` ve^` kho^ng qua^n. Sau 10 na(m chie^'n tranh, kho^ng qua^n Vie^.t co^.ng ha^`u nhu+ dda~ kho^ng co' di.p na`o tung hoa`nh tre^n ma(.t tra^.n DDo^ng Du+o+ng, ma` chi? quanh qua^?n trong no^.i bo^. Vie^.t co^.ng, ho+n nu+~a, co`n bi. dda`n a'p tru+o+'c u+u the^' cu?a kho^ng lu+.c Hoa Ky`, suo^'t trong 3 na(m kho^ng ta^.p tu+` 1965 to+'i 1968, Vie^.t co^.ng dda~ ma^'t 50% kho^ng lu+.c trong ca'c cuo^.c kho^ng chie^'n cu~ng nhu+ trong ca'c cuo^.c kho^ng ta^.p cu?a Hoa Ky`. Khuye^'t ddie^?m thu+' ba la` ve^` hoa? tie^~n. Tu+` 1965 to+'i tha'ng 1-1967, Vie^.t co^.ng dda~ ba(`n 1.000 ho?a tie^~n SAM ma` chi? ha. 30 ma'y bay Hoa Ky` tri. gia' 60 trie^.u My~ kim.

Trong khi ca'c loa.i vo~ khi' thu+o+`ng ha. ddu+o+.c 430 ma'y bay tri. gia' ho+n 1 ty? My~ kim, thi` trong suo^'t tho+`i gian chie^'n tranh kho^ng ta^.p, Vie^.t co^.ng dda~ ba(`n ho+n 3.500 ho?a tie^~n SAM tri. gia' ga^`n 100 trie^.u My~ kim ma` kho^ng dda.t ddu+o+.c ke^'t qua? mong muo^'n.

2. Chi'nh tri. hoa' qua^n ddo^.i\

DDu+o+`ng lo^'i hie^.n dda.i hoa' qua^n ddo^.i mo^.t ca'ch ha.n che^' va` khuynh hu+o+'ng nga? ve^` loa.i chie^'n tranh phi quy u+o+'c ma` Vie^.t co^.ng me^.nh danh la` "chie^'n tranh nha^n da^n" dda~ ddu+a dde^'n vie^.c ra^.p khuo^n ma^~u to^? chu+'c cu?a Trung Quo^'c trong co^ng ta'c "chi'nh tri. ho'a" qua^n ddo^.i\.

Ca^'p cao nha^'t cu?a he^. tho^'ng chi'nh quye^`n trong qua^n ddo^.i Vie^.t co^.ng la` Ho^.i DDo^`ng To^'i Cao Quo^'c Pho`ng go^`m toa`n U?y vie^n chi'nh tri. bo^. va` Trung u+o+ng dda?ng: Chu? ti.ch: la` Chu? ti.ch Nha` nu+o+'c
Ho^` Chi' Minh (chu? ti.ch dda^`u tie^n)
va` la` To^n DDu+'c Tha('ng (chu? ti.ch thu+' hai).
Pho' chu? ti.ch:
Pha.m Va(n DDo^`ng (chi'nh tri. bo^.)
Vo~ Nguye^n Gia'p (chi'nh tri. bo^.)
U?y vie^n:
Nguye^~n Chi' Thanh (chi'nh tri. bo^.)
Va(n Tie^'n Du~ng (chi'nh tri. bo^.)
Nguye^~n Duy Trinh (chi'nh tri. bo^.)
Tra^`n Quo^'c Hoa`n (chi'nh tri. bo^.)
Nguye^~n Va(n Tra^n (Trung u+o+ng dda?ng bo^.)
Chu Va(n Ta^'n (Trung u+o+ng dda?ng bo^.)
Song Ha`o (Trung u+o+ng dda?ng Bo^.)

(so+ ddo^` to^? chu+'c)

Du+o+'i Ho^.i ddo^`ng To^'i cao Quo^'c pho`ng la` Bo^. Quo^'c pho`ng ro^`i dde^'n Bo^. To^?ng Tu+ le^.nh. Ca^'p dda?ng u?y kie^?m soa't Bo^. To^?ng Tu+ le^.nh Mie^`n Ba(`c la` To^?ng Qua^n u?y Trung u+o+ng, go^`m mo^.t so^' Tu+o+'ng la~nh Vie^.t co^.ng: Vo~ Nguye^n Gia'p (qua^n ha`m DDa.i tu+o+'ng), Song Ha`o (Trung tu+o+'ng), Pha.m Ngo.c Ma^~u (Thie^'u tu+o+'ng) va` mo^.t so^' U?y vie^n Trung u+o+ng dda?ng nhu+ Hoa`ng Quo^'c Vie^.t, Nguye^~n Lu+o+ng Ba(`ng v.v....

DDu+o+`ng lo^'i chi'nh tri. ho'a qua^n ddo^.i, theo so+ ddo^`, cho tha^'y ma^'y dda(.c ddie^?m chi'nh sau dda^y:

- Thu? tru+o+?ng (chi? huy) ca'c ca^'p ddo+n vi. tu+` Bo^. chi? huy dde^'n ban chi? huy dde^`u pha?i chi.u su+. la~nh dda.o cu?a dda?ng. Su+. la~nh dda.o cu?a dda?ng ddi to+'i ca^'p tha^'p nha^'t la` mo^.t to^? trong mo^.t tie^?u ddo^.i\. DDo+n vi. nho? nha^'t cu?a qua^n ddo^.i la` "To^? tam tam", go^`m 3 ngu+o+`i, trong ddo' to^? tru+o+?ng hoa(.c pha?i la` mo^.t dda?ng vie^n, hoa(.c mo^.t tha`nh pha^`n trung kie^n co+ ba?n. Mo^.t tie^?u ddo^.i co' ba ba "To^? tam tam".

- Ca^'p chi? huy qua^n ddo^.i chi.u su+. kie^?m tra cu?a ca^'p dda?ng u?y ddo+n vi., vi' du. Su+ ddoa`n Tru+o+?ng chi.u su+. kie^?m tra cu?a Chi'nh u?y su+ ddoa`n la` ngu+o+`i cha^'p ha`nh ddu+o+`ng lo^'i dda?ng thi ha`nh ca'c Nghi. Quye^'t do dda?ng dde^` ra\.

- Ca'c chu+'c vu. Chi'nh tri. vie^n hay Chi'nh u?y trong qua^n ddo^.i dde^`u do Bi' thu+ DDa?ng u?y, DDa?ng bo^. ca^'p ddo' na(`m giu+~ ma` bi' thu+ la` nha^n va^.t quan tro.ng nha^'t cu?a DDa?ng u?y, DDa?ng bo^..

Di~ nhie^n ddu+o+`ng lo^'i chi'nh tri. ho'a qua^n ddo^.i no'i tre^n cu~ng ddu+o+.c a'p du.ng cho ta^'t ca? ca'c ddo+n vi. vo~ trang cu?a Vie^.t co^.ng o+? trong Nam, va` dda?ng cu?a Vie^.t co^.ng o+? trong Nam mang "ngu.y danh" la` DDa?ng Nha^n Da^n Ca'ch Ma.ng dde^? che da^'u su+. can thie^.p cu?a Vie^.t co^.ng.

To'm la.i, vo+'i to^? chu+'c chi'nh tri. ho'a nhu+ tre^n, dda?ng dda~ na(`m cha(`c qua^n ddo^.i trong tay, dda~ nha`o na(.n ca? trie^.u thanh nie^n trong mo^.t he^. tho^'ng "bi.t ma(`t ba(`t ha`o quang gia?i pho'ng mie^`n Nam ruo^.t thi.t", dda~ lu+`a bi.p va` thu'c dda^?y ca? trie^.u thanh nie^n mie^`n Ba(`c che^'t cho ca'i a?o vo.ng dda^~m ma'u cu?a Ca'c-Ma'c, Le^-nin.

Cu~ng theo so+ ddo^` no'i tre^n, song song vo+'i vai tro` kie^?m soa't va` la~nh dda.o chi'nh tri. cu?a he^. tho^'ng DDa?ng u?y, To^?ng cu.c Chi'nh tri. co' nhie^.m vu. thi ha`nh ca'c co^ng ta'c chi'nh tri. qua ca'c Cu.c Tuye^n hua^'n, Cu.c Ca'n bo^., Cu.c To^? chu+'c, Cu.c Ba?o ve^., Cu.c DDi.ch va^.n, Cu.c Da^n va^.n va` Cu.c Va(n hoa'.

Chua^?n Bi. Xa^m Nha^.p Mie^`n Nam

DDo^`ng tho+`i vo+'i co^ng vie^.c xa^y du+.ng lu+.c lu+o+.ng qua^n ddo^.i Mie^`n Ba(`c, Vie^.t co^.ng dda~ bi' ma^.t hua^'n luye^.n ca'n binh dde^? a^m tha^`m xa^m nha^.p mie^`n Nam, tha`nh la^.p khung cho lu+.c lu+o+.ng co^.ng qua^n o+? mie^`n Nam me^.nh danh la` "Lu+.c lu+o+.ng vo~ trang gia?i pho'ng mie^`n Nam". Ca'c ca'n binh Vie^.t co^.ng o+? mie^`n Nam ta^.p ke^'t ra Ba(`c ddu+o+.c hua^'n luye^.n ta.i ca'c trung ta^m sau dda^y:

- Trung ta^m Ma.ch Lu~ng o+? la`ng Ma.ch Lu~ng, huye^.n DDo^ng Anh, ti?nh Ha?i Du+o+ng.
- Trung ta^m Xua^n Mai, ti?nh Ho`a Bi`nh.
- Trung ta^m So+n Ta^y\.
- Trung ta^m Phu' Ye^n, ti?nh Ba(`c-Tha'i (Ba(c Ka.n-Tha'i Nguye^n)
- Khu vu+.c "The'p" ta.i La^m Thao, ti?nh Phu' Tho., hua^'n luye^.n bo^. binh, pha'o binh, co+ gio+'i, co^ng binh, tho^ng tin, ho'a ho.c.
- Tru+o+`ng dda(.c co^ng, nu'i Na-So+n, ti?nh So+n Ta^y\.
- Tru+o+`ng dda(.c co^ng xa~ DDo^ng Ye^n, huye^.n Quo^'c Oai, ti?nh So+n Ta^y\.

Ca'c ca'n binh thuo^.c Su+ ddoa`n Nam Bo^. ta^.p ke^'t 324 la` nhu+~ng ca'n binh xa^m nha^.p trong ddo+.t dda^`u tie^n va`o na(m 1960, va` ddu+o+.c bi' ma^.t hua^'n luye^.n ta.i mo^.t doanh tra.i cu?a ba?n doanh Su+ ddoa`n 338 cu?a To^ Ky'.

Rie^ng trung ta^m Xua^n Mai co' kha? na(ng hua^'n luye^.n mo^~i ddo+.t 1.000 ngu+o+`i\.

To^?ng Ke^'t

Nhu+~ng no^~ lu+.c cu?a Ho^` Chi' Minh va` Vie^.t co^.ng trong vie^.c xa^y du+.ng co+ so+? va^.t cha^'t nha(`m tho^n ti'nh DDo^ng Du+o+ng dda~ la`m no^?i ba^.t ke^' hoa.ch hai ma(.t cu?a Vie^.t co^.ng: ma(.t chi`m va` ma(.t no^?i\. Ma(.t no^?i la` xa^y du+.ng va` pha't trie^?n, ma(.t chi`m la` chie^'n tranh tho^n ti'nh va` ba`nh tru+o+'ng ma` Ho^` Chi' Minh go.i la` "nghi~a vu. quo^'c te^'", trong ddo' Ho^` ba(`t nha^n da^n Vie^.t Nam ddo'ng vai tro` te^n li'nh tie^`n phong cho co^.ng sa?n Lie^n Xo^\.

Trong giai ddoa.n chua^?n bi. co+ so+? va^.t cha^'t cho cuo^.c chie^'n tranh, mo^.t nha` ma'y pha^n dda.m (chlorure de potassium) ddu+o+.c Vie^.t co^.ng dde^` cao la` dde^? phu.c vu. cho no^ng nghie^.p, ta(ng gia na(ng xua^'t va` na^ng cao mu+'c so^'ng nha^n da^n. Nhu+ng khi pha't ddo^.ng cuo^.c chie^'n tranh, nha` ma'y pha^n dda.m bie^'n tha`nh nha` ma'y thuo^'c su'ng (sa?n xua^'t chlorate de potassium) va` nha` nu+o+'c no'i la` dde^? "gia?i pho'ng mie^`n Nam ruo^.t thi.t va` ca'c nu+o+'c anh em Mie^n-La`o".

Khi nha^n da^n pha?i a(n ddo'i dde^? nha` nu+o+'c xa^y ca^'t ca'c nha` ma'y co+ khi', thi` ho. hy vo.ng co' ma'y ca`y, ma'y no^?, xe dda.p, bi`nh thu?y, dde^? na^ng cao mu+'c so^'ng. Nhu+ng khi Vie^.t co^.ng pha't ddo^.ng chie^'n tranh tho^n ti'nh, nha^n da^n mo+'i vo+~ le~ ra ra(`ng nha` ma'y co+ khi' la` no+i sa?n xua^'t vo? lu+.u dda.n, mi`n, su'ng dda.n, co+ gio+'i chie^'n tranh.

Xa^y du+.ng xa~ ho^.i chu? nghi~a trong ma^'y chu.c na(m qua dda~ ga(`n lie^`n vo+'i chie^'n tranh tho^n ti'nh. Hi`nh thu+'c be^` ngoa`i co' kha'c, nhu+ng ba?n cha^'t be^n trong ne^'u co' kha'c thi` cu~ng chi? la` su+. kha'c bie^.t giu+~a chlorure de potassium va` chlorate de potassium.

Chie^'n tranh tho^n ti'nh trong ma^'y chu.c na(m qua dda~ ddem la.i gi` cho nha^n da^n, va` dda~ phu.c vu. cho ai\? Nha^n da^n nghi~ gi` ve^` cuo^.c chie^'n tranh ma` Ho^` Chi' Minh no'i la` se~ ddem la.i Tho^'ng Nha^'t, DDo^.c La^.p va` Tu+. Do\? Ta ha~y ddo.c nhu+~ng va^`n tho+ du+o+'i dda^y cu?a thi si~ Nguye^~n Chi' Thie^.n:

Kho^ng co' gi` quy' ho+n ddo^.c la^.p tu+. do!

To^i bie^'t no', tha(`ng no'i ca^u ddo'.
To^i bie^'t no', ddo^`ng ba`o mie^`n Ba(`c na`y bie^'t no'
Vie^.c no' la`m, to^.i pha.m no' ra sao
No' dda^`u tie^n ddem ra^u no' be^.n va`o
Hi`nh xa'c la~o Mao lo^ng la'
Ba`n tay Nga dda^`y ba(ng tuye^'t gia'
Cu~ng nhoa`i qua lu.c ddi.a Trung Hoa
Kho^ng pha?i xoa dda^`u ma` tu'm to'c no' tu+` xa
No' kho^ng ddu+'ng ye^n, ta^'t ba^.t ddie^n dda^`u
Lu'c ru.i va`o Ta`u, lu'c ru.i va`o Nga
No' go.i Ta`u Nga la` cha anh no'
Va` ti`nh nguye^.n la`m con cho' nho?
Xo^ng xa'o giu+~ nha` ga'c ngo~ cho cha anh
No' ta^.n thu tu+` qua? tru+'ng tra'i chanh
Ho.c lo^'i hung ta`n cu?a cha anh no'
Cuo^.c chie^'n tranh che^'t vo^.i he^'t thanh nie^n
DDu+o+ng die^~n ra trie^`n mie^n ghe^ go+'m ddo'
Cu~ng la` do Nga gia^.t Ta`u co
Tie^'p nhie^n lie^.u ga^y mo^`i cho no':
-Su'ng, ta(ng, te^n lu+?a, ta`u bay
Ne^'u kho^ng, no' dda'nh ba(`ng tay\?
O^i ddo', thu+' ddo^.c la^.p kho^ng co' gi` quy' ho+n cu?a no'!

*

To^i bie^'t ro~, ddo^`ng ba`o mie^`n Ba(`c na`y bie^'t ro~
Vie^.c no' la`m, to^.i pha.m no' ra sao
No' la` te^n tru`m ddao phu? na(m na`o
Ho^`i ca?i ca'ch dda~ ddem tu`, ddem ba(`n
DDo^. nu+?a trie^.u no^ng da^n
Ro^`i ba?o la` nha^`m la^~n
DDu+o+`ng no' ddi tru`ng ddie^.p ba^'t nha^n
Ha^m ha^'p tro+`i dde^m nguye^n thu?y
DDo'i kho^? du+.ng co+` dda.i su'y
Con ca', la' rau na't nha^`u qua?n ly'
Tie^'ng tho+'t tie^'ng dao vo.ng tu+` ho^`i ky'
Tie^'ng tho+? lo+`i than ddan ho.a u.p va`o tha^n
No' ta^.p trung ha`ng chu.c va.n "ngu.y qua^n"
Na.n nha^n cu?a ddu+o+`ng lo^'i "khoan ho^`ng chi' nha^n" cu?a no'
Mo.i ta^`ng lo+'p nha^n da^n bi. ca^`m cha^n tre^n dda^'t no'
Tu+. do, kho^ng tho+`i ha.n ddi tu`!
Ma('t no' nhi`n ai cu~ng ho'a ke? thu` Vi` ai cu~ng ddo'i mo`n nhu.c nha(`n ca(`n ra(ng ta.m nuo^'t
Hie^'m co' gia ddi`nh kho^ng co' ngu+o+`i bi. no' cho ddi suo^'t
DDa^'t no' tha^`m ca^m cu~ng cha(?ng ddu+o+.c tha!
Ta^'t ca? pha?i tha`nh loa
Sa sa? dde^m nga`y ngo+.i ca no' va` dda?ng no'
DDo' la` thu+' tu+. do kho^ng co' gi` quy' ho+n cu?a no'!

*

O^i! DDo^.c La^.p! Tu+. Do
Xu+a cu~ng chi? vi` quy' hai thu+' ddo'
DDa^'t Ba(`c ma(`c lu+`a ma^'t va`o tay no'
Nhu+ng nay ma` va^~n co`n co' ngu+o+`i mo+ ho^` nghe no'!
No' mo+'i va.n la^`n ca^`n nguye^`n ru?a thu+.c to!